III CSK 193/08

Sygn. akt III CSK 193/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa L.(...) sp. z o.o. w L.

przeciwko J. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 grudnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 grudnia

2007 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanego

kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w N. wyrokiem z dnia 23 maja 2007 r. oddalił powództwo o

zapłatę wniesione przez „L.(...)" Spółkę z o.o. w L. przeciwko pozwanemu J. S. Sąd ten

ustalił, że pozwany, który jest komornikiem sądowym przy Sądzie Rejonowym w L., w

grudniu 1998 r. wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko stronie powodowej. W

styczniu 1999 r. zajął ruchomości dłużnika w postaci wina owocowego. Zajęcia wina

2

dokonał ponownie w kwietniu 1999 r. Pozwany sprzedał łącznie 212 670 litrów zajętego

wina. W styczniu 1999 r. przekazał także do sprzedaży komisowej spółce PUH „P.(…)"

86 000 litrów wina. Należność z tego tytułu nie została przez tę spółkę uregulowana. W

czasie kontroli skarbowej przeprowadzonej w 1999 r. ustalono, że strona powodowa

prowadziła sprzedaż wina, która nie była dokumentowana fakturami i nie deklarowano

podatku akcyzowego wynikającego z wydania wina kontrahentom. Pozwany nie

wydawał zgody na wydawanie wina przez powodową spółkę. Postępowanie

egzekucyjne zostało umorzone w marcu 2001 r. W 2003 r. Prokuratura Okręgowa w N.

umorzyła postępowanie przygotowawcze prowadzone w sprawie czynności

dokonywanych przez organy kontroli skarbowej w 1999 r.

Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie z

uwagi na upływ terminu przedawnienia. Nadto strona powodowa nie wykazała

bezprawności działania komornika i związku przyczynowego między działaniem

komornika a szkodą.

Apelacja strony powodowej została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Krakowie z dnia 14 grudnia 2007 r. Sąd drugiej instancji podzielił ustalenia faktyczne

Sądu Okręgowego oraz jego ocenę, że roszczenie strony powodowej uległo

przedawnieniu w sytuacji, gdy brak było podstaw do przypisania pozwanemu

popełnienia przestępstwa.

Skarga kasacyjna strony powodowej została oparta o obie podstawy określone w

art. 3983

§ 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 442 § 2 k.c., art. 4421

§ 2 k.c., art.

23 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz art. 378 § 1 k.p.c. W oparciu o te

zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go

wyroku Sądu Okręgowego w N. i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania skarżący podniósł

zasadnie, że Sąd Apelacyjny nie odniósł się do art. 23 ustawy o komornikach sądowych

i egzekucji, a miał on zastosowanie w sprawie. Uchybienie to ostatecznie nie miało

jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Po pierwsze przepis ten, w brzmieniu

obowiązującym w dacie zdarzenia, które miało uzasadniać odpowiedzialność

pozwanego, nie określał samodzielnie wszystkich przesłanek odpowiedzialności

odszkodowawczej komornika. Nie ulega jednocześnie wątpliwości, że Sąd Apelacyjny

istnienie podstaw odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego rozważał stosownie

3

do zasad odpowiedzialności deliktowej. Zastosowanie art. 23 ustawy o komornikach

sądowych i egzekucji z tego punktu widzenia miało znaczenie jedynie dla oceny, czy

odpowiedzialność pozwanego opierała się o przesłankę winy. Po drugie oddalenie

powództwa, a następnie apelacji nie miało związku z oceną winy pozwanego jako

ewentualnej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej. Zasadniczą podstawą

oddalenia powództwa było stwierdzenie, że roszczenia odszkodowawcze uległo

przedawnieniu. Art. 23 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji nie reguluje zaś w

żadnym razie kwestii związanych z przedawnieniem roszczeń odszkodowawczych

przeciwko komornikom.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy roszczenie strony powodowej

uległo przedawnieniu na gruncie art. 442 § 2 k.c. Przepis ten (obecnie art. 4421

k.c.)

przewiduje dłuższy termin przedawnienia roszczeń z deliktu, jeżeli szkoda jest wynikiem

zbrodni lub występku. Skarżący w sytuacji, w której w postępowaniu karnym nie

stwierdzono popełnienia przestępstwa, kwestionował ocenę Sądu drugiej instancji, że

działanie komornika nie miało cech przestępstwa. Należy zgodzić się z jego poglądem,

że w takiej sytuacji sąd cywilny jest uprawniony do dokonania własnej oceny, czy

popełnione zostało przestępstwo. Skarżący błędnie jednak ogranicza możliwość

weryfikacji tej oceny do dokonania kwalifikacji działania pozwanego jako określonego

przestępstwa.

Wymaga jednak podkreślenia, że skarżący dostrzega, że jest to możliwe na

podstawie „ustalonego stanu faktycznego". Jak powszechnie przyjmuje się w literaturze

stwierdzenie przez sąd cywilny, że popełnione zostało przestępstwo, wymaga

dokonania własnych ustaleń dotyczących istnienia podmiotowych i przedmiotowych

znamion przestępstwa, według zasad przewidzianych w prawie karnym.

Należy do nich między innymi bezprawność działania i wina sprawcy szkody.

Elementy te podlegają ustaleniu przez sąd cywilny. Również w orzecznictwie

przyjmowano, że istnienie podmiotowych i przedmiotowych znamion czynu karalnego

ustala sąd cywilny (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1997 r., l CKN

308/97 i 21 listopada 2001 r., II UKN 633/00, OSNP 2003, Nr 17, poz. 422). Ustalenia w

tym zakresie, jako elementy stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia,

nie mogą być przedmiotem zarzutów kasacyjnych i podlegać kontroli w postępowania

kasacyjnym (art. 3983

§ 1 k.p.c.). Tym samym zarzut skargi kasacyjnej dotyczący

naruszenia art. 442 § 2 k.c. w wyniku jego niezastosowania, nie mógł być

skonstruowany w sposób sformułowany w skardze kasacyjnej strony powodowej, gdzie

4

stwierdzono, że w oparciu o ustalenia faktyczne należało przyjąć, że pozwany dopuścił

się przestępstwa.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych

podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.