II UK 245/09

.

Sygn. akt II UK 245/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Z. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi we W.

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 marca 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 marca 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 13 listopada 2008 r. Sąd Okręgowy we W. oddalił

odwołanie Z. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddziału we W. z

dnia 25 lipca 2008 r., odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury. Podstawę

rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

Wnioskodawca (ur. 5 września 1947 r.) legitymuje się stażem pracy w

wymiarze 40 lat, 7 miesięcy i 12 dni, w tym okresów składkowych 40 lat, 4 miesiące

i 28 dni oraz 2 miesiące i 14 dni okresów nieskładkowych. Od dnia 1 czerwca 2004

r. - jako syndyk - posiada status osoby prowadzącej działalność gospodarczą w

rozumieniu przepisów prawa ubezpieczeń społecznych. W okresie od 25 kwietnia

1967 r. do 18 kwietnia 1969 r. wnioskodawca odbywał czynną służbę wojskową

podczas zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w Zakładzie Doświadczalnym

przy W. E. we W., a od 13 grudnia 1990 r. do 24 stycznia 1991 r. był

zarejestrowany w urzędzie pracy.

W ocenie Sądu Okręgowego, wnioskodawca nie spełnia warunków z art. 29

ust. 2 i 3 ustawy o emeryturach i rentach w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Wprawdzie w okresie od 25 kwietnia 1967 r. do 18 kwietnia 1969 r. odbywał czynną

służbę wojskową w okresie przerwy w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę w

E. i zgodnie z art. 6 ust. 4 tej ustawy okres ten zaliczany jest do okresów

składkowych, jednakże nie był to okres opłacania składek z tytułu stosunku pracy.

Zarówno okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych jak i okres czynnej służby

wojskowej są okresami składkowymi, ale wynikają z innego niż zatrudnienie na

podstawie umowy o pracę tytułu ubezpieczenia. Bez zaliczenia tych okresów

wnioskodawca legitymuje się okresem ubezpieczenia z tytułu pozostawania w

stosunku pracy w rozmiarze 33 lat, 3 miesięcy i 19 dni, zamiast wymaganych 35 lat.

Wyrokiem z dnia 12 marca 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy od powyższego wyroku, podzielając ustalenia i ocenę prawną

dokonane przez Sąd pierwszej instancji.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, warunkiem zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest opłacanie

3

składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu stosunku pracy, a prezentowana przez

wnioskodawcę interpretacja art. 120 ustawy o powszechnym obowiązku obrony

Rzeczypospolitej Polskiej jest błędna.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił

naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 29 ust. 3

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych oraz błędną wykładnię art. 118 i 120 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada

1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, a w

konsekwencji błędne przyjęcie, że nie spełnia kryteriów do uzyskania wcześniejszej

emerytury.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części odmawiającej przyznania mu prawa do wcześniejszej emerytury i

orzeczenie co do istoty sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skoro poprzednio

obowiązujące przepisy dla uzyskania świadczenia emerytalnego wymagały od

ubezpieczonego odpowiedniego okresu zatrudnienia, podczas gdy aktualnie -

odpowiedniego okresu składkowego i nieskładkowego, a ustawa o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uznaje okres odbywania

zasadniczej służby wojskowej jako okres składkowy nie określając jednocześnie

znaczenia pojęcia podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pozostawania w

stosunku pracy, to interpretacji tego pojęcia należy dokonać poprzez Kodeks pracy

(art. 301 § 2) i ustawę o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

(art. 118 i 120). Rozstrzygającym w tej kwestii jest art. 118 ostatnio powołanej

ustawy, zgodnie z którym w okresie pomiędzy powołaniem pracownika do służby

wojskowej a jej odbyciem stosunek pracy nie może być wypowiedziany ani

rozwiązany. Okres ten był zaliczalny do okresów zatrudnienia przez przepisy

ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin oraz równorzędny z zatrudnieniem w świetle przepisów

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin. Oznacza to, że okres odbywania zasadniczej służby wojskowej jest

okresem pozostawania w stosunku pracy w rozumieniu art. 29 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona, aczkolwiek nie wszystkie jej

wywody można uznać za trafne.

Stosownie do art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, powoływanej dalej jako o emeryturach i rentach) w

brzmieniu nadanym z dniem 1 lipca 2004 r. ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o

zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264) oraz z dniem 8 maja 2008

r. ustawą z dnia 28 marca 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 67,

poz. 411), mężczyzna urodzony przed dniem 1 stycznia 1949 r., który nie osiągnął

wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1 tej ustawy, może przejść na

emeryturę po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma co najmniej 35-letni okres

składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma co najmniej 25-letni okres składkowy i

nieskładkowy oraz został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Przepis art.

29 ust. 2 ustawy określa kolejne warunki wymagane do nabycia prawa do

wcześniejszej emerytury, po pierwsze - bycie pracownikiem ostatnio przed

zgłoszeniem wniosku o emeryturę (pkt 1) oraz po drugie - pozostawanie w

stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy w okresie ostatnich 24 miesięcy

podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę ubezpieczony jest

uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy (pkt 2). Spełnienia warunków

określonych w ust. 2 nie wymaga się od ubezpieczonych, którzy przez cały

wymagany okres, o którym mowa w ust. 1, podlegali ubezpieczeniu społecznemu

lub ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku

pracy (art. 29 ust. 3).

Dla oceny zasadności skargi kasacyjnej kluczowe znaczenie ma

rozstrzygnięcie kwestii czy wnioskodawca legitymuje się 35-letnim okresem

podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy, a konkretnie -

rozstrzygnięcie zagadnienia czy możliwe jest zaliczenie do stażu

5

ubezpieczeniowego wnioskodawcy, w rozumieniu art. 29 ust. 3 ustawy o

emeryturach i rentach, okresu zasadniczej służby wojskowej odbywanej przez

niego od 25 kwietnia 1967 r. do 18 kwietnia 1969 r., poprzedzonej

zatrudnieniem w zakładzie pracy, do którego wnioskodawca powrócił po

odbyciu tej służby. Jak bowiem wynika z poczynionych ustaleń, zaliczenie to

powoduje, że wnioskodawca legitymuje się ponad 35-letnim okresem

podlegania ubezpieczeniu społecznemu i ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy.

Podobne zagadnienie było już przedmiotem rozstrzygnięć Sądu

Najwyższego w wyrokach z dnia 22 października 2009 r., I UK 126/09 oraz I

UK 136/09 (dotychczas niepublikowanych), w których zajęto stanowisko, iż

jeżeli zostały spełnione przesłanki zaliczenia okresu zasadniczej służby

wojskowej, według obowiązujących w tym czasie przepisów, do okresu

zatrudnienia, to okres zasadniczej służby wojskowej podlega zaliczeniu do

okresu, o którym stanowi art. 29 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach. Sąd

Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną pogląd ten

podziela.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w powyższych

wyrokach, że rozstrzygnięcie przedmiotowego problemu powinno być

dokonane z uwzględnieniem regulacji prawnej odnoszącej się do zaliczania

okresów zasadniczej służby wojskowej do uprawnień związanych z

zatrudnieniem i obowiązującej w okresie odbywania, a w szczególności

zakończenia tej służby. Przepis art. 29 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach

stanowi bowiem nie tylko o okresie podlegania ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy na

podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze

zm., zwanej dalej ustawą systemową), ale również o okresie podlegania z

tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu, a więc niewątpliwie odnosi się do

stanu prawnego sprzed 1 stycznia 1999 r. Jest to usprawiedliwione również

tym, że zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach

ubezpieczonym (a o takim mowa w art. 29 tej ustawy) jest także osoba, która

6

przed dniem jej wejścia w życie podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub

zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego

rolników. Już tylko dlatego błędne jest utożsamianie podlegania

ubezpieczeniu społecznemu (zaopatrzeniu emerytalnemu) w rozumieniu art.

29 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z okresami składkowymi w

rozumieniu art. 6 ust. 1 tej ustawy jak czynią to Sądy obu instancji. W art. 29

ust. 3 nie chodzi bowiem ani o okresy składkowe określone w art. 6 ust. 1 pkt

1 (okresy ubezpieczenia rozumiane poprzez art. 4 pkt 5 jako okresy opłacania

składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, o których mowa w ustawie

systemowej), ani o okresy, o których stanowi art. 6 ust.1 pkt 2 (okresy

opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości określonej w

przepisach o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych), ale o to,

aby okresy składkowe i nieskładkowe w rozmiarze określonym w art. 29 ust. 1

ustawy wynikały z podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym lub

ubezpieczeniu społecznemu (zaopatrzeniu emerytalnemu) z tytułu

pozostawania w stosunku pracy. Inaczej rzecz ujmując, art. 29 ust. 3

ustanawia warunek, aby przez cały wymagany okres określony w ust. 1 tego

artykułu (tu: 35 lat) ubezpieczony podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym lub ubezpieczeniu społecznemu (zaopatrzeniu emerytalnemu) z

tytułu pozostawania w stosunku pracy.

Nie ma racji skarżący gdy wywodzi, że ocena skutków prawnych

odbywania przez niego zasadniczej służby wojskowej powinna być

dokonywana poprzez art. 118 i art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967

r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity

tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm., zwanej dalej ustawą o

powszechnym obowiązku obrony), który stanowi o wliczaniu czasu odbywania

czynnej służby wojskowej do okresu zatrudnienia u pracodawcy, u którego

pracownik był zatrudniony w dniu powołania do tej służby, w zakresie

wszelkich uprawnień wynikających ze stosunku pracy. Należy bowiem mieć

na uwadze, że wnioskodawca odbywał służbę wojskową w latach 1967-1969,

a zatem do oceny jego sytuacji prawnej znajdują zastosowanie przepisy

wskazanej ustawy w brzmieniu obowiązującym w tym okresie i stanowiące

7

odpowiednik uregulowań normujących te kwestie aktualnie. W myśl pierwotnej

i obowiązującej do dnia 31 grudnia 1974 r. treści art. 108 ust. 1 ustawy o

powszechnym obowiązku obrony, okres odbytej zasadniczej służby wojskowej

podlegał zaliczeniu do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień

związanych z zatrudnieniem, pracownikom, którzy po odbyciu tej służby

podjęli zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym byli zatrudnieni

przed powołaniem do służby. Z mocy art. 108 ust. 3 powołanej ustawy,

warunkiem tego zaliczenia było zachowanie przez pracownika terminu

określonego w art. 106 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym zakład pracy, który

zatrudniał pracownika w dniu powołania do zasadniczej służby wojskowej był

obowiązany zatrudnić go na poprzednio zajmowanym lub równorzędnym

stanowisku, jeżeli najpóźniej w ciągu 30 dni od dnia zwolnienia z tej służby

pracownik zgłosił swój powrót do zakładu pracy w celu podjęcia zatrudnienia,

a niezachowanie tego terminu powodowało rozwiązanie stosunku pracy z

mocy prawa, chyba że nastąpiło z przyczyn niezależnych od pracownika.

Oznacza to, że pracownik powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej

pozostawał w zatrudnieniu pracowniczym (stosunku pracy) co najmniej do

upływu terminu z art. 106 ust. 1 ustawy.

Z unormowaniami tymi pozostawały w zgodności uregulowania ustawy

z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), zgodnie z którymi:

powszechne zaopatrzenie emerytalne stanowiło system obowiązkowego

zabezpieczenia społecznego pracowników - w razie osiągnięcia wieku

emerytalnego lub w razie inwalidztwa (art. 1 pkt 1), pracownikiem w

rozumieniu tej ustawy była osoba pozostająca w stosunku pracy (art. 5), za

okresy zatrudnienia uważało się okresy pozostawania w stosunku pracy na

obszarze Państwa Polskiego, jeżeli osoby zatrudnione pobierały w tych

okresach wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego na wypadek

choroby i macierzyństwa (art. 8 ust. 1), a okres niezawodowej służby w

Wojsku Polskim po dniu 1 listopada 1918 r. stanowił okres zaliczalny do

okresu zatrudnienia, od którego zależały uprawnienia emerytalne (art. 20 ust.

2) bądź na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 4, bądź art. 10 ust. 1 pkt 15, jeżeli

8

został uznany w odrębnych przepisach za zaliczalny do okresów zatrudnienia,

za wyjątkiem jednego tylko przypadku, jeżeli ten sam okres już został

uwzględniony z tytułu zatrudnienia (art. 10 ust. 2 tej ustawy). Należy zatem

uznać, że po pierwsze - obowiązujący wówczas system obowiązkowego

zaopatrzenia społecznego pracowników odpowiadał systemowi

obowiązkowego ubezpieczenia społecznego pracowników wprowadzonemu

ustawą z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) oraz po

drugie - okres zasadniczej służby wojskowej zaliczony do okresu zatrudnienia

w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem na podstawie

art. 108 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony w brzmieniu

obowiązujących przed 1 stycznia 1975 r. stanowił okres podlegania

zaopatrzeniu emerytalnemu z tytułu pracowniczego zatrudnienia

(pozostawania w stosunku pracy), a zatem należy go uznać za okres

równoznaczny z okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu

pozostawania w stosunku pracy w rozumieniu art. 29 ust. 3 ustawy o

emeryturach i rentach.

Zbieżne stanowisko zostało również zaprezentowane w wyrokach Sądu

Najwyższego z dnia 6 stycznia 2010 r., I UK 251/09 oraz z dnia 25 stycznia

2010 r., I UK 239/09 (niepublikowanych).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku z mocy art. 39815

§ 1

zdanie pierwsze k.p.c. Orzeczenie o kosztach oparto o odpowiednio stosowany art.

108 § 2 k.p.c.