I UK 179/09

Sygn. akt I UK 179/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania P. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C.

o ubezpieczenie społeczne i składki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 grudnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 grudnia 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2008 r. Sąd Okręgowy, Sąd Ubezpieczeń

Społecznych w K. oddalił odwołanie P. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w C. z dnia 11 lutego 2004 r. stwierdzającej, iż wnioskodawca

podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej przez niego działalności

2

gospodarczej w zakresie usług budowlanych w okresach: od 26 lutego 2003 r. do 6

kwietnia 2003 r., od 11 kwietnia 2003 r. do 7 maja 2003 r., od 15 maja 2003 r. do 11

czerwca 2003 r., od 19 czerwca 2003 r. do 13 lipca 2003 r., od 19 lipca 2003 r. do 15

sierpnia 2003 r. oraz od 19 sierpnia 2003 r. do 15 września 2003 r.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca P. J. od 1989 r. prowadził

jednoosobowo działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych w ramach

firmy „Usługi Budowlane J. P.". Wnioskodawca wykonywał takie roboty jak:

tynkowanie agregatem, wprawianie okien czy malowanie. Siedzibą zakładu było jego

prywatne mieszkanie. Wnioskodawca nie reklamował swojej działalności, pozyskując

swoich klientów wyłącznie poprzez polecenie przez byłych klientów. W okresach

braku pracy zawieszał działalność, informując o tym wyłącznie ZUS i Urząd

Skarbowy. W okresie zgłaszanych przerw wnioskodawca nie opłacał składek na

ubezpieczenie społeczne, utrzymując się ze środków zarobionych wcześniej oraz z

dochodów osiąganych przez swoją żonę. Wnioskodawca był czasowo niezdolny do

pracy w okresach od 15 lipca 2003 r. do 22 lipca 2003 r., od 23 lipca 2003 r. do 29

sierpnia 2003 r. i od 1 sierpnia 2003 r. do 17 września 2003 r. Przedmiotową

działalność gospodarczą wnioskodawca prowadził do grudnia 2003 r., a następnie

wykreślił się z ewidencji prowadzenia działalności gospodarczej.

Sąd ustalił także, że wyrokiem z dnia 16 grudnia 2003 r. (… 2118/03) Sąd

Okręgowy, Sąd Ubezpieczeń Społecznych w K. oddalił odwołanie wnioskodawcy od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 25 lutego 2003 r.,

obejmującej go ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia działalności

gospodarczej w wyliczonych w niej okresach na przestrzeni od grudnia 2000 r. do

grudnia 2002 r. Apelacja wnioskodawcy od powyższego wyroku została oddalona

przez Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2005 r. (… 872/04). Skarga

kasacyjna wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego została natomiast

oddalona przez Sąd Najwyższy (I UK 289/05). Przed Sądem Apelacyjnym toczy się

z kolei postępowanie z odwołania wnioskodawcy od decyzji organu rentowego z

dnia 30 marca 2006 r., przyznającej mu prawo do renty z tytułu częściowej

niezdolności do pracy od 1 października 2003 r. do 31 października 2004 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy przyjął, że

odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Powołując się na definicję działalności

3

gospodarczej, uwypuklił w pierwszej kolejności, że w realiach rozpoznawanej

sprawy szczególne znaczenie ma cecha ciągłości prowadzonej działalności,

obejmująca swoim zakresem zamiar powtarzalności określonych czynności celem

osiągnięcia dochodu. Powyższy stan rzeczy rodzi po stronie prowadzącego

działalność obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne na

mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), który trwa od dnia

rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania.

Jednocześnie działalność ta podlega obowiązkowemu zgłoszeniu organowi

ewidencyjnemu, obejmującemu także zmiany stanu faktycznego i prawnego

odnoszące się do przedsiębiorcy i wykonywanej przez niego działalności

gospodarczej powstałe po dniu dokonania wpisu, w tym zgłaszanie przerw w

prowadzeniu działalności. Wnioskodawca nie zgłaszał zaś do ewidencji przerw jako

zmian w stanie faktycznym prowadzonej przez niego działalności. Nawiązując zaś

do zapadłego w stosunku do wnioskodawcy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16

maja 2006 r. Sąd Okręgowy podkreślił, że skarga kasacyjna wnioskodawcy została

oddalona, albowiem wnioskodawca nie zgłaszał przerw w prowadzeniu działalności

gospodarczej organowi ewidencyjnemu. Zgłoszenie zaś okresowego zaprzestania

prowadzenia działalności gospodarczej do ZUS może, ale nie musi prowadzić do

ustania obowiązku ubezpieczenia. Okresy zgłoszonych przerw przez wnioskodawcę

nie kwalifikują się jednakże jako uzasadniające przedmiotową przerwę, albowiem

pozostawał on w gotowości do wykonywania takiej działalności, czyli był w stanie wykonać

taką usługę gdyby mu ją zlecono. Wnioskodawca oczekiwał bowiem na zamówienia

biernie, co nie uzasadnia przyjęcia tego okresu jako ustania obowiązku

ubezpieczenia. Ponadto fakt czasowej niezdolności do pracy również nie uzasadniał

przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej, gdyż jej okresy nie pokrywały się

ściśle z tymi przerwami, a zatem nie były powodem ich zgłaszania.

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny, Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił apelację ubezpieczonego od powyższego wyroku.

Sąd zauważył na wstępie, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie zależy od

wyjaśnienia, czy w okresach objętych decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w C. z dnia 11 kwietnia 2004 r. wnioskodawca prowadził działalność

4

gospodarczą i z tego tytułu stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 i 13

ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu

społecznemu. Sąd podkreślił jednak, że w tym zakresie należy mieć na uwadze, iż

zarówno w rozumieniu obowiązującego uprzednio art. 2 ust.1 ustawy z dnia 19

listopada 1999 r. prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101 poz. 1178 ze zm.),

jak i art. 2 aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie

działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173 poz. 1807 ze zm.), działalnością

gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana,

usługowa (...) wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Faktyczne

niewykonywanie działalności gospodarczej w czasie oczekiwania na kolejne

zamówienia lub w czasie ich poszukiwania nie oznacza jednak zaprzestania

prowadzenia tej działalności i nie powoduje uchylenia obowiązku

ubezpieczeniowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r.

II UK 111/03 OSNP z 2003 r. Nr 17 wkładka, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30

listopada 2005 r. I UK 95/05 OSNP z 2006 r. Nr 19-20, poz. 311).

Sąd podkreślił ponadto, że osoba prowadząca działalność gospodarczą

winna zgłaszać organowi ewidencyjnemu nie tylko fakt rozpoczęcia tej działalności,

ale także wszelkie zmiany stanu faktycznego i prawnego odnoszące się do

przedsiębiorcy i wykonywanej przez niego działalności gospodarczej, ponieważ

wpis do ewidencji działalności gospodarczej nie tylko legalizuje wykonywanie tej

działalności, ale też wyznacza czasowe ramy bycia przedsiębiorcą. Zgodnie

bowiem z treścią art. 88e ust.1 pkt 1 ustawy - prawo działalności gospodarczej wpis

do ewidencji działalności gospodarczej podlega wykreśleniu m.in. w przypadku

zawiadomienia o zaprzestaniu wykonywania przedmiotowej działalności. Nadto, z

treści art. 36 ust.1 pkt 4 i pkt 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

wynika wprost, że każda osoba objęta obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym

podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń w terminie 7 dni od powstania obowiązku

ubezpieczenia, a każda osoba, w stosunku do której wygasł tytuł ubezpieczenia

społecznego podlega wyrejestrowaniu z tych ubezpieczeń w terminie 7 dni od dnia

zaistnienia tego faktu.

5

W kontekście powyższego obowiązku ewidencyjnego Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 11 stycznia 2005 r. (I UK 105/04, OSNP z 2005 r. Nr 13, poz. 198)

uwypuklił, że tylko wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z

ewidencji lub odnotowywanie w tejże ewidencji przerw w jej prowadzeniu powoduje

- na stałe lub okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia społecznego. Okresy

podlegania obowiązkowi ubezpieczenia wyznaczone zostały co do zasady przez

formalne, a nie faktyczne wykonywanie działalności, która stanowi tytuł

ubezpieczenia. Okresowe zaprzestanie prowadzenia działalności z różnych

przyczyn tj. urlop, wyjazd, czy też choroba, powinno być zgłoszone do ewidencji. W

takiej sytuacji odnotowanie przerwy w ewidencji powoduje zawsze okresowe ustanie

obowiązku ubezpieczenia. Powiadomienie o przerwach jedynie Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych bądź też Urzędu Skarbowego nie powoduje z mocy

prawa, iż ustaje obowiązek ubezpieczenia przewidziany w art. 13 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych, albowiem przepis ten statuuje obowiązek ubezpieczeń

od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej do dnia

zakończenia jej wykonywania.

Sąd podkreślił, że przedsiębiorca rozpoczynający prowadzenie działalności

gospodarczej powinien się liczyć z koniecznością ponoszenia związanego z nią

ryzyka gospodarczego. Dlatego też przejściowe trudności związane z brakiem

zleceń nie uzasadniają przerwy w wykonywaniu działalności gospodarczej. Co

więcej, stosownie do przywoływanego w rozważaniach dokonanych powyżej

orzecznictwa dla ustalenia istnienia obowiązku ubezpieczeniowego z tytułu

prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej nie ma znaczenia przyczyna

czasowego zaprzestania jej wykonywania. Regulowanie czasu wykonywania

działalności, podobnie jak podejmowanie innych czynności natury organizacyjnej w

zależności od aktualnych potrzeb osobistych, czy zawodowych prowadzącego

działalność gospodarczą stanowi bowiem nieodłączny element tego typu aktywności

zarobkowej. Co więcej, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 listopada 2005 r. (I UK

95/05 OSNP z 2006 r. Nr 19-20, poz. 311) orzekł, że ustawa o systemie

ubezpieczeń społecznych nie przewiduje „zawieszenia działalności gospodarczej"

powodującego brak obowiązku uiszczania składek ubezpieczeniowych, a więc

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest upoważniony do zwolnienia

6

ubezpieczonego z tego obowiązku nawet wówczas, gdy prowadzący taką

działalność był niezdolny do pracy. Co więcej, przerwy w prowadzeniu działalności

gospodarczej przez wnioskodawcę nie pokrywały się ściśle z przedłożonymi

okresami niezdolności do pracy, tym bardziej zatem nie mogłyby być uznane za

wyłączny powód ich zgłaszania.

W ocenie sądu okresy niewykonywania działalności gospodarczej z powodu

niezdolności do pracy nie uzasadniają zatem wyłączenia z obowiązkowego

ubezpieczenia, mogąc jedynie - dla osób objętych dobrowolnym ubezpieczeniem

chorobowym - stanowić podstawę pobierania zasiłku chorobowego.

Sąd podkreślił następnie, że nie tylko obowiązujące na dzień wydania

zaskarżonej decyzji przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale

również przepisy ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. prawo działalności

gospodarczej nie przewidywały możliwości zawieszenia działalności gospodarczej,

lecz jedynie „zaprzestanie" jej wykonywania. Jak jednakże uwypuklił Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 16 maja 2006 r. (I UK 289/05, OSNP z 2007 r. Nr 11-

12, poz. 168), zaprzestanie działalności, o którym mowa w art. 13 pkt 4 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, może być również okresowe, a zatem

spowodowane przerwą w jej wykonywaniu.

Na koniec sąd zauważył, że już w wyroku z dnia 16 maja 2006 r. (I UK

289/05) Sąd Najwyższy uwypuklił, że nawet uznanie za usprawiedliwione zarzutów

naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 13 pkt 4 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, nie mogłoby prowadzić do możliwości

uwzględnienia odwołania wnioskodawcy. Także bowiem i na gruncie rozpatrywanej

aktualnie sprawy nie ma podstaw do uznania, że Sąd Okręgowy dokonał błędnego

subsumowania faktów ustalonych w procesie pod stan faktyczny abstrakcyjny

określony w tym przepisie. W sprawie jest bowiem niesporne, że w okresie od lutego

do września 2003 r. wnioskodawca nie zgłaszał przerw w prowadzeniu działalności

gospodarczej organowi ewidencyjnemu. Co więcej, tak jak trafnie podkreślił Sąd

Okręgowy okresy zgłoszonych przerw przez wnioskodawcę nie kwalifikowały się

jako uzasadniające przerwę, gdyż pozostawał on w gotowości do wykonywania

działalności gospodarczej. Przesądza o tym w sposób jednoznaczny okoliczność, iż

do września 2003 r. po każdym okresie „zawieszenia" przez wnioskodawcę

7

przedmiotowej działalności, była ona „odwieszana" na kilka dni w celu wykonania

przez niego konkretnej usługi. W okresie od lutego 2003 r. do września 2003 r.

wnioskodawca sześciokrotnie zgłaszał bowiem kilkutygodniowe (zwykle miesięczne)

przerwy w wykonywaniu działalności gospodarczej, co oznacza, że przedmiotową

działalność z zakresu usług budowlanych w spornym okresie wykonywał pięć razy

przez kilka dni w miesiącu (od 3 do 7 dni). Oczywistym jest zaś, iż o potrzebie

wykonania danej usługi wnioskodawca musiał zostać uprzednio zawiadomiony w

przyjęty dla siebie sposób (polecenie jego osoby przez dotychczasowych klientów)

i przygotować się do jej wykonania, chociażby poprzez przygotowanie

odpowiednich narzędzi do pracy. W ocenie sądu faktyczne niewykonywanie

działalności gospodarczej w okresie oczekiwania na kolejne zamówienie nie

oznacza bowiem zaprzestania prowadzenia takiej działalności i nie powoduje

uchylenia obowiązku ubezpieczenia społecznego. Działalność gospodarcza nie

może mieć charakteru przypadkowego, a zatem nieuprawnione jest twierdzenie, że

wykonywana jest wyłącznie wówczas, gdy przedsiębiorca świadczy konkretną

usługę. Prowadzenie działalności gospodarczej polega zarówno na stworzeniu

odpowiednich warunków do jej wykonywania, składaniu ofert, oczekiwaniu na

zamówienie, jak i na faktycznym wykonywaniu zleconej pracy. Z uwagi na to, że

wszystkie sporne okresy wnioskodawca uważa za przerwy w prowadzeniu

działalności gospodarczej głównie z tej przyczyny, że w tym czasie nie wykonywał

żadnych usług nie ma podstaw do podważenia stanowiska Sądu Okręgowego.

Faktycznie nie występowały bowiem żadne przerwy w prowadzeniu działalności, a

tym samym obowiązek ubezpieczenia nie mógł zostać uchylony.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł ubezpieczony,

zaskarżając go w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku sądu

drugiej instancji w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego

rozpoznania, względnie o uchylenie w całości zarówno wyroku sądu drugiej

instancji, jak i wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do rozpoznania

temu ostatniemu sądowi, bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku sądu drugiej

instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie apelacji

ubezpieczonego, zmianę wyroku sądu pierwszej instancji i uchylenie decyzji ZUS

8

Oddział w C. Inspektorat w W. z dnia 25 lutego 2003 r., względnie o orzeczenie, że

w okresach objętych tą decyzją obowiązek ubezpieczenia społecznego nie istnieje.

Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia przepisów prawa

materialnego, a mianowicie art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych przez jego bledną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie do sytuacji faktycznej, w której żadne czynności charakterystyczne

dla prowadzenia działalności gospodarczej nie były wykonywane, bądź wręcz nie

mogły być wykonywane z uwagi na niezdolność do pracy skarżącego.

Ponadto skarżący podniósł naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy w szczególności:

 art. 278 k.p.c. poprzez pominięcie części zarzutów ubezpieczonego zawartych w

apelacji – zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji RP oraz zarzutu sprzeczności

istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego

poprzez przyjęcie, że w sytuacji faktycznej objętej sporem istniała po stronie

skarżącego gotowość do wykonywania działalności gospodarczej, podczas gdy

materiał dowodowy nie pozwolił na stwierdzenie istnienia stanu gotowości do

pracy i stanu tego nie zmieniła poważna choroba skarżącego połączona z

pobytem w szpitalu, w wyniku której następnie przeszedł on na rentę i

definitywnie zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej,

 art. 328 § 2 k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku zawierającego

wewnętrzne sprzeczności oraz braki w postaci nieodniesienia się do części

zarzutów skarżącego zawartych w apelacji (wymienionych powyżej), a więc nie

spełniającego ustawowych wymogów.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony

istnieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów, w tym Sadu Najwyższego,

dotyczących wykładni i stosowania art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998

r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W szczególności nie ma w orzecznictwie

jednolitego stanowiska przedmiocie tzw. „zawieszenia działalności gospodarczej"

powodującego ustanie obowiązku ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, a także

w przedmiocie wpływu niezdolności do pracy wywołanej chorobą na obowiązek

ubezpieczeń społecznych. Skarżący podkreślił, że w wyroku z dnia 30 listopada

2005 r. (I UK 95/05) Sąd Najwyższy zajął bardzo radykalne stanowisko i przyjął

9

brak wpływu faktycznych przerw działalności gospodarczej, nawet wywołanych

chorobą, na uchylenie obowiązku ubezpieczeń. Z uzasadnienia można wyciągnąć

wniosek, że obowiązek ubezpieczeń łączony jest z okresem aktualnego wpisu w

ewidencji działalności gospodarczej. Takie stanowisko (co do zasady, jednak ze

znaczącą modyfikacją) zajął Sąd Najwyższy w innych orzeczeniach, np. w wyroku z

dnia 11 stycznia 2005 r. (I UK 105/04), w którym przyjął, że wykreślenie wpisu

pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerw w

prowadzeniu powoduje - na stałe lub okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia.

Zgłoszenie faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej tylko w

ZUS może prowadzić do ustania obowiązku ubezpieczenia w przypadku

rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu działalności, przy czym przerwa ta

może być wywołana również chorobą powodującą niezdolność do pracy

ubezpieczonego.

Z kolei w wyroku z dnia 16 maja 2006 r. (I UK 289/05) Sąd Najwyższy

przyznał, że obowiązujące wówczas przepisy prawa posługiwały się

sformułowaniami o zawieszeniu, wznowieniu i zaprzestaniu działalności

gospodarczej, a decydujące znaczenie w przypadku braku zawiadomienia organu

ewidencyjnego o fakcie zawieszenia działalności gospodarczej ma okoliczność, czy

rzeczywiście działalność nie była w tym okresie wykonywana i czy istniała

gotowość do prowadzenia tej działalności. Skarżący podkreślił jednak, że w stanie

faktycznym rozpoznawanej sprawy nie zachodził stan niezdolności do pracy

skarżącego wywołany chorobą, wobec czego Sąd Najwyższy w wyroku tym nie

odniósł się konkretnie do takiej sytuacji, która ma miejsce w stanie faktycznym

aktualnej sprawy.

Ponadto skarżący zwrócił uwagę na fakt, że orzeczenia Sądu Najwyższego

rozróżniają pojęcia podlegania ubezpieczeniom społecznym i zwolnienia od

opłacania składek, które zdaniem sądu nie są tożsame i między którymi nie istnieją

proste zależności.

Zdaniem skarżącego przedstawione powyżej rozbieżne oceny dotyczące

obowiązku ubezpieczeń społecznych osób prowadzących działalność gospodarczą

regulowanego przez art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych prezentowane przez sądy w okresie faktycznych przerw

10

w prowadzeniu tej działalności, w tym również w okresie niezdolności tych osób do

pracy wskutek choroby uzasadniają wniosek o przyjęcie wniesionej skargi kasacyjnej

do rozpoznania.

W ocenie skarżącego przedstawiony wyżej problem interpretacyjny, w

szczególności dotyczący wpływu niezdolności do pracy wywołanej chorobą na

obowiązek ubezpieczeń, stanowi istotne zagadnienie prawne wymagające

jednoznacznego rozstrzygnięcia, skoro kwestia ta budzi wątpliwości przejawiające

się choćby w ten sposób, że Sąd Apelacyjny powołał się przy takim stanie

faktycznym na orzeczenia Sądu Najwyższego wydane przy znacząco odmiennych

okolicznościach (brak wykazania niezdolności do pracy w okresie przerw w

działalności) w żaden sposób nie odnosząc się do tych różnic w uzasadnieniu i w

ten sposób pomijając problem, który ma ogromne znaczenie dla oceny sytuacji

prawnej osób prowadzących działalność gospodarczą - niejednoznacznie

uregulowanej przepisami prawa niejednolicie stosowanych, co również uzasadnia

przyjęcie skargi do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw.

Zasadniczym problemem było rozstrzygnięcie, czy dokonywane przez

skarżącego okresy tzw. „zawieszenia” działalności gospodarczej powinny

skutkować brakiem obowiązku uiszczania obowiązkowych składek

ubezpieczeniowych. Skarżący w okresach wymienionych w decyzji organu

rentowego informował o zawieszeniu działalności swojej działalności ZUS oraz

Urząd Skarbowy. Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega

obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu oraz wypadkowemu w

okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności do dnia zaprzestania jej

wykonywania. Określenie czasowych granic podlegania obowiązkowemu

ubezpieczeniu społecznemu ma charakter formalny. Wyznacza je bowiem

rozpoczęcie i zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej. Działalność

gospodarczą można podjąć po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców. W

stanie prawnym przed 1 stycznia 2004 r. na podstawie art. 7 ustawy – Prawo

11

działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178, ze zm.), na przedsiębiorcy

ciąży również obowiązek (art. 88d ustawy) zgłaszania organowi ewidencyjnemu

zmian stanu faktycznego i prawnego odnoszącego się do niego samego i

wykonywanej działalności gospodarczej powstałych po dniu dokonania wpisu do

ewidencji. Wynika z tego, że okresowe zaprzestanie prowadzenia działalności

gospodarczej powinno być zgłoszone i wpisane do ewidencji. Zaprzestanie

prowadzenia działalności gospodarczej skutkuje wykreśleniem jej z rejestru (art.

88e ust. 1 pkt 1 ustawy). Można więc stwierdzić, że ustanie obowiązku

ubezpieczenia społecznego powinno być poprzedzone wykreśleniem działalności z

rejestru lub odnotowaniem w ewidencji okresowej przerwy jej wykonywania (zob.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2006 r., I UK 289/05). Można zatem

przyjąć, że zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej może być jedynie

okresowe i powodować ustanie obowiązku ubezpieczenia (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04, OSNP 2005, nr 13, poz. 198).

W wyroku tym Sąd Najwyższy stwierdził też, że okresy niewykonywania

działalności gospodarczej z powodu niezdolności do pracy nie uzasadniają

wyłączenia z obowiązkowego ubezpieczenia, mogąc jedynie stanowić dla osób

objętych dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, podstawę pobierania zasiłku

chorobowego.

W sprawie nie było sporne, że wnioskodawca nie zgłaszał przerw w

prowadzeniu działalności gospodarczej organowi ewidencyjnemu. Zdaniem Sądów

obu instancji okresy zgłoszonych przerw nie kwalifikowały się jako okresy

wyłączające obowiązek ubezpieczenia, gdyż wnioskodawca był w gotowości do

wykonywania usług. Bowiem po każdym okresie zawieszenia wykonywane były

przez kilka dni (3 do 7) usługi, po czym następowało kolejne zawieszenie

działalności gospodarczej. Na tej podstawie Sąd Apelacyjny przyjął, że sporne

okresy przerw nie stanowiły okresów zaprzestania działalności, w rozumieniu art.

13 pkt 4 ustawy systemowej.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że możliwe jest okresowe

ustanie obowiązku opłacania obowiązkowych składek ubezpieczeniowych, pomimo

niewykreślenia działalności z ewidencji. Osoba, która twierdzi iż pomimo

niewykreślenia działalności z ewidencji nie prowadziła jej winna udowodnić tę

12

okoliczność. Przerwa ta musi mieć charakter obiektywny i rzeczywisty (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 297/07).

Sąd drugiej instancji uznał, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie

doszło do faktycznego zaprzestania działalności gospodarczej. Nie można na tej

podstawie uznać, że Sąd ten dokonał błędnej wykładni i niewłaściwie zastosował

przepis art. 13 pkt 4 ustawy systemowej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że choroba może

stanowić przyczynę przerwy w wykonywaniu działalności gospodarczej. Należy

jednak pamiętać, że nie wynika z tego, iż każda choroba niezależnie od

okoliczności faktycznych i okresu jej trwania zawsze musi stanowić przerwę

skutkującą wyłączeniem obowiązku ubezpieczenia. Działalność gospodarcza ze

swej istoty jest prowadzona w sposób ciągły i zorganizowany. Nie można wobec

powyższego twierdzić, że jest ona wykonywana jedynie w przypadku świadczenia

(wykonywania) konkretnej usługi przez przedsiębiorcę. Oznacza to zatem, że z

reguły okres niewykonywania prac czy usług nie będzie stanowił okresu

zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Tak więc nie można uznać,

jak wywodzi skarżący, że w spornych okresach doszło do zaprzestania

wykonywania działalności gospodarczej jedynie z powodu niewykonywania

żadnych usług. Ponadto nie można przyjąć, że w okolicznościach faktycznych

sprawy dochodziło do rzeczywistego zaprzestania działalności gospodarczej.

Świadczy o tym (bezspornie) to, że po okresach zgłaszanych przerw świadczone

były usługi budowlane.

Można zatem przyjąć, iż ubezpieczony może wszelkimi środkami

dowodowymi wykazać, że na trwale zaprzestał prowadzenia działalności

gospodarczej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2009 r., II UK

207/08). Domniemanie faktyczne o prowadzeniu działalności gospodarczej,

wynikające z niewykreślenia jej z ewidencji, może być obalone w sytuacjach

wyjątkowych. Możliwe jest jednak także okresowe uchylenie obowiązku

ubezpieczenia (por. wyroki Sądu najwyższego z dnia 10 grudnia 1997 r., II UKN

392/97czy z dnia 3 sierpnia 2000 r., II UKN 659/99).

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należało uznać, że Sąd

Apelacyjny nie naruszył art. 13 pkt 4 ustawy systemowej ani wskazanych

13

przepisów prawa procesowego. Stan faktyczny nie budził bowiem wątpliwości.

Poprawne było ustalenie, że pomimo okresów niezdolności do pracy wywołanych

chorobą nie doszło do rzeczywistego, trwałego i faktycznego zaprzestania

wykonywania działalności gospodarczej przez skarżącego. Z tego powodu nie

doszło więc, w tych okresach, do uchylenia obowiązku ubezpieczenia.

Dopuszczalność takiego ustalenia potwierdza także stanowisko Sądu Najwyższego

zajęte w orzeczeniu I UK 289/05. W wyroku tym stwierdzono bowiem, że faktyczne

niewykonywanie działalności w okresie oczekiwania na kolejne zamówienia lub w

czasie ich poszukiwania nie jest przerwą w prowadzeniu działalności gospodarczej

równoznaczną z okresowym zaprzestaniem jej wykonywania i nie powoduje ustania

przymusu ubezpieczenia.

Z tych względów, na podstawie art. 39814

k.p.c., orzeczono jak w sentencji

wyroku.