II UK 118/09

Sygn. akt II UK 118/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Romualda Spyt

w sprawie z wniosku J. G., W. G. i Z. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o odpowiedzialność za składki na ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 listopada 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 9 grudnia 2008 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385

k.p.c. oddalił apelację wnioskodawców[…] od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 17 czerwca 2008 r. oddalającego

odwołania wnioskodawców od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30

2

listopada 2007 r. wydanych co do każdego z wnioskodawców, w których organ

rentowy orzekł o przejęciu przez spadkobierców zobowiązanego – majątkowych

praw i obowiązków spadkodawcy W. G. z tytułu nieopłacenia składek na

ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy oraz na

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okresy oraz w kwotach

wskazanych w tych decyzjach.

W sprawie bezsporne było, że wnioskodawcy przyjęli spadek wprost po

zmarłym ojcu W. G., oraz że spadkodawca pozostawił niezapłacone należności

wobec organu rentowego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,

ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP. Wnioskodawcy nie

kwestionowali istnienia i wysokości zaległości oraz naliczonych odsetek z tytułu

niezapłaconych przez W. G. składek.

Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że

zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) do zaległych należności z

tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się przepisy art. 97 § 1 oraz art.

98 § 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr

8, poz. 60 ze zm.), które wprowadzają odpowiedzialność spadkobiercy za

zobowiązania podatkowe spadkodawcy. Takie same zasady odpowiedzialności

spadkobierców dotyczą także zaległych należności z tytułu składek na

ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy oraz na Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych. Wynika to z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja

2008 r., II UZP 2/08 – OSNP 2008/23-24/352, zgodnie z którą niezapłacone w

terminie składki na Fundusz Pracy i ubezpieczenie zdrowotne (oraz należności z

nimi związane) mogą być pobrane przez organ rentowy od spadkobiercy osoby

zobowiązanej do zapłaty takich składek w granicach odpowiedzialności danego

spadkobiercy za długi spadku (art. 922 § 1 i § 3 k.c. oraz art. 1030 i nast. tego

Kodeksu w związku z art. 97 § 1 oraz art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7 ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa – jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8,

poz. 60 ze zm. – w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych – Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. – w związku z

art. 32 tej ustawy). Powyższa uchwała w swojej tezie wprawdzie odnosi się do

3

składek na Fundusz Pracy i na ubezpieczenie zdrowotne to jednak – zdaniem Sądu

drugiej instancji – dotyczy także składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie

powołanego art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wynika to z

uzasadnienia powołanej uchwały Sądu Najwyższego.

Do odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości składkowe spadkodawcy

przepisy ordynacji podatkowej mają zastosowanie tylko w zakresie przepisów

wyraźnie wskazanych w art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wobec braku odesłania do regulującego okresy przedawnienia zobowiązań

podatkowych art. 68 Ordynacji podatkowej, do przedawnienia zaległości

składkowych ten przepis nie może być stosowany. Obowiązuje bowiem w tym

przedmiocie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który

przewiduje 10 – letni okres przedawnienia dla należności składkowych.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyli skargą kasacyjną

wnioskodawcy wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zmianę wyroku Sądu pierwszej i drugiej

instancji i orzeczenie, że skarżący nie przejmują majątkowych praw i obowiązków

spadkodawcy W. G. z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne,

ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP.

Skarga powołuje obydwie podstawy z art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W ramach

podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego skarga zarzuca błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 922 § 2 k.c. przez uznanie na podstawie

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2008 r., II UZP 1/08, odnoszącej się w

sentencji jedynie do składek na Fundusz Pracy i ubezpieczenie zdrowotne, że ma

ona również tożsame zastosowania do składek na ubezpieczenia społeczne w

sprawie możliwości pobrania przez organ rentowy niezapłaconych w terminie

składek od spadkobiercy osoby zobowiązanej do zapłaty takich składek w

granicach odpowiedzialności danego spadkobiercy za długi spadku.

Według skarżącej Sąd drugiej instancji w sposób arbitralny – powołując

uchwałę, która dotyczyła tylko odpowiedzialności za zaległości składkowe z tytułu

składek na Fundusz Pracy i na ubezpieczenie zdrowotne – przyjął, że takie same

4

zasady należy odnieść do zaległości z tytułu niezapłaconych składek na

ubezpieczenie społeczne.

Skarga powołuje się także na naruszenie przepisów postępowania, które

miało istotny wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie, bez wskazania przepisów,

które zostały naruszone zarzucono „niewyjaśnienie wszystkich istotnych

okoliczności sprawy”, a przede wszystkim:

1. nierozważanie przez Sąd Apelacyjny i nie wzięcie pod uwagę faktu

niepoinformowania skarżących przez organ rentowy o nieopłaconych

składkach;

2. niewzięcie pod uwagę przez Sąd faktu nie podejmowania przez organ

rentowy żadnych działań zmierzających do wyegzekwowania tych

składek za życia spadkodawcy, pomimo że od terminu wymagalności

tych składek minęło kilka lat;

3. niewzięcie pod uwagę przez Sąd, że należności publicznoprawne nie

mogą być przedmiotem obrotu, co oznacza, że nie można skutecznie

przenieść obowiązku zapłaty składek na osobę trzecią.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przede wszystkim wobec powołania w skardze obu podstaw określonych w

art. 3983

§ 1 k.p.c., należy zauważyć, że rozpoznanie zarzutu naruszenia art. 922

§ 2 k.c., w zakresie zastosowania tego przepisu musi odnosić się do ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku, którymi Sąd

Najwyższy jest związany (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Ustalenia te nie podlegały

weryfikacji także dlatego, że skarżący chociaż powołuje się na drugą podstawę

skargi, w jej określeniu z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., nie wskazuje jakiegokolwiek

naruszonego przepisu postępowania. W zakresie tak skonstruowanej podstawy

skargi nie jest możliwe jej rozpoznanie. Powoływana argumentacja, która według

skarżących miałaby uzasadniać naruszenie przepisów postępowania – nie

wskazując takich przepisów – nie określa przedmiotu zarzutu. Jest tylko swoistym

zbiorem twierdzeń strony skarżącej, które nie zostały powiązane z tym, co jest

zasadą omawianej podstawy skargi. Nie powołano bowiem przepisów

5

postępowania, których mogłoby dotyczyć badanie, czy zostały dochowane.

Bezzasadny jest zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 922 § 2 k.c.

Wskazany w skardze przepis nie stanowi podstawy zaskarżonego wyroku.

Stosownie bowiem do art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do

odpowiedzialności spadkobierców za zaległości składkowe zmarłego

spadkodawcy stosuje się odpowiednio między innymi przepisy art. 97 § 1 oraz art.

98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. – Ordynacja

podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), określające zasady

odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania podatkowe spadkodawcy. Na

podstawie art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej spadkobiercy podatnika, z

zastrzeżeniem § 2, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego

majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Zgodnie z § 2 powołanego przepisu

jeżeli, na podstawie przepisów prawa podatkowego, spadkodawcy przysługiwały

prawa o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną działalnością

gospodarczą, uprawnienia te przechodzą na spadkobierców pod warunkiem

dalszego prowadzenia tej działalności na ich rachunek. Stosownie do art. 98 § 1

Ordynacji podatkowej do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania

podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o przyjęciu i

odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Art. 922 § 2 k.c.,

którego naruszenie zarzuca skarżący, nie należy do zakresu przepisów kodeksu

cywilnego, które podlegają odpowiedniemu stosowaniu do należności z tytułu

składek. Przepis ten, zgodnie z którym: nie należą do spadku prawa i obowiązki

zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego

śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one

spadkobiercami, nie jest bowiem przepisem kodeksu cywilnego o przyjęciu i

odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe – w rozumieniu

art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej.

Jeżeli chodzi o składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne podstawę

odpowiedzialności za zaległości związane z ich nieuiszczeniem stanowi art. 32

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym w zakresie: ich

poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów

6

karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach,

ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń

stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Na tle regulacji zawartej w art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

występowały wątpliwości, które dotyczyły zawartego w tym przepisie pojęcia „w

zakresie ich poboru” w kontekście ustalenia, czy art. 32 stanowi podstawę

odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe dłużnika organu

rentowego, czy też z uwagi na zwrot „w zakresie ich poboru” określa jedynie

zespół czynności technicznych wykonywanych przez organ rentowy w celu

uzyskania wpływu środków na konta właściwego funduszu. Wątpliwości te

wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2008 r., II UZP 1/08 – uchwale

powołanej w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którą niezapłacone w terminie

składki na Fundusz Pracy i ubezpieczenie zdrowotne (oraz należności z nimi

związane) mogą być pobrane przez organ rentowy od spadkobiercy osoby

zobowiązanej do zapłaty takich składek w granicach odpowiedzialności danego

spadkobiercy za długi spadku (art. 922 § 1 i § 3 k.c. oraz art. 1030 i nast. tego

Kodeksu w związku z art. 97 § 1 oraz art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7 ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa – jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8,

poz. 60 ze zm. – w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych – Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. – w związku

z art. 32 tej ustawy).

Powyższa uchwała została powołana przez Sąd drugiej instancji dla

potwierdzenia przyjętej przez Sąd wykładni przepisów prawa materialnego

określających odpowiedzialność spadkobiercy za zaległości składkowe zmarłego

spadkodawcy - art. 31 oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Nie jest oczywiście – jak to bezzasadnie ujmuje skarżący – źródłem prawa i

podstawą wyroku uchwała Sądu Najwyższego. Inną natomiast rzeczą jest brak w

uzasadnieniu postawionego w skardze zarzutu argumentacji, która stanowiłaby

rzeczową polemikę z założeniami powołanego stanowiska Sądu Najwyższego.

Wobec powyższego, Sąd Najwyższy stwierdzając, że podstawy skargi

kasacyjnej nie są zasadne, na podstawie art. 398 14

k.p.c. orzekł jak w sentencji.

7