II UK 219/09

Sygn. akt II UK 219/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z wniosku J. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 5 lutego 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

J. B., urodz. 11 lipca 1947 r., złożył 31 października 2007 r. wniosek do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie mu prawa do emerytury.

Decyzją z 27 listopada 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił

wnioskodawcy prawa do emerytury, ponieważ ubezpieczony nie udokumentował co

najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. ZUS podkreślił, że wnioskodawca

2

posiada 40 lat, 11 dni okresów składkowych i nieskładkowych w tym jedynie 13 lat,

2 miesiące i 23 dni pracy w szczególnych warunkach. Zdaniem organu rentowego

okresu tego nie wlicza się okresu pełnienia przez ubezpieczonego zasadniczej

służby wojskowej.

Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń Społecznych w G. wyrokiem z dnia 25 marca

2008 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 listopada

2007 r. i przyznał ubezpieczonemu J. B. prawo do emerytury od dnia złożenia

wniosku. Sąd Okręgowy stwierdził, że ubezpieczony udokumentował ogólny staż

ubezpieczeniowy 40 lat, 11 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Pracę w

szczególnych warunkach wykonywał on przez 16 lat, 2 miesiące i 16 dni. W ocenie

Sądu I instancji stanowisko ZUS nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd stwierdził,

iż okres zasadniczej służby wojskowej odbytej w czasie trwania stosunku pracy w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zalicza się do stażu pracy

wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym (art.

32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, Dz. U. z

2004 Nr 39, poz. 353 ze zm.), jeżeli pracownik w ustawowym terminie zgłosił swój

powrót do tego zatrudnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2006 r., III

UK 5/2006, którego obszerne fragmenty uzasadnienia zostały przytoczone).

Skarżący wykazał 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Z przedstawionej w

sprawie dokumentacji wynika, iż J. B. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

świadczył pracę na stanowisku montera kadłuba w Stoczni G. w okresach od 1

marca 1966 r. do 24 października 1966 r. oraz od 4 listopada 1969 r. do 30

września 1975 r., a w okresie od 7 października 1975 r. do 7 czerwca 1982 r. w

Stoczni Marynarki Wojennej w G. w charakterze montera rurociągów okrętowych.

Prace te mają zgodnie z obowiązującymi przepisami charakter szczególny. W

czasie zatrudnienia w Stoczni G. odbywał on służbę wojskową w okresie od 25

października 1966 r. do 16 października 1969 r. W okresie 30 dni po zwolnieniu z

zasadniczej służby wojskowej zgłosił się do pracy w zakładzie, z którego został

powołany do służby, podejmując ją w dniu 4 listopada 1969 r. Powód podjął więc

pracę w terminie ustawowym wynikającym z art. 124 ust. 1 ustawy o powszechnym

obowiązku wojskowym.

3

W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji uznał, iż odwołanie zasługuje na

uwzględnienie, ponieważ powód 11 lipca 2007 r. ukończył 60 lat i wykazał

pozostałe przesłanki do nabycia emerytury wynikające z art. 32 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w apelacji wyrok zaskarżył w całości.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację i zasądził od Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych na rzecz J. B. 120 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu za II instancję.

Uznając, że apelacja nie jest zasadna, Sąd wskazał, że kwestię sporną w

postępowaniu apelacyjnym stanowiła ocena legalności uwzględnienia przez Sąd

Okręgowy okresu zasadniczej służby wojskowej, odbytej przez J. B.a od dnia 25

października 1966 r. do dnia 16 października 1969 r., a przypadającej w okresach

pracy w szczególnych warunkach wykonywanej w Stoczni G. na stanowisku

montera kadłuba. W szczególności Sąd zważył, że na gruncie prawa ubezpieczeń

społecznych okresy czynnej służby wojskowej w Wojsku Polskim lub okresy jej

równorzędne albo okresy zastępczych form tej służby są zawsze okresami

składkowymi, co wynika z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,

bez potrzeby wypełnienia jakichkolwiek dalszych warunków, a w szczególności bez

względu na to, czy okresy odbytej służby były poprzedzone stosunkiem pracy lub

innym stosunkiem prawnym kreującym tytuł obowiązkowego ubezpieczenia

społecznego. Oznacza to, że okres czynnej służby wojskowej jest składkowym

okresem ubezpieczenia dla każdego ubezpieczonego, który odbył taką służbę.

Nadto art. 32 ust. 3 pkt 6 ustawy emerytalnej za pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach uznaje, między innymi, żołnierzy zawodowych. Reguła ta

bezpośrednio nie odnosi się do żołnierzy, którzy odbyli czynną służbę wojskową,

ale nie jest ona prawnie obojętna przy dokonywaniu wykładni przepisów

regulujących szczególne uprawnienia pracowników, którzy spełnili publicznoprawny

obowiązek zasadniczej służby wojskowej pod rządem przepisów ustawy z dnia 30

stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (j.t.: Dz.U. z 1963 r. Nr 20,

poz. 108) oraz obowiązującej od 29 listopada 1967 r. ustawy z dnia 21 listopada

1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

(Dz.U. Nr 44 poz. 220) w związku z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach. Zgodnie

z 124 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym zakład pracy, który

4

zatrudniał pracownika w chwili powołania do czynnej służby wojskowej, obowiązany

był zatrudnić go na poprzednio zajmowanym stanowisku lub stanowisku

równorzędnym pod względem rodzaju pracy oraz nie niżej opłacanym, jeżeli

pracownik najpóźniej w ciągu 30 dni od dnia zwolnienia z zasadniczej służby

wojskowej zgłosił swój powrót do pracy. Dopiero niezachowanie tego terminu

powodowało rozwiązanie stosunku pracy z mocy prawa, chyba że nastąpiło z

przyczyn od pracownika niezależnych (ust. 2). Natomiast w myśl art. 125 tej ustawy

pracownikowi, który zgłosił się do pracy w terminie określonym w art. 124 ust. 1,

zalicza się okres odbytej służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakresie

wszelkich uprawnień uzależnionych od ilości lat pracy albo od ciągłości pracy w

danym zawodzie lub służbie bądź w szczególnych warunkach, od których zależy

nabycie tych uprawnień. Odpowiednio powyższe kwestie zostały uregulowane

zostały w art. 106 ust. 1 i art. 108 ust. 1 - 3 ustawy o powszechnym obowiązku

obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Wykładnia gramatyczna powołanych

unormowań nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości, że okres odbytej czynnej

(zasadniczej) służby wojskowej przez pracownika zatrudnionego poprzednio w

szczególnych warunkach pracy, który po zakończeniu tej służby zgłosił swój powrót

do tego zatrudnienia, traktuje się tak samo jak wykonywanie takiej pracy. Skoro

okres ten podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich

uprawnień uzależnionych od ilości lat pracy w szczególnych warunkach, to

uwzględnia się go także do stażu pracy wymaganego do nabycia prawa do

emerytury w niższym wieku emerytalnym.

Wobec powyższego za prawidłowe należało uznać zaliczenie przez Sąd

Okręgowy ubezpieczonemu do okresu pracy wykonywanej w szczególnych

warunkach okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej. Wskutek tego J. B.

spełnił wszystkie ustawowe przesłanki nabycia prawa do emerytury w obniżonym

wieku zawarte w art. 32 ust. 1 i 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych.

Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. Skarżący zarzucił

naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w związku z § 1, § 2, § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

5

07.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, polegającego na

przyjęciu, przez Sąd drugiej instancji - Sąd Apelacyjny stanowiska, że okres

zasadniczej służby wojskowej odbytej w czasie trwania stosunku pracy w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zalicza się do stażu pracy

wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, jeżeli

pracownik w ustawowym terminie zgłosił swój powrót do tego zatrudnienia.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu podstawy skargi skarżący wskazał, powołując się na wyroki

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 26 stycznia 2009 r., III AUa 132/08 i z 27

listopada 2008 r., III AUa 671/08, że wolą ustawodawcy było uzależnienie prawa do

emerytury z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS od wykazania określonej

liczby lat faktycznego świadczenia pracy o znacznej szkodliwości dla zdrowia, bądź

znacznym stopniu uciążliwości czy też pracy wymagającej wysokiej sprawności

psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Formalne

tylko pozostawanie w stosunku pracy przeczy natomiast ustanowionej w § 2 ust. 1

rozp. R.M. z 07.02.1983 r. przesłance „wykonywania pracy stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy" obowiązującym na danym stanowisku. Rozważając czy

okres czynnej służby wojskowej jest okresem wykonywania pracy w szczególnych

warunkach stale i w pełnym wymiarze w rozumieniu § 2 ust 1 rozp. R.M. z 7 lutego

1983r., w związku z art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, należy

mieć na uwadze, iż w okresie zasadniczej służby wojskowej żołnierz nie świadczy

żadnej pracy dla pracodawcy. Wprawdzie spełnia on swój obywatelski, ustawowo

określony obowiązek służby wojskowej, ale nie jest pracownikiem realizującym w

specyficznych warunkach środowiska pracy swoje pracownicze powinności. Nie

przeczy temu to, że okres czynnej służby wojskowej w myśl art. 6 ust. 1 pkt 4

ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jest okresem składkowym a okres tej służby

uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczeń - emerytury i renty oraz przy

określaniu ich wysokości, tak jak zatrudnienie. Wcześniejsza emerytura, w

obniżonym wieku emerytalnym o której mowa w art. 32 ustawy, jest bowiem

6

świadczeniem dla tych osób, które poza innymi jeszcze przesłankami, spełniają

warunek faktycznego wykonywania stale i w pełnym wymiarze pracy określonego

rodzaju wymienionej w wykazach A bądź B stanowiących załączniki do

rozporządzenia Rady Ministrów w dnia 7 lutego 1983 r. Skoro ubezpieczony został

powołany do zasadniczej służby wojskowej, to pełnił zadania powierzone mu z tą

służbą, a nie świadczył pracy w szczególnych warunkach w tym samym czasie,

kiedy inni pracownicy tego samego zakładu nadal pracowali w narażeniu zdrowia.

Ponadto, wobec uzyskania przez wnioskodawcę wieku emerytalnego z § 4 ust. 1

pkt 1 rozp. Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. - to jest 60 lat w dniu 11 lipca 2007 r.,

przesłanki prawa do emerytury należało oceniać według stanu prawnego z tej daty.

W tym czasie obowiązywała ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i

rentach z FUS i zgodnie z jej art. 6 ust. 1 pkt 4, okres czynnej służby wojskowej w

Wojsku Polskim lub okresy jej równorzędne albo okresy zastępczych form tej

służby podlegały uwzględnieniu jedynie w ogólnym stażu pracy jako okres

składkowy, ale nie jako okres pracy w szczególnych warunkach w charakterze

montera kadłuba okrętowego. W dniu 11 lipca 2007 r. nie obowiązywała także

ustawa z dnia 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, zatem

przy ustalaniu zasad zaliczenia służby wojskowej do okresu pracy oraz uprawnień

emerytalno-rentowych należało stosować przepisy ustawy o emeryturach i rentach

z FUS oraz ustawy z dnia 21.11.1967r. o powszechnym obowiązku obrony

Rzeczpospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), ale w

brzmieniu obowiązującym w dniu 11 lipca 2007 r. Art. 120 ustawy z 1967r. o

powszechnym obowiązku obrony nie zawiera regulacji stanowiącej o tym, że okres

czynnej służby wojskowej dla celów emerytalnych jest traktowany jak okres pracy w

szczególnych warunkach na takim stanowisku, jakie pracownik zajmował przed

powołaniem do tej służby. Przepis art. 120 ustawy z 1967r. w ogóle nie zawiera

unormowań dotyczących wliczania okresu czynnej służby wojskowej do uprawnień

emerytalno-rentowych. Jak wykazano wyżej, tę kwestię reguluje art. 6 ust. 1 pkt 4

ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który okres służby czynnej ujmuje jako

okres składkowy. Nie jest więc uprawnione powoływanie art. 125 ustawy o

powszechnym obowiązku wojskowym z 1959 r., ponieważ w okresie gdy ten

przepis obowiązywał, ubezpieczony nie spełniał jeszcze przesłanek do prawa do

7

wcześniejszej emerytury, skoro zważywszy na wiek uprawnienia te mógł nabyć

dopiero z dniem 11 lipca 2007 r. Gdyby zatem wolą ustawodawcy było

potraktowanie okresu czynnej służby wojskowej na równi z wykonywaniem pracy w

szczególnych warunkach, o których mowa w wykazach A i B stanowiących

załącznik do rozp. R.M. z 7 lutego 1983 r., to analogicznie jak w przypadku np.

emerytur kolejowych, winno to znaleźć odzwierciedlenie w konkretnym przepisie

prawa ustawy emerytalnej. Dlatego pozwany nie podziela poglądu Sądu

Najwyższego wyrażonego w wyroku z 6 kwietnia 2006 r. Z powyższych względów,

w ocenie pozwanego, Sąd drugiej instancji niezasadnie zaliczył ubezpieczonemu

do stażu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku

emerytalnym, okres zasadniczej służby wojskowej od 25 października 1966 r. do 16

października 1969 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Istota sporu sprowadza

się do kwalifikacji prawnej okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej, do

której został powołany pracownik w czasie trwania zatrudnienia w szczególnych

warunkach i do którego powrócił po zakończeniu służby. Biorąc pod uwagę okres

odbywania przez ubezpieczonego zasadniczej służby wojskowej – od 25

października 1966 r. do 16 października 1969 r., należy wskazać, że w spornym

okresie obowiązywały kolejno: dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97

ze zm.) oraz, od 1 stycznia 1968 r., ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o

powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 3,

poz. 6 ze zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1956 r. w

sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia (Dz. U. Nr 39, poz. 176,

ze zm.), stanowiące akt wykonawczy do wyżej wskazanego dekretu z dnia 25

czerwca 1954 r., które zachowało moc na podstawie art. 127 ust. 3 ustawy z dnia

23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin. Powołany art. 127 ust. 3 stanowił, że do czasu wydania przepisów

wykonawczych przewidzianych w ustawie obowiązują przepisy wydane na

8

podstawie dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin, ze zmianami wynikającymi z ustawy. Zgodnie z § 5 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 10 września 1956 r. okresy wymienione w art. 8 dekretu zalicza się

do wymaganych okresów zatrudnienia tak jak zatrudnienie w II kategorii, z

wyjątkiem tych okresów służby wojskowej, które w myśl obowiązujących przepisów

podlegają zaliczeniu do I kategorii zatrudnienia. Jeżeli jednak pracownik

bezpośrednio przed okresami wymienionymi w art. 8 dekretu wykonywał

zatrudnienie w I kategorii, okresy te zalicza się tak jak zatrudnienie w I kategorii

zatrudnienia. Kwestie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia regulował w

dekrecie z dnia 25 czerwca 1954 r. art. 10 ust. 1 ustalający dwie kategorie

zatrudnienia pracowników: (1) I kategorię - obejmującą pracowników zatrudnionych

pod ziemią, na statkach morskich w żegludze międzynarodowej i na statkach

żeglugi powietrznej, nauczycieli podlegających przepisom ustawy z dnia 27

kwietnia 1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli (Dz. U. Nr 12, poz. 63) oraz

pracowników zatrudnionych w warunkach szkodliwych dla zdrowia, (2) II kategorię -

obejmującą wszystkich pozostałych pracowników. Zgodnie natomiast z art. 11 ust.

1 i 2 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym i ich rodzin pierwsza

kategoria zatrudnienia obejmowała pracowników zatrudnionych: (1) pod ziemią, (2)

w warunkach szkodliwych dla zdrowia, (3) na statkach żeglugi powietrznej, (4) na

statkach morskich w żegludze międzynarodowej i w polskim ratownictwie

okrętowym, (5) w stoczniach morskich na niektórych stanowiskach pracy

bezpośrednio przy budowie i remoncie statków morskich, (6) w charakterze

nauczycieli podlegających przepisom ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o prawach i

obowiązkach nauczycieli (Dz. U. Nr 12, poz. 63), (7) w zespołach formujących

szkło. W myśl jego ust. 3 druga kategoria zatrudnienia obejmowała pracowników

niewymienionych w ust. 2. Porównując oba te przepisy, dostrzec można jedną

różnicę, w drugim z nich rozszerzono katalog prac zaliczonych do pierwszej

kategorii. Jeśli zaś chodzi o delegację ustawową zawartą w art. 10 ust. 2 dekretu z

1954 r. i następnie w art. 11 ust. 4 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu

emerytalnym i ich rodzin, to uległa ona zawężeniu. Z treści tego pierwszego

przepisu wynika, że Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia rodzaje prac

objętych I kategorią oraz warunki zaliczania pracowników do I kategorii

9

zatrudnienia, z drugiego zaś, że Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia,

jakie prace wykonywane przez pracowników wymienionych w ust. 2 pkt 1 - 6

uzasadniają zaliczenie do pierwszej kategorii zatrudnienia oraz warunki wymagane

do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej dla pracowników pierwszej kategorii

zatrudnienia. Z językowej wykładni obu tych przepisów można zatem przyjąć, że w

pierwszym przypadku delegacja ustawowa dotyczyła określenia „rodzajów prac” i

„warunków zaliczania pracowników do I kategorii zatrudnienia” w drugim zaś

jedynie określenia „rodzajów prac”, co nie pozwalałoby materią pozaustawową

obejmować innych kwestii. Jednak ta zmiana ustawowa nie uzasadnia odmowy

dalszego stosowania § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1956

r. Ustawowe upoważnienie Rady Ministrów wynikające z art. 11 ust. 4 ustawy o

powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin dotyczy

ustalenia prac uzasadniających zaliczenie do pierwszej kategorii zatrudnienia -

wykonywanych przez „pracowników wymienionych” w art. 11 ust. 2 pkt 1-6 tej

ustawy, a więc pracowników zatrudnionych pod ziemią, w warunkach szkodliwych

dla zdrowia, na statkach żeglugi powietrznej, na statkach morskich w żegludze

międzynarodowej i w polskim ratownictwie okrętowym, w stoczniach morskich na

niektórych stanowiskach pracy bezpośrednio przy budowie i remoncie statków

morskich, w charakterze nauczycieli. W świetle art. 108 ust. 1 obowiązującej od 29

listopada 1967 r. ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku

obrony Rzeczpospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416

ze zm.) – w brzmieniu pierwotnym, obowiązującym do 31 grudnia 1974 r., czas

odbywania zasadniczej lub okresowej służby wojskowej wlicza się pracownikowi do

okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z tym

zatrudnieniem, jeżeli po odbyciu tej służby podjął on zatrudnienie w tym samym

zakładzie pracy, w którym był zatrudniony przed powołaniem do służby. Wydane na

podstawie, między innymi, art. 108 ust. 4 powyższej ustawy rozporządzenie Rady

Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i

ich rodzin (Dz.U. Nr 44, poz. 318 ze zm.) regulowało w sposób szczegółowy

uprawnienia żołnierza, który w terminie 30 dni po zwolnieniu ze służby zgłosił

powrót do zakładu pracy i w wyniku tego podjął w nim zatrudnienie. W myśl w § 5

ust. 1 tego rozporządzenia żołnierzowi wlicza się czas odbywania służby wojskowej

10

do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym podjął zatrudnienie, w zakresie

wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem w tym zakładzie oraz w zakresie

szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym

stanowisku lub w określonym zawodzie. Z przepisów tych wynika, że - pod

warunkiem w nich wskazanym - okres zasadniczej służby wojskowej jest okresem

zatrudnienia na takich samych warunkach, jak przed powołaniem do tej służby.

Jeśli było to zatrudnienie wymienione w art. 11 ust. 2 pkt 1 – 6 ustawy o

powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, to również

okres służby wojskowej uważany był za takie samo zatrudnienie, a żołnierz był

traktowany jak pracownik wykonujący pracę wymienioną w powołanym przepisie.

Innymi słowy, żołnierz zasadniczej służby zawodowej był pracownikiem

wykonującym zatrudnienie wymienione w tych przepisach, jeśli zatrudnienie to

wykonywał przed powołaniem do służby i do zatrudnienia tego powrócił po jej

zakończeniu w określonym terminie. Stąd też Rada Ministrów upoważniona była do

zajęcia stanowiska odnośnie do obytej zasadniczej służby wojskowej i

odpowiedniego jej zakwalifikowania do zatrudnienia w pierwszej kategorii w

rozumieniu art. 11 ust. 2. W konsekwencji § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 10 września 1956 r. nadal mieścił się w zakresie ustawowego upoważnienia. Z

tych przyczyn Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie

podzielił stanowiska wyrażonego w niepublikowanym dotąd wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 11 marca 2009 r., II UK 247/08, z którego wynika, że § 5

rozporządzenia z dnia 10 września 1956 r., określający warunki zaliczania do

okresu zatrudnienia w I kategorii między innymi okresu służby wojskowej, utracił

moc po dniu 31 grudnia 1967 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 23

stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin.

Praca ubezpieczonego - przed powołaniem do odbycia zasadniczej służby

wojskowej i po jej zakończeniu - stanowiła pracę zaliczoną do pierwszej kategorii

zatrudnienia według załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10

września 1956 r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia dział

XIX, poz. 2 – Przemysł okrętowy. W myśl § 5 zdanie drugie rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 10 września 1956 r., jeżeli pracownik bezpośrednio przed

11

okresami wymienionymi w art. 8 dekretu wykonywał zatrudnienie w I kategorii,

okresy te zalicza się tak jak zatrudnienie w I kategorii zatrudnienia. Jednym z

okresów wymienionych w art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. była

służba w Wojsku Polskim po dniu 1 listopada 1918 r. (pkt 4). Zatem stosownie do

tych przepisów okres zasadniczej służby wojskowej ubezpieczonego zaliczał się do

pracy w pierwszej kategorii zatrudnienia. W dniu 1 stycznia 1980 r. weszło w życie

rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii

zatrudnienia (Dz.U. Nr 13, poz. 86 ze zm.), a jego § 9 stanowił, że pracownicy,

którzy z tytułu zaliczenia ich pracy do pierwszej kategorii zatrudnienia nabyli

uprawnienia na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie

rozporządzenia, zachowują te uprawnienia. Kolejne rozporządzenie Rady Ministrów

z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze

zm.) zasadę tę powtórzyło w § 19 ust. 2. Zgodnie z nim prace dotychczas zaliczone

do I kategorii zatrudnienia w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r.

w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz. U. z 1979 r. Nr 13, poz. 86 i z 1981

r. Nr 32, poz. 186) uważa się za prace wykonywane w szczególnych warunkach, o

których mowa w § 4.

Podstawę prawną dochodzonej emerytury stanowi 32 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS. Jego ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1,

rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom

wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie

przepisów dotychczasowych. W uchwale składu 7 sędziów z 13 lutego 2002 r. (III

ZP 30/01, OSNAPiUS 2002 nr 10, poz. 243) Sąd Najwyższy przyjął, że za przepisy

dotychczasowe należy uważać przepisy powołanego rozporządzenia Rady

Ministrów wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 55 ustawy z dnia

14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr

40, poz. 267 ze zm.). Ustawa ta utraciła moc na podstawie art. 195 pkt 5 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS i z dniem wejścia w życie tej ostatniej ustawy - 1

stycznia 1999 r. - odpadła wskazana wyżej delegacja ustawowa dla Rady

Ministrów. Ustawa o emeryturach i rentach nie zawiera analogicznego

upoważnienia, zatem przepis art. 194 stanowiący, że do czasu wydania przepisów

12

wykonawczych przewidzianych w ustawie pozostają w mocy przepisy wykonawcze

wydane na podstawie ustaw dotychczasowych, nie jest podstawą prawną

zachowania mocy obowiązującej powołanego rozporządzenia. Zawarte w art. 32

ust. 4 ustawy odesłanie do przepisów dotychczasowych, sankcjonujących

obowiązywanie rozporządzenia, można odnosić tylko do tych przepisów

rozporządzenia, które regulują materię określoną w przepisie ustawy, a więc wiek

emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk, oraz warunki, na jakich osobom

wykonującym te prace przysługuje prawo do emerytury. Zachowały zatem moc

przepisy § 4 - 8a określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w

szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w

wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, przepisy § 9 - 15 określające

wiek emerytalny i warunki przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w

szczególnym charakterze, a ponadto przepis § 3 określający ogólny wymagany

okres zatrudnienia oraz przepis § 2 ust. 1 stanowiący, że okresami pracy

uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu

są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

obowiązującym na danym stanowisku pracy. Nie sposób jednak uznać, że w

uchwale tej wykluczono obowiązywanie § 19 ust. 2 rozporządzenia. Po pierwsze,

brak w argumentacji uchwały jakiegokolwiek odniesienia się do tego przepisu,

podobnie jak zresztą do ust. 1 § 19, a przecież nie ma wątpliwości, że ten ostatni

przepis, stanowiąc, że przy ustalaniu okresów pracy, o których mowa w § 2,

uwzględnia się również okresy takiej pracy (służby), wykonywanej przed dniem

wejścia w życie rozporządzenia, również wchodzi w materię objętą przepisem art.

32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Po drugie i najistotniejsze, również

i ust. 2 § 19 odnosi się do ustawowego odesłania. Poprzez zagwarantowanie

zachowania dotychczasowych uprawnień rozszerza katalog prac wykonywanych w

szczególnych warunkach, o których mowa w § 4. Innymi słowy, jest to przepis, który

wskazuje rodzaje prac uznawanych za prace w szczególnych warunkach (oprócz

tych wymienionych w wykazach A i B) i są nimi prace dotychczas zaliczone do I

kategorii zatrudnienia.

13

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814

k.p.c. orzekł jak

w sentencji.