III UK 50/09

Sygn. akt III UK 50/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania M. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J.

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 marca 2010 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 marca 2009 r.

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego

Sądowi Apelacyjnemu.

2

Uzasadnienie

Decyzją z 31 marca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J.

powołując art. 24, art. 29 i art. 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r., nr 39, poz. 353 ze

zm.) odmówił wnioskodawczyni M. S. prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji

Zakład podał, że wnioskodawczyni udowodniła łączny okres ubezpieczenia

wynoszący 34 lata, 9 miesięcy i 2 dni, w tym 31 lat, 8 miesięcy i 22 dni okresów

składkowych i 3 lata i 10 dni okresów nieskładkowych, jednakże nie przysługuje jej

prawo do emerytury, bowiem przed dniem zgłoszenia wniosku ostatnim tytułem

ubezpieczenia wnioskodawczyni było ubezpieczenie z tytułu prowadzonej

działalności gospodarczej.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. S. domagała się zmiany zaskarżonej

decyzji, przez przyznanie prawa do emerytury. Podniosła, że nieprzerwanie od

2003 r. pobiera świadczenie przedemerytalne, co uzasadnia przyznanie jej

emerytury w obniżonym wieku stosownie do dyspozycji art. 21 ust. 3 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS.

Odpowiadając na odwołanie Zakład wniósł o jego oddalenie podtrzymując

swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia

22 października 2008 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał M.

S. prawo do emerytury od dnia złożenia wniosku. Sąd Okręgowy ustalił, że decyzją

z 14 marca 2004 r. Powiatowy Urząd Pracy w S. przyznał wnioskodawczyni prawo

do świadczenia przedemerytalnego począwszy od 2 grudnia 2003 r. Organ rentowy

decyzjami z 10 marca 2004 r. i z 5 września 2006 r. ustalił wysokość emerytury

odwołującej, celem obliczenia jej świadczenia przedemerytalnego. W decyzji z 5

września 2006 r. Zakład przyjął 29 lat 8 miesięcy i 8 dni okresów składkowych oraz

9 miesięcy i 19 dni okresów nieskładkowych. W dniu 9 stycznia 2006 r. M. S.

rozpoczęła działalność gospodarczą i z tego tytułu została objęta ubezpieczeniem

społecznym. Sąd Okręgowy ustalił także, że Zakład przyjął podleganie

ubezpieczeniu społecznemu przez wnioskodawczynię z tytułu pozostawania w

stosunku pracy przez okres wynoszący 29 lat, 11 miesięcy i 13 dni, wyłączając

3

okresy urlopów wychowawczych od 14 maja 1977 r. do 13 czerwca 1977 r. oraz od

15 czerwca 1978 r. do 31 października 1978 r., a także okres za który odwołująca

otrzymała odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o

pracę.

Sąd pierwszej instancji uznał, że M. S. nabyła prawo do emerytury na

podstawie art. 29 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W ocenie Sądu

wnioskodawczyni spełniła przesłanki z art. 29 ust. 1, bowiem ukończyła 55 lat i

posiada niekwestionowane przez Zakład okresy składkowe i nieskładkowe

przenoszące 30 lat. Sąd uznał ponadto, że wnioskodawczyni posiada także ponad

trzydziestoletni okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu

pozostawania w stosunku pracy. Powołując się na treść art. 13 ust. 1 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz.

887 ze zmianami) oraz art. 186 kp Sąd stwierdził, że okresy urlopów

wychowawczych są okresami podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu

pozostawania w stosunku pracy.

W apelacji od tego wyroku organ rentowy zarzucił naruszenie art. 29 ust. 3

ustawy o emeryturach i rentach z FUS, kwestionując posiadanie przez

wnioskodawczynię wymaganego tym przepisem okresu podlegania ubezpieczeniu

społecznemu z tytułu umowy o pracę. Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku i oddalenie odwołania. Podniósł, że zgodnie z art. 7 pkt 5 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych okres urlopu wychowawczego jest okresem

nieskładkowym, ponadto w jego trakcie pracownik nie świadczy pracy na rzecz

pracodawcy i nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę, wskutek czego stosunek

pracy jest zawieszony na czas trwania tego urlopu.

W wyroku zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny

oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny wskazując na sprzeczność w uznanych przez ZUS okresach

podlegania ubezpieczeniu w związku z pozostawaniem w stosunku pracy przez

wnioskodawczynię, zwrócił się do Zakładu o udzielenie informacji, jakie okresy i z

jakiego tytułu zostały uwzględnione wnioskodawczyni jako okresy składkowe i

nieskładkowe. W odpowiedzi pismem z 10 lutego 2009 r. organ rentowy wskazał,

że okresy składkowe wnioskodawczyni wynoszą 31 lat, 8 miesięcy i 22 dni, zaś

4

okresy wynikające z zatrudnienia na podstawie umowy o pracę wynoszą 29 lat, 11

miesięcy i 13 dni, na które składa się 29 lat, 8 miesięcy i 11 dni okresów

składkowych oraz 3 miesiące i 2 dni okresu nieskładkowego (k. 41).

Sąd Apelacyjny podzielił pogląd apelującego o niemożności uznania

okresów przebywania przez wnioskodawczynię na urlopie wychowawczym jako

okresów spełniających kryteria z art. 29 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS. W świetle informacji przedstawionej przez Zakład, Sąd stwierdził, że

odwołująca się nie ma wymaganego okresu ubezpieczenia wynikającego z

pozostawania w stosunku pracy, jednakże okoliczność ta nie ma znaczenia dla

rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, bowiem M. S. spełnia wszystkie warunki

wymienione w art. 29 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W

wyroku z 11 września 2007 r., II UK 44/07 (OSNP 2008 nr 21-22, poz. 323) Sąd

Najwyższy stwierdził, że osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne nie traci

statusu „ubezpieczonego będącego pracownikiem" w rozumieniu art. 29 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS. W ocenie Sądu Najwyższego osiągnięcie przez

ubezpieczonego wymaganego do przyznania emerytury wieku w trakcie pobierania

świadczenia przedemerytalnego, uprawnia go do emerytury, skoro prawo do

świadczenia zostało uzyskane w związku z podleganiem pracowniczemu

ubezpieczeniu społecznemu. Warunkiem nabycia emerytury w obniżonym wieku

przez taką osobę jest nieprzerwane korzystanie, do czasu osiągnięcia

wymaganego wieku, z uzyskanego po ustaniu stosunku pracy prawa do

świadczenia przedemerytalnego. Pogląd ten potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z

4 stycznia 2008 r., I UK 198/07 (LEX 442846). Stanowisko to Sąd Apelacyjny

zaakceptował w orzeczeniu z 19 lutego o sygn. akt III AUa 90/09, podziela je także

Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym sprawę. Pozwala ono na uznanie, że

okres objęcia M. S. ubezpieczeniem z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności

gospodarczej od 10 stycznia 2006 r. do 19 stycznia 2008 r., nie może stanowić

przeszkody w uznaniu, że spełnia ona warunek wymieniony w art. 29 ust. 2 pkt 1

wyżej opisanej ustawy emerytalno - rentowej.

Wnioskodawczyni przed złożeniem wniosku o emeryturę pobierała

nieprzerwanie świadczenie przedemerytalne od 2 grudnia 2003 r., poprzedzone

nieprzerwanym okresem pracy od 1 stycznia 1995 r. do 31 października 2003 r. w

5

„Z. " sp. z o.o. Wobec tego M. S. w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania

ubezpieczeniu społecznemu poprzedzających przyznanie jej świadczenia

przedemerytalnego, przez cały ten okres pozostawała w stosunku pracy. Spełnia

więc warunek nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku wymieniony w art.

29 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W tym stanie rzeczy apelacja nie mogła odnieść skutku, wobec braku

podstaw faktycznych i prawnych, dlatego orzeczono o jej oddaleniu na podstawie

art. 385 k.p.c.

Organ rentowy zaskarżył w całości wyrok Sądu Apelacyjnego, opierając

skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego, przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i ustalenie, że

odwołująca się spełnia warunki do przyznania prawa do wcześniejszej emerytury

mimo, że bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę podlegała

ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz w

okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu nie

pozostawała w stosunku pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy, to jest na

przesłance wynikającej z art. 398 § 1 pkt 1 k.p.c.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go

wyroku Sądu Okręgowego w K. z 22 października 2008 r. i oddalenie odwołania M.

S. od decyzji organu rentowego z 31 marca 2008 r. to jest orzeczenie co do istoty

sprawy, ponieważ podstawa naruszenia prawa materialnego jest uzasadniona;

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu .

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniono potrzebą wykładni

art. 29 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) odnośnie właściwego

stosowania zapisu art. 29 ust. 2 pkt 2 „w okresie ostatnich 24 miesięcy podleganiu

ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu

pozostawał w stosunku pracy przez co najmniej 6 miesięcy" w sytuacji przyjęcia, że

spełniony jest warunek z art. 29 ust. 2 pkt 1 to jest, że ostatnim ubezpieczeniem

przed złożeniem wniosku o emeryturę było ubezpieczenie pracownicze, traktując

6

nieskładkowy okres pobierania świadczenia przedemerytalnego, jako okres

ubezpieczenia pracowniczego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ rentowy wskazał na konieczność

badania kwestii tytułu ubezpieczenia jakiemu wnioskodawca podlegał przed

osiągnięciem wieku emerytalnego. Jeżeli to ubezpieczenie było z innego tytułu niż

zatrudnienie to nie jest spełniona przesłanka do nabycia emerytury na podstawie

art. 29 wyżej wymienionej ustawy. W niniejszej sprawie w okresie 24 miesięcy

przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę i osiągnięciem wymaganego wieku

emerytalnego wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu

prowadzenia działalności gospodarczej. Powyższe uzasadnia przyjęcie skargi do

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W uchwale składu siedmiu sędziów z 17 grudnia 2009 r., I UZP 7/09 (LEX nr

533221, Biuletyn Sądu Najwyższego 2009 nr 12, poz. 26) Sąd Najwyższy

stwierdził, że ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1 stycznia 1949 r., którzy po

rozwiązaniu stosunku pracy do czasu złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę

otrzymywali świadczenie przedemerytalne i w okresie jego pobierania zawarli

umowę zlecenia, z tytułu której podlegali ubezpieczeniom społecznym, nie mogą

być uznani za ubezpieczonych, którzy ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o

emeryturę, byli pracownikami w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227).

W uzasadnieniu powyższej uchwały Sąd Najwyższy przedstawił i

szczegółowo oraz przekonująco uzasadnił szerszą podstawę wyrażonego w niej

poglądu prawnego, wskazując że przesłanka z art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy

emerytalnej jest spełniona tylko wówczas, gdy pomiędzy ustaniem ostatniego

stosunku pracy a złożeniem wniosku o emeryturę nie wystąpił żaden okres

podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu niezwiązanego z zatrudnieniem w

charakterze pracownika. Pobieranie po ustaniu stosunku pracy świadczenia

przedemerytalnego nie niweczy zatem możliwości spełnienia omawianego warunku

7

dopóty, dopóki osoba je otrzymująca nie podejmie działalności objętej przymusem

ubezpieczeń społecznych z innego tytułu niż pracowniczy. Ubezpieczonego

ostatnio przed złożeniem wniosku o emeryturę z tytułu niezwiązanego z

zatrudnieniem w charakterze pracownika (w tym z tytułu umowy zlecenia) nie

można bowiem uznać za pracownika w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy

emerytalnej.

W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że wnioskodawczyni

nieprzerwanie od 2003 r. pobierała świadczenie przedemerytalne. W okresie

pobierania tego świadczenia podlegała od 10 stycznia 2006 r. do 19 stycznia 2008

r. ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W

dniu 4 marca 2008 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie prawa do

emerytury.

W świetle okoliczności faktycznych sprawy nie ma więc wątpliwości, że

wnioskodawczyni nie była ostatnio przed zgłoszeniem wniosku pracownikiem,

ponieważ do 19 stycznia 2008 r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu

prowadzenia działalności gospodarczej. Nie spełniła zatem warunku określonego w

art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej.

Ponadto z powyżej wskazanych dat zgłoszenia wniosku o przyznanie

emerytury i podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia

działalności gospodarczej wynika, że w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania

ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,

poprzedzających dzień złożenia wniosku o emeryturę, nie pozostawała ona w

stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy. Nie spełniła więc również warunku

określonego w art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej.

Wobec powyższego trafny okazał się kasacyjny zarzut naruszenia przez

zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego art. 29 ust. 2 (jak doprecyzowano w

uzasadnieniu podstawy skargi) ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art.

108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.