I UK 333/09

Sygn. akt I UK 333/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania J. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

o wcześniejszą emeryturę z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 marca 2010 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 września 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 4 lutego 2009

r., na mocy art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.)

oraz na podstawie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

2

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) odmówił J. P.

prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. P., domagając się zmiany decyzji i

zaliczenia do wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach okresu służby

wojskowej.

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. wyrokiem z dnia

15 maja 2009 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał J. P. wcześniejszą

emeryturę z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach poczynając od 3

stycznia 2009 r.

Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację. W uzasadnieniu wskazał, ze

ubezpieczony legitymował się wymaganym wiekiem emerytalnym 55 lat oraz

okresem zatrudnienia wynoszącym 32 lat, 10 miesięcy i 19 dni. Sporną kwestią

pozostawało ustalenie okresu jego pracy w szczególnych warunkach. Organ

rentowy ustalił, iż wnioskodawca nie spełniał warunków przewidzianych w art. 32

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983

r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach, bowiem udowodniony dotychczas okres zatrudnienia w tych warunkach

wynosił 14 lat 7 miesięcy i 24 dni, zamiast wymaganych 15 lat. Organ rentowy nie

uwzględnił do tego okresu służby wojskowej wnioskodawcy trwającej od dnia 22

kwietnia 1969 r. do dnia 9 kwietnia 1971 r. Sąd stwierdził, że w przedmiocie

zaliczenia służby wojskowej do pracowniczych okresów składkowych relewantne

znaczenie ma przepis art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o

powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 44, poz. 220

ze zm.) stanowiący, iż pracownikowi, który w ciągu trzydziestu dni od dnia

zwolnienia z czynnej służby wojskowej podjął pracę u pracodawcy, u którego był

zatrudniony w dniu powołania do tej służby, czas odbywania służby wojskowej

wlicza się do okresu zatrudnienia u tego pracodawcy w zakresie wszystkich

uprawnień wynikających ze stosunku pracy. Sad wskazał ponadto, że art. 6 ust. 1

pkt 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

3

stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z

zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej

Polskiej są żołnierzami niezawodowymi pełniącymi czynną służbę, z wyłączeniem

żołnierzy pełniących służbę wojskową w charakterze kandydata na żołnierza

zawodowego oraz żołnierzy pełniących okresową służbę wojskową. Mając

powyższe na uwadze oraz zgromadzone w sprawie dowody jednoznacznie

wskazujące, że wnioskodawca został powołany do służby wojskowej podczas

zatrudnienia w Spółdzielni Pracy „E." w B. zgodnie z przepisami obowiązującej

wówczas ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony

Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111 ze zm.), w

której w okresie od 12 czerwca 1968 r. do 6 sierpnia 1982 r. pracował zaś służbę

wojskową odbywał od 22 kwietnia 1969 r. do 9 kwietnia 1971 r. korzystając z

udzielonego przez pracodawcę urlopu na okres odbywania tej służby - Sąd

Apelacyjny stwierdził, ze wykładnia gramatyczna przepisu art. 120 ust. 1 ustawy z

dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej

Polskiej przewiduje w tym względzie, że okresy odbytej służby wojskowej traktuje

się tak samo, jak wykonywanie pracy, a więc zalicza się je do stażu pracy

wymaganego do nabycia emerytury również w wieku obniżonym, a zatem w ocenie

Sądu wnioskodawca nie może być traktowany mniej korzystnie w zakresie

zaliczenia okresu służby wojskowej dla potrzeb emerytalnych tylko dlatego, że w

czasie zatrudnienia w warunkach szczególnych w Spółdzielni Pracy „E." podlegał

obowiązkowi takiej służby. Z tych względów Sąd Apelacyjny uznał, podobnie jak

Sąd Okręgowy, że J. P. po zaliczeniu okresu służby wojskowej do stażu pracy w

szczególnych warunkach legitymuje się ponad 15-letnim okresem pracy w tym

charakterze. Spełnił zatem przesłanki do przyznania mu wcześniejszej emerytury z

tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych na mocy art. 184 ust. 1 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) oraz na podstawie § 4

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub

szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) od dnia 3 stycznia 2009 r., tj.

od dnia ukończenia 60 lat.

4

Na powyższe orzeczenie organ rentowy wniósł skargę kasacyjną opierając ją

na następujących podstawach naruszenia przepisów prawa materialnego: - art.

184 ust. 1 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i § 4 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, poprzez

jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wnioskodawca spełnia warunki do

przyznania świadczenia emerytalnego, tj. osiągnął wiek emerytalny 60 lat, posiada

wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach

szczególnych, w sytuacji, gdy zdaniem organu rentowego, nie spełnia on

wszystkich warunków do przyznania świadczenia, tj. nie legitymuje się co najmniej

15-letnim okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych. Obowiązujaca

wówczas ustawa z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony

Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 241 poz. 2416) przewidywała wliczenie

czasu odbywania służby wojskowej do okresu zatrudnienia u tego pracodawcy w

zakresie jedynie uprawnień wynikających ze stosunku pracy. Organ rentowy

uważa, iż okres ten powinien być zaliczony jedynie do okresów składkowych w

rozumieniu przepisu art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z FUS, - art. 120 ust. 1 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym

obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. z 2004 r. nr 241 poz. 2416),

poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż okres odbytej

zasadniczej służby wojskowej wliczony do okresu zatrudnienia u danego

pracodawcy w zakresie uprawnień wynikających ze stosunku pracy podlega

zaliczeniu jako okres zatrudnienia w szczególnych warunkach, w sytuacji gdy

przepis ten przewiduje zaliczenie okresu odbywania służby wojskowej jedynie do

okresu zatrudnienia u tego pracodawcy w zakresie wszystkich uprawnień

wynikających ze stosunku pracy, a nie uprawnień wynikających z ustawy z 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych

w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. nr 8 poz.

43). Ponadto powołał naruszenie przepisów procesowych - art. 386 § 1 k.p.c.

poprzez oddalenie apelacji organu rentowego pomimo zaistnienia podstaw do jej

5

uwzględnienia w świetle całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego,

potwierdzającego, iż wnioskodawca nie udowodnił 15-letniego okresu pracy w

warunkach szczególnych, bowiem nie można zaliczyć okresu odbywania czynnej

służby wojskowej w wskazanym wyżej okresie do okresu zatrudnienia w warunkach

szczególnych, ponieważ obowiązująca wówczas ustawa z dnia 21 listopada 1967 r.

o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej na podstawie art. 120

dawała możliwość jedynie zaliczenia okresu służby wojskowej do okresu

zatrudnienia u tego pracodawcy w zakresie wszystkich uprawnień wynikających ze

stosunku pracy, a nie dawała uprawnień do zaliczenia spornego okresu do pracy w

warunkach szczególnych dla celów emerytalnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafny jest pogląd Sądu drugiej instancji odnośnie wymogu stosowania

regulacji prawnych obowiązujących w okresie odbywania przez wnioskodawcę

zasadniczej służby wojskowej, to jest brzmienia przepisów uprawniających do

zaliczenia czasu odbywania służby wojskowej do okresu zatrudnienia, w tym w

warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 7 lutego 1983 r. W niniejszej sprawie zastosowanie będą miały przepisy

obowiązujące w okresie od 22 kwietnia 1969 r. do 9 kwietnia 1971 r. Jednakże –

wbrew stanowisku tego Sądu – w tym czasie obowiązywał art. 108 ust. 1 ustawy o

powszechnym obowiązku obrony (Dz.U. z 1967 r. Nr 44 poz. 440). Wskazany

przepis, zamiast art. 120 ust 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony,

regulował kwestię zaliczania okresów służby wojskowej. Zastosowany przez Sąd

drugiej instancji art. 120 powołanej ustawy funkcję tę zaczął pełnić dopiero od dnia

6 sierpnia 1979 r. (Dz.U. z 1979 r., Nr 18, poz. 111). Obowiązujący od dnia 29

listopada 1967 r. art. 108 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony (do

jego zmiany z dnia 6 sierpnia 1979 r.) stanowił o zaliczaniu okresu odbytej służby

wojskowej do wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem, pracownikom,

którzy po odbyciu służby podjęli – w zakreślonym ustawowo terminie – zatrudnienie

w tym samym zakładzie pracy, w którym byli zatrudnieni przed powołaniem do

służby, albo w tej samej gałęzi pracy. Z kolei w myśl art. 108 ust. 4 powołanej

ustawy zastosowanie miało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 listopada

1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin (Dz.U. Nr 44, poz.

6

318). Zgodnie z § 5 powołanego rozporządzenia żołnierzowi, który podjął

zatrudnienie wlicza się czas odbywania służby wojskowej do okresu zatrudnienia w

zakładzie pracy, w którym podjął zatrudnienie, w zakresie wszelkich uprawnień

związanych z zatrudnieniem w tym zakładzie oraz w zakresie szczególnych

uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w

określonym zawodzie (podkreślenie SN). Z powyższego wynika, że wlicza się także

uprawnienia wynikające z systemu zabezpieczenia społecznego w zakresie

szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym

stanowisku lub w określonym zawodzie, a zatem również wynikające z § 4

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Według § 4

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze pracownik, który wykonywał prace w szczególnych

warunkach, wymienione w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia,

nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki; osiągnął

wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn i posiada

wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych

warunkach. Z tych względów Sąd Najwyższy podziela stanowisko Sądu

Apelacyjnego, że J. P. po zaliczeniu okresu służby wojskowej do stażu pracy w

szczególnych warunkach legitymuje się ponad 15-letnim okresem pracy w tym

charakterze i spełniał przesłanki do przyznania mu wcześniejszej emerytury z tytułu

zatrudnienia w warunkach szczególnych na mocy art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.

Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) od dnia 3 stycznia 2009 r., tj. od dnia

ukończenia 60 lat.