III SK 31/09

Sygn. akt III SK 31/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa S. Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o zatwierdzenie taryfy za usługi przesłania gazu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 5 czerwca 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie:

2

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki decyzją z dnia 16 grudnia 2005 r.

zatwierdził ustaloną przez S. S.A. taryfę za usługi przesyłania gazu ziemnego

wysokometanowego na okres 12 miesięcy, mając na uwadze przepis art. 47 ust. 1 i

2 Prawa energetycznego. Decyzja została wydana po ustaleniu, że w dniu 22

listopada 2005 r. na wniosek powoda, posiadającego koncesję na wykonywanie

działalności gospodarczej w zakresie przesyłania paliw gazowych, zostało

wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zatwierdzenia takiej taryfy.

Ponadto, powód opracował taryfę zgodnie z przepisami art. 45 i 45 Prawa

energetycznego

Sąd Okręgowy w W. – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z

dnia 11 grudnia 2006 r. uchylił zaskarżoną odwołaniem powoda decyzję Prezesa

Urzędu.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, podstawowe znaczenie w sprawie, w

świetle art. 47 ust. 1 i 2 Prawa energetycznego, ma kwestia zgodności treści taryfy

z wolą przedsiębiorstwa energetycznego.

Sąd rozważył, że przedsiębiorstwo energetyczne jest osobą prawną

działającą w formie spółki akcyjnej. Z przepisów art. 373 § 1 Kodeksu spółek

handlowych wynika domniemanie, ze podjęta czynność jest wyrazem określonego

sposobu prowadzenia spraw spółki. Domniemanie to zostaje jednak obalone w

wypadku podejmowania przez poszczególnych członków zarządu, wprawdzie

skutecznych prawnie, jednak wzajemnie wykluczających się działań. Sytuacja taka

miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ różni członkowie zarządu

przedstawiali równolegle do zatwierdzenia dwie różniące się od siebie taryfy. Treść

kolejnych zmodyfikowanych taryf nie dawała podstaw do uznania, że

przedstawiane przez konkretnych członków zarządu wnioski były modyfikacją taryf

składanych przez pozostałych członków.

W tej sytuacji, dokonanie przez pozwanego wyboru jednej z taryf

przedstawianych do zatwierdzenia taryf stanowiło w istocie rozstrzygnięcie sporu w

Spółce, do czego Prezes Urzędu nie był uprawniony. Równoległe przedstawienie

dwóch taryf powodowało, że nie był określony w sposób jednoznaczny przedmiot

postępowania administracyjnego, co stanowiło negatywną przesłankę jego

3

prowadzenia. Brak ten – zdaniem Sądu pierwszej instancji - powinien był zostać

usunięty w trybie art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 5 czerwca 2007 r. oddalił apelację

pozwanego.

Sąd uznał, że w świetle prowadzonej przez Prezesa URE z powodem

korespondencji ( s. 8) kolejne pisma wpływające od dwóch konkretnych członków

zarządu nie mogą być traktowane jako modyfikacja stanowiska oponentów.

Niewiarygodne jest stanowisko Prezesa Urzędu zaprezentowane po raz pierwszy w

apelacji, jakoby rozpatrzył taką wersję wniosku, która odpowiadała przepisom

prawa, traktując ją jako modyfikację wystąpień poprzednich.

Obowiązujące procedury, w tym administracyjna, bazują – zdaniem Sądu

Apelacyjnego – ma zasadzie rozpatrywania wystąpień o skonkretyzowanej treści

(art. 63 § 1 k.p.a.). Nie może być więc mowy o tym, aby rozpatrzeniu w

postępowaniu administracyjnym podlegał wniosek spółki rozumiany abstrakcyjnie,

treść zaś wniosku by nie była istotna albo też podlegałaby ustaleniu przez organ

administracji publicznej. Przedmiot postępowania wymaga konkretyzacji, czemu w

razie potrzeby służy art. 64 § 2 k.p.a. Do zakresu kompetencji Prezesa należy

jedynie zatwierdzenie lub odmowa zatwierdzenia taryfy, którą tworzy

przedsiębiorstwo.

Pozwany Prezes Urzędu zaskarżył w całości powyższy wyrok skargą

kasacyjną, w której zarzucił naruszenie zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa

materialnego, tj. art. 47 ust. 1 i 2 w związku z art. 23 ust. 2 pkt 2 Prawa

energetycznego przez niezastosowanie tych przepisów i uznanie, że żądanie

powoda zatwierdzenia taryfy nie zostało skutecznie ujawnione w postępowaniu

administracyjnym i postępowaniu cywilnym, co powinno skutkować pozostawieniem

wniosku powoda bez rozpoznania, oraz przepisów postępowania cywilnego przez

oczywiście błędne przyjęcie, że w świetle zebranego w sprawie materiału

dowodowego Prezes URE nie powinien wydać decyzji zatwierdzającej taryfę, bo

nie miał wiedzy, jaki jest dokładnie przedmiot postępowania, i w konsekwencji

naruszenie przez Sądy obu instancji art. 64 § 2 k.p.a. poprzez jego błędne

zastosowanie polegające na uznaniu, że Prezes Urzędu nie skorzystał z uprawnień

4

wynikających z tego przepisu i nie pozostawił wniosku powoda o zatwierdzenie

taryfy bez rozpoznania.

Wskazując na powyższe podstawy, Prezes Urzędu wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i poprzedzającego go wyroku Sadu Okręgowego w

W. – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 11 grudnia 2006 r. oraz

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy Prezes Urzędu był uprawniony do

zatwierdzenia taryfy dla powoda na podstawie art. 47 ust. 2 Prawa energetycznego

w sytuacji, gdy powód w tym samym postępowaniu administracyjnym o

zatwierdzenie taryfy wszczętym wnioskiem powoda z dnia 22 listopada 2005 r.

przedstawił do zatwierdzenia dwie różniące się od siebie taryfy za usługi

przesyłania gazu ziemnego metanowego na okres 12 miesięcy od dnia

wprowadzenia jej do stosowania.

W ocenie Sądu Najwyższego, rozstrzygnięcie sporu wymaga uprzedniego

rozważenia dwóch kwestii prawnych, a mianowicie po pierwsze -problemu

skuteczności czynności podejmowanych w postępowaniu administracyjnym przez

stronę taką jak powód w sytuacji, w której dwóch członków czteroosobowego

zarządu przedstawia Prezesowi Urzędu do zatwierdzenia przygotowaną przez

powoda taryfę, a pozostałych dwóch członków tego zarządu przedstawia następnie

do zatwierdzenia w tym samym postępowaniu inną, również przygotowaną przez

powoda, taryfę różniącą się znacznie od tej pierwszej, po drugie – zagadnienia

kompetencji Prezesa Urzędu do ewentualnego wyboru jednej z tych taryf do

zatwierdzenia lub sprecyzowania w inny sposób przedmiotu postępowania w

sprawie zatwierdzenia taryfy albo obowiązku skorzystania przez Prezesa Urzędu z

przepisu art. 64 Kodeksu postępowania administracyjnego, po trzecie – problemu

zakresu kompetencji Prezesa Urzędu określonego w art. 47 ust. 2 Prawa

energetycznego, a w szczególności, czy przepis ten ogranicza kompetencje

5

Prezesa tylko do zatwierdzenia taryfy lub odmowy jej zatwierdzenia, oraz czy

przeciwnie nie stoi na przeszkodzie analizie i weryfikacji przez Prezesa Urzędu

kosztów przyjmowanych przez przedsiębiorstwo dla kalkulacji taryfy (art. 23 ust. 2

pkt 2 Prawa energetycznego), co może zobowiązywać powoda do modyfikacji

przedstawionej do zatwierdzenia taryfy.

Odnośnie do pierwszej kwestii należy zważyć, że zgodnie z art. 30 Prawa

energetycznego do postępowania przed Prezesem URE stosuje się, z

zastrzeżeniem ust. 2- 4 przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a

zatem także przepisy tego Kodeksu dotyczące strony (art. 28-34). W

rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że powód w postępowaniu

administracyjnym w sprawie zatwierdzenia taryfy miał status strony tego

postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nie jest też sporne, że w imieniu powoda

dwóch członków zarządu przedłożyło w dniu 22 listopada 2005 r. wniosek o

zatwierdzenie taryfy opłat za usługi przesyłowe gazu ziemnego

wysokometanowego na rok 2006 r., a następnie dwóch pozostałych członków

zarządu powoda przedłożyło w dniu 23 listopada 2005 r. kolejny wniosek o

zatwierdzenie taryfy na te same usługi i za ten sam okres. Nie jest też sporne, że

wniosek powoda z dnia 22 listopada 2005 r. zawierający żądanie zatwierdzenia

taryfy wszczął postępowanie przed Prezesem Urzędu w sprawie zatwierdzenia

taryfy. Zgodnie zaś z przepisem art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na

żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.

Niezależnie jednak od tego, czy drugi wniosek powoda został złożony przed

datą wszczęcia postępowania wnioskiem z dnia 22 listopada 2005 r. lub po dacie

wszczęcia, jest niesporne, że w toku rozpoznawania sprawy o zatwierdzenie taryfy

dla powodowego przedsiębiorstwa Prezes Urzędu dysponował dwoma różniącymi

się wnioskami o zatwierdzenie taryfy dla tego samego przedsiębiorstwa, na te

same usługi i za ten sam okres. Zdaniem Sądu Najwyższego, sądy rozpoznające

sprawę zatwierdzenia taryfy dla powoda, były obowiązane rozstrzygnąć kwestię

podnoszoną przez powoda w postępowaniu sądowym, a mianowicie, czy oba

wnioski zostały złożone skutecznie w imieniu powoda, co wymagało bardziej

szczegółowej analizy postanowień (jednolitego tekstu) Statutu Spółki Akcyjnej

przyjętego przez Walne Zgromadzenie w dniu 23 września 1993 r. oraz

6

Regulaminu Zarządu spółki akcyjnej pod firmą: S. Spółka Akcyjna w W. W sytuacji

bowiem, gdy powód kwestionował skuteczność złożenia pierwszego wniosku z dnia

22 listopada 2005 r. z tym uzasadnieniem, że został złożony wbrew uchwale

zarządu Spółki, to Sądy były obowiązane rozważyć w świetle stosownych

przepisów Kodeksu spółek handlowych, postanowień Statutu spółki i Regulaminu

zarządu, czy złożenie wniosku o zatwierdzenie taryfy jest sprawą przekraczającą

zwykły zarząd, a przez to wymagającą uchwały zarządu ( § 32 ust. 2 Statutu), a

jeśli tak, to który z wniosków powoda złożonych w dniu 22 i 23 listopada 2005 r. był

wniesiony na podstawie uchwały Zarządu przyjętej zgodnie z wymaganiami Statutu

i Regulaminu. Troskliwa analiza tego zagadnienia prawnego jest konieczna w

sytuacji, gdy zarząd jest czteroosobowy, a sprzeczne ze sobą lub różniące się

znacznie wnioski i żądania zatwierdzenia taryfy są przedkładane w imieniu powoda

każdorazowo przez innych dwóch członków zarządu. Rzeczą Sądów jest ocena,

czy przewidziane w Kodeksie spółek handlowych, Statucie Spółki i Regulaminie

Zarządu zasady i mechanizmy pozwolą na jednoznaczne rozstrzygnięcie, który z

wniosków złożonych w imieniu powoda jest prawnie skutecznym wnioskiem o

zatwierdzenie taryfy.

W wypadku, gdyby analiza tych przepisów nie pozwalała na jednoznacznie

rozstrzygnięcie tej kwestii proceduralnej, należy uwzględnić, że dysponowanie

przez Prezesa Urzędu dwoma różniącymi się wnioskami powoda o zatwierdzenie

taryfy, zobowiązywało Prezesa Urzędu do podjęcia wszelkich koniecznych i

rozsądnych działań celem sprecyzowania przedmiotu postępowania przez stronę

postępowania. Wymaga szczególnego podkreślenia, że w sytuacji takiej jak w

niniejszej sprawie i przy założeniu, że oba wnioski o zatwierdzenie taryfy zostały

skutecznie przedstawione Prezesowi Urzędu do zatwierdzenia, Prezes Urzędu nie

ma uprawnienia do samodzielnego decydowania za stronę lub wbrew woli strony,

jaka jest ostatecznie treść żądania strony. Pogląd ten jest tym bardziej

uzasadniony, że postępowanie w sprawie zatwierdzenia taryfy było wszczęte z

inicjatywy powodowej Spółki, przy której pozostaje uprawnienie do ostatecznego

sprecyzowania przedmiotu postępowania w tej sprawie.

Nie bez znaczenia prawnego jest także okoliczność, że Prezes Urzędu

podjął stosowne czynności procesowe zmierzające do nakłonienia powoda do

7

zajęcia ostatecznego i jasnego stanowiska w przedmiocie treści żądania powoda, a

nadto wzywał powoda do dokonania korekt w taryfie. Prezes Urzędu wyczerpał

zatem swoje możliwości procesowe, które jednak okazały się ostatecznie

bezskuteczne, bowiem powód nadal przedstawiał różniące się co do meritum

stanowiska i poglądy, co wynikało, jak ustaliły Sądy, z wewnętrznego konfliktu w

czteroosobowym zarządzie, w którym dwóch członków zarządu zajmowało w

przedmiocie taryfy stanowisko inne niż dwóch pozostałych. Wewnętrzny konflikt w

zarządzie Spółki jest jednak problemem faktycznym, który nie powinien przesłaniać

Sądom konieczności zastosowania przepisów Kodeksu spółek handlowych, Statutu

i Regulaminu celem wyjaśnienia, czy mechanizm głosowania, przyjmowania uchwał

i skuteczności czynności podejmowanych na ich podstawie lub bez umocowania w

uchwałach Zarządu, może ostatecznie zapobiec sytuacji, w której nie da się

sensownie orzec, jakie jest w istocie żądanie powoda w przedmiocie zatwierdzenia

taryfy.

W ocenie Sądu Najwyższego przepis art. 64 k.p.a. nie miał zastosowania w

postępowaniu przed Prezesem Urzędu, ponieważ nie została spełniona żadna z

wymienionych w tym przepisie przesłanek pozostawienia żądania bez rozpoznania.

W szczególności zaś nie ma podstaw do zastosowania § 2 tego przepisu, który

stanowi, że jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom przewidzianym w

przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego podanie do usunięcia tych braków

w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje

pozostawienie podania bez rozpoznania. Jak bowiem ustalił Prezes Urzędu,

wniosek o zatwierdzenie taryfy został sporządzony zgodnie z wymaganiami Prawa

energetycznego, a zatem wniosek ten „czynił zadość innym wymaganiom

ustalonym w przepisach prawa”.

Zgodnie z przepisem art. 47 ust. 1 Prawa energetycznego przedsiębiorstwo

energetyczne posiadające koncesję ustala taryfę dla paliw gazowych i energii, która

podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu oraz proponuje okres jej

obowiązywania. Z kolei zgodnie z ust. 2 tego artykułu Prezes Urzędu zatwierdza

taryfę bądź odmawia jej zatwierdzenia w przypadku stwierdzenia niezgodności

taryfy z zasadami i przepisami, o których mowa w art. 44-46. Ponadto, stosownie

do przepisu art. 23 ust. 2 pkt 2 Prawa energetycznego do zakresu działania

8

Prezesa Urzędu należy zatwierdzanie i kontrolowanie stosowania taryf paliw

gazowych, energii elektrycznej i ciepła pod względem zgodności z zasadami

określonymi w art. 44, 45 i 46, w tym analizowanie i weryfikowanie kosztów

przyjmowanych przez przedsiębiorstwa energetyczne jako uzasadnione do

kalkulacji cen i stawek opłat w taryfach.

Z przepisów tych wynika jednoznacznie, że Prezes Urzędu jest właściwy do

oceny zgodności z przepisami art. 44-46 Prawa energetycznego taryfy ustalonej

przez przedsiębiorstwo energetyczne i przedstawionej Prezesowi do zatwierdzenia

w trybie art. 47 ust. 1 Prawa energetycznego. Z przepisu art. 47 ust. 2 Prawa

energetycznego w związku z art. 23 ust. 2 pkt 2 Prawa energetycznego wynika

także, że Prezes Urzędu jest właściwy do weryfikowania kosztów przyjmowanych

przez przedsiębiorstwa energetyczne jako uzasadnione do kalkulacji cen i stawek

opłat w taryfach taryfy, co ze względu na konstrukcję taryfy, uprawnia Prezesa do

żądania modyfikacji przez przedsiębiorstwo przedstawionej do zatwierdzenia

taryfy. W ocenie Sądu Najwyższego nie można z treści przepisu art. 47 ust. 2

Prawa energetycznego określającego hipotetyczną treść decyzji kończących

postępowanie w sprawie zatwierdzenia taryfy wnioskować o charakterze uprawnień

procesowych Prezesa Urzędu w tym postępowaniu i uznać, jak uczyniły to Sądy w

niniejszej sprawie, że Prezes Urzędu nie ma uprawnień do żądania modyfikacji

przedstawionej do zatwierdzenia taryfy. Z przepisu art. 47 ust. 2 Prawa

energetycznego nie da się wywieść zasady związania Prezesa Urzędu treścią

żądania zatwierdzenia taryfy, tym bardziej że zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego obowiązek poddania się procedurze

zatwierdzenia taryfy jest obowiązkiem publicznoprawnym. Oznacza to, że Prezes

Urzędu w razie stwierdzenia w toku postępowania, że przedstawiona do

zatwierdzenia taryfa nie w pełni odpowiada wymaganiom art. 44-46 może w

granicach określonych przez przepis art. 23 ust. 2 pkt 2 Prawa energetycznego

żądać od przedsiębiorstwa energetycznego dostosowania przedstawionej taryfy do

tych wymagań. W wypadku, gdy przedsiębiorstwo odmówi w toku postępowania

zmiany przedstawionej taryfy celem dostosowania jej do wymagań określonych w

art. 44-46 Prawa energetycznego, to Prezes Urzędu zgodnie z dyspozycją art. 47

ust. 2 odmówi zatwierdzenia taryfy.

9

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.