II UK 69/09

Sygn. akt II UK 69/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Herbert Szurgacz (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku B. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 23 września 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 23

września 2008 r. oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego –

2

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2007 r. Wyrokiem

tym Sąd Okręgowy zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22

czerwca 2007 r. i przyznał B. S. prawo do emerytury począwszy od 13 lipca 2007 r.

W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia

faktyczne Sądu Okręgowego, z których wynika, że decyzją z dnia 25 czerwca 2004

r. dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w G. przyznał ubezpieczonej prawo do

świadczenia przedemerytalnego. Przed nabyciem prawa do niego ubezpieczona,

urodzona 13 lipca 1952 r., była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Szkole

[…] w G. Ubezpieczona legitymuje się okresem 36 lat, 10 miesięcy i 11 dni okresów

składkowych i nieskładkowych. Podlegała ona ubezpieczeniom społecznym z tytułu

pozostawania w stosunku pracy przez 27 lat i 17 dni. W okresie od 1 grudnia 2006

r. do 31 maja 2007 r. B. S. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia

zawartej z Teatrem […]. W dniu 1 czerwca 2007 r. złożyła wniosek o emeryturę, nie

będąc członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Dokonując oceny prawnej tych

okoliczności faktycznych, Sąd Apelacyjny, za Sądem Okręgowym, uznał, że

spełnione zostały przesłanki prawa do wcześniejszej emerytury określone

przepisem art. 29 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1 w związku z art. 46 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Mianowicie, ubezpieczona ma

55 lat, legitymuje się ponad 30-letnim okresem składkowym i nieskładkowym oraz

ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, była pracownikiem. Sąd

Apelacyjny podkreślił, że skoro B. S. prawo do świadczenia przedemerytalnego

uzyskała z tytułu uprzedniego zatrudnienia na podstawie stosunku pracy, to nie

można uznać, że pobierając to świadczenie utraciła status pracownika. Stwierdził,

że biorąc pod uwagę cel i funkcję świadczenia przedemerytalnego jako zbliżonego

do świadczenia z ubezpieczenie społecznego (tak: w wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 14 stycznia 2000 r., II UKN 313/99, OSNAPiUS 2001 nr 10, poz. 358), należy

uznać, że osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne jest z tego tytułu

ubezpieczonym będącym pracownikiem w rozumieniu art. 29 ustawy o emeryturach

i rentach z FUS, tak jak przyjął to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 sierpnia 2004

r., w sprawie III UK 77/04 (OSNP 2005 nr 6, poz. 86). Zdaniem Sądu Apelacyjnego,

także podleganie ubezpieczeniom z tytułu zawartej umowy zlecenia w okresie

3

pobierania świadczenia przedemerytalnego nie pozbawiło ubezpieczonej statusu

osoby będącej ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, pracownikiem.

Wykonywanie umowy zlecenia stanowiło odrębny tytuł ubezpieczenia, lecz nie

wykluczało innego tytułu ubezpieczenia. Ponadto okres pobierania świadczenia

przedemerytalnego jest okresem nieskładkowym w rozumieniu art. 7 pkt 11 ustawy

o emeryturach i rentach z FUS. W istocie zatem B. S. w okresie od 1 grudnia 2006

r. do 31 maja 2007 r. miała dwa tytuły ubezpieczenia.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił

naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi organ rentowy nie zgodził się ze stanowiskiem

przedstawionym przez Sąd Apelacyjny. Podkreślił, że wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 12 sierpnia 2004 r., w sprawie III UK 77/04, zapadł, po pierwsze, w innym

stanie prawnym, a mianowicie na gruncie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 2004 r., a więc przed

nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r., na podstawie ustawy o

zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264), po drugie, dotyczył

odmiennego i wyjątkowego stanu faktycznego. Powołał się na wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 11 września 2007 r., II UK 44/07 (OSNP 2008 nr 21-22, poz.

323), w którym stwierdza się, że warunkiem nabycia prawa do emerytury na

podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

przez osobę niebędącą pracownikiem jest nieprzerwane korzystanie, do czasu

osiągnięcia wymaganego wieku, z uzyskanego po ustaniu stosunku pracy prawa do

renty lub świadczenia przedemerytalnego. Osoba, która utraciła prawo do tych

świadczeń przed osiągnięciem tego wieku i nie została objęta ubezpieczeniem

społecznym lub podjęła działalność rodzącą obowiązek ubezpieczenia z innego

tytułu niż zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, nie może skorzystać z

uprawnienia określonego w art. 29 tej. Skarżący wywiódł, że ubezpieczona od 1

grudnia 2006 r. do 31 maja 2007 r. wykonywała pracę w ramach umowy zlecenia,

4

stanowiącej w myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) odrębny tytuł ubezpieczenia.

Pobieranie świadczenia przedemerytalnego nie wyłączyło obowiązku podlegania

ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu ubezpieczenia. Zatem w powyższym

okresie ubezpieczona podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy

zlecenia. Chociaż od 1 czerwca 2007 r. ubezpieczona nadal pobierała świadczenie

emerytalne, to nawet przy przyjęciu, że ostatnim ubezpieczeniem przed złożeniem

wniosku o emeryturę było ubezpieczenie pracownicze (traktując nieskładkowy

okres pobierania świadczenia przedemerytalnego jako okres ubezpieczenia

pracowniczego), ubezpieczona nie spełnia dalszych warunków prawa do emerytury

na podstawie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ust. 2 pkt 2

tego przepisu wymaga, aby ubezpieczeni w okresie ostatnich 24 miesięcy

podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym pozostawali w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w

dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę są uprawnieni do renty z tytułu niezdolności

do pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. W istocie przepis art. 29

ust. 2 pkt 1 o emeryturach i rentach z FUS, w aktualnym brzmieniu, budził

wątpliwości interpretacyjne, prowadzące do rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Kwestia wykładni powyższego przepisu poddana została rozstrzygnięciu

powiększonego składu Sądu Najwyższego, który w dniu 17 grudnia 2009 r., w

sprawie I UZP 7/09, podjął uchwałę, stwierdzając, że ubezpieczeni urodzeni przed

dniem 1 stycznia 1949 r., którzy po rozwiązaniu stosunku pracy do czasu złożenia

wniosku o wcześniejszą emeryturę otrzymywali świadczenie przedemerytalne i w

okresie jego pobierania zawarli umowę zlecenia, z tytułu której podlegali

ubezpieczeniom społecznym, nie mogą być uznani za ubezpieczonych, którzy

ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami w rozumieniu

art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS.

W uzasadnieniu tej uchwały wywiedziono, że warunek określony w art. 29 ust. 2 pkt

5

1 ustawy emerytalnej spełnia tylko ten ubezpieczony, który ostatnio przed

złożeniem wniosku podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia w

charakterze pracownika, przez co należy rozumieć również pobieranie zasiłku dla

bezrobotnych przed nabyciem prawa do świadczenia przedemerytalnego.

Pobieranie świadczenia przedemerytalnego nie ma zatem znaczenia z punktu

widzenia przesłanek uprawniających do wcześniejszej emerytury, albowiem nie

stanowi tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym. Osoba pobierająca

świadczenie przedemerytalne i niepodejmująca w tym okresie żadnej aktywności

zawodowej spełnia warunek z art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej nie dlatego,

że w tym okresie ma status ubezpieczonego będącego pracownikiem, ale dlatego,

iż przed nabyciem prawa do świadczenia przedemerytalnego podlegała

ubezpieczeniom społecznym w związku z posiadaniem statusu pracownika w

przedstawionym powyżej rozumieniu, wobec czego taki był jej ostatni tytuł do

ubezpieczeń społecznych. Po okresie zatrudnienia podjętego w okresie pobierania

świadczenia przedemerytalnego na innej podstawie niż stosunek pracy, w tym na

podstawie umowy cywilnoprawnej, nie ma zatem możliwości powrotu do statusu

ubezpieczonego będącego pracownikiem, bowiem pobieranie świadczenia

przedemerytalnego takiego statusu nie zapewnia. Nie budzi natomiast wątpliwości,

iż zatrudnienie na podstawie umowy cywilnoprawnej (również w okresie pobierania

świadczenia przedemerytalnego) jest odrębnym od pracowniczego tytułem do

podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej).

Tym samym, niezależnie od tego, na jaki okres została zawarta umowa

cywilnoprawna i na jak długo przed złożeniem wniosku o emeryturę zatrudnienie na

jej podstawie ustało, nie ma możliwości stwierdzenia, iż ostatnio przed złożeniem

wniosku taka osoba posiadała status ubezpieczonego będącego pracownikiem,

skoro niewątpliwie w okresie poprzedzającym wystąpienie o emeryturę ostatnim

tytułem do ubezpieczenia było wykonywanie pracy na podstawie umowy

cywilnoprawnej. W podsumowaniu Sąd Najwyższy w składzie powiększonym uznał,

że przesłanka z art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej jest spełniona tylko

wówczas, gdy pomiędzy ustaniem ostatniego stosunku pracy a złożeniem wniosku

o emeryturę nie wystąpił żaden okres podlegania innemu tytułowi ubezpieczenia niż

pracownicze (rozumianego również jako pobieranie zasiłku dla bezrobotnych przed

6

nabyciem prawa do świadczenia przedemerytalnego), w czym mieści się pobieranie

nieobjętego przymusem ubezpieczeń społecznych świadczenia

przedemerytalnego. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie

podziela powyższą argumentację.

Z tych względów, na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c., orzeczono jak w sentencji. O

kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto po myśli art. 108 § 2 k.p.c. w

związku z art. 39821

k.p.c.