I UK 244/09

Sygn. akt I UK 244/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania A. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego D. C.

o ustalenie obowiązku ubezpieczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 26 maja 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dalej jako „organ rentowy” decyzją z dnia

28 czerwca 2007 r., wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 11,

poz. 74 ze zm., dalej jako „ustawa”) stwierdził, że A. K. podlegał obowiązkowym

2

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności

gospodarczej jako wspólnik spółki cywilnej PUH F. – D. C. i A. K. z siedzibą w Bi.

przy ul. M. w okresie od dnia 20 marca 2003 r. do dnia 21 września 2003 r.

Zdaniem organu rentowego działalność gospodarcza w formie spółki cywilnej w

okresie choroby wnioskodawcy była prowadzona bez przerw i wszyscy wspólnicy

spółki cywilnej w okresie byli zobowiązani do opłacania składek.

A. K. w odwołaniu od powyższej decyzji wskazywał, że w okresie od 20

marca 2003 r. do dnia 21 września 2003 r. był chory, przebywał na zwolnieniu

lekarskim i nie był w stanie działając w ramach spółki cywilnej jako samodzielny

przedsiębiorca, prowadzić działalności gospodarczej.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 10

lutego 2009 r. zmienił zaskarżoną odwołaniem A. K. decyzję i ustalił, że A.K. nie

podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z wykonywania pozarolniczej

działalności gospodarczej jako wspólnik spółki cywilnej PUH F. s.c. w okresie od

dnia 20 marca 2003 r. do dnia 21 września 2003 r.

Sąd Okręgowy ustalił, że poza sporem pozostawało, że spółka cywilna PUH

F. rozpoczęła wykonywanie działalności do dnia 19 marca 2001 r., a jako płatnik

składek figuruje od dnia 12 kwietnia 2001 r. do chwili obecnej. A. K. został

zgłoszony przez spółkę do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i

ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 12 kwietnia 2001 r. W okresie od dnia 20

marca 2003 r. do dnia 21 września 2003 r. wnioskodawca ( oraz od dnia l stycznia

2008 r.) do chwili obecnej został wyrejestrowany z ubezpieczenia. W spornym

okresie, objętym zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją wnioskodawca nie był

objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Sąd Okręgowy stwierdził, że w świetle przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004

r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), jak też

wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności

gospodarczej, spółka cywilna nie prowadzi działalności gospodarczej, gdyż nie jest

przedsiębiorcą; taką działalność mogą prowadzić tylko jej wspólnicy i z tego tytułu

podlegają ubezpieczeniom społecznym. Ubezpieczenie społeczne stanowi

pochodną prowadzenia działalności gospodarczej, zatem ubezpieczenie wspólnika

spółki cywilnej zależy od osobistego prowadzenia w tej spółce działalności

3

gospodarczej. Faktyczna, rzeczywista przerwa w prowadzeniu działalności

gospodarczej związana z okresowym (trwałym) zaprzestaniem prowadzenia

działalności, którego przyczyną może być niezdolność chorobowa do jej

prowadzenia, wynikająca z konieczności leczenia, może mieć znaczenie dla

istnienia podstawy ubezpieczenia, ponieważ ubezpieczenie społeczne nie zachodzi

w okresach nieprowadzenia działalności. W tym zakresie Sąd Okręgowy powołał

się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyrokach z dnia 11 kwietnia

2008 r. (I UK 296/07) i z dnia 26 marca 2008 r. (I UK 251/07).

Sąd Okręgowy przyjął, że w spornym okresie zaistniała faktyczna,

rzeczywista przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej w ramach spółki

przez A. K. Przerwa ta skutkowała wyrejestrowaniem z ubezpieczenia społecznego

i zaprzestaniem w czasie choroby jakiejkolwiek pracy na rzecz spółki. Zdaniem

Sądu Okręgowego, zarówno z zeznań świadka M. T., jak i wyjaśnień w charakterze

strony wspólnika spółki D. C. oraz z dołączonych do odwołania zaświadczeń

lekarskich wynikało, że A. K. z powodu schorzenia narządu ruchu i związanego z

tym długotrwałego leczenia nie mógł i nie wykonywał faktycznie pracy na rzecz

spółki. Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy stwierdził, że nie ma podstaw

do objęcia wnioskodawcy ubezpieczeniem społecznym w spornym okresie.

Organ rentowy zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając:

1. niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia

sprawy, w szczególności czy pomimo niekwestionowanego przez organ rentowy

okresu choroby wnioskodawcy zaistniała rzeczywista przerwa w prowadzeniu

działalności gospodarczej przez A. K. w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo, którego był

wspólnikiem prowadziło działalność gospodarczą,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 6 ust. l

pkt 5, art. 8 ust. 6, art. 13 pkt 4 ustawy przez przyjęcie, że A. K. prowadzący wraz z

D. C. działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, nie podlega

ubezpieczeniom społecznym od dnia 20 marca 2003 r. do dnia 21 września 2003 r.

pomimo prowadzenia działalności gospodarczej, w jego imieniu i na jego rzecz,

3. nieuwzględnienie przez Sąd Okręgowy art. 2a ustawy w zakresie

równego traktowania ubezpieczonych – obejmowania systemem ubezpieczeń

społecznych w zakresie zróżnicowania statusu ubezpieczonych (podlegania

4

ubezpieczeniom społecznym) osób, które przystąpiły do dobrowolnego

ubezpieczenia chorobowego i osób, które nie przystąpiły do tego ubezpieczenia.

Wskazując na powyższe, organ rentowy wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania

ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania od zaskarżonej

decyzji.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2009 r. oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny uznał, że rozpoznając niniejszą sprawę Sąd Okręgowy

dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, jak też

zastosował właściwe przepisy prawne, które przytoczył i przeanalizował w

pisemnym uzasadnieniu wyroku. Sąd Apelacyjny w pełni przychyla się do

powyższych ustaleń oraz dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni

przepisów.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, kwestią sporną w niniejszej sprawie było, czy

A. K. w okresie od dnia 20 marca 2003 r. do dnia 21 września 2003 r. w czasie

przebywania na zwolnieniu lekarskim podlegał ubezpieczeniom społecznym, będąc

wspólnikiem spółki cywilnej.

Sąd Apelacyjny zważył, że obowiązek podlegania ubezpieczeniom

emerytalnym, rentowym i wypadkowym osób prowadzących pozarolniczą

działalność gospodarczą wynika wprost z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy.

Natomiast za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę

prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o

działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych (art. 8 ust. 6 pkt 1

ustawy). Umowa spółki cywilnej została uregulowana w art. 860 i nast. k.c. W myśl

art. 860 § 1 k.c. przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do

osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w

szczególności przez wniesienie wkładów. Umowa spółki, oprócz postanowień

przedmiotowo istotnych, tzn. wskazania wspólników oraz określenia celu

gospodarczego, rodzaju działalności i wniesionych wkładów, może regulować wiele

kwestii pozostających w zakresie swobody kontraktowania (por. art. 3531

k.c.),

niewskazanych w art. 860 - 875 k.c. Nie ma także żadnych przeszkód, aby

5

wspólnicy pomiędzy sobą uzgodnili zakres prowadzenia działalności w ramach

spółki.

Sąd Apelacyjny oceniając materiału dowodowy zgromadzony w niniejszej

sprawie, w tym w szczególności zeznania D. C., przyjął, że wspólnicy spółki

uzgodnili pomiędzy sobą podział zadań polegający na tym, ze wnioskodawca

zajmował się nawiązywaniem współpracy z innymi firmami, fotografią wyjazdową,

plenerową, w terenie, na imprezach. Natomiast D. C. zajmował się sprawami

technicznymi. Wspólnicy pracowali w zakładzie fotograficznym na zmianę, co drugi

dzień. Biorąc pod uwagę specyfikę zadań wykonywanych przez A. K., Sąd

Apelacyjny stwierdził, że prowadzenie przez niego działalności gospodarczej w

ramach spółki wymagało sprawności fizycznej. Stąd też słusznie Sąd Okręgowy

ustalił, że schorzenie w postaci złamania kości udowej uniemożliwiające

wnioskodawcy poruszanie się, skutkowało faktycznym zaprzestaniem wykonywania

czynności zawodowych. Przebywając na zwolnieniu lekarskim w związku ze

złamaniem kości udowej A. K. nie mógł wyjeżdżać w plenery, czy chociażby

przenosić sprzętu do fotografowania. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, powyższe

wskazuje wyraźnie, iż w spornym okresie A. K. faktycznie nie prowadził działalności

na rzecz spółki.

Sąd Apelacyjny zważył, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 19 listopada

1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) istotą

prowadzenia działalności gospodarczej jest jej zawodowy, stały charakter,

powtarzalność działań, podporządkowanie zasadzie racjonalnego działania oraz

uczestnictwo w obrocie gospodarczym. Działalność gospodarcza jest prowadzona

w sposób ciągły i zorganizowany, na własny rachunek i ryzyko osoby ją

prowadzącej. Prowadzenie działalności gospodarczej występuje nie tylko w okresie

osiągania przychodu z tego tytułu, ale także w pozostałych okresach, w tym w

czasie wyczekiwania na zlecenia, czy naprawy sprzętu. Osoba prowadząca

działalność gospodarczą nie podlega nikomu służbowo, może zatem samodzielnie

decydować o dysponowaniu swoim czasem. W praktyce w okresie mniejszej ilości

zleceń przedsiębiorcy wykonują inne potrzebne czynności - poszukują nowych

klientów, załatwiają formalności urzędowe, a więc swoim działaniem zmierzają do

kontynuowania działalności. Jednakże biorąc pod uwagę specyfikę działalności

6

prowadzonej przez A. K. w ramach spółki cywilnej - wyjazdy w plenery,

fotografowanie w zakładach pracy - nie sposób, zdaniem Sądu Apelacyjnego,

przyjąć, iż także w okresie objętym zwolnieniem lekarskim był on w stanie

prowadzić działalność gospodarczą. Z wyjaśnień wnioskodawcy wynikało, że w

spornym okresie nie był w stanie pracować nawet w zakładzie fotograficznym.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie zasługuje na aprobatę twierdzenie organu

rentowego, iż wykonywanie w tym czasie działalności przez drugiego ze

wspólników spółki cywilnej – D. C., uniemożliwia uznanie w przypadku A. K.

faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, tym bardziej że

obowiązki wspólników były zróżnicowane. Sam udział w spółce cywilnej

niepołączony z jakimkolwiek prowadzeniem jej spraw nie stanowi wystarczającej

podstawy do zaistnienia obowiązkowego ubezpieczenia społecznego w świetle

powyżej cytowanych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Taki

„czysty" udział w spółce niepołączony z zaangażowaniem się w działalność spółki

nie byłby prowadzeniem działalności gospodarczej. Osoba prowadząca działalność

pozarolniczą w rozumieniu art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych jest zdefiniowana w przepisach poświęconych działalności

gospodarczej. Ze względu na objęty sprawą okres, zastosowanie znajdują przepisy

ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej. Zgodnie z

art. 2 ust. 1 Prawa działalności gospodarczej, działalnością gospodarczą jest

zarobkowa działalność między innymi handlowa i usługowa, wykonywana w sposób

zorganizowany i ciągły. Wykonywanie tej działalności w sposób zorganizowany i

ciągły jest nieodzownym atrybutem działalności gospodarczej. Taki atrybut powinna

posiadać osoba prowadząca działalność gospodarczą, stąd też stosowanie do art.

2 ust. 3 powyższej ustawy za przedsiębiorców uważa się także wspólników spółki

cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej,

zdefiniowanej w art. 2 ust. 1 ustawy. Nie jest się przedsiębiorcą tylko dlatego, że

zawarta została umowa spółki cywilnej. Zawiązanie takiej spółki jest istotne, jeżeli

pozostaje - jak to expressis verbis stanowi art. 2 ust 3 powyższej ustawy - w

zakresie wykonywanej działalności gospodarczej (por. wyrok Sądu Najwyższego, III

UK 112/07, niepublikowany oraz uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24

marca 2009 r., I UK 267/08, niepublikowany). Takie rozumienie prowadzenia

7

działalności gospodarczej w ramach spółki cywilnej zostało zaaprobowane przez

Sąd Najwyższy także w wyroku z dnia 11 kwietnia 2008 r. (I UK 296/2007, Lex

Polonica nr 1956291), w którym stwierdził, że ubezpieczeniu społecznemu nie

podlega uczestnictwo w spółce cywilnej, lecz prowadzenie działalności

gospodarczej na podstawie przepisów o działalności gospodarczej.

Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, iż A. K. w

okresie od dnia 20 marca 2003 r. do dnia 21 września 2003 r. nie podlegał

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako wspólnik spółki cywilnej. Wbrew

zarzutowi apelacji, Sąd Okręgowy dokonał ustaleń niezbędnych do rozstrzygnięcia

istoty niniejszej sprawy, w tym stwierdził, że A. K. zaprzestał wykonywania

działalności gospodarczej prowadzonej w ramach spółki cywilnej w spornym

okresie, i że ta okoliczność skutkowała brakiem obowiązku ubezpieczenia

społecznego w tym okresie.

Sąd Apelacyjny, mając powyższe na uwadze, uznał za niezasadne także

zarzuty naruszenia prawa materialnego. Odnosząc się w dalszej kolejności do

twierdzeń organu rentowego podniósł Sad, że art. 2a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych stanowi, że ustawa ta stoi na gruncie równego

traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan

rodzinny, dotyczących w szczególności warunków objęcia systemem ubezpieczeń

społecznych, obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek, obliczania

wysokości świadczeń, a także okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do

nich. Przepis ten oznacza jedynie, że w wyżej wymienionych sprawach (a także

innych związanych z regulacją zawartą w ustawie), nie ma podstaw prawnych do

czynienia między ubezpieczonymi różnic związanych z płcią, stanem cywilnym czy

też stanem rodzinnym. W mniejszej sprawie powyższy przepis nie znajduje

zastosowania.

Organ rentowy zaskarżył w całości powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego

skargą kasacyjną, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.

1) art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez przyjęcie,

iż schorzenie wnioskodawcy uniemożliwiające wykonywanie czynności

zawodowych skutkuje zaprzestaniem prowadzenia działalności na rzecz spółki, a w

8

szczególności zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym

ustaniem ubezpieczeń społecznych na czas choroby;

2) art. 865, 866, 867 k.c. poprzez uznanie, iż wnioskodawca prowadzący

działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej mógł prowadzić działalność tylko

poprzez osobiste wykonywanie fizycznej pracy, a nie mógł prowadzić działalności

poprzez przedstawiciela ustawowego, jakim jest drugi wspólnik w spółce cywilnej;

3) naruszenie art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez

przyjęcie, iż równe traktowanie wszystkich ubezpieczonych dotyczy wyłącznie

równego traktowania ze względu na płeć, stan cywilny i stan rodzinny i tym samym

art. 2a ustawy o s.u.s. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie

oraz naruszenie przepisów postępowania poprzez

4) nieodniesienie się i nierozpoznanie zarzutów apelacyjnych (art. 378 § 1 i

art. 328 § 2 k.p.c.);

5) nieodniesienie się do zarzutu apelacyjnego w zakresie równego

traktowania wszystkich ubezpieczonych, to jest innego traktowania osoby

prowadzącej działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej poprzez

przedstawiciela ustawowego (art. 866 k.p.c.) i osoby prowadzącej działalność

gospodarczą jednoosobowo poprzez pełnomocnika (art. 98 k.c.);

6) nieodniesienie się do zarzutu apelacyjnego w zakresie równego

traktowania wszystkich ubezpieczonych, tj. osób prowadzących pozarolniczą

działalność, które przystąpiły do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i osób

prowadzących działalność gospodarczą, które do dobrowolnego

ubezpieczenia chorobowego nie przystąpiły;

7) nieustalenie przez Sąd Apelacyjny, czy wnioskodawca w okresie objętym

decyzją był przedsiębiorcą prowadzącym we własnym imieniu i na własny rachunek

działalność gospodarczą, zobowiązanym do opłacania składek na ubezpieczenia

społeczne i zdrowotne (art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o s.u.s. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy

z 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej. Wskazując na powyższe

podstawy, organ rentowy wniósł „o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

9

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów

postępowania, tj. art. 378 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c., należy stwierdzić, że są one

oczywiście nieuzasadnione. Skarżący organ rentowy zarzuca Sądowi

Apelacyjnemu, że nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutu

naruszenia zasady równego traktowania ubezpieczonych oraz jak należy

domniemywać, że nie odniósł się do także okoliczności, wskazanej w piśmie

organu rentowego z dnia 26 maja 2009 r., że po przystąpieniu z dniem 1

października 2003 r. do ubezpieczenia chorobowego ubezpieczony w okresie od 17

maja 2004 r. do 31 lipca 2007 r. (z przerwami) pobierał zasiłki chorobowe i tym

samym pozostawał w ubezpieczeniach społecznych. Tymczasem Sąd Apelacyjny

rozważył apelacyjny zarzut naruszenia zasady równego traktowania w zakresie, w

jakim została ona uregulowana w art. 2a ustawy, uznając, że przepis ten nie ma w

niniejszej sprawie zastosowania. Natomiast drugi zarzut jest tyleż niezasadny, co

absurdalny, bowiem dotyczy okresu, który jest całkowicie irrelewantny dla

rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, obejmującej sporny okres od 20 marca 2003 r. do

21 września 2003 r. Ponadto, z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku

sądu rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego

omawiania przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego podniesionego w apelacji

argumentu, wynika z niego jednak obowiązek odniesienia się do sformułowanych w

apelacji zarzutów i wniosków, w sposób wskazujący na to, że Sąd rozważył je w

całości przed wydaniem orzeczenia (niepublikowany wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt I PK 38/09), co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Tym bardziej niezasadny jest w konsekwencji zarzut naruszenia art. art. 328 § 2

k.p.c. Należy tylko przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu

Najwyższego uchybienie wymogom określonym w art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art.

391 k.p.c. może stanowić uzasadnioną podstawę kasacyjną jeżeli skarżący

wykaże, że z powodu wadliwości uzasadnienia zaskarżone orzeczenie

uniemożliwia Sądowi Najwyższemu sprawdzenie prawidłowości orzeczenia, które z

tej przyczyny nie poddaje się kontroli kasacyjnej (zob. niepublikowane wyroki z dnia

10

27 marca 2008 r., III CSK 315/07 i z dnia 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07), czego

skarżący w niniejszej sprawie organ rentowy nie uczynił.

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 13 pkt

4 ustawy stanowiącego, że: „obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu,

rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w

następujących okresach: (…) osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od

dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej

działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało

zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.”

W rozpoznawanej kwestią sporną w niniejszej sprawie było, jak trafnie uznał

Sąd Apelacyjny, czy A. K. w okresie od dnia 20 marca 2003 r. do dnia 21 września

2003 r. w czasie przebywania na zwolnieniu lekarskim podlegał ubezpieczeniom

społecznym, będąc wspólnikiem spółki cywilnej.

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że stosownie do ustaleń

faktycznych poczynionych przez Sąd drugiej instancji, A. K. w spornym okresie, po

pierwsze - faktycznie nie prowadził działalności na rzecz spółki, po drugie .- nie był

w stanie prowadzić działalności gospodarczej także w okresie objętym zwolnieniem

lekarskim. Sąd ustalił ponadto, że w tym okresie działalność gospodarczą

wykonywał drugi ze wspólników spółki cywilnej – D. C.

Rozstrzygnięcie podstawowego w tej sprawie, przedstawionego wyżej

zagadnienia prawnego, wymaga uprzedniego rozważenia następujących kwestii, a

mianowicie zdolności ubezpieczeniowej wspólnika spółki cywilnej oraz

obowiązkowego podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez

wspólnika spółki cywilnej w okresie faktycznego niewykonywania przez niego

działalności gospodarczej z powodu choroby uniemożliwiającej mu osobiste

wykonywanie takiej działalności, w sytuacji, gdy drugi wspólnik dwuosobowej spółki

cywilnej, w okresie tym prowadził działalność gospodarczą objętą umową spółki.

Odnośnie do pierwszej kwestii należy stwierdzić, że zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku, sam udział w spółce cywilnej, nie połączony z jakimkolwiek prowadzeniem

jej spraw, jak w sprawie niniejszej, nie stanowi tytułu podlegania wspólnika spółki

cywilnej obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, ponieważ taki „czysty”

11

udział, niepołączony z zaangażowaniem się w działalność gospodarczą spółki nie

byłby „prowadzeniem” działalności gospodarczej. Pojęcie „osoba prowadząca

działalność pozarolniczą” w rozumieniu art. 13 pkt 4 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych jest zdefiniowana w przepisach poświęconych

działalności gospodarczej - ze względu na objęty sprawą okres zastosowanie miały

przepisy ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej

(Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.). Otóż, zgodnie z art. 2 ust. 1 działalnością

gospodarczą jest zarobkowa działalność między innymi handlowa i usługowa,

wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Wykonywanie tej działalności w

sposób zorganizowany i ciągły jest nieodzownym atrybutem działalności

gospodarczej, którą powinna posiadać „osoba prowadząca działalność

gospodarczą”, stąd też – stosownie do art. 2 ust. 3 Prawa działalności

gospodarczej, za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej „w

zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej, zdefiniowanej w ust. 1

tego przepisu ( niepublikowany wyrok z 24 marca 2009 r. sygn. akt I UK 267/08). Z

powyższych przepisów wynika zatem jednoznacznie, że po pierwsze -to wspólnik

spółki cywilnej, a nie spółka cywilna, może podlegać obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym ( zob. np. niepublikowany wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 21 marca 2008 r. sygn. akt III UK 112/07), po drugie – wspólnik spółki cywilnej

podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym tylko w zakresie wykonywanej

przez niego działalności gospodarczej, po trzecie – podleganie ubezpieczeniom

społecznym wspólnika spółki cywilnej zależy od osobistego prowadzenia przez

niego w tej spółce pozarolniczej działalności gospodarczej (niepublikowany wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2008 r. sygn. akt I UK 251/07). Należy zatem

przyjąć, że skoro z bezspornych ustaleń Sądu drugiej instancji wynika

jednoznacznie, że A. K. w spornym okresie osobiście nie prowadził działalności

pozarolniczej w ramach spółki cywilnej, to nie podlegał on w tym okresie i w tym

zakresie obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, a okoliczność, że w tym

okresie drugi wspólnik tej spółki osobiście prowadził taką działalność, nie ma

żadnego wpływu na niepodleganie A. K. tymi ubezpieczeniom. W rezultacie

nietrafne są także zarzuty naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów art. 865,

866 i 867 Kodeksu cywilnego.

12

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 2a ustawy, przewidującego równe

traktowanie wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan

rodzinny (ust. 1), także w zakresie warunków objęcia systemem ubezpieczeń

społecznych (ust. 2 pkt 1), należy stwierdzić, że po pierwsze – kryterium poddania

się przez ubezpieczonego wspólnika spółki cywilnej dobrowolnemu ubezpieczeniu

chorobowemu nie jest niedozwolonym kryterium różnicującym w zakresie

warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych, ponieważ nie jest to cecha

jego statusu osobistego jako wspólnika spółki cywilnej, lecz zależne od niego

zdarzenie, które nie może w żaden sposób uzasadniać zarzutu nierównego

traktowania; po drugie – takim niedozwolonym kryterium różnicującym z

analogicznych przyczyn nie jest także sposób prowadzenia przez wspólników

spółki cywilnej spraw spółki, po trzecie – równe traktowanie ubezpieczonych nie

oznacza "jednakowości" stosunków ubezpieczenia społecznego wszystkich

ubezpieczonych i każdego z nich. Tytuł ubezpieczenia jest jednym z

usprawiedliwionych kryteriów dyferencjacji sytuacji ubezpieczonych, akceptowanym

zarówno przez doktrynę jak i orzecznictwo (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 8 lutego 2006 r. sygn. akt III UZP 3/05 OSNP 2007/5-6/84); .

Za takie uznał je również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 września

2000 r., sygn. akt K 1/00 (OTK 2000 nr 6, poz. 185).

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.