III SK 35/09

Sygn. akt III SK 35/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa „E." Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o zatwierdzenie taryfy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 30 stycznia 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w punktach 2 i 3 i przekazuje

sprawę w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie:

2

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, dalej jako „prezes Urzędu” lub

„pozwany” decyzją z dmą 14 grudnia 2006 r., dalej jako „zaskarżona decyzja” po

rozpatrzeniu wniosku przedsiębiorstwa energetycznego E. S. A., dalej jako „powód”

lub „powodowe przedsiębiorstwo”, zawartego w piśmie z dnia 7 listopada 2006 r.

(polskich członków zarządu) oraz w piśmie z dnia 30 listopada 2006 r. (rosyjskich

członków zarządu), uzupełnionymi pismami z dnia 7 grudnia 2006 r. (polskich

członków zarządu), 8 grudnia 2006 r. (rosyjskich członków zarządu), 13 grudnia

2006 r. i z dnia 14 grudnia 2006 r., zatwierdził ustaloną przez powoda (polskich

członków zarządu) taryfę za usługi przesyłania gazu ziemnego wysokometanowego

na okres 12 miesięcy od dnia wprowadzenia jej do stosowania. Prezes Urzędu w

zaskarżonej decyzji ocenił, że powód (w wersji przedstawionej przez polskich

członków zarządu) opracował taryfę zgodnie z zasadami określonymi w art. 44 i 45

ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (jednolity tekst: Dz.U. z

2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm., dalej jako „Prawo energetyczne”) i przepisami

rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 15 grudnia 200 r. w sprawie

szczegółowych zasad i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie paliwami gazowymi

(Dz.U. Nr 277, poz. 2750, dalej jako „rozporządzenie taryfowe”).

W ocenie Prezesa Urzędu, stawki opłat ustalone przez powoda (w wersji

przedstawionej przez polskich członków zarządu) w taryfie, zostały skalkulowane

na podstawie uzasadnionych kosztów prowadzenia działalności, zaplanowanych na

rok obowiązywania taryfy. Podstawą do określenia wielkości kosztów były koszty

związane z działalnością koncesjonowaną, poniesione przez przedsiębiorstwo

energetyczne w okresie sprawozdawczym.

Sąd Okręgowy w W. – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z

dnia 6 czerwca 2008 r. uchylił zaskarżoną odwołaniem powoda decyzję i umorzył

postępowanie w pkt 2 i w pkt 3.

Sąd ustalił, że powodowe przedsiębiorstwo zostało założone w celu

utworzenia systemu gazociągów tranzytowych do przesyłania rosyjskiego gazu do

państw europejskich oraz do Obwodu Kaliningradzkiego Federacji Rosyjskiej przez

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także dla potrzeb gospodarki polskiej.

3

Głównymi akcjonariuszami są P. i G. S.A. w W. oraz O. Rosyjska Spółka Akcyjna w

Moskwie.

Zgodnie z zasadami reprezentacji uprawnionym do reprezentacji powoda są

dwaj członkowie zarządu łącznie lub członek zarządu łącznie z prokurentem. W

dniu składania wniosku o zatwierdzenie taryfy usługi przesyłania gazu ziemnego

wysokometanowego na rok 2007 prezesem zarządu był M. K., wiceprezesem Y. K.,

członkami zarządu J. T. i E. V. Stosownie do § 32 ust. 3 Statutu E. S. A. „uchwała

zarządu nie zostaje podjęta, jeżeli Prezes Zarządu głosował przeciwko niej, o takim

przypadku Prezes Zarządu jest zobowiązany poinformować Radę Nadzorczą.”

Stosownie do § 31 ust. 5 Statutu E. S.A. „zakres, zasady pracy zarządu i sposób

podejmowania uchwał zarządu, zakres prac i obowiązków poszczególnych

członków zarządu, określa Regulamin Zarządu, zatwierdzony przez Radę

Nadzorczą". Stosownie do § 14 ust. 3 Regulaminu Zarządu E. S.A. „W przypadku

równości liczby głosów za uchwałą i przeciw uchwale decyduje głos

przewodniczącego posiedzenia, jeżeli jest nim Prezes lub Wiceprezes Zarządu, z

zastrzeżeniem ust. 31". Stosownie do § 14 ust. 31 Regulaminu Zarządu E. S.A. „w

przypadku gdy Prezes Zarządu głosuje przeciw uchwale, uchwała ta nie zostaje

podjęta, a Prezes powiadamia o tym fakcie Radę Nadzorczą".

Powód jako przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję na

wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przesyłania paliw gazowych

ustala taryfy dla paliw gazowych oraz proponuje okres ich obowiązywania , a

następnie przedkłada je do zatwierdzenia Prezesowi Urzędu.

W dniu 30 listopada 2006 r. odbyło się posiedzenie zarządu powodowego

przedsiębiorstwa., w którym wzięli udział wszyscy czterej członkowie zarządu oraz

dyrektorzy: finansowy i biura organizacji oraz dwóch radców prawnych.

Przedmiotem posiedzenia rozpatrzenie dwóch wersji wniosków o zatwierdzenie

taryfy opłat za usługę przesyłania gazu ziemnego wysokometanowego na rok 2007.

Pierwsza wersja została przedłożona przez dyrektora finansowego, zaś druga

wersja przygotowana na zlecenie i zgodnie z wytycznymi wiceprezesa zarządu Y.

K. i członka zarządu E. V. Dyrektor finansowy przedstawił różnice w parametrach

przyjętych do konstruowania obu wersji wniosków i były one następujące: l. cena

gazu paliwowego: w wersji pierwszej przyjęto prognozowaną cenę gazu

4

paliwowego w wysokości 275,2 USD/lOOOm , a w wersji drugiej przyjęto

prognozowaną cenę gazu paliwowego w wysokości 261,06 USD/lOOOm3

, 2. kursy

walut: w wersji pierwszej zgodnie z przyjętymi kursami w budżecie państwa: 3,04

PLN/USD i 3,90 PLN/EUR , zaś w drugiej - 2,90 PLN/USD i 3,70 PLN/EUR, 3.

Stopa zwrotu kapitału w pierwszej - 7,54% od 3/4 wartości majątku, w wersji drugiej

0%, przy czym w kosztach uwzględniono koszty obsługi długu z tytułu odsetek i

prowizji. Ponadto wniosek taryfowy w wersji pierwszej przewidywał, a wniosek

taryfowy w wersji drugiej nie przewidywał, opłaty za przekroczenie mocy

przesyłowej zamówionej. Głosowanie członków zarządu odbywało się oddzielnie

nad każdą wersją wniosku o zatwierdzenie taryfy. Na pierwszą wersję wniosku o

zatwierdzenie taryfy głosowało dwóch członków zarządu, tj. prezes zarządu M. K. i

członek zarządu J. T. (polscy członkowie zarządu) a przeciw wiceprezes Y. K. oraz

członek zarządu V. (rosyjscy członkowie Zarządu). Zarząd na podstawie § 32 ust. 2

E. S.A. stanowiącego, że sprawy przekraczające zwykły w szczególności

ustanowienie wewnętrznej struktury przedsiębiorstw zaciąganie kredytów, zbywanie

i nabywanie majątku trwałego o przekraczającej 0,5% kapitału akcyjnego,

wymagają uchwały zarządu, uchwałę nr 72/49/2006 o akceptacji wniosku o

zatwierdzenie taryfy (wg pierwszej wersji wniosku) opracowanego przy użyciu

następujących parametrów: -paliwowego 275,2 USD/lOOOm3

, - kursy walut 3,04

PLN/USD i 3,90 PLN/EUR -stopa zwrotu kapitału 7,54% od 3/4 wartości majątku.

Na drugą wersję wniosku zatwierdzenie taryfy głosowało też dwóch członków

zarządu, tj. wiceprezes Y. K. oraz członek zarządu E. V., a przeciw prezes zarządu

M.K. i członek zarządu J. T. Na podstawie § 32 ust. 3 Statutu stanowiącego, że

uchwała zarządu nie zostanie podjęta, jeżeli prezes zarządu głosował przeciwko

niej, o takim przypadku prezes zarządu jest obowiązany poinformować radę

nadzorczą, nie została podjęta uchwała o przedstawieniu tej wersji wniosku

(rosyjskich członków zarządu) do zatwierdzenia Prezesowi Urzędu.

Powodowe przedsiębiorstwo złożyło Prezesowi Urzędu dwa wnioski o

zatwierdzenie taryfy o przesyłanie gazu ziemnego wysokometanowego na rok

2007.

Pierwszy wniosek złożony został przez polskich członków zarządu i

zawierał pierwszą wersję taryfy przedstawionej na posiedzeniu zarządu w dniu 30

5

listopada 2006 r., co do której podjęto uchwałę zarządu w sprawie wniosku o

zatwierdzenie taryfy opłat na usługi przesyłania gazu ziemnego

wysokometanowego na rok 2007 w celu przedstawienia jej Prezesowi Urzędu -

otrzymał on nr ZA-ZT-HUM/3470/2006. Drugi wniosek złożony został przez

rosyjskich członków zarządu i zawierał drugą wersję taryfy przedstawioną na

posiedzeniu zarządu w dniu 30 listopada 2006 r., która to wersja nie została

przyjęta w głosowaniu zarządu do przekazania jako wniosek do Prezesa Urzędu o

zatwierdzenie taryfy opłat za usługi przesyłania gazu ziemnego

wysokometanowego na rok 2007 i - otrzymał on nr ZK/ZV/EVA/3475/2006.Oba

wnioski podpisane zostały zgodnie z ujawnionymi w Krajowym Rejestrze Sądowym

zasadami składania oświadczeń w imieniu E. S.A,, tj. przez dwóch członków

Zarządu.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, sprawie zostały złożone do Prezesa

Urzędu dwa wnioski o zatwierdzenie opłat za usługi przesyłania gazu ziemnego

wysokometanowego na rok 2007 różniące się treścią. Główna różnica w

obliczeniach polegała na różnej ocenie prognoz kursów walut, cen gazu

paliwowego i stóp zwrotu od zainwestowanego kapitału. Kalkulacja stawek opłat w

pierwszej wersji wniosku sporządzona została przy przyjęciu kursów dolara i Euro

na poziomie przyjętym w projekcie ustawy budżetowej, tj. 3,04 zł/USD i 3,90 zł/Euro

oraz zwrotu z kapitału zaangażowanego w koncesjonowaną działalność spółki na

poziomie 3/4 wartości majątku netto oszacowanego na dzień 31 grudnia 2005 r.

według średnioważonej stopy zwrotu w wysokości 7,54%. W drugiej wersji wniosku

o zatwierdzenie taryfy opłat za usługi przesyłania gazu ziemnego

wysokometanowego na rok 2007 kursy dolara i Euro przyjęto na poziomie 2,9

zł/USD i 2,7 zł/Euro, opierając się na prognozach średnich kursów walut

zamieszczonych w periodykach „The Poland Business Forecast Report Q3 2006",

„Dziennik ING" oraz „Citi Weekły Polska Ekonomia i rynki finansowe" oraz zwrot z

kapitału zaangażowanego w koncesjonowaną działalność spółki na poziomie

odpowiadającym wysokości kosztów finansowych, co stanowiło 2,7% wartości

majątku. Ponadto cena gazu na potrzeby własne przyjęta w drugiej wersji wniosku,

złożonej przez rosyjskich członków zarządu ,była o 5,1% niższa od ceny przyjętej w

pierwszej wersji wniosku złożonej przez polskich członków zarządu powódki.

6

W piśmie z dnia 14 listopada 2006 r. (skierowanym do powódki) Prezes

Urzędu określił wysokość stopy zwrotu z zaangażowanego kapitału oraz podstawy

uzasadnionego zwrotu z tego kapitału, tj. 1/2 wartości majątku powódki

oszacowanego na dzień 31 grudnia 2005 r. oraz wskazał kursy walut, których

wysokość uznał za uzasadniona przy kalkulacji w taryfie stawek opłat za

przesyłanie gazu.

Pismem z dnia 6 grudnia 2006 r. Prezes Urzędu zobowiązał powodowe

przedsiębiorstwo do ostatecznego ustalenia treści żądania. Polscy członkowie

zarządu powódki podtrzymali swoją wersję o zatwierdzenie taryfy z dnia 30

listopada 2006 r. (pismo z 7 grudnia 2006 r.). Rosyjscy członkowie zarządu

podtrzymali też swoją wersję o zatwierdzenie taryfy i wniosek złożony przez siebie

w dniu 30 listopada 2006 r. (pismo z dnia 8 grudnia 2006 r.).

Prezes Urzędu ponownie zażądał uwzględnienia podanych przez siebie

założeń przy kalkulacji stawek opłat w projekcie taryfy (pismo z dnia 13 grudnia

2006 r.).

Polscy członkowie zarządu powoda skorygowali i przesłali do Prezesa

Urzędu wniosek taryfowy uwzględniający zalecenia Prezesa Urzędu z dnia 14

listopada 2006 r. W punkcie 5.4 uzasadnienia wniosku ZA/ZT/HUM/3470/2006 z

dnia 30 listopada 2006 r. w sprawie zatwierdzenia taryfy na 2007 r. powódka

przedstawiła sposób kalkulacji i kwoty zwrotu z kapitału angażowanego. Kwota ta

wyniosła 327,6 min PLN i wyliczona została na bazie wskaźnika średnioważonej

stopy zwrotu (WACC), określonego przez Urzędu pismem DTA-4242-

50(6)/2006/RT z dnia 14 listopada 2006 r. na poziomie 7,54%. Wskaźnik ten w

stosunku do wskaźnika średnioważonej stopy zwrotu określonego przez Urzędu w

2005 r. (9,24%) jest niższy. W przypadku wyliczenia kwoty zwrotu przy użyciu

wszystkich parametrów wymienionych w powyższym piśmie Urzędu kwota ta

wyniosłaby 218 min PLN i byłaby niższa o 16 min PLN od sumy, jaką powód miał

skalkulowaną na 2006 r. W 2006 r. kwota zwrotu z kapitału wyniosła 234 min PLN

przy planowanych kosztach finansowych 176 min PLN, co daje ok. 58 min PLN na

pokrycie innych niezbędnych wydatków powoda. Zastosowanie wskaźników

zaproponowanych przez Prezesa Urzędu na 2007 r. przy kosztach finansowych

wyższych o 5,5 min PLN (181 703 tyś. PLN) powoduje, iż kwota jaka pozostaje na

7

pokrycie innych niezbędnych wydatków wyniesie 37 mln PLN i będzie niższa o 21

min PLN od kwoty ubiegłorocznej. W tej sytuacji do wyliczenia kwoty zwrotu z

kapitału, powódka uznała za stosowne złożyć wniosek taryfowy przy uwzględnieniu

większego udziału wartości majątku zaangażowanego w działalność energetyczną.

Rosyjscy członkowie zarządu podtrzymali swoje stanowisko, że złożony dotychczas

przez nich wniosek nr ZK/ZV/EVA/3475/2006 o zatwierdzenie taryfy jest

opracowany w sposób prawidłowy i zgodny z Prawem energetycznym.

Prezes Urzędu, po rozpatrzeniu wniosku powoda zawartego we wniosku z

dnia 30 listopada 2006 r. nr ZA/ZT/HUM/3470/2006 i wniosku z dnia 30 listopada

2006 r. nr ZK/ZV/EVA/3475/2006, czyli żądań zgłoszonych w obu wnioskach przez

powódkę, decyzją z dnia 14 grudnia 2006 r. zatwierdził taryfę za usługi przesyłania

gazu ziemnego wysokometanowego na okres 12 miesięcy od dnia wprowadzenia

jej do stosowania.

Prezes Urzędu ocenił, że powodowe przedsiębiorstwo opracowało taryfę

zgodnie z zasadami określonymi w art. 44 i 45 ustawy Prawo energetyczne i

przepisami rozporządzenia. Prezes Urzędu ocenił, że stawki opłat zostały

skalkulowane na podstawie uzasadnionych kosztów prowadzenia działalności,

zaplanowanych na rok obowiązywania taryfy. Podstawą do określenia wielkości

w/w kosztów były koszty związane z działalnością koncesjonowaną poniesione

przez powodowe przedsiębiorstwo w okresie sprawozdawczym. Prezes Urzędu

zatwierdził taryfę zgodnie z wnioskiem (zmodyfikowanym w trakcie postępowania)

przez polskich członków zarządu powódki, tj. oznaczonym nr

ZA/ZT/HUM/3470/2006.

Sąd Okręgowy ustalił, że Prezes Urzędu wydał zaskarżoną decyzję po

rozpatrzeniu żądania powódki zawierającego dwie wersje treści taryfy

przedstawionej przez członków zarządu do zatwierdzenia. Potwierdzeniem tego

ustalenia jest wyraźne powołanie się w treści sentencji decyzji, że rozpoznano

wniosek z dnia 30 listopada 2006 r. znak ZA/ZT/HUM/3470/2006 oraz wniosek z

dnia 30 listopada 2006 r. znak ZK/ZV/EVA/3475/2006, czyli zgłoszone przez

polskich jak i rosyjskich członków zarządu. Nie są zasadne zatem, w ocenie Sadu

Okręgowego, zarzuty powoda, że Prezes Urzędu nie uwzględnił wniosku

powodowa (rosyjskich członków zarządu) o zatwierdzenie taryfy. Prezes Urzędu po

8

rozpoznaniu tych dwóch wniosków uznał za zasadną treść wniosku polskich

członków zarządu i zatwierdził tę wersję taryfy dla E. S.A.

Wskazując na powyższe Sąd Okręgowy stwierdził, że kompetencje zarządu

spółki akcyjnej zostały ujęte jako: prowadzenie spraw i reprezentacja spółki.

Prowadzenie spraw spółki jest pewnym prawem, polegającym na podejmowaniu

uchwał, wydawaniu decyzji, opinii oraz organizowaniu działalności spółki w ten

sposób, aby było to zgodne z jej przedmiotem działalności, w celu realizacji zadań.

Prowadzenie spraw spółki obejmuje realizację stosunków wewnętrznych ogranicza

się co do zasady, do czynności faktycznych, które można określić jako czynności

organizacyjne. Reprezentacja spółki akcyjnej obejmuje dokonywanie czynności w

stosunkach zewnętrznych i wiąże się z działalnością organów (zarządu w

szczególności), które są dokonywane „za" spółkę i „w imieniu" spółki i dotyczą

wszelkich spraw związanych z jej przedmiotem działania ze skutkami na zewnątrz.

W sferze reprezentacji spośród organów spółki akcyjnej tylko zarząd posiada pełną

kompetencję. Są to kompetencje do występowania przed organami orzekającymi,

organami nadzorczymi, osobami trzecimi, jest to również składanie oświadczeń

woli, ujawniania stanowiska na zewnątrz. Te kompetencje wykonują członkowie

zarządu, którzy mają prawo do reprezentacji spółki. Na zewnątrz działanie tych

członków zarządu, którzy mają prawo do reprezentacji spółki uważa się zatem za

działanie spółki.

Sąd Okręgowy stwierdził, że konsekwencją tej oceny jest wniosek, że

działania członków zarządu podjęte zgodnie z zasadami reprezentacji ujawnionymi

w Krajowym Rejestrze Sądowym należy uznać za działania powodowego

przedsiębiorstwa, tzn. mające znaczenie prawne jej woli wyrażonej na zewnątrz

przez członków organu ją zarządzającego.

Wola zarządu w sprawie złożenia wniosku do Prezesa Urzędu o

zatwierdzenie taryfy na usługi przesyłania gazu ziemnego wysokometanowego na

2007 r. została wyrażona na zewnątrz przez przedstawienie Prezesowi Urzędu

dwóch i to różnych wersji taryfy opłat za usługi przesyłania gazu ziemnego

wysokometanowego na 2007 r. przez dwie grupy członków zarządu (polskich

członków zarządu i rosyjskich członków zarządu) zgodnie z zasadą reprezentacji

spółki. Z punktu widzenia reprezentacji spółki akcyjnej taka sytuacja jest prawnie

9

dopuszczalna, a jedynie w stosunkach wewnętrznych spółki może powodować

określone konsekwencje odszkodowawcze lub dyscyplinarne w stosunku do

członków zarządu, którzy podjęli na zewnątrz działania niezgodne z wolą organu

zarządzającego. Stosownie do art. 47 w związku z art. 23 Prawa energetycznego

kompetencje do ustalenia i opracowania taryfy zostały przekazane

przedsiębiorstwu energetycznemu, kompetencje do zatwierdzania taryfy ustalonej

przez przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję Prezesowi Urzędu,

przy czym został w tym zakresie ściśle określony tryb postępowania, tzn.: l

opracowanie taryfy należy do przedsiębiorstwa energetycznego, 2. ustaloną przez

siebie taryfę przedsiębiorstwo energetyczne przedkłada Prezesowi Urzędu z

własnej inicjatywy lub na żądanie Prezesa Urzędu, 3. Prezes Urzędu w terminie 30

dni zatwierdza taryfę lub odmawia jej zatwierdzenia na podstawie

przeprowadzonego postępowania (tj. kontrolowanie taryfy pod katem zgodności z

zasadami określonymi w art. 45 i 46 ustawy w tym analizowanie i weryfikowanie

kosztów przyjmowanych przez konkretne przedsiębiorstwo energetyczne jako

uzasadnione do kalkulacji cen i stawek opłat w taryfach), 4. zatwierdzona taryfa

podlega ogłoszeniu w Biuletynie Urzędu w terminie 14 dni od dnia jej zatwierdzenia,

5. przedsiębiorstwo energetyczne wprowadza taryfę do stosowania nie wcześniej

niż po upływie 14 dni nie później niż 45 dnia od dnia jej opublikowania.

Obowiązek przedsiębiorstwa energetycznego poddawania się opisanej

powyżej procedurze zatwierdzania taryfy w trybie określonym w art. 47 Prawa

energetycznego jest zatem powinnością o charakterze publicznoprawnym. W

przepisie tym w sposób wyraźny, jednoznaczny zostało określone, że

przedsiębiorstwo energetyczne przedstawia opracowaną przez siebie taryfę do

zatwierdzenia. Zdaniem Sądu Okręgowego, nie może być to zatem ani projekt

taryfy, albo jakaś wstępna wersja taryfy, czy też kilka wersji taryfy o różnej treści.

Sad Okręgowy wskazał, iż w niniejszej sprawie powodowe przedsiębiorstwo

przedstawiło Prezesowi Urzędu do zatwierdzenia dwie wersje taryfy (o odmiennej

treści) opłat za usługi przesyłania gazu ziemnego wysokometanowego na rok 2007,

a zatem nie wykonało obowiązku nałożonego na nią przepisem art. 47 Prawa

energetycznego. Wniosła sprawę do Prezesa Urzędu o zatwierdzenie taryfy z

naruszeniem art. 47 Prawa energetycznego. Złożenie dwóch wersji taryf do

10

zatwierdzenia przez Prezesa Urzędu Sąd Okręgowy ocenił jako niezgodne z tym

przepisem art. 47 Prawa energetycznego i wobec tego działanie niedopuszczalne

już w momencie wszczęcia postępowania.

Zdaniem Sądu Okręgowego, Prezes Urzędu niezasadnie przyjął do

rozpoznania w sprawie o zatwierdzenie taryfy dla powoda opłat za usługi

przesyłania gazu ziemnego wysokometanowego na rok 2007 dwie różne wersje

taryfy przedstawione przez dwie grupy członków Zarządu E. S. A. i następnie

niezasadnie wydał decyzję po uwzględnieniu tych dwóch wersji taryfy. Sąd

Okręgowy nie podzielił oceny Prezesa Urzędu, że złożenie drugiej wersji taryfy

(przez rosyjskich członków zarządu) stanowiło modyfikację pierwszej wersji taryfy

wniesionej przez polskich członków zarządu, albowiem przeczą temu stanowiska

rosyjskich członków zarządu, którzy przez cały tok postępowania administracyjnego

i sądowego w sposób stanowczy i kategoryczny popierali swoją wersję taryfy nie

dopuszczając możliwości żadnych jej uzupełnień i zmian.

Zdaniem Sądu Okręgowego, sprawa o zatwierdzenie taryfy w trybie

określonym w art. 47 Prawa energetycznego może być wszczęta i toczyć się na

podstawie opracowanej i przedstawionej przez przedsiębiorstwo energetyczne

jednej, gotowej do zatwierdzenia taryfy. Z tych względów Sąd Okręgowy uznał, że

zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, a postępowanie sądowe wszczęte na

skutek odwołania od decyzji umorzone jako niedopuszczalne.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 30 stycznia 2009 r. uchylił w punkcie drugim

zaskarżony apelacja pozwanego wyrok Sadu pierwszej instancji i oddalił apelację w

pozostałej części.

Sąd Apelacyjny zważył, że z treści art. 47 ust. l ustawy Prawo energetyczne

wynika, iż przedsiębiorstwa energetyczne posiadające koncesje ustalają taryfy dla

paliw gazowych i energii, które podlegają zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu,

oraz proponują okres ich obowiązywania, przy czym przedsiębiorstwa

energetyczne posiadające koncesje przedkładają Prezesowi Urzędu taryfy z

własnej inicjatywy lub na żądanie Prezesa Urzędu. Sformułowanie lub inne

kształtowanie treści wniosku taryfowego np. poprzez wskazania lub zalecenia

dotyczące jego korekty, w myśl zacytowanego wyżej przepisu, nie należy do

Prezesa Urzędu, lecz do wnioskodawcy, który wniosek przedkłada celem

11

następczego zatwierdzenia taryfy. Z kolei ust. 2 powołanego przepisu stanowi, że

Prezes Urzędu zatwierdza taryfę bądź odmawia jej zatwierdzenia w przypadku

stwierdzenia niezgodności taryfy z zasadami i przepisami, o których mowa w art.

44-46.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, powyższe wskazuje, iż przedsiębiorstwo

energetyczne tworzy taryfę i przedstawia ją do zatwierdzenia, zaś Prezes Urzędu

jedynie zatwierdza lub odmawia zatwierdzenia taryfy w przypadku stwierdzenia

naruszenia zasad wymienionych w określonych przepisach ustawy. Jednocześnie

w art. 47 ustawy mowa jest o jednym wniosku taryfowym, nie o kilku, spośród

których można by dokonać wyboru najbardziej właściwego w ocenie Prezesa

Urzędu i który podlegałby zatwierdzeniu.

Bezspornie, co wynika z samej treści zaskarżonej decyzji, do Prezesa

Urzędu powodowe przedsiębiorstwo złożyło dwa różne wnioski taryfowe o

zatwierdzenie taryfy opłat za usługi przesyłania gazu ziemnego

wysokometanowego na rok 2007, oba zgodnie z zasadami reprezentacji spółki,

zawartymi w Krajowym Rejestrze Sądowym - rejestrze przedsiębiorców; Jeden z

dnia 30 listopada 2006 r. oznaczony znakiem ZA/ZT/HUM/3470/2006 i drugi z dnia

30 listopada 2006 r. oznaczony znakiem ZK/ZV/EvA/347 5/2006, oba były

następnie podtrzymywane przez dwie grupy członków zarządu. W dniu 7 grudnia

2007 r. i w dniu 13 grudnia 2006 r., dokonując niewielkiej modyfikacji wniosek z

dnia 30 listopada 2006 r. podtrzymali dwaj polscy członkowie zarządu –J. T. i M. K.,

zaś w dniu 8 grudnia 2006 r. i 13 grudnia 2006 r. swój wniosek z dnia 30 listopada

2006 r. podtrzymali rosyjscy członkowie zarządu spółki E. Y. i Y. K. W dniu 14

grudnia 2006 r. (data sporządzenia pisma i data jego wpływu) polscy członkowie

zarządu – J. T. i M. K. powołując się na uprzednio złożony wniosek i wezwanie

Prezesa Urzędu z dnia 13 grudnia 2006 r. do przedstawienia taryfy wraz z

uzasadnieniem, przedłożyli zmienioną treść wniosku projektu taryfy na rok 2007 i

tego samego dnia została wydana przez Prezesa Urzędu kwestionowana w

sprawie decyzja o zatwierdzeniu ustalonej przez przedsiębiorstwo energetyczne

taryfy za usługi przesyłania gazu ziemnego. W dniu 29 grudnia 2006 r. zostało

złożone w imieniu spółki przez pełnomocnika ustanowionego przez rosyjskich

12

członków zarządu E. Y. i Y. K. odwołanie zaskarżonej decyzji do Sądu

Okręgowego - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, przedstawiony powyżej przebieg

postępowania administracyjnego o zatwierdzenie wniosku taryfowego na 2007 r.

obrazuje, iż w sprawie przedmiotem równoczesnego rozpatrywania były dwa

różniące się co do wysokości przyjętej taryfy, kursu walut i stopy zwrotu kapitału

wnioski taryfowe, a wbrew twierdzeniom apelacji z prezentaty Urzędu w sposób

oczywisty wynika, że wpłynęły tego samego dnia (l grudnia 2006 r.) i wszczęto

postępowanie w jednej sprawie z powołaniem się na oba wnioski, przy czym w

żaden sposób nie można przyjąć , iż jeden z nich był modyfikacją drugiego, zaś w

ostateczności zmiana taryfy dokonana przez polskich członków zarządu dotyczyła

tylko ich wniosku taryfowego. Prezes Urzędu powołując w decyzji oba wnioski w

istocie rozstrzygnął (przez zatwierdzenie taryfy) w przedmiocie jednego z nich. Jak

już wyżej wskazano poza kompetencjami Prezesa Urzędu jest wybór jednej z

dwóch wersji taryfy lub przyjęcie własnej, a zatem w toku postępowania winien on

dążyć do ustalenia jednolitego stanowiska przedsiębiorstwa energetycznego i

ustalić wolę strony postępowania administracyjnego. Braki w tym zakresie możliwe

są do usunięcia w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Wprawdzie Prezes Urzędu wezwał spółkę

do ostatecznego przedstawienia taryfy uwzględniającej jego zalecenia jednak

pomimo wyraźnego stwierdzenia, że przedłożony projekt stanowi modyfikację

jednego z dwóch rozpatrywanych wniosków decyzja zatwierdzająca została

wydana. Z uwagi na wydanie tej decyzji w dniu złożenia przez polskich członków

zarządu zmienionego wniosku taryfowego modyfikacja drugiego z wniosków była

niemożliwa, a z akt administracyjnych nie wynika, aby wniosek został cofnięty lub

umorzono postępowanie w zakresie drugiego z wniosków. W postępowaniu

administracyjnym należy przyjąć, iż do uprawomocnienia się decyzji strona jest

dysponentem złożonego wniosku i może go w tym czasie cofnąć lub popierać.

Prezes Urzędu miał możliwość zatwierdzenia lub odmowy zatwierdzenia taryfy

przedstawionej we wniosku, ewentualnie mógł wniosek zwrócić na skutek nie

uzupełnienia braku przez stronę, bezpodstawne i niedopuszczalne było natomiast

wydanie w przedmiocie taryfy na 2007 r. decyzji w załatwieniu innego, istotnie

odmiennego wniosku. Usunięcie tej wadliwości decyzji w postępowaniu sądowym

13

nie jest możliwe. Sąd bowiem zgodnie z obowiązującą w tym zakresie procedurą

nie może orzekać w miejsce decyzji organu administracyjnego ( o zatwierdzeniu lub

odmowie zatwierdzenia taryfy przedłożonej we wniosku rosyjskich członków

zarządu spółki) w sytuacji braku rozstrzygnięcia wniosku. W niniejszej sprawie nie

można rozpoznać każdego z dwóch wniosków złożonych przez spółkę, oba zostały

złożone w ramach tego samego postępowania, ale każdy z nich zawierał odmienne

stawki, oba składały się na treść żądania przedsiębiorstwa energetycznego, która

ze względu na istniejące rozbieżności była niejasna. Prezes Urzędu rozstrzygając

w sprawie dwóch wniosków i dokonując wyboru taryfy przedłożonej w jednym z

nich przekroczył swoje kompetencje, gdyż poprzez wydanie decyzji usiłował

rozstrzygnąć spór wewnątrzkorporacyjny, który spółka winna rozwiązać we

właściwym i przewidzianym do tego trybie przepisów kodeksu spółek handlowych.

W myśl art. 63 § l k.p.a. w- postępowaniu administracyjnym podanie powinno

miedzy innymi zawierać żądanie. Wniosek, co do którego nie można ustalić treści

żądania jest obarczony wadą, a strona postępowania administracyjnego winna na

wezwanie organu brak ten ostatecznie i w sposób nie budzący wątpliwości usunąć

np. poprzez cofnięcie jednego z wniosków, co do którego będzie możliwe

umorzenie postępowania.

W toku postępowania sądowego strona powodowa nie popierała wniosku

taryfowego złożonego przez polskich członków zarządu oraz kwestionowała

decyzję zatwierdzającą taryfę przedłożoną do zatwierdzenia tym wnioskiem. Takie

stanowisko strony - dysponenta wniosku - wobec nieprawomocnej decyzji

administracyjnej, nie może nie mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia sądowego

dotyczącego tej decyzji.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że apelacja skierowana do pkt 2 zaskarżonego

wyroku jest uzasadniona bowiem Sąd Okręgowy - Sąd Ochrony Konkurencji i

Konsumentów bezpodstawnie umorzył postępowanie sądowe pomimo braku

warunków określonych przepisem art. 355 § l k.p.c. Nie można przyjąć, że

postępowanie sądowe stało się zbędne lub niedopuszczalne w sytuacji, gdy Sąd

faktycznie je przeprowadził i zakończył orzeczeniem wymienionym w katalogu

możliwych rozstrzygnięć w sprawach z zakresu regulacji energetyki, przewidzianym

w art. 47953 § 2 k.p.c., tj. uchyleniem decyzji Prezesa Urzędu. Jednocześnie

14

stwierdzić należy, iż rozstrzygniecie to jako zawarte w apelacji podlega rozpoznaniu

w terminach przewidzianych dla tego środka odwoławczego (uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 11 października 1995 r., sygn. akt III CZP 138/95). Z tego

powodu wyrok w pkt. 2 należało uchylić na zasadzie art. 386 § 3 k.p.c.

Prezes Urzędu zaskarżył powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w części

dotyczącej pkt 2 skarga kasacyjną, w której zarzucił zaskarżonemu wyrokowi

naruszenie:

I. przepisu prawa materialnego, tj. art. 47 ust. 2 w związku z art. 47 ust. l i art 23 ust

2 pkt 2 Prawo energetycznego - przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż

złożenie przez powoda dwóch wniosków o zatwierdzenie taryfy dla paliw gazowych

różniących się co do wielkości stawek opłat oznacza, że żądanie powoda

dotyczące zatwierdzenia taryfy nie zostało dostatecznie sprecyzowane w

postępowaniu administracyjnym zgodnie z art. 63 § 2 Kodeksu postępowania

administracyjnego i powinno skutkować pozostawieniem wniosku powoda o

zatwierdzenie taryfy bez rozpoznania - stosownie do art. 64 § 2 k.p.a., a tym

samym wyłączać możliwość zastosowania art. 47 ust. 2 Prawa energetycznego,

pomimo że każdy z wniosków zawierał sprecyzowane żądanie, tj. żądanie

zatwierdzenia taryfy oraz wszystkie niezbędne elementy wniosku przewidziane w

Prawie energetycznym oraz w rozporządzeniu taryfowym.

Wskazując na powyższe podstawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

w części dotyczącej pkt 2 i pkt 3 oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej

instancji w zakresie dotyczącym pkt 1 i 3 i przekazanie sprawy w tym zakresie do

ponownego rozpoznania temu Sądowi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że powodowe przedsiębiorstwo

złożyło do Prezesa Urzędu dwa różne wnioski taryfowe o zatwierdzenie taryfy opłat

za usługi przesyłania gazu ziemnego wysokometanowego na rok 2007 r., jeden z

dnia 30 listopada 2006 r. oznaczony znakiem ZA/ZT/HUM/3470/2006 i drugi z dnia

30 listopada 2006 r. oznaczony znakiem ZK/ZV/EvA/347 5/2006. Wnioski te, jak

wynika z bezspornych ustaleń Sądu Apelacyjnego, były następnie podtrzymywane

15

przez dwie grupy członków zarządu. W dniu 7 grudnia 2007 r. i w dniu 13 grudnia

2006 r., dokonując niewielkiej modyfikacji wniosek z dnia 30 listopada 2006 r.

podtrzymali dwaj polscy członkowie zarządu – J. T. i M. K., zaś w dniu 8 grudnia

2006 r. i 13 grudnia 2006 r. swój wniosek z dnia 30 listopada 2006 r. podtrzymali

rosyjscy członkowie zarządu spółki E. Y. i Y. K. W dniu 14 grudnia 2006 r. (data

sporządzenia pisma i data jego wpływu) polscy członkowie zarządu – J. T. i M. K.

powołując się na uprzednio złożony wniosek i wezwanie Prezesa Urzędu z dnia 13

grudnia 2006 r. do przedstawienia taryfy wraz z uzasadnieniem, przedłożyli

zmienioną treść wniosku projektu taryfy na rok 2007 i tego samego dnia została

wydana przez Prezesa Urzędu kwestionowana w sprawie decyzja o zatwierdzeniu

ustalonej przez przedsiębiorstwo energetyczne taryfy za usługi przesyłania gazu

ziemnego. W dniu 29 grudnia 2006 r. zostało złożone w imieniu spółki przez

pełnomocnika ustanowionego przez rosyjskich członków zarządu E. Y. i Y. K.

odwołanie od zaskarżonej decyzji do Sądu Okręgowego - Sądu Ochrony

Konkurencji i Konsumentów. Wnioski te zostały złożone skutecznie, zgodnie z

zasadami reprezentacji spółki, zawartymi w Krajowym Rejestrze Sądowym -

rejestrze przedsiębiorców.

W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy Prezes Urzędu był uprawniony do

zatwierdzenia taryfy dla powoda na podstawie art. 47 ust. 2 Prawa energetycznego

w sytuacji, gdy powód w tym samym postępowaniu administracyjnym o

zatwierdzenie taryfy wszczętym opisanymi wyżej wnioskami powoda z dnia 30

listopada 2006 r. przedstawił do zatwierdzenia dwie różniące się od siebie taryfy za

usługi przesyłania gazu ziemnego metanowego na okres 12 miesięcy od dnia

wprowadzenia jej do stosowania.

W ocenie Sądu Najwyższego, rozstrzygnięcie sporu wymaga uprzedniego

rozważenia dwóch kwestii prawnych, a mianowicie po pierwsze– zagadnienia

kompetencji Prezesa Urzędu do ewentualnego wyboru jednej z tych taryf do

zatwierdzenia lub sprecyzowania w inny sposób przedmiotu postępowania w

sprawie zatwierdzenia taryfy albo obowiązku skorzystania przez Prezesa Urzędu z

przepisu art. 64 Kodeksu postępowania administracyjnego, po drugie – problemu

zakresu kompetencji Prezesa Urzędu określonego w art. 47 ust. 2 Prawa

energetycznego, a w szczególności, czy przepis ten ogranicza kompetencje

16

Prezesa Urzędu tylko do zatwierdzenia taryfy lub odmowy jej zatwierdzenia, czy -

przeciwnie - nie stoi na przeszkodzie analizie i weryfikacji przez Prezesa Urzędu

kosztów przyjmowanych przez przedsiębiorstwo dla kalkulacji taryfy (art. 23 ust. 2

pkt Prawa energetycznego), co może zobowiązywać powoda do modyfikacji

przedstawionej do zatwierdzenia taryfy.

Należy uwzględnić, że dysponowanie przez Prezesa Urzędu dwoma

różniącymi się wnioskami powoda o zatwierdzenie taryfy, zobowiązywało Prezesa

Urzędu do podjęcia wszelkich koniecznych i rozsądnych działań celem

sprecyzowania przedmiotu postępowania przez stronę postępowania. Wymaga

szczególnego podkreślenia, że w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie i przy

założeniu, że oba wnioski o zatwierdzenie taryfy zostały skutecznie przedstawione

Prezesowi Urzędu do zatwierdzenia, Prezes Urzędu nie ma kompetencji do

samodzielnego decydowania za powodowe przedsiębiorstwo czyli stronę

postępowania administracyjnego lub wbrew niemu, jaka jest ostatecznie treść

żądania powodowego przedsiębiorstwa w przedmiocie zatwierdzenia taryfy ( zob.

np. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2008 r., II OSK 771/07, w którym trafnie przyjęto, że

żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego

postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie

zaś do sfery ocennej organu administracji.). Pogląd ten jest tym bardziej

uzasadniony, że postępowanie w sprawie zatwierdzenia taryfy było wszczęte z

inicjatywy powodowej Spółki, przy której pozostaje uprawnienie do ostatecznego

sprecyzowania przedmiotu postępowania w tej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 61 §

3 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna niewadliwy formalnie wniosek

złożony przez legitymowany do tego podmiot ( wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2009

r. II OSK 1892/07).

Nie bez znaczenia prawnego jest także okoliczność, że Prezes Urzędu

podjął stosowne czynności procesowe zmierzające do nakłonienia powoda do

zajęcia ostatecznego i jasnego stanowiska w przedmiocie treści żądania powoda, a

nadto wzywał powoda do dokonania korekt w taryfie. Prezes Urzędu wyczerpał

zatem swoje, przewidziane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego,

możliwości procesowe, które jednak okazały się ostatecznie bezskuteczne, bowiem

powód nadal przedstawiał różniące się co do meritum stanowiska i poglądy

17

odnośnie do treści projektu taryfy, co wynikało, jak ustaliły Sądy, z wewnętrznego

konfliktu w czteroosobowym zarządzie, w którym dwóch członków zarządu

zajmowało w przedmiocie taryfy stanowisko inne niż dwóch pozostałych.

W ocenie Sądu Najwyższego przepis art. 64 kpa nie miał zastosowania w

postępowaniu przed Prezesem Urzędu, ponieważ nie została spełniona żadna z

wymienionych w tym przepisie przesłanek pozostawienia żądania bez rozpoznania.

W szczególności zaś nie ma podstaw do zastosowania § 2 tego przepisu, który

stanowi, że jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom przewidzianym w

przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego podanie do usunięcia tych braków

w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje

pozostawienie podania bez rozpoznania. Jak bowiem ustalił Prezes Urzędu,

wniosek o zatwierdzenie taryfy został sporządzony zgodnie z wymaganiami Prawa

energetycznego, a zatem wniosek ten „czynił zadość innym wymaganiom

ustalonych w przepisach prawa. Prezes Urzędu zatwierdził taryfę zgodnie z

wnioskiem oznaczonym nt ZA/ZT/HUM/3740/2006

Zgodnie z przepisem art. 47 ust. 1 Prawa energetycznego przedsiębiorstwo

energetyczne posiadające koncesję ustala taryfę dla paliw gazowych i energii, która

podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu oraz proponuje okres jej

obowiązywania. Z kolei zgodnie z ust. 2 tego Prezes Urzędu zatwierdza taryfę

bądź odmawia jej zatwierdzenia w przypadku stwierdzenia niezgodności taryfy z

zasadami i przepisami, o których mowa w art. 44-46. Ponadto, stosownie do

przepisu art. 23 ust. 2 pkt 2 Prawa energetycznego do zakresu działania Prezesa

Urzędu należy zatwierdzanie i kontrolowanie stosowania taryf paliw gazowych,

energii elektrycznej i ciepła pod względem zgodności z zasadami określonymi w

art. 44, 45 i 46, w tym analizowanie i weryfikowanie kosztów przyjmowanych przez

przedsiębiorstwa energetyczne jako uzasadnione do kalkulacji cen i stawek opłat w

taryfach.

Z przepisów tych wynika jednoznacznie, że Prezes Urzędu jest właściwy do

oceny zgodności z przepisami art. 44-46 Prawa energetycznego taryfy ustalonej

przez przedsiębiorstwo energetyczne i przedstawionej Prezesowi do zatwierdzenia

w trybie art. 47 ust. 1 Prawa energetycznego. Z przepisu art. 47 ust. 2 Prawa

energetycznego w związku z art. 23 ust. 2 pkt 2 Prawa energetycznego wynika

18

także, że Prezes Urzędu jest właściwy do weryfikowania kosztów przyjmowanych

przez przedsiębiorstwa energetyczne jako uzasadnione do kalkulacji cen i stawek

opłat w taryfach taryfy, co ze względu na konstrukcję taryfy, uprawnia Prezesa do

żądania modyfikacji przez przedsiębiorstwo przedstawionej do zatwierdzenia taryfy.

W ocenie Sądu Najwyższego nie można z treści przepisu art. 47 ust. 2 Prawa

energetycznego określającego hipotetyczną treść decyzji kończących

postępowanie w sprawie zatwierdzenia taryfy wnioskować o charakterze uprawnień

procesowych Prezesa Urzędu w tym postępowaniu i uznać, jak uczyniły to Sądy w

niniejszej sprawie, że Prezes Urzędu nie ma uprawnień do żądania modyfikacji

przedstawionej do zatwierdzenia taryfy. Z przepisu art. 47 ust. 2 Prawa

energetycznego nie da się wywieść zasady związania Prezesa Urzędu treścią

żądania zatwierdzenia taryfy, tym bardziej, że zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sadu Najwyższego obowiązek poddania się procedurze

zatwierdzenia taryfy jest obowiązkiem publicznoprawnym (wyrok z dnia 7 lipca

2005 r. V CK 855/04). Oznacza to, że Prezes Urzędu w razie stwierdzenia w toku

postępowania, że przedstawiona do zatwierdzenia taryfa nie w pełni odpowiada

wymaganiom art. 44-46 może w granicach określonych przez przepis art. 23 ust. 2

pkt 2 Prawa energetycznego żądać od przedsiębiorstwa energetycznego

dostosowania przedstawionej taryfy do tych wymagań, co uczynił pismem z dnia 13

grudnia 2006 r.. W wypadku, gdy przedsiębiorstwo odmówi w toku postępowania

zmiany przedstawionej taryfy celem dostosowania jej do wymagań określonych w

art. 44-46 Prawa energetycznego, to Prezes Urzędu zgodnie z dyspozycja art. 47

ust. 2 odmówi zatwierdzenia taryfy. Natomiast gdy przedsiębiorstwo, tak jak w

niniejszej sprawie, skoryguje wniosek taryfowy zgodnie z zaleceniami Prezesa

Urzędu, wówczas Prezes Urzędu zatwierdzi taryfę zgodnie z tym zmodyfikowanym

przez stronę postępowania wnioskiem.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

19