Sąd Najwyższy Wyrok · 18 lutego 2010 r.

III SK 22/09

Wydział III

Przepisy powołane w orzeczeniu

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483

art. 2
Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 9 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązku zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii
Dz.U. 2004 nr 267 poz. 2656
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 19 grudnia 2005 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej oraz zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii
Dz.U. 2005 nr 261 poz. 2187

Treść orzeczenia

Sygn. akt III SK 22/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

Protokolant Halina Kurek

w sprawie z powództwa E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o nałożenie kary pieniężnej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 18 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 16 września 2008 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od strony powodowej na rzecz Prezesa Urzędu

Regulacji Energetyki kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie:

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, dalej jako „Prezes Urzędu” decyzją z

dnia 26 lutego 2007 r., dalej jako „zaskarżona decyzja” stwierdził, że

przedsiębiorstwo energetyczne „E." Spółka z o.o., dalej jako „powód” nie wywiązało

się w 2005 r. z określonego w art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego obowiązku

uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi Urzędu świadectw

pochodzenia energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach energii lub

uiszczenia opłaty zastępczej (pkt 1) i za opisane wyżej zaniechanie na podstawie

art. 56 ust. 1 pkt 1a, ust. 2a pkt 1 i ust. 3 oraz ust. 6 Prawa energetycznego

wymierzył powodowi karę pieniężną w kwocie 73.802,04 zł, stanowiącą 1, 7377%

przychodu z działalności koncesjonowanej, osiągniętego przez przedsiębiorstwo w

2005 r. (pkt 2).

Prezes Urzędu ustalił, że objęcie obowiązkiem ustawowym określonym w

art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego wynikało z koncesji powoda na obrót energią

elektryczną. Na podstawie § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 19

grudnia 2005 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i

przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty

zastępczej oraz zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych

źródłach energii (Dz.U. Nr 261, poz. 2187 ze zm., dalej jako „rozporządzenie z 19

grudnia 2005 r.” ) Prezes Urzędu stwierdził, iż powód w 2005 r. powinien osiągnąć

3,1% udział ilościowy sumy energii objętej uzyskanymi i przedstawionymi do

umorzenia świadectwami pochodzenia lub opłatą zastępczą w całkowitej rocznej

sprzedaży energii elektrycznej odbiorcom końcowym. Prezes Urzędu ustalił, że

sprzedaż Spółki na rzecz odbiorców końcowych w badanym okresie wyniosła

31.829500 MWh, aktualizując zobowiązanie w zakresie zakupu energii ze źródeł

odnawialnych na poziomie 986,699 MWh. Powód wypełnił przedmiotowy

obowiązek w zakresie 750,154 MWh, przy zaliczeniu na poczet jego realizacji

zakupu przez przedsiębiorstwo energii w ilości 24.435,00 MWh (odsprzedanej

następnie odbiorcom końcowym), według zatwierdzonej przez Prezesa Urzędu

taryfy, w cenie której zawarty był koszt zakupu 3,07% energii odnawialnej. Stąd też

brak wywiązania się z ustawowego obowiązku dotyczył ilości 236,545 MWh, powód

nie przedstawił bowiem Prezesowi Urzędu do umorzenia świadectw pochodzenia,

ani nie uiścił opłaty zastępczej, a różnica między poziomem wymaganym a

osiągniętym wyniosła 0,743%. Prezes Urzędu wskazał również, że z dniem l

października 2005 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w zakresie art. 9a ust. 1

Prawa energetycznego i od tej daty obowiązek za 2005 r. można było zrealizować

bądź przedstawiając świadectwa pochodzenia umorzone do dnia 30 września 2005

r. (zgodnie z poprzednio obowiązującymi zasadami), bądź przedstawić umorzone

do dnia 31 marca 2006 r. świadectwa pochodzenia po uzyskaniu odpowiedniego

zaświadczenia z Towarowej Giełdy Energii lub też w razie braku dostatecznej ilości

umorzonych świadectwa - przedstawić dowód poniesienia opłaty zastępczej

(według nowych zasad), przy równoczesnym zaliczeniu na poczet obowiązku

części nabytej ze źródeł odnawialnych energii, której koszt zawarto w cenach

zakupu energii według zatwierdzonych taryf z zastrzeżeniem konieczności jej

uzupełnienia do wymaganego prawem poziomu. Wobec powyższego Prezes

Urzędu stwierdził, że zmiany obowiązujące od dnia 1 października 2005 r. należało

zastosować do całego roku 2005, skoro ustawa z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie

Prawa energetycznego i Prawa ochrony środowiska nie przewidywała wprost

podziału okresu rozliczeniowego, którego dotyczyła. Nadto biorąc pod uwagę

uszczuplenie wpływów Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki

Wodnej na kwotę 56.770,80 zł, stopień szkodliwości czynu powoda ocenił jako

znaczny. Zważył przy tym równocześnie nieznaczny stopień zawinienia powoda,

wynikający z błędnego przekonania o możliwości realizacji obowiązku zakupu

energii ze źródeł odnawialnych za pośrednictwem nowo wprowadzonych sposobów

wyłącznie w stosunku do wartości sprzedaży energii do odbiorców końcowych za

okres od dnia 1 października 2005 r., uwzględniając jednak zasadę, że działalność

koncesjonowana wymaga profesjonalizmu i należytej staranności, co potwierdzone

zostało ugruntowanym orzecznictwem w tym zakresie, np. wyrokiem Sądu

Najwyższego z dnia 9 września 1999 r., o sygn. akt III RN 12/99 i wyrokiem Sądu

Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 1 marca 2006 r., o sygn. akt XVII AmE

103/04.Wymierzając karę, Prezes Urzędu, wziął także pod rozwagę fakt

pierwotnego naruszenia przez powoda przepisów Prawa energetycznego, sytuację

finansową przedsiębiorstwa i rolę prewencyjna kary, co skutkowało wymierzeniem

kary w najniższej dopuszczalnej przez Prawo energetyczne wysokości, stanowiącej

iloczyn sumy energii brakującej do wypełnienia | obowiązku, wysokości opłaty

zastępczej za 1 MWh energii oraz współczynnika 1,3.

Sąd Okręgowy w W. – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z

dnia 16 stycznia 2008 r. oddalił odwołanie powoda od zaskarżonej decyzji.

Sąd pierwszej instancji podzielił ocenę Prezesa Urzędu co do zakresu

obowiązku powoda oraz sposobów jego realizacji, które wywiódł z § 3

rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 19 grudnia 2005 r. Sąd stwierdził, że

powód nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku, a tym samym zasadne jest

nałożenie kary i jej wysokość

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 16 września 2008 r. oddalił apelację

powoda od powyższego wyroku Sądu pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny zważył, że stosownie do przepisu art. 9a ust. 1 Prawa

energetycznego w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2005 r. powód,

jako przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się obrotem energią elektryczną, był

obowiązany do zakupu w 2005 r. energii wytworzonej w odnawialnych źródłach

energii lub wytworzenia energii elektrycznej we własnych odnawialnych źródłach

energii znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i przyłączanych do

sieci. Zgodnie z tym przepisem oraz przepisem § 10 pkt 1 rozporządzenia Ministra

Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2004 r. w sprawie

szczegółowego zakresu obowiązku zakupu energii elektrycznej i ciepła

wytwarzanych w odnawialnych źródłach energii (Dz.U. Nr 267, poz. 2656, dalej jako

„rozporządzenie z dnia 9 grudnia 2004 r.”) powód powinien w 2005 r. osiągnąć

3,1% udział ilościowy zakupionej energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii

w stosunku do wykonanej całkowitej rocznej sprzedaży energii elektrycznej

odbiorcom dokonującym jej zakupu na potrzeby własne. W 2005 r. powód sprzedał

odbiorcom końcowym 31.829 MWh energii elektrycznej, powinna zatem zakupić

986.699 MWh energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. W związku ze zmianą

ustawy - Prawo energetyczne od dnia 1 października 2005 r., w toku badania

realizacji przez powoda ciążącego na nim obowiązku za cały 2005 r.. uwzględniono

także ilość energii elektrycznej zakupionej przez powoda według zatwierdzonej

przez Prezesa Urzędu taryfy. Powód zakupił od przedsiębiorstwa S. S.A. energię

elektryczną według zatwierdzonej przez Prezesa Urzędu taryfy, którą następnie w

ilości 24.435 MWh odsprzedał odbiorcom końcowym. Zakupiona przez powoda od

przedsiębiorstwa S. S.A. energia elektryczna zawierała w swojej cenie, zgodnie z

obowiązującą taryfą, koszt zakupu 3,07% energii elektrycznej wytworzonej w

źródłach odnawialnych. W związku z powyższym zakupiona od przedsiębiorstwa S.

S.A., a następnie odsprzedana odbiorcom końcowym energia elektryczna zawierała

750.154 MWh energii elektrycznej wytwarzanej w odnawialnych źródłach energii.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny uznał, że powód nie wypełnił

obowiązku określonego w art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego, ponieważ nie

uzyskał i nie przedstawił Prezesowi Urzędu do umorzenia świadectw pochodzenia

energii elektrycznej na łączną ilość 236,545 MWh, powód nie uiścił również opłaty

zastępczej za brakującą ilość energii elektrycznej na konto Narodowego Funduszu

Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Różnica pomiędzy wymaganym

udziałem energii elektrycznej pochodzącej z odnawialnych źródeł energii w

całkowitej rocznej sprzedaży energii elektrycznej odbiorcom końcowym, a

osiągniętym przez powoda wynosi 0,743%.

Sąd Apelacyjny zważył, że zgodnie z art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego,

obowiązującym do dnia 30 września 2005 r., przedsiębiorstwo zajmujące się

obrotem lub wytwarzaniem energii elektrycznej i sprzedające tę energię odbiorcom,

którzy dokonują jej zakupu na własne potrzeby na terytorium Rzeczypospolitej -

było obowiązane, na warunkach określonych rozporządzeniu wydanym na

podstawie art. 9a ust. 6 tego Prawa, do zakupu lub wytworzenia energii

elektrycznej w źródłach odnawialnych przyłączonych do wspólnej sieci. Zgodnie

natomiast z art. 9a ust.1 Prawa energetycznego, obowiązującym od dnia 1

października 2005 r. przedsiębiorstwo energetyczne zobowiązane było do

uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi Urzędu odpowiedniej ilości

świadectw pochodzenia energii elektrycznej lub uiszczenia opłaty zastępczej w

stosunku do energii elektrycznej sprzedanej do odbiorców końcowych. Ponadto,

zgodnie z § 3 rozporządzenia dnia 19 grudnia 2005 r. obowiązek uzyskania i

przedstawienia Prezesowi Urzędu do umorzenia świadectwa pochodzenia albo

uiszczenia opłaty zastępczej uznaje się za spełniony, jeżeli za dany rok udział

ilościowy sumy energii elektrycznej wynikającej ze świadectw pochodzenia, które

przedsiębiorstwo energetyczne przedstawiło do umorzenia, lub z uiszczonej przez

przedsiębiorstwo energetyczne opłaty zastępczej, w wykonanej całkowitej rocznej

sprzedaży energii elektrycznej przez to przedsiębiorstwo odbiorcom końcowym,

wynosi nie mniej niż 3,1% - w 2005 r. Podobnie regulował to przepis § 10

rozporządzenia z dnia 9 grudnia 2004 r., który stanowił, że obowiązek, o którym

mowa w art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego, uznaje się za spełniony, jeżeli udział

ilościowy zakupionej energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach

energii sprzedanej odbiorcom dokonującym zakupu energii elektrycznej na własne

potrzeby, w wykonanej całkowitej rocznej sprzedaży energii elektrycznej przez

dane przedsiębiorstwo energetyczne tym odbiorcom, wynosi nie mniej niż 3,1% - w

2005 r.

Według Sądu Apelacyjnego, w istocie jedynie w konsekwencji zmiany

sposobu realizacji obowiązku zakupu energii ze źródeł odnawialnych ulegała

zmianie także treść przepisu art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa energetycznego. Według

brzmienia tego przepisu wprowadzonego od dnia 1 października 2005 r. karze

podlega ten, kto nie przestrzega obowiązków uzyskania i przedstawienia do

umorzenia Prezesowi Urzędu świadectwa pochodzenia lub nie uiszcza opłaty

zastępczej, o których mowa w art. 9a ust. 1, lub nie przestrzega obowiązku zakupu

energii elektrycznej lub ciepła, o których mowa w art. 9a ust. 6-8. Brzmienie

przytoczonego przepisu dostosowywane jest więc do środka dokumentującego

wykonanie obowiązku zakupu energii, tzw. zielonej.

Analiza zmian treści przepisów art. 9a oraz art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa

energetycznego prowadzi Sąd Apelacyjny do wniosku, że ustawodawca zachował

ciągłość i konsekwencję regulacji prawnej, która wyraża się w tym, że: - po stronie

przedsiębiorstw energetycznych utrzymany został obowiązek zakupu określonej

ilości energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych;- niewykonanie

obowiązku zakupu takiej energii zagrożone jest sankcją kary pieniężnej. Od dnia 1

stycznia 2005 r. potwierdzeniem zakupu lub wytworzenia energii elektrycznej w

celu realizacji wyżej wskazanego obowiązku są natomiast w odniesieniu do części

przedsiębiorstw energetycznych umorzone świadectwa pochodzenia. Od dnia 1

października 2005 r. określone przedsiębiorstwa mogą zwolnić się od wykonania

wyżej wskazanego obowiązku poprzez uiszczenie opłaty zastępczej.

Sąd Apelacyjny zważył, że ustawa zmieniająca Prawo energetyczne

przewiduje, że do spraw wszczętych, a nie zakończonych stosuje się nowe

przepisy (art. 195). Natomiast brak jest prawno-materialnej normy intertemporalnej,

która wyraźnie stanowiłaby, czy i na jakiej podstawie dopuszczalne jest nałożenie

przez Prezesa Urzędu kary pieniężnej w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo

energetyczne naruszyło obowiązek prawny zakupu energii w okresie

obowiązywania art. 9a Prawa energetycznego w brzmieniu przed wprowadzeniem

zmiany od dnia 1 października 2005 r., a postępowanie i wydanie przez Prezesa

Urzędu decyzji o nałożeniu kary pieniężnej ma miejsce już po wprowadzeniu zmian

do przepisu art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa energetycznego wiążących sankcję kary

pieniężnej z nieprzestrzeganiem obowiązku uzyskania i przedstawienia do

umorzenia odpowiednich świadectw lub nieuiszczeniem opłaty zastępczej oraz

nieprzestrzeganiem obowiązków zakupu energii elektrycznej, o których mowa w art.

9a ust. 6-8 Prawa energetycznego w nowym brzemieniu.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, tożsamość znamion obowiązku, którego

niewykonanie zagrożone jest sankcja kary pieniężnej (niewykonanie obowiązku

zakupu energii, czy nieprzedłożenie odpowiedniego świadectwa dokumentującego

ten zakup) nie pozwala uznać za racjonalną wykładnię, według której ustawodawca

zakładał skutek abolicyjny wobec przedsiębiorców, którzy nie wykonali obowiązku

zakupu przed dniem 1 października 2005 r. i nie nałożono na nich kary do dnia 1

października 2005 r., od którego to dnia przepis art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa

energetycznego otrzymał brzmienie wiążące sankcję ze świadectwami

pochodzenia.

Sąd Apelacyjny uznał, że skoro obowiązek przedsiębiorstw energetycznych

zakupu odpowiedniej ilości energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł i

odnawialnych co do zasady został utrzymany i jego naruszenie jest zagrożone

sankcją kary pieniężnej, powód nie został zwolniony z tego obowiązku w świetle

nowych przepisów, przeciwnie należy do grupy przedsiębiorstw zobowiązanych do

zakupu tej energii, to należy przyjąć, że jest dopuszczalne nałożenie przez

Prezesa Urzędu kary pieniężnej w sytuacji, gdy powód naruszył obowiązek zakupu

energii według art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego w brzmieniu obowiązującym

przed dniem 1 października 2005 r., a decyzja w sprawie nałożenia kary pieniężnej

została wydana w dniu 26 lutego 2007 r., tj. w czasie obowiązywania art. 56 ust. 1

pkt 1a Prawa energetycznego w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października

2005 r. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2004 r., sygn. akt II SK

19/04 - Dz. Urz. UOKiK 2004/3/314).

Sąd Apelacyjny ocenił, że zaskarżony wyrok i poprzedzająca go decyzja nie

naruszają zatem wskazanego prawa materialnego, w tym art. 2 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej. Jest przy tym oczywiste, że ustalenie, czy doszło do

naruszenia obowiązku zakupu odpowiedniej ilości energii elektrycznej pochodzącej

ze źródeł odnawialnych powinno być dokonane według stanu prawnego

obowiązującego w czasie, gdy obowiązek powinien być wykonany. Natomiast kara

powinna być nałożona według przepisu korzystniejszego dla powoda. W

rozpoznawanym przypadku zasady wymierzania kary pieniężnej nie uległy zmianie.

Według przepisu art. 56 ust. 3 Prawa energetycznego w brzmieniu obowiązującym

już od 1999 r. oraz obecnie, wysokość kary pieniężnej nie może przekroczyć 15%

przychodu ukaranego przedsiębiorcy, osiągniętego w poprzednim roku

podatkowym, a jeżeli kara pieniężna związana jest z działalnością prowadzoną na

podstawie koncesji, wysokość kary nie może przekroczyć 15% przychodu

ukaranego przedsiębiorcy, wynikającego z działalności koncesjonowanej,

osiągniętego w poprzednim roku podatkowym. W rozpoznawanej sprawie nie jest

kwestionowane, że kara nałożona na powoda zaskarżoną decyzją nie przekraczała

maksymalnej wysokości ustalonej zgodnie z przytoczonym przepisem. Z kolei

według art. 56 ust. 6 Prawa energetycznego ustalając wysokość kary Prezes

Urzędu uwzględnia stopień szkodliwości czynu, stopi zawinienia oraz

dotychczasowe zachowanie podmiotu i jego możliwości finansowe. W decyzji

Prezes Urzędu wskazał kryteria, jakimi kierował się nakładając na powoda karę w

wysokości 73.802,04 zł. Kara w takiej wysokości, stanowiąca 1,7377% przychodu

Spółki w 2005 r. z działalności koncesjonowanej, nie może być, zdaniem Sądu

Apelacyjnego, poczytana za wygórowana.

Powód zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, w której

zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 9a ust 1 Prawa energetycznego , w

brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt. 13 ustawy z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie

ustawy - Prawo energetyczne oraz ustawy - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr

63 poz. 552), który zgodnie z art. 24 tej ustawy wszedł w życie 1 października 2005

r., poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polegające na ustaleniu, że

przedsiębiorstwo energetyczne miało obowiązek uzyskać i przedstawić do

umorzenia Prezesowi Urzędu świadectwo pochodzenia energii elektrycznej

wytworzonej w odnawialnych źródłach energii albo uiszczenia opłaty zastępczej za

okres 2005 r. a w konsekwencji powyższego ustalenia nałożenie na

przedsiębiorstwo energetyczne kary pieniężnej za niewykonanie tego obowiązku w

2005 r., tj. za okres od 1 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2005 r.

2. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 56 ust. 1 pkt 1a) Prawa energetycznego,

w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 45) ustawy z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie

ustawy -Prawo energetyczne oraz ustawy - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr

63 poz. 552), który zgodnie z art. 24 tej ustawy wszedł w życie 1 października 2005

r.) poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polegające na ustaleniu, że

określone tym przepisem przesłanki zastosowania przez Prezesa Urzędu Regulacji

Energetyki kary pieniężnej mają zastosowanie w niniejszej sprawie.

3. naruszenie § 3 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2005 r. , określającego sposób

ustalenia czy spełniony został obowiązek z art. 9a ust 1 Prawa energetycznego,

poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, polegające na ustaleniu w

niniejszej sprawie udziału ilościowego (w wysokości 3,1% - za 2005 r.) sumy energii

elektrycznej wynikającej ze świadectw pochodzenia, które przedsiębiorstwo

energetyczne przedstawiło do umorzenia lub uiszczonej przez to przedsiębiorstwo

opłaty zastępczej w wykonanej całkowitej rocznej sprzedaży energii elektrycznej

odbiorcom końcowym za okres 2005 r. - a w konsekwencji ustalenia, iż

przedsiębiorstwo energetyczne w 2005 r. nie osiągnęło 3,1% udziału - nałożenie

kary pieniężnej.

4. naruszenie zasady nieretroaktywności zawartej w art. 2 Konstytucji stanowiącym,

że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, powód wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu

Okręgowego w W.-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 stycznia

2008 r. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji.

Prezes Urzędu w odpowiedzi na skargę kasacyjna powoda wniósł o jej

oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy powód był obowiązany uzyskać i

przedstawić do umorzenia Prezesowi Urzędu świadectwo pochodzenia energii

elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach energii lub uiścić opłatę

zastępczą za rok 2005.

Zgodnie z przepisem art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego, w brzmieniu do

dnia 30 września 2005 r., „Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się

wytwarzaniem energii elektrycznej lub jej obrotem i sprzedające tę energię

odbiorcom, którzy dokonują jej zakupu na własne potrzeby na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, jest obowiązane, w zakresie określonym w przepisach

wydanych na podstawie ust. 6, do: 1) zakupu energii elektrycznej wytworzonej w

odnawialnych źródłach energii lub 2) wytworzenia energii elektrycznej we własnych

odnawialnych źródłach energii - znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej i przyłączonych do sieci.:, stosownie zaś do ust. 5 tego przepisu

„Potwierdzeniem zakupu lub wytworzenia energii elektrycznej w celu realizacji

obowiązku, o którym mowa w ust. 1, są umorzone świadectwa pochodzenia, o

których mowa w art. 9e ust. 1.” Nie ma zatem wątpliwości, że przedsiębiorstwo, o

którym mowa w tym przepisie, było obowiązane do zakupu lub wytworzenia energii

elektrycznej w odnawialnych źródłach energii, a dowodem wykonania tego

obowiązku było umorzone świadectwo pochodzenia.

Przepis art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego, w brzmieniu obowiązującym od

dnia 1 października 2005 r. stanowił natomiast, że” Przedsiębiorstwo energetyczne

zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej lub jej obrotem i sprzedające tę

energię odbiorcom końcowym, przyłączonym do sieci na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, jest obowiązane, w zakresie określonym w przepisach

wydanych na podstawie ust. 9: 1) uzyskać i przedstawić do umorzenia Prezesowi

Urzędu Regulacji Energetyki świadectwo pochodzenia, o którym mowa w art. 9e

ust. 1, albo 2) uiścić opłatę zastępczą, obliczoną w sposób określony w ust. 2.”

Zgodnie zaś z art. 9e ust. 1 „Potwierdzeniem wytworzenia energii elektrycznej w

odnawialnym źródle energii jest świadectwo pochodzenia tej energii, zwane dalej

„świadectwem pochodzenia".”

Trafnie przyjmuje Sąd Apelacyjny, że ustawodawca zachował ciągłość i

konsekwencję regulacji prawnej, która wyraża się w tym, że po stronie

przedsiębiorstw energetycznych utrzymany został obowiązek zakupu określonej

ilości energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Uległ natomiast

zmianie jedynie sposób potwierdzenia wykonania tego obowiązku, bowiem o ile od

dnia 1 stycznia 2005 r. potwierdzeniem zakupu lub wytworzenia energii

elektrycznej w celu realizacji wyżej wskazanego obowiązku były tylko umorzone

świadectwa pochodzenia, o tyle od dnia 1 października 2005 r. określone

przedsiębiorstwa mogą zwolnić się od wykonania tego obowiązku także poprzez

uiszczenie opłaty zastępczej. W konsekwencji, przepis art. 9a Prawa

energetycznego w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2005 r. jest

względniejszy dla przedsiębiorstwa zarówno dlatego, że w ogóle przewiduje

alternatywny – w stosunku do umorzonego świadectwa pochodzenia – sposób

zwolnienia się z obowiązku zakupu energii ze źródeł odnawialnych, jak i dlatego,

że uiszczenie opłaty jest dla przedsiębiorstwa energetycznego sposobem

proporcjonalnie łatwiejszym, niewymagającym decyzji administracyjnej Prezesa

Urzędu. Podobne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z

dnia 6 listopada 2009 r. III SZP 2/09 (Biul.SN 2009/11/24), stwierdzając, że „W

analizie treści normatywnej zobowiązania (obowiązku), pomimo nowej jego

konstrukcji także zachodzi podobieństwo co do istoty zobowiązania. Te same

podmioty, do tego samego przedmiotu są nadal zobowiązane do celowo tak samo

naznaczonego udziału w obrocie energii elektrycznej wytworzonej w skojarzeniu z

wytwarzaniem ciepła (obecnie energią elektryczną wytworzoną w jednostkach

kogeneracji). W zakresie omawianego zobowiązania w jego ujęciu normatywnym

obowiązek zakupu określonych ilości energii elektrycznej wytworzonej w

skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła zamieniony został na obowiązek uzyskania i

przedstawienia do umorzenia określonej ilości (wartości) świadectw pochodzenia z

kogeneracji lub uiszczenia opłaty zastępczej według określonych zasad. Są to

zmiany ważkie, ale jest to tylko nowa konstrukcja tego samego zobowiązania, nie

uchylająca jego istoty związanej z celem regulacji. Podmiot zobowiązany w nowej

regulacji - ma do swej dyspozycji alternatywny, finansowy sposób wywiązania się

z zobowiązania poprzez uiszczenie odpowiedniej opłaty zastępczej, a zamiast

bezpośredniego zakupu określonej energii - ma uzyskać specjalne dokumenty,

odzwierciedlające stosowny udział w obrocie tą specjalną energią.”

Istotnie, rozporządzenie wykonawcze do przepisu art. 9a w brzmieniu

uwzględniającym zmiany dokonane ustawą z dnia 10 marca 2005 r., tj.

rozporządzenie z dnia 19 grudnia 2005 r. weszło w życie z po upływie 14 dni od

dnia ogłoszenia, tj. 14 dni od dnia 29 grudnia 2005 r. Oznacza to, że zgodnie z art.

21 tej ustawy, który stanowi, że: „ Przepisy wykonawcze wydane przed dniem

wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie upoważnień zmienionych tą

ustawą zachowują moc do czasu wejścia w życie przepisów wykonawczych

wydanych na podstawie upoważnień, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą”, w

2005 roku obowiązywało rozporządzenie z dnia 9 grudnia 2004 r. Jednakże,