II UK 288/09

.

Sygn. akt II UK 288/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław. Cudowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku A. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi we W.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku ze służbą wojskową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 marca 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 kwietnia 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie:

A. K., ur. 23 czerwca 1956 r., dalej jako „wnioskodawca” ma wykształcenie

podstawowe, przed rozpoczęciem służby wojskowej pracował jako malarz i murarz.

Od 1987 r. do 11 listopada 1988 r. odbywał służbę wojskową, z której został

zwolniony ze względu na trwałą niezdolność do służby. We wrześniu 1988 r. doznał

urazu prawego oka. Rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku ze

służbą wojskową wnioskodawca pobierał od 1989 r. do 2003 r., następnie od

stycznia 2004 r. otrzymywał rentę szkoleniową.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 9 września 2006 r. zmienił wyrok Sądu

Okręgowego we W. z 16 września 2004 r. i oddalił odwołanie wnioskodawcy od

decyzji organu rentowego odmawiającej mu prawa do renty z tytułu niezdolności do

pracy w związku ze służbą wojskową.

W dniu 20 sierpnia 2007 r. A. K. złożył ponowny wniosek o świadczenie.

Lekarz orzecznik ZUS oraz komisja lekarska ZUS nie uznali wnioskodawcy za

osobę niezdolną do pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział we W.,

dalej jako „organ rentowy” decyzją z dnia 6 grudnia 2007 r., dalej jako „zaskarżona

decyzja", odmówił wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w

związku ze służbą wojskową.

Sąd Okręgowy we W. wyrokiem z dnia 2 lutego 2009 r. sygn. akt … 190/08

oddalił odwołanie wnioskodawcy od powyższej decyzji organu rentowego z dnia 6

grudnia 2007 r.

Sąd Okręgowy dopuścił dowody z opinii dwóch biegłych sądowych lekarzy

okulistów, którzy rozpoznali u badanego wnioskodawcy: stan po urazie prawego

oka, zaćmę pourazową tego oka oraz bliznę centralną siatkówki i naczyniówki,

stwierdzając praktyczną ślepotę prawego oka. Rozpoznane schorzenie, według

biegłych, nie powoduje u wnioskodawcy niezdolności do pracy (choćby w stopniu

częściowym) zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami. Nie stwierdzając niezdolności

do pracy, Sąd Okręgowy uznał, że brak jest podstaw do przyznania prawa do renty

z tytułu niezdolności do pracy w związku ze służbą wojskową, o której mowa w

ustawie z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz

3

członków ich rodzin (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r., nr 9, poz. 87 ze zm., dalej jako

„ustawa”).

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2009 r. sygn. akt … 505/09

oddalił apelację ubezpieczonego od powyższego wyroku Sądu pierwszej instancji z

2 lutego 2009 r.

Sąd Apelacyjny zważył, że wnioskodawca wywodził prawo do renty z art. 2 i

32 ustawy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo

prowadził postępowanie w celu ustalenia, czy wnioskodawca spełnia wskazane

przesłanki nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku ze

służbą wojskową, wśród których wymienia się m.in. stwierdzenie niezdolności do

pracy w stopniu co najmniej częściowym oraz by niezdolność ta pozostawała w

związku przyczynowym ze służbą wojskową.

Zgodnie z przepisem art. 35 ustawy renta inwalidzka (obecnie w zakresie

dotyczącym inwalidów wojskowych jest to renta z tytułu niezdolności do pracy

stosownie do art. 10 ust 1 i 2 ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie

niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym, Dz.U,

nr 100, poz. 461, która weszła w życie z dniem 1 września 1997 r.) przysługuje

żołnierzowi, o którym mowa w art. 30 ust. 1, zgodnie z którym inwalidą wojskowym

jest żołnierz niezawodowy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, który został

zaliczony do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa (obecnie całkowitej lub

częściowej niezdolności do pracy) powstałego w czasie odbywania czynnej służby

wojskowej w okresie pokoju bądź w ciągu 3 lat od zwolnienia z tej służby, jeżeli

inwalidztwo to jest następstwem chorób powstałych lub urazów doznanych w

czasie odbywania wojskowej. Pojęcie niezdolności do pracy zdefiniowane zostało

natomiast w art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz.

353 ze zm., dalej jako „ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych”), który ma zastosowanie poprzez odesłanie zawarte w art. 64 ustawy.

Za niezdolną do pracy w rozumieniu tej ustawy uznawana jest osoba, która

całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu

naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po

przekwalifikowaniu. Niezdolność do pracy może być całkowita bądź częściowa.

4

W ocenie Sądu Apelacyjnego, zasadnie Sąd pierwszej instancji, w celu

ustalenia kwestii, przeprowadził dowód z opinii dwóch biegłych sądowych lekarzy

specjalistów z zakresu okulistyki, jako właściwych z uwagi na przebyty podczas

odbywania zasadniczej służby wojskowej uraz oka prawego, w następstwie którego

wnioskodawca utracił widzenie w tym oku. Biegli ci jednoznaczne stwierdzili, że w

ich ocenie brak jest podstaw, by przyjąć, że ubezpieczony jest osobą niezdolną do

pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami. Zarówno lekarz orzecznik ZUS, jak i

biegli sądowi, dokonują oceny niezdolności do pracy z zastosowaniem kryteriów z

art. 13 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. O

niezdolności do pracy decyduje nie tylko biologiczny stan kalectwa lub choroby.

Nikt nie neguje istnienia schorzenia narządu wzroku u wnioskodawcy, bezsporne

jest także, że urazu doznał podczas pełnienia służy wojskowej. Jednak stan

choroby musi osiągać taki poziom, by w znacznym stopniu ograniczał zdolność do

wykonywania pracy z kwalifikacjami.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że niezdolność do wykonywania pracy zgodnej z

posiadanymi kwalifikacjami jest pojęciem szerokim. Określenie charakteru i rodzaju

dotychczas wykonywanej pracy, nie jest wystarczające bowiem chodzi o zdolność,

a więc potencjalną możliwość wykonywania zatrudnienia przy uwzględnieniu

stopnia naruszenia sprawności organizmu, możliwości przywrócenia niezbędnej

sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji oraz celowości przekwalifikowania

zawodowego z uwagi na rodzaj i charakter wykonywanej dotychczas pracy, poziom

wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, wnioskodawca nie tylko może wykonywać

zawód murarza czy malarza, ale także każdą inną pracę, odpowiednią do

posiadanego podstawowego wykształcenia.

Wnioskodawca zaskarżył w całości powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego z

dnia 24 kwietnia 2009 r. skarga kasacyjną, w której zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego przez:

1) błędną wykładnię art. 30 ust. 1 ustawy w związku z art. 12 ust. 1 i 3

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i w związku

z art. 10 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 11 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy z dnia 28

czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o

5

ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 100, poz. 461) polegające na

bezpodstawnym przyjęciu przez Sądy pierwszej i drugiej instancji, że

wnioskodawca, który uznany został za inwalidę wojskowego III grupy w związku ze

służbą wojskową przed dniem 1 września 1997 r. , nie jest osobą częściowo

niezdolną do pracy, której przysługuje renta z tego tytułu;

2) niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 1 i 3 i art. 13 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegające na

bezpodstawnym przyjęciu, że stan zdrowia wnioskodawcy i jego poziom

wykształcenia skutkuje zachowaniem zdolności do zatrudnienia w pełnym zakresie,

mimo istnienia niewątpliwych i bezspornych ograniczeń w zatrudnieniu z uwagi na

jego jednooczność;

3) przez niewłaściwe zastosowanie art. 51 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 35

ust. 1 ustawy w związku z art. 13 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, polegające na przyjęciu, że wnioskodawca nie posiada

uprawnień do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ponieważ nie jest

inwalidą wojskowym w rozumieniu art. 30 ust. l pkt 1 ustawy;

II. naruszenie przepisów postępowania :

1) art. 234 k.p.c. w związku z art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia ustawy z dnia

28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o

ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 100, poz. 461) przez bezpodstawne obalenie

domniemania ustanowionego przez prawo, iż osoby mający ustalone prawo do

świadczeń przed dniem 1 września 1997 r. wskutek zaliczenia do III grupy

inwalidów na podstawie przepisów dotychczasowych, uważa się za osoby

częściowo niezdolne do pracy;

2) art. 241 i art. 382 k.p.c. w związku z art. 278 § 1 k.p.c. przez

nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z opinii lekarza z

zakresu medycyny pracy w sytuacji, gdy powołany biegły sądowy jednoznacznie

stwierdził, że ocena kwalifikacji i zdolności wnioskodawcy do wykonywania pracy

na określonym stanowisku nie leży w gestii lekarza okulisty, lecz lekarza medycyny

pracy, przez co zaskarżony wyrok wydany został w oparciu o opinię biegłych

niewłaściwych specjalności medycznych, którzy nie posiadali wymaganych

6

wiadomości specjalnych do oceny kwalifikacji i zdolności wnioskodawcy do

wykonywania pracy na określonym stanowisku;

3) art. 328 § 2 w związku z art. 378 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c. polegające na

sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku z pominięciem wymogów

wskazanych w art. 328 § 2 k.p.c., tj. poprzez niewskazanie podstawy faktycznej w

rozumieniu art. 328 § 2 k.p.c. oraz brak wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z

przytoczeniem przepisów prawa;

4) art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów apelacji

(zarzutu naruszenia art. 234 k.p.c., naruszenia art. 241 w związku z art. 278 § 1

k.p.c., sprzeczności ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz

nierozpoznania przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy) i brak ustosunkowania

się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów apelacji;

5) sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału

dowodowego, polegająca na przyjęciu, wbrew opiniom biegłych, że stan zdrowia

wnioskodawcy nie wpływa na zdolność wnioskodawcy do podjęcia

dotychczasowego zatrudnienia (murarza lub malarza), podczas gdy biegli ustalając

u wnioskodawcy ślepotę oka prawego i praktyczną jednooczność oraz

nadwzroczność z niezbornością oka lewego i starczowzroczność jednoznacznie

stwierdzili niezdolność do wykonywania przez niego prac na wysokości, które są

istotną cechą obu tych zawodów;

Wskazując na powyższe podstawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zmianę wyroku

Sądu Okręgowego we W. z dnia 2 lutego 2009 r. w sprawie o sygn. akt … 190/08 i

przyznanie Ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do

pracy w związku ze służbą wojskową oraz zasądzenie od organu rentowego na

rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa

procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

7

Problem, czy pojęcie niezdolności do pracy (inwalidztwa) w rozumieniu

przepisów ustawy jest tożsame z pojęciem niezdolności do pracy w rozumieniu

przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

została jednoznacznie rozstrzygnięta w art. 10 ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o

zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu

społecznym (Dz. U. Nr 100, poz. 461), wprowadzającej w miejsce terminu

inwalidztwo termin niezdolność do pracy. Wedle tego przepisu, ilekroć przepisy

regulujące sprawy zaopatrzenia inwalidów wojskowych "objętych przepisami o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych uzależniają określone prawo od

warunku inwalidztwa, należy przez to rozumieć całkowitą lub częściową

niezdolność do pracy" (ust. 1). Pojęcie niezdolności do pracy wprowadzone do

systemu zabezpieczenia społecznego z dniem 1 września 1997 r. (data wejścia w

życie ustawy z 28 czerwca 1996 r.), zostało przejęte bez zmian przez ustawę o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Używany w ustawie

termin inwalidztwo jest zatem odpowiednikiem znaczeniowym określenia

niezdolność do pracy. Renta z tytułu niezdolności do pracy dla inwalidy

wojskowego (art. 2 pkt 1 lit. a ustawy) - to odpowiednik renty z tytułu niezdolności

do pracy dla ubezpieczonego (art. 3 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Jednakże pomimo wielu nowelizacji ustawy

po 1 września 1997 r. i ogłoszenia jej jednolitego tekstu w 2002 r. (Dz. U. Nr 9, poz.

87), ustawodawca zachował określenie "inwalida wojskowy". Znaczy ono tyle, ile na

podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

znaczy pojęcie „ubezpieczony niezdolny do pracy.” (uzasadnienie uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 22 czerwca 2004 r. II UZP 3/04 OSNP 2004/21/374).

Zgodnie z art. 64 ustawy, w sprawach nią nieuregulowanych stosuje się przepisy

ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, ale tylko te, które zostały enumeratywnie wymienione, i to

odpowiednio. Odpowiednio, a więc z uwzględnieniem odmienności obu systemów

zabezpieczeniowych. Są wśród nich art. 12, art. 13 i art. 14 definiujące niezdolność

do pracy, wyznaczające kryteria orzekania o niej i wskazujące podmiot do tego

kompetentny. Nie ma natomiast w ustawie odesłania do art. 57 ustawy emerytalnej,

określającego warunki nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (w tym

8

konieczności posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego oraz

powstania niezdolności do pracy w okresach wskazanych w pkt 3). Określa je

bowiem odmiennie, w zgodzie z techniką zaopatrzeniową, a więc w oderwaniu od

składki, art. 30 ustawy (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22

czerwca 2004 r. II UZP 3/04 OSNP 2004/21/374).

W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy żołnierz niezawodowy, zaliczony,

tak jak wnioskodawca w niniejszej sprawie, przed dniem 1 września 1997 r. do III

grupy inwalidów na podstawie przepisów dotychczasowych, pozostaje nadal po tej

dacie osobą częściowo niezdolną do pracy w myśl art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia

ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu

emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 100, poz. 461).

Zgodnie z przepisem art. 11 ust. 3 tej ustawy renty inwalidzkie przyznane na

podstawie przepisów dotychczasowych stają się, z mocy prawa, odpowiednio

rentami z tytułu niezdolności do pracy w rozumieniu art. 23 ust. 2 lub 3 ustawy, o

której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Przepis ten jest

materialnoprawnym przepisem temporalnym, który nakazuje uznanie rent

inwalidzkich przyznanych na mocy między innymi dotychczasowych przepisów

ustawy odpowiednio rentami z tytułu niezdolności do pracy w rozumieniu art. 23

ust. 2 lub 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Nie ma zatem wątpliwości,

że renta inwalidy wojskowego III grupy, przyznana wnioskodawcy na podstawie

przepisów dotychczasowych stała się na mocy art. 11 ust. 3 w związku z art. 11 ust.

1 tego przepisu i w związku z przepisem z 23 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin rentą z tytułu częściowej niezdolności pracy

z dniem 1 września 1997 r., do której zachował następnie prawo na mocy art. 180

ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Jednakże zachowanie prawa do renty z tytułu częściowej zdolności do pracy w

związku ze służbą wojskową nie ma charakteru absolutnego i bezterminowego,

bowiem osoba, która nabyła prawo do renty z tego tytułu w okolicznościach takich

jak wnioskodawca, zachowuje to prawo pod warunkiem, że po dniu 1 września

1997 r. pozostaje nadal częściowo niezdolna do pracy w rozumieniu przepisów

9

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2001 r. ,II UKN 517/00,OSNP 2003/10/259).

Nawet gdyby uznać, ze przepis art. 11 ust. 3 ustawy zawiera domniemanie prawne,

o którym mowa w art. 234 k.p.c., to domniemanie to wiąże sąd jedynie i wyłącznie

co do tego, co zostało w tym przepisie stwierdzone, a mianowicie, że przyznana

wnioskodawcy na podstawie przepisów dotychczasowych renta inwalidy

wojskowego III grupy stała się z dniem 1 września 1997 r. rentą z tytułu częściowej

niezdolności pracy w rozumieniu ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników

i ich rodzin. Przepisu art. 11 ust. 3 w związku z art. 234 k.p.c. nie wiąże natomiast

sądu w dokonywaniu ustaleń faktycznych i oceny prawnej, czy wnioskodawca po

tym dniu nadal spełniał warunki do przyznania mu prawa do renty z tytułu

częściowej niezdolności do pracy w związku ze służbą wojskową. W konsekwencji

chybiony jest także zarzut naruszenia art. 234 k.p.c.

W niniejszej sprawie jest niesporne, że Sąd Apelacyjny wyrokiem z 9

września 2006 r. … 3609/04 zmienił wyrok Sądu Okręgowego we W. z 16 września

2004 r. i oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego

odmawiającej mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku ze

służbą wojskową, uznając że wnioskodawca jest „biologicznie (…) predysponowany

do wykonywania wszelkich zawodów oznaczanych jako praca fizyczna poza pracą

w zawodzie malarza, krótko zresztą wykonywanej przed poborem do zasadniczej

służby wojskowej. Okoliczności te potwierdzają zdolność do zatrudnienia.”.

Oznacza to, że wnioskodawca prawomocnie utracił prawo renty z tytułu częściowej

niezdolności do pracy w związku ze służbą wojskową, nabytą w okolicznościach

wyżej opisanych Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja organu

rentowego z dnia 6 grudnia 2007 r., którą ponownie odmówiono wnioskodawcy

renty z tego tytułu po rozpoznaniu ponownego wniosku z dnia 20 sierpnia 2007 r.

Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy w

swym orzecznictwie niejednokrotnie już wyjaśniał, że w postępowaniu o prawo do

świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy (poprzednio - inwalidztwa) sąd

nie ma obowiązku uwzględnienia kolejnych wniosków dowodowych tak długo, aż

strona udowodni tezę korzystną dla siebie (wyroki: z dnia 19 marca 1997 r., II UKN

45/97 - OSNAPiUS 1998, Nr 1, poz. 24; z dnia 10 grudnia 1997 r., II UKN 391/97

10

OSNAPiUS 1998, Nr 20, poz. 612). W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny nie

miał obowiązku dopuszczenia dowodu z opinii kolejnego biegłego. Od wejścia w

życie ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie kodeksu postępowania cywilnego...

(Dz. U. Nr 43, poz. 189) działanie sądu z urzędu ma charakter wyjątkowy a

dopuszczenie dowodu na podstawie art. 232 zdanie drugie następuje wówczas,

gdy zebrany materiał dowodowy jest niedostateczny i budzi wątpliwości sądu a nie

dlatego, że jedna ze stron jest niezadowolona z wyników postępowania (por.

orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1998 r., II CKN 656/97 - OSN C

1998 r., Nr 12, poz. 208).

Należy także przypomnieć, że art. 278 § 1 k.p.c. stanowi, że w wypadkach

wymagających wiadomości specjalnych sąd może wezwać jednego lub kilku

biegłych w celu zasięgnięcia opinii. Nie budzi wątpliwości, że w sprawie, której

przedmiotem jest prawo do renty z ubezpieczenia społecznego, warunkująca

powstanie tego prawa ocena niezdolności do pracy w zakresie wymagającym

wiadomości specjalnych musi znaleźć oparcie w dowodzie z opinii biegłych

posiadających odpowiednią wiedzę medyczną adekwatną do rodzaju schorzeń

ubezpieczonego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z: 12 kwietnia 2000 r., II UKN

498/99, OSNAP 2001 nr 19, poz. 597; 7 lipca 2005 r., II UK 277/04, OSNP 2006 nr

56, poz. 97 oraz powołane w nim orzecznictwo; z 14 marca 2007, III UK 130/06).

Sąd Apelacyjny oparł ustalenia faktyczne i ocenę prawną na opiniach

biegłych, zgodnych co do tego, że wnioskodawca może wykonywać zawód murarza

lub malarza, a także każdą inna pracę odpowiednią do podstawowego

wykształcenia wnioskodawcy. W tej sytuacji to, że Sąd Apelacyjny nie podzielił

zarzutu apelacji, iż wnioskodawca jest niezdolny do pracy, nie narusza art. 278 § 1

k.p.c. Dochodząc bowiem do wniosku, że ubezpieczony jest zdolny do pracy

zgodnej z jego kwalifikacjami, Sąd Apelacyjny nie wyraził innego poglądu niż

wynikający z opinii biegłych w kwestiach faktycznych wymagających wiadomości

specjalnych (wiedzy medycznej), lecz wykorzystując wynikające z opinii ustalenia

faktyczne dotyczące kwestii wymagających takich wiadomości, dokonał, na

podstawie przepisów prawa materialnego prawnej oceny zdolności skarżącego do

pracy. Dokonanie takiej oceny było w pełni uprawnione i nie stało w kolizji z art. 278

§ 1 k.p.c. Należy bowiem stwierdzić, że jakkolwiek ocena częściowej niezdolności

11

do pracy, w zakresie dotyczącym naruszenia sprawności organizmu i wynikających

stąd ograniczeń możliwości wykonywania pracy, wymaga z reguły wiadomości

specjalnych (opinii biegłego z zakresu medycyny), to jednak ostateczna ocena, czy

ubezpieczony jest częściowo niezdolny do pracy musi uwzględniać także inne

elementy, w tym zwłaszcza poziom kwalifikacji ubezpieczonego, możliwości

zarobkowania w zakresie tych kwalifikacji, możliwość wykonywania dotychczasowej

pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego,

biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom

wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne (art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 13

ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm. w związku z art.

278 § 1 k.p.c.). Ocena ta ma charakter prawny, stanowiąc subsumcję stanu

faktycznego do norm prawnych i może jej dokonać wyłącznie sąd, a nie biegły (

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2008 r.; OSNP 2009/17-18/238).

W konsekwencji tych prawidłowych ustaleń Sądu drugiej instancji, które nie

zostały skutecznie podważone niniejszą skargą kasacyjną, ocena prawna tego

Sądu, że wnioskodawca nie jest częściowo niezdolny pracy nie narusza art. 12

ust. 1 i 3 oraz art. 13 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2006 r. I

UK 103/06 (OSNP 2007/17-18/261), na który powołuje się wnioskodawca, nie może

mieć zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem Sąd drugiej instancji prawidłowo

uznał, że wnioskodawca nie może być uznany za częściowo niezdolnego do pracy,

ponieważ nie tylko zachował zdolność do wykonywania każdej innej pracy,

odpowiedniej do posiadanego wykształcenia podstawowego, lecz jednocześnie

może wykonywać pracę murarza lub malarza, do której posiada kwalifikacje.

Kasacyjny zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 378 § 1 i art.

391 § 1 k.p.c. został uzasadniony w ten sposób, że Sąd Okręgowy nie wskazał

podstawy faktycznej i nie wyjaśnił podstawy prawnej wyroku, przede wszystkim nie

wskazał, na jakich dowodach się oparł i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych,

co uniemożliwia kontrolę kasacyjną orzeczenia, a także zaniechał wskazania, który

z zarzutów apelacji był niezasadny.

12

W taki sposób uzasadniony zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku

z art. 378 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c. jest nieusprawiedliwiony.

Należy bowiem zważyć, że art. 328 § 2 k.p.c., opisujący wymagania

formalne, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie orzeczenia sądu, dotyczy

również wyroków sądu drugiej instancji. Oznacza to, że również uzasadnienie

wyroku sądu drugiej instancji powinno zawierać: po pierwsze - wskazanie podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie ustalenie faktów, które sąd uznał za

udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym

dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, po drugie - wyjaśnienie

podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Jednakże zakres

zastosowania art. 328 § 2 k.p.c. w postępowaniu przed sądem drugiej instancji

zależy od treści wydanego przez ten sąd orzeczenia. W przypadku, gdy sąd

odwoławczy, oddalając apelację, orzeka, jak w niniejszej sprawie, na podstawie

materiału zgromadzonego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, nie

musi powtarzać dokonanych już wcześniej ustaleń. Wystarczy stwierdzenie, że

przyjmuje je za własne (por. wyrok SN z 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, LEX nr

190753). Jeżeli natomiast sąd drugiej instancji podziela ocenę prawną, jakiej

dokonał sąd pierwszej instancji, i uznaje ją za wyczerpującą, wystarczy

stwierdzenie, że podziela argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku sądu

pierwszej instancji (por. wyrok SN z 16 lutego 2006 r., IV CK 380/05, LEX nr

179977). Uzasadnienie orzeczenia sądu drugiej instancji, w którym oddalono

apelację, nie musi zatem zawierać wszystkich elementów przewidzianych w art.

328 § 2 k.p.c. dla uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Zakres

odpowiedniego zastosowania art. 328 § 2 k.p.c. w postępowaniu przed sądem

drugiej instancji (art. 391 § 1 k.p.c.) zależy od treści wydanego orzeczenia oraz, w

dużym stopniu, od przebiegu postępowania apelacyjnego (np. tego czy przed

sądem apelacyjnym były przeprowadzane dowody), a także od działań

procesowych podjętych przez sąd odwoławczy, dyktowanych rodzajem zarzutów

apelacyjnych oraz limitowanych granicami wniosków apelacji (por. wyrok SN z 18

listopada 2005 r., IV CK 202/05, LEX nr 173639). Jeżeli sąd drugiej instancji oddala

apelację, akceptując zarówno dokonane przez sąd pierwszej instancji ustalenia

faktyczne, jak i przyjętą przez ten sąd podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia,

13

to wystarczające jest przytoczenie w uzasadnieniu orzeczenia sądu drugiej instancji

- jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia - art. 385 k.p.c. (por. wyrok SN z 8

października 1998 r., II CKN 923/97, OSNC 1999 nr 3, poz. 60).

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego spełnia

przedstawione powyżej wymagania.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.