II UK 102/09

Sygn. akt II UK 102/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku F. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 listopada 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]

z dnia 29 września 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2008 r., Sąd Okręgowy w W. oddalił odwołanie

F. B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako

organ rentowy) z dnia 22 stycznia 2008 r., którą odmówiono wnioskodawcy prawa

do emerytury na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

2

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i

rentach). Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

Wnioskodawca, ur. 6 kwietnia 1942 r., major rezerwy, zawodową służbę

wojskową pełnił do 12 czerwca 1986 r. Decyzją z dnia 22 maja 1987 r., Wojewódzki

Sztab Wojskowy (zwany dalej wojskowym organem emerytalnym) ustalił dla niego

emeryturę wojskową w oparciu o przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz.U. 1983 r., Nr 29,

poz. 139 ze zm.). Kolejnymi decyzjami świadczenie to było waloryzowane i

podwyższane. Decyzją z dnia 25 stycznia 2008 r. do wysługi emerytalnej

wnioskodawcy zaliczono łącznie 17 lat i 13 dni zatrudnienia. W dniu 14 stycznia

2008 r. wnioskodawca złożył wniosek o ustalenie prawa do emerytury wraz z

oświadczeniem o pobieraniu emerytury wojskowej. Zaskarżoną decyzją organ

rentowy odmówił mu prawa do emerytury, wskazując, że świadczenia na

warunkach i w wysokości określonej w ustawie przysługują ubezpieczonym w razie

spełnienia warunków do nabycia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń

emerytalnego i rentowych Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z wyjątkiem

ubezpieczonych, którzy mają ustalone prawo do emerytury określonej w przepisach

o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy - powołując się na art. 1

pkt 2 lit. a oraz pkt 3 lit. b ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 166,

poz. 1609 ze zm., zwanej dalej ustawą zmieniającą) - uznał, że z powszechnego

ubezpieczenia społecznego wyłączono żołnierzy zawodowych, a także między

innymi żołnierzy, którzy w dniu wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach oraz

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., powoływanej dalej jako

ustawa systemowa) nie pozostawali w służbie. Zatem od daty wejścia w życie

ustawy zmieniającej, tj. od dnia 1 października 2003 r. wszyscy żołnierze, także

niepozostający w służbie, podlegają w zakresie nabywania uprawnień emerytalno-

rentowych przepisom ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. 2004 r., Nr 8, poz. 66, zwanej dalej

3

ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych). Konsekwencją tej

zmiany jest doliczenie - na wniosek zainteresowanego - okresu podlegania

powszechnemu ubezpieczeniu emerytalnemu do wysługi emerytalnej określonej w

przepisach ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych.

Sąd Okręgowy podniósł, że wnioskodawca w dacie złożenia wniosku o

emeryturę miał już ustalone prawo do emerytury wojskowej. Zgodnie z art. 2 ust. 1

pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach, świadczenia na warunkach i w wysokości

określonej w ustawie nie przysługują mimo spełnienia warunków do nabycia prawa

do świadczeń z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, ubezpieczonym, którzy mają ustalone prawo do emerytury określonej

między innymi ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych,

obliczonej z uwzględnieniem okresów składkowych, o których mowa w art. 6 ust. 1

pkt 1-3, 5 i 7-10 oraz w ust. 2 ustawy. W świetle tego unormowania wnioskodawcy

nie przysługuje prawo do emerytury w oparciu o ustawę o emeryturach i rentach. W

dacie złożenia wniosku o emeryturę (14 stycznia 2008 r.) miał on bowiem ustalone

prawo do emerytury wojskowej, a z załącznika do decyzji z dnia 25 stycznia 2008 r.

wynika, że do wysługi emerytalnej zaliczono mu okres służby wojskowej od 2

września 1967 r. do 12 czerwca 1986 r. oraz okresy zatrudnienia w łącznym

wymiarze 17 lat i 13 dni. Wymienione okresy są okresami, o których stanowi art. 6

ust. 1 pkt 1-2 ustawy o emeryturach i rentach i zostały zaliczone do wysługi

emerytalnej przy ustalaniu prawa do emerytury wojskowej. W ocenie Sądu

Okręgowego, wyłączenie przewidziane w art. 2 ust. 2 tej ustawy ma charakter

podmiotowy i dotyczy wszystkich ubezpieczonych, którzy mają prawo do emerytury

wojskowej, jeżeli przy obliczeniu jej wysokości uwzględnione zostały okresy

ubezpieczenia bądź zatrudnienia oraz inne określone jako okresy składkowe. W

sprawie nie znajduje również zastosowania art. 7 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym w razie zbiegu prawa do

emerytury lub renty przewidzianych w ustawie z prawem do emerytury lub renty

przewidzianych w innych przepisach - jeżeli przepisy szczególne nie stanowią

inaczej - wypłaca się świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę uprawnioną, a

wybór emerytury lub renty przewidzianych w innych przepisach nie pozbawia osoby

uprawnionej innych świadczeń i uprawnień przysługujących emerytom lub

4

rencistom wojskowym. Z rozwiązań normatywnych wynika jednoznacznie, że

ustawa o emeryturach i rentach zawiera szczególne unormowania dotyczące osób,

które spełniały warunki do otrzymania świadczeń określonych w przepisach ustawy

o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, co wyłącza w

takich sytuacjach stosowanie art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych z dnia 10 grudnia 1993 r. Odrębność obu systemów ubezpieczenia

powoduje, że wnioskodawca jako emeryt wojskowy nie mógł nabyć prawa do

emerytury z ustawy o emeryturach i rentach.

Sąd Okręgowy wskazał, że regulacja wyłączająca możliwość uzyskania

świadczeń przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach w odniesieniu do

żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy, którzy mają ustalone prawo do świadczeń

z zaopatrzenia emerytalnego z uwzględnieniem okresów składkowych, nie jest

sprzeczna z zasadą równości przyjętą w ustawie systemowej. Przepis art. 2a tej

ustawy stanowi, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich

ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, dotycząc w

szczególności warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych, obowiązku

opłacania i obliczania wysokości składek, obliczania wysokości świadczeń, a także

okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do nich. To niewyczerpujące

wyliczenie oznacza jedynie, że w tych sprawach, a także innych związanych z

regulacją zawartą w ustawie, nie ma podstaw prawnych do czynienia między

ubezpieczonymi różnic związanych z płcią, stanem cywilnym czy też stanem

rodzinnym. Nie oznacza to jednak, że wyłączone są różnice w rodzajach

świadczeń, różnych w odmiennych ubezpieczeniach. Z powołanego przepisu nie da

się wywieść zakazu wprowadzania zróżnicowanych systemów ubezpieczenia i

zabezpieczenia społecznego, a w konsekwencji różnicowania świadczeń

przysługujących ubezpieczonym należącym do różnych systemów ubezpieczenia.

Swoboda ustawodawcy do kształtowania systemów ubezpieczenia społecznego, w

tym określania świadczeń w ramach poszczególnych systemów, jest szeroka, a

kwestia celowości i słuszności wprowadzenia odrębnej regulacji w zabezpieczeniu

tzw. służb mundurowych nie podlega ocenie sądów powszechnych rozpoznających

sprawy z zakresu zabezpieczenia społecznego. Analogiczne unormowanie

wskazujące na odrębność systemów zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia

5

społecznego zawiera przepis art. 12 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych w brzmieniu obowiązującym od

dnia 1 października 2003 r., zgodnie z którym emerytura wojskowa przysługuje

żołnierzowi zawodowemu, który w dniu zwolnienia ze służby wojskowej w Siłach

Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej posiada 15 lat służby wojskowej w Wojsku

Polskim, z wyjątkiem żołnierza, który ma ustalone prawo do emerytury określonej w

ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obliczonej

z uwzględnieniem okresów służby wojskowej w Siłach Zbrojnych i okresów

równorzędnych z tą służbą. Nadto z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej z

dnia 23 lipca 2003 r. wynika, że dokonane nią zmiany w przepisach z zakresu

ubezpieczeń społecznych i zaopatrzenia emerytalnego są wyrazem stabilizacji

rozwiązań w zakresie świadczeń emerytalnych przysługujących żołnierzom

zawodowym i funkcjonariuszom służb mundurowych, przez objęcie tych grup

powszechnym zaopatrzeniowym systemem emerytalnym i zniesieniem obowiązku

ubezpieczenia społecznego tych osób.

W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że stwierdzenie, iż wnioskodawca ma

ustalone prawo do emerytury wojskowej, przy której obliczeniu zostały

uwzględnione okresy zatrudnienia, tj. okresy składkowe, powoduje, że nie

przysługuje mu emerytura na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach,

nawet jeżeli spełnił warunki określone w tej ustawie niezbędne do nabycia prawa do

emerytury, a świadczenie to byłoby dla niego korzystniejsze niż emerytura

wojskowa.

Wyrokiem z dnia 29 września 2008 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy od powyższego wyroku, podzielając poczynione w sprawie ustalenia

oraz dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę prawną.

Sąd Apelacyjny wskazał, że w świetle brzmienia art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach nie może budzić wątpliwości, iż

intencją ustawodawcy było utrzymanie odrębności obu systemów zabezpieczenia i

ubezpieczenia społecznego dla różnej kategorii podmiotów. Przepis ten

jednoznacznie wyłącza możliwość nabycia emerytury na podstawie tej ustawy

przez emeryta wojskowego mającego obliczoną emeryturę z uwzględnieniem

wymienionych w nim okresów składkowych. Z akt organu rentowego wynika, że

6

wnioskodawca posiada prawo do emerytury wojskowej w wysokości ustalonej z

uwzględnieniem okresów zatrudnienia poczynając od dnia 1 grudnia 2007 r.

(decyzja Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia 25 stycznia 2007 r.). Wniosek w

przedmiocie podwyższenia świadczenia wpłynął w dniu 31 grudnia 2007 r., a zatem

w dacie złożenia wniosku o emeryturę w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych

wnioskodawcy przysługiwało uprawnienie do świadczenia wojskowego obliczonego

z uwzględnieniem okresów składkowych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5 i

7-10 oraz w ust. 2, co wyłącza przyznanie świadczenia z systemu powszechnego.

W ocenie Sądu drugiej instancji, wynikające z art. 32 i 64 ust. 2 ustawy

zasadniczej zasady równości i niedyskryminacji oraz poszanowania własności nie

ograniczają uprawnień ustawodawcy do kształtowania odrębnych systemów

ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego dla określonych kategorii podmiotów

charakteryzujących się cechą wspólną. Odmienność obu systemów pozwoliła

wnioskodawcy na nabycie emerytury na zasadach korzystniejszych niż jest to

przewidziane w przepisach o emeryturach i rentach, bez konieczności oczekiwania

na osiągnięcie granicy wiekowej. Okresy składkowe w rozumieniu ustawy o

emeryturach i rentach uwzględnione zostały w wysokości świadczenia wojskowego

wnioskodawcy. Skoro nastąpił wzrost pobieranej przez wnioskodawcę emerytury z

tytułu zatrudnienia, to niezasadna jest jego argumentacja, że został zmuszony do

odprowadzania składek do powszechnego systemu ubezpieczeniowego, a

następnie pozbawiony świadczeń.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił: I.

naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a

mianowicie: 1) art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez sporządzenie

uzasadnienia wyroku w sposób niezgodny z prawem, przez co niemożliwa stała się

jego kontrola kasacyjna, w szczególności w zakresie: a) ustalenia momentu, od

którego odwołujący się uzyskał emeryturę wojskową z uwzględnieniem okresów

składkowych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 7-10 oraz w ust. 2 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach, b) braku wskazania podstaw

prawnych do nieuwzględnienia odwołania od decyzji organu rentowego na

podstawie zdarzeń mających miejsce po wydaniu tej decyzji; 2) art. 316 § 1 w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 47714

§ 1 k.p.c., poprzez

7

nieprawidłowe zastosowanie polegające na rozpoznaniu sprawy z uwzględnieniem

zdarzeń mających miejsce po wydaniu zaskarżonej decyzji, co doprowadziło do

oddalenia apelacji; II. naruszenie prawa materialnego, a to 1) art. 2 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach, poprzez niewłaściwe

zastosowanie polegające na oddaleniu odwołania w sytuacji, gdy decyzja odmowna

została wydana wobec osoby, która nie miała obliczonej emerytury z

uwzględnieniem okresów składkowych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 7-

10 oraz w ust. 2 tej ustawy; 2) art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach w

związku z art. 129 ust. 1 tej ustawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające

na przyjęciu, że osobą mającą ustalone prawo do emerytury z uwzględnieniem

okresów składkowych, o których mowa w jej art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 7-10 oraz w

ust. 2 jest osoba, która dopiero złożyła wniosek o doliczenie wskazanych okresów;

3) art. 95 ust. 2 w związku z art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, poprzez

niewłaściwe zastosowanie i pozbawienie odwołującego się możliwości wyboru

pomiędzy emeryturą wojskową, a emeryturą z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych; 4) art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy

o emeryturach i rentach, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie

narusza równości wobec prawa sytuacja, gdy wnioskodawca został pozbawiony

prawa do wypracowanej emerytury jedynie dlatego, że był wcześniej żołnierzem

zawodowym; 5) art. 32 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy

o emeryturach i rentach, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie

stanowi dyskryminacji pozbawienie odwołującego się prawa do wypracowanej

emerytury wyłącznie z uwagi na wcześniejszą zawodową służbę wojskową; 6) „art.

64 ust. 2 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach, poprzez

błędną wykładnię polegającą na pozbawieniu wnioskodawcy prawa do emerytury

wypracowanej na zasadach ogólnych”.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku wynika, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji organu

rentowego wnioskodawca posiadał ustalone prawo do emerytury wojskowej

8

decyzją Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia 25 stycznia 2007 r. z zaliczeniem

okresów składkowych określonych w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i

rentach. Tymczasem po pierwsze - decyzja z takiej daty nigdy nie została wydana,

a po drugie - istniejąca w rzeczywistości decyzja tego Biura z dnia 25 stycznia 2008

r. została wydana już po wydaniu zaskarżonej decyzji z daty 22 stycznia 2008 r.

Doszło tym samym do naruszenia przez Sąd odwoławczy art. 328 § 1 k.p.c. ze

względu na rozdźwięk pomiędzy ustaleniami faktycznymi a rozważaniami prawnymi

w kluczowych dla wyniku postępowania kwestiach, oraz art. 316 § 1 k.p.c., gdyż

zaskarżone rozstrzygnięcie - dopuszczające w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych możliwość wyrokowania w oparciu o stan faktyczny zaistniały po

wydaniu zaskarżonej decyzji - abstrahuje od oceny prawidłowości decyzji organu

rentowego w dacie jej wydania.

W ocenie skarżącego, art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach

wprowadza zasadę, według której emerytura przysługuje ubezpieczonemu,

statuując od zasady tej wyjątek, że emerytura nie przysługuje ubezpieczonemu

mającemu ustalone prawo do emerytury wojskowej, a następnie wyjątek od

wyjątku, iż prawo do emerytury z systemu powszechnego przysługuje

ubezpieczonemu, którego emerytura wojskowa nie została powiększona o okresy

składkowe określone w tym przepisie. W dacie wydania przez organ rentowy

decyzji, emerytura wojskowa wnioskodawcy była obliczona bez uwzględnienia

okresów składkowych, a data złożenia wniosku o takie przeliczenie nie ma

znaczenia (art. 129 ust. 1 ustawy). W konsekwencji skarżący został pozbawiony

prawa wyboru świadczenia (art. 95 ust. 2 ustawy), potraktowany nierówno w

porównaniu do osób, które wcześniej nie odbywały zawodowej służby wojskowej

(art. 32 ust. 1 Konstytucji), pozbawiony prawa do wypracowanej i opłaconej w

formie składek emerytury wyłącznie z powodu zakończonej służby wojskowej (art.

32 ust. 2 Konstytucji) oraz pozbawiony prawa majątkowego w postaci świadczenia

emerytalnego, do którego ekspektatywę uzyskał opłacając przez kilkanaście lat

składki na ubezpieczenie emerytalne (art. 64 ust. 2 Konstytucji).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

9

W pierwszym rzędzie niezasadny jest zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

stosowany w postępowaniu odwoławczym odpowiednio poprzez art. 391 § 1 k.p.c.

Powołany na wstępie przepis wymienia konstrukcyjne elementy uzasadnienia

wyroku, a zarzut jego naruszenia wymaga dla swej skuteczności wykazania, że

obraza wskazanego unormowania mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.

3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że

uzasadnienie wyroku wyjaśnia przyczyny, dla jakich orzeczenie zostało wydane i

jest sporządzane już po wydaniu wyroku. Zatem wynik sprawy z reguły nie zależy

od tego, jak napisane zostało uzasadnienie i czy zawiera ono wszystkie wymagane

elementy. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1

k.p.c. może być usprawiedliwiony tylko w tych wyjątkowych okolicznościach, w

których treść uzasadnienia orzeczenia Sądu drugiej instancji uniemożliwia

całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania

orzeczenia lub w przypadku zastosowania prawa materialnego do niedostatecznie

jasno ustalonego stanu faktycznego (por. miedzy innymi wyroki z dnia 27 czerwca

2001 r., II UKN 446/00, OSNAPiUS 2003, nr 7, poz. 182; z dnia 5 września 2001 r.,

I PKN 615/00, OSNAPiUS nr 15, poz. 352; z dnia 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05,

Lex nr 200973; z dnia 9 lipca 2008 r. I PK 2/08, Lex nr 497691). Skarżący wskazuje

na uchybienie art. 328 § 2 k.p.c., poprzez po pierwsze - brak ustalenia momentu,

od którego uzyskał emeryturę wojskową z uwzględnieniem okresów składkowych

oraz po drugie - brak wskazania podstaw prawnych do nieuwzględnienia odwołania

na podstawie zdarzeń mających miejsce po wydaniu przez organ rentowy

zaskarżonej decyzji. Tymczasem Sąd drugiej instancji jednoznacznie stwierdził, że

wnioskodawca - w uwzględnieniu wniosku złożonego w dniu 31 grudnia 2007 r. -

uzyskał emeryturę wojskową w wysokości ustalonej z uwzględnieniem okresów

składkowych poczynając od dnia 1 grudnia 2007 r. W tej sytuacji wskazanie dnia 25

stycznia 2007 r. jako daty wydania w tym przedmiocie decyzji przez wojskowy

organ emerytalny, zamiast - prawidłowo - dnia 25 stycznia 2008 r., musi być

uznane za omyłkę pozostającą bez znaczenia dla dokonanej przez Sąd Apelacyjny

oceny, że w dacie złożenia wniosku o emeryturę z systemu powszechnego (14

stycznia 2008 r.), skarżącemu „przysługiwało uprawnienie do świadczenia

wojskowego obliczonego z uwzględnieniem okresów składkowych, o których mowa

10

w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 7-10 oraz w ust. 2” ustawy o emeryturach i rentach. Z

wywodów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wynika również, że

Sąd drugiej instancji nie przypisał znaczenia dacie, w której została wydana przez

wojskowy organ emerytalny decyzja z dnia 25 stycznia 2008 r. uwzględniająca w

wysłudze emerytalnej skarżącego okresy składkowe, ale faktowi, że - w

uwzględnieniu jego wniosku z dnia 31 grudnia 2007 r. - takie obliczenie wysokości

emerytury wojskowej nastąpiło poczynając od dnia 1 grudnia 2007 r. Z okoliczności

tych Sąd drugiej instancji wyprowadził wniosek, iż nie tylko w dacie wydania decyzji

odmawiającej prawa do emerytury z systemu powszechnego (22 stycznia 2008 r.),

ale już w dniu złożenia wniosku o to świadczenie (14 stycznia 2008 r.) skarżący

posiadał prawo do emerytury wojskowej obliczonej z uwzględnieniem okresów

składkowych wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach w

brzmieniu obowiązującym przed jego zmianą dokonaną z dniem 5 lutego 2009 r.

przez ustawę z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (Dz.U. Nr 8, poz. 38). W płaszczyźnie art. 328 § 2 k.p.c. nie leży

prawidłowość ustaleń faktycznych ani trafność ocen prawnych, a skoro Sąd

Apelacyjny wyrokował na podstawie stanu rzeczy obejmującego okres

poprzedzający wydanie zaskarżonej decyzji organu rentowego, przeto z

oczywistych względów nie wskazał podstaw prawnych rozpoznania sprawy przy

uwzględnieniu zdarzeń mających miejsce po tej dacie.

Powyższa okoliczność powoduje w konsekwencji niezasadność zarzutu

naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 w związku z art. 47714

§ 1 k.p.c.

w sposób wskazany przez skarżącego, który upatruje obrazy wymienionych

przepisów w rozpoznaniu przez Sąd drugiej instancji sprawy z uwzględnieniem

zdarzeń mających miejsce po wydaniu zaskarżonej decyzji. Zarzut ten nie mógłby

być uznany za skuteczny również z uwagi na sposób jego skonstruowania. Rację

ma skarżący, że co do zasady w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego

sąd pierwszej instancji kontroluje jej zgodność z prawem, a sąd drugiej instancji -

prawidłowość rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji w odniesieniu do stanu

rzeczy (faktycznego i prawnego) istniejącego w chwili wydania przez organ rentowy

decyzji. O zasadności przyznania lub odmowy przyznania świadczenia decydują

11

zatem okoliczności istniejące w chwili ustalania do niego prawa przez organ

rentowy, natomiast postępowanie sądowe ma charakter odwoławczy, sprawdzający

i weryfikujący. Jedynie w szczególnych przypadkach Sąd Najwyższy dopuszcza

możliwość przyznania świadczenia, jeżeli warunki je uzasadniające zostały

spełnione po wydaniu decyzji i dotyczą okoliczności pewnych i niekwestionowanych

przez organ rentowy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2007 r., I UK

316/06, OSNP 2008 nr 13-14, poz. 199; z dnia 16 maja 2008 r., I UK 385/07, Lex nr

491450; z dnia 4 lipca 2007 r., II UK 280/06, OSNP 2008 nr 17-18, poz. 260 i

orzeczenia tam powołane). Zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c., po zamknięciu rozprawy

sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia

rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie

okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. Skarżący odwołuje się do

zdania pierwszego powołanego przepisu, wywodząc, że Sąd drugiej instancji,

stosując wymienioną normę prawną poprzez art. 391 § 1 k.p.c. (skarżącemu chodzi

o zdanie pierwsze tego uregulowania, w myśl którego jeżeli nie ma szczególnych

przepisów o postępowaniu przed sądem drugiej instancji, do postępowania tego

stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji)

i orzekając w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, bezpodstawnie

wyrokował w oparciu o stan faktyczny zaistniały po wydaniu zaskarżonej decyzji

organu rentowego, a więc z uwzględnieniem decyzji wojskowego organu

emerytalnego z dnia 25 stycznia 2008 r., co doprowadziło do oddalenia apelacji.

Połączenie naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. z art. 391 § 1 k.p.c. oznacza, że skarżący

obrazę pierwszego z wymienionych przepisów odnosi do fazy postępowania

odwoławczego. Tymczasem o naruszeniu przez Sąd drugiej instancji art. 316 § 1

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. można by mówić ewentualnie wówczas, gdyby

- wydając orzeczenie w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych - Sąd ten

uwzględnił zmiany stanu faktycznego lub prawnego zaistniałe w toku postępowania

apelacyjnego (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada

1998 r., III CKN 259/98, OSNC 1999 nr 4, poz. 82 oraz wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 13 grudnia 2006 r., II CSK 300/06, Lex nr 388845). Taka sytuacja nie wystąpiła

w sprawie, w której wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna, gdyż Sąd

odwoławczy wyrokował na podstawie stanu faktycznego ustalonego przez Sąd

12

pierwszej instancji. Co prawda nie jest wyłączone postawienie w skardze

kasacyjnej zarzutu obrazy prawa procesowego przez sąd pierwszej instancji, ale –

ponieważ skarga kasacyjna przysługuje od wyroku sądu drugiej instancji (art. 3981

§ 1 k.p.c.), a Sąd Najwyższy jest związany podstawami skargi (art. 39813

§ 1 k.p.c.),

musi to być połączone ze wskazaniem odpowiedniego przepisu postępowania

dotyczącego rozpoznawania apelacji (np. wykazywania, że mimo wytknięcia

uchybienia w apelacji, sąd drugiej instancji, z naruszeniem przepisów normujących

postępowanie apelacyjne, uchybienia tego nie wziął pod uwagę lub nieprawidłowo

ocenił, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy), a tego w rozpoznawanej skardze

brak. Skutek zarzucanego naruszenia skarżący odnosi do art. 47714

§ 1 k.p.c.,

zgodnie z którym sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego

uwzględnienia. Tymczasem przepis ten skierowany jest do sądu pierwszej instancji

i nie znajduje zastosowania w postępowaniu apelacyjnym. Z tego względu nie mógł

zostać naruszony przez Sąd drugiej instancji.

Obrazy przez Sąd drugiej instancji art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i

rentach w brzmieniu obowiązującym przed dniem 5 lutego 2009 r. skarżący

upatruje w oddaleniu jego odwołania w sytuacji, gdy dokonana przez organ rentowy

wykładnia powołanego przepisu była błędna z tego względu, iż nie uwzględniała

jego końcowej części stanowiącej, że prawo do emerytury przysługuje tym

ubezpieczonym, których emerytura wojskowa nie została powiększona o okresy

składkowe, a w rezultacie decyzja ta była niezgodna z prawem. Tymczasem w

postępowaniu toczącym się na skutek odwołania od decyzji organu rentowego sąd

nie jest związany ani dokonaną przez ten organ kwalifikacją prawną, ani

interpretacją zastosowanej normy prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2

października 2008 r., I UK 88/08, Lex nr 509055), a przedmiotem zarzutu

kasacyjnego może być wyłącznie błędna wykładnia przepisu prawa materialnego

przez sąd drugiej instancji, a nie jej wadliwa interpretacja przez sąd pierwszej

instancji, a tym bardziej przez organ rentowy. Zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 pkt 1

ustawy o emeryturach i rentach jest nieusprawiedliwiony także w przypadku

odniesienia go do zastosowania przez Sąd odwoławczy wymienionej normy

prawnej wobec osoby, która w dacie wydania przez organ rentowy decyzji

13

odmownej nie miała obliczonej emerytury wojskowej z uwzględnieniem okresów

składkowych.

Stosownie do art. 2 ust.1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 5 lutego 2009 r., świadczenia na warunkach i w

wysokości określonej w ustawie przysługują ubezpieczonym - w razie spełnienia

warunków do nabycia świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i

rentowych Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z wyjątkiem - między innymi -

ubezpieczonych, którzy mają ustalone prawo do emerytury określonej w przepisach

o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, obliczonej z uwzględnieniem

okresów składkowych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 7-10 oraz w ust. 2.

Z kolei zgodnie z art. 12 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych

w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, emerytura wojskowa przysługuje

żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, który w dniu zwolnienia

ze służby posiada 15 lat służby wojskowej, z wyjątkiem żołnierza, który ma ustalone

prawo do emerytury określonej w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, obliczonej z uwzględnieniem okresów służby. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że zniesienie ustawą

zmieniającą obowiązku ubezpieczenia społecznego żołnierzy zawodowych i

rozdzielenie w związku z tym systemów ubezpieczeniowego i zaopatrzeniowego

zmierzało do tego, aby każdy z tych systemów realizował osobno zobowiązania

wobec żołnierzy zawodowych, przy zachowaniu zasady, że za ten sam okres

ubezpieczenia emerytalnego nie mogą równocześnie przysługiwać dwa

świadczenia emerytalne. Z tego względu osoba, która nabyła prawo do emerytury

wojskowej obliczonej z uwzględnieniem okresów ubezpieczenia, nie może

zaliczając te same okresy, nabyć prawa do emerytury z systemu

ubezpieczeniowego, i odwrotnie, z prawa do emerytury wojskowej nie może

skorzystać osoba, która nabyła prawo do emerytury obliczonej z uwzględnieniem

okresów służby. Nie została w ten sposób wykluczona możliwość jednoczesnego

nabycia prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia

emerytalnego żołnierzy zawodowych wówczas, gdy okresy te nie zazębiają się i nie

zostały wzajemnie uwzględnione przy ustalaniu uprawnień, a każdy z nich jest

wystarczający do uzyskania prawa do emerytury w określonym systemie.

14

Prawidłowa wykładnia art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach musi

bowiem prowadzić do wniosku, że zawarte tam wyłączenie dotyczy tylko takiej

sytuacji, w której prawo do emerytury z systemu ubezpieczenia przysługiwałoby po

zaliczeniu tych samych (w części lub w całości) okresów ubezpieczenia, które już

uwzględniono przy ustalaniu uprawnień do emerytury wojskowej. Nabycie prawa do

dwóch emerytur oznacza tyle, że w razie zbiegu prawa do nich, wypłaca się - w

myśl art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach oraz art. 7 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych - świadczenie wyższe lub wybrane przez

zainteresowanego (por. wyroki z dnia 9 października 2008 r., II UK 48/08, Lex nr

490387 oraz z dnia 6 stycznia 2009 r., I UK 178/08, Lex nr 490375). Argumentacja

dla takiego stanowiska wypływa z motywów zawartych w uzasadnieniu projektu

ustawy zmieniającej, w którym wskazano, że nadanie między innymi emeryturom

wojskowym wyłącznie wnioskowego charakteru, służyć ma temu, ażeby żołnierz,

który pozostawał w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r. i spełnia warunki do

nabycia prawa do emerytury wojskowej, a jednocześnie poza okresami służby ma

także okresy „cywilnej” pracy, z tytułu której podlegał ubezpieczeniom społecznym -

miał prawo wyboru emerytury. Co do uzyskania prawa do emerytury z

powszechnego systemu przez osobę, która nabyła prawo do emerytury wojskowej,

w uzasadnieniu projektu stwierdzono, że możliwość taka byłaby wyłączona

wówczas, gdyby emeryturę wojskową obliczono z uwzględnieniem okresów

zatrudnienia i innej pracy objętej ubezpieczeniem społecznym, natomiast z prawa

do emerytury wojskowej nie mogłaby skorzystać osoba, która nabyła prawo do

emerytury na podstawie ustawy o emeryturach i rentach obliczonej z

uwzględnieniem okresów zawodowej służby.

Podzielając co do zasady poglądy Sądu Najwyższego wynikające z

powołanych wyżej wyroków należy je uzupełnić o stwierdzenie, że w art. 2 ust. 1

pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach nie chodzi o ustalenie prawa do emerytury

wojskowej z uwzględnieniem okresów składkowych, przepis ten wyraźnie bowiem

wyodrębnia, jako przesłanki wyłączenia prawa do emerytury z systemu

powszechnego, po pierwsze - posiadanie ustalonego prawa do emerytury

wojskowej, które uzależnione jest od spełnienia warunków określonych w art. 12

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych (odpowiednio w art. 7

15

poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin), oraz po drugie - obliczenie tej

emerytury (a więc jej wysokości) z uwzględnieniem okresów enumeratywnie

wymienionych w powołanym przepisie (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3

kwietnia 2007 r., II UK 165/06, OSNP 2008 nr 9-10, poz. 140, w uzasadnieniu

którego stwierdzono, że wyłączenie dotyczy ubezpieczonych mających ustalone

prawo do emerytury wojskowej, jeżeli przy obliczeniu jej wysokości uwzględnione

zostały okresy składkowe). Pozostaje to w związku z art. 14 ust. 1 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, z którego wynika obowiązek

doliczenia do wysługi emerytalnej emeryta wojskowego - na jego wniosek -

przypadających po zwolnieniu ze służby okresów: zatrudnienia przed dniem 1

stycznia 1999 r. w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa pełnego wymiaru

czasu pracy (pkt 1) oraz opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe

po dniu 31 grudnia 1998 r. (pkt 2), powodującego stosowne zwiększenie

wojskowego świadczenia emerytalnego. Możliwość złożenia takiego wniosku

realizuje prawo osoby posiadającej ustalone prawo do emerytury wojskowej do

wyboru emerytury bądź z systemu ubezpieczeniowego, bądź z systemu

zaopatrzeniowego. W rezultacie, dla oceny zarzutu kasacyjnego w ustalonym

stanie faktycznym istotne jest stwierdzenie, że dokonanie przez emeryta

wojskowego wyboru pozostania w zaopatrzeniowym systemie emerytalnym

poprzez złożenie wniosku o obliczenie emerytury wojskowej z uwzględnieniem

okresów składkowych wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i

rentach (jej zwiększenie poprzez doliczenie tych okresów) wyłącza prawo do

świadczenia emerytalnego z systemu ubezpieczeniowego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej skargi kasacyjnej należy

uznać, że skarżący dokonał takiego wyboru poprzez złożenie w dniu 31 grudnia

2007 r. wniosku o doliczenie do wojskowej wysługi emerytalnej przypadających po

zwolnieniu ze służby wojskowej okresów określanych jako składkowe w rozmiarze

17 lat i 13 dni, wykazanie ich stosownymi dokumentami, oraz niecofnięcie tego

wniosku (art. 105 § 2 k.p.a. w związku z 11 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

żołnierzy zawodowych) pomimo złożenia w dniu 14 stycznia 2008 r. wniosku o

przyznanie emerytury z systemu ubezpieczeniowego. W tej sytuacji, stosownie do

16

art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach w związku z art. 11 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, prawo do wypłaty emerytury

wojskowej w wysokości uwzględniającej okresy składkowe (obliczonej z

uwzględnieniem tych okresów) przysługiwało skarżącemu od miesiąca, w którym

złożono stosowny wniosek, a więc od dnia 1 grudnia 2007 r., niezależnie od tego, w

jakiej dacie zostałaby wydana decyzja w tym przedmiocie przez wojskowy organ

emerytalny. Co prawda w myśl art. 31 ust. 1 powołanej ustawy prawo do

zaopatrzenia emerytalnego i wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu tego

zaopatrzenia ustala w formie decyzji wojskowy organ emerytalny, jednakże art. 2

ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach w zakresie, w jakim ustanawia

przesłanki wyłączenia prawa do świadczeń pieniężnych z powszechnego

ubezpieczenia emerytalnego, wymaganie ustalenia odnosi do samego prawa do

emerytury wojskowej, a to skarżący miał już ustalone decyzją z dnia 22 maja 1987

r., a nie do późniejszego obliczenia jej wysokości z uwzględnieniem okresów

składkowych. W konsekwencji przysługujące skarżącemu z mocy ustawy

uprawnienie do takiego obliczenia emerytury wojskowej i zwiększenia jej wysokości

zostało przez niego zrealizowane poczynając od dnia 1 grudnia 2007 r. wskutek

złożenia stosownego wniosku, a ten (pewny) stan rzeczy został jedynie

potwierdzony decyzją wojskowego biura emerytalnego z dnia 25 stycznia 2008 r.

Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości równoczesnego obliczenia

wysokości emerytury wojskowej i ustalenia prawa do emerytury z systemu

powszechnego oraz obliczenia jej wysokości z uwzględnieniem tych samych

okresów określonych jako składkowe, w tym wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 4

ustawy o emeryturach i rentach okresów czynnej służby wojskowej (por. art. 5 ust.

2a tej ustawy). Do tego w istocie zmierzał skarżący, składając w dniu 31 grudnia

2007 r. wniosek o obliczenie emerytury wojskowej z uwzględnieniem okresów

składkowych wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach

oraz w dniu 14 stycznia 2008 r. wniosek o emeryturę z systemu

ubezpieczeniowego z wykazaniem, przynajmniej częściowym, tych samych

okresów oraz okresu służby wojskowej, z tytułu której posiadał ustalone prawo do

emerytury wojskowej. W tej sytuacji Sąd drugiej instancji trafnie uznał, iż decyzja

organu rentowego z dnia 22 stycznia 2008 r. w ostateczności odpowiadała prawu.

17

Powyższe powoduje bezzasadność zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 i 2

Konstytucji, zawierających odpowiednio zasady równości wobec prawa i zakazu

dyskryminacji, gdyż wyłączenie prawa skarżącego do świadczenia emerytalnego z

ubezpieczenia powszechnego nie nastąpiło z uwagi na wcześniejszą zawodową

służbę wojskową, ale ze względu na dokonany przez niego wybór pobierania

emerytury wojskowej obliczonej z uwzględnieniem przypadających po zwolnieniu

ze służby okresów składkowych. Nietrafny jest również zarzut obrazy art. 64 ust. 2

ustawy zasadniczej, który skarżący odnosi do naruszenia zawartej w nim zasady

ochrony innych niż własność praw majątkowych, wywodząc, iż pomimo opłacania

składek na ubezpieczenie emerytalne został pozbawiony świadczenia

emerytalnego. Skarżący pomija jednak, że obliczenie emerytury wojskowej z

uwzględnieniem okresów składkowych przypadających po zwolnieniu ze służby

powoduje zwiększenie świadczenia wynikające z art. 14 ust. 4 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, natomiast okresów składkowych

i nieskładkowych poprzedzających służbę - jego wzrost wynikający z art. 15 ust. 1

tej ustawy, co realizuje zasadę ekwiwalentności spełnionego przez skarżącego

obowiązku składkowego.

Nieskuteczny jest zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 129

ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach mającego, w ocenie skarżącego, polegać na

przyjęciu, że miał ustalone prawo do emerytury wojskowej, obliczonej z

uwzględnieniem okresów składkowych od daty złożenia wniosku o doliczenie tych

okresów, tj. od dnia 31 grudnia 2007 r., a nie od daty wydania przez wojskowy

organ emerytalny decyzji z dnia 25 stycznia 2008 r. ustalającej takie prawo. Po

pierwsze, art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie odnosi się do chwili

powstania prawa do świadczeń, ale określa początkowy termin wypłaty

świadczenia, o które zgłoszono wniosek po raz pierwszy, a po drugie - przepis ten

reguluje wypłatę takiego świadczenia przysługującego z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, a nie przewidzianego w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym

żołnierzy zawodowych, która w art. 41 ust. 1 zawiera własne unormowanie tej

kwestii. Z tych względów nie znajdował zastosowania w sprawie, w której wniesiona

została rozpoznawana skarga kasacyjna i nie mógł zostać naruszony przez Sąd

drugiej instancji.

18

Skoro skarżący, poprzez złożenie stosownego wniosku, dokonał wyboru

emerytury z systemu zaopatrzeniowego, przeto nie przysługuje mu, w świetle art. 2

ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach, emerytura z systemu

ubezpieczeniowego. Powoduje to bezzasadność zarzutu naruszenia art. 95 ust. 2 w

związku z ust. 1 tej ustawy, poprzez pozbawienie skarżącego możliwości wyboru

pomiędzy emeryturą wojskową a emeryturą z systemu powszechnego. Wybór taki

przysługuje bowiem tylko osobom posiadającym prawo do świadczeń z obu tych

systemów.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c.