III PK 73/09

Sygn. akt III PK 73/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z powództwa "S." w R.

przeciwko […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej B. P.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 9 czerwca 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację

pozwanej B. P. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

2

Strona powodowa „S.” Powszechna Spółdzielnia Spożywców w R. wniosła o

zasądzenie od pozwanych: B. P. kwoty 38.150,65 zł., M. G. kwoty 38.150,65 zł., D.

B. kwoty 33.911,70 zł., D. D. kwoty 33.911,70 zł., I. S. kwoty 33 911,70 zł., J. W.

kwoty 33.911,70 zł. – wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 15 stycznia 2002 r. do

dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki kosztów

postępowania.

Wyrokiem z dnia 30 września 2008 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w R.:

- zasądził od pozwanej B. P. na rzecz strony powodowej kwotę 50.867 zł. z

ustawowymi odsetkami od 3 października 2002 r. do dnia zapłaty oraz kwotę

6.527,40 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym 3.600 zł. tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego (pkt I.);

- zasądził od pozwanej M. G. na rzecz strony powodowej kwotę 16.956,15 zł.

z ustawowymi odsetkami od 3 października 2002 r. do dnia zapłaty oraz kwotę

975,80 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II.);

- zasądził od pozwanych: D. B., D. D., I. S. oraz J. W. na rzecz strony

powodowej kwoty po 4.239 zł. z ustawowymi odsetkami od 3 października 2002 r.

do dnia zapłaty oraz kwoty po 843,95 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania, w

tym 600 zł. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt III.);

- oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt IV.);

- zasądził od strony powodowej PSS „S.” w R. na rzecz pozwanych: D. B., D.

D., I. S. oraz J. W. kwoty 2.400 zł. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w zakresie oddalonego w stosunku do nich powództwa (pkt V.);

- wzajemnie zniósł koszty zastępstwa procesowego między stroną

powodową a pozwaną M. G. (pkt VI.);

- obciążył stronę powodową kosztami opinii biegłego (pkt VII.).

Sąd pierwszej instancji ustalił, że pozwane były zatrudnione u strony

powodowej, w Spółdzielczym Domu Handlowym „P.” na stoisku nr […]. W dniu 21

sierpnia 2000 r. pozwane zawarły z pracodawcą umowę o wspólnej od-

powiedzialności materialnej za powierzone mienie. Na podstawie tej umowy pra-

cownice wyraziły zgodę na przyjęcie wspólnej odpowiedzialności materialnej za

mogące powstać szkody w towarach, w gotówce lub w innych składnikach

3

majątkowych, wynikłych wskutek niedoborów. Przyjęcie mienia nastąpiło na

podstawie spisu z natury stanowiącego załącznik do umowy oraz na podstawie

dowodu każdej kolejnej dostawy. Zgodnie z umową, odpowiedzialność pracownic

za powierzone mienie kształtowała się w ten sposób, że B. P. (kierownik stoiska) i

M. G. (zastępca kierownika) odpowiadały za niedobór w 18 % części, a D. B., D. D.,

I. S. i J. W. w 16 % części. Zgodnie z § 5 umowy pracownik objęty umową miał

prawo wglądu w księgi rachunkowe Spółdzielni w zakresie rozliczania

powierzonego mienia oraz uczestnictwa w przyjmowaniu i wydawaniu tego mienia.

W umowie znalazł się zapis, że w razie zaistnienia niemożności pełnienia przez

pracownika obowiązków przez okres przekraczający 60 dni pracodawca będzie

zobowiązany do przeprowadzenia inwentaryzacji w ciągu 7 dni. Pozwana B. P. była

zatrudniona na stanowisku kierownika stoiska Spółdzielczego Domu Handlowego

„P.” od 13 października 1994 r. do 11 października 2001 r. W tym okresie funkcję

zastępcy kierownika pełniła pozwana M. G. W dniach 7-8 września 1999 r. została

przeprowadzona inwentaryzacja zdawczo – odbiorcza w związku z urlopem

macierzyńskim jednej ze sprzedawczyń – I. S. Inwentaryzacja ta nie wykazała

niedoboru. Kolejna inwentaryzacja miała miejsce w dniach 21-22 sierpnia 2000 r. i

także nie wykazała niedoborów na tym stoisku. W okresie od 16 marca 2001 r. do

13 września 2001 r. pozwana B. P. przebywała na urlopie macierzyńskim. Nie

przeprowadzono w tym okresie inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej. W dniach 11 i

12 października 2001 r. spis inwentaryzacyjny przeprowadziły 4 komisje spisowe w

obecności osób materialnie odpowiedzialnych z wyjątkiem nieobecnej B. P. Po

zakończeniu spisu uczestniczące w inwentaryzacji pozwane oświadczyły, że

wszystkie towary, opakowania, gotówka oraz inne składniki majątkowe podlegające

inwentaryzacji zostały w ich obecności przeliczone i ujęte w spisie. Osoby

materialnie odpowiedzialne nie wniosły żadnych zastrzeżeń co do prawidłowości

przeprowadzenia spisu inwentaryzacyjnego. Zgodnie z protokołem nr 130/2001

ustalono niedobór w kwocie 224.300,49 zł. Zarządzeniem Prezesa Zarządu z dnia

5 listopada 2001 r. wszczęto kontrolę specjalną w celu wyjaśnienia okoliczności i

przyczyn powstania niedoboru. W wyniku tej kontroli ustalono niedobór towarów na

kwotę 211.948,10 zł. Tak wyliczonym niedoborem obciążono pracownice stoiska nr

[…] w częściach zgodnych z umową z dnia 21 sierpnia 2000 r. Pomimo wezwań

4

pozwane nie uregulowały należności. Sąd Okręgowy ustalił, że niedobór w

wysokości 211.948,10 zł. powstał w okresie od 14 października 1994 r. do 10

października 2001 r. Nie można przy tym wskazać w jakiej wysokości powstał

niedobór w poszczególnych latach, ponieważ przeprowadzone w tym okresie

inwentaryzacje są nierzetelne, a rzetelna inwentaryzacja została przeprowadzona

dopiero w dniach 11-12 października 2001 r. Sąd Okręgowy ustalił także, że w

trakcie działalności stoiska oraz podczas przeprowadzonych inwentaryzacji w

latach 1999-2000 doszło do szeregu nieprawidłowości takich jak m. in.: brak

nadzoru nad działalnością stoiska, pobieżna analiza stanu zapasów i dowodów

dostaw podczas ich akceptacji, sprzedaż rejestrowana w kasach fiskalnych nie

odzwierciedlała rzeczywistych zdarzeń, ujawniono sprzedaż towarów, które nie

miały podstaw w dostawach i zapasach oraz wykazano stany zapasów, które nie

powinny istnieć przy uwzględnieniu sprzedaży, a także brak przeprowadzenia

inwentaryzacji przed przejściem pozwanej B. P. na urlop macierzyński, brak zabez-

pieczenia magazynu przed przystąpieniem do inwentaryzacji, brak sprzeciwu

komisji inwentaryzacyjnej wobec dokonywania zliczania towarów w magazynie

przez pozwaną B. P. zamiast osób materialnie odpowiedzialnych przydzielonych do

tej komisji, brak kontroli ze strony komisji przy liczeniu towarów w magazynie,

nieprzestrzeganie Instrukcji Wewnętrznej w sprawie zasad przeprowadzania

inwentaryzacji w PSS “S.”, dopuszczanie do sytuacji, w których dochodziło do

podrabiania podpisów osób odpowiedzialnych materialnie przydzielonych do

komisji przez inną osobę. Zakres czynności ułatwił pozwanej B. P. ukrywanie

niedoborów. Pozostałe pracownice stoiska, pomimo świadomości wspólnej

odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie nie kontrolowały obrotu

towarowego na stoisku, co przyczyniło się do powstania niedoboru. Prokuratura

Rejonowa dla Miasta R. prowadziła przeciwko pozwanej B. P. postępowanie karne.

Podejrzana była ona o czyny – popełnione na szkodę pracodawcy w okresie, gdy

była kierowniczką – z art. 296 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k.;

z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. i w związku z art. 12

k.k.; z art. 286 § 1 k.k. oraz z art. 270 § 1 k.k. Postępowanie karne zostało prawo-

mocnie umorzone.

5

W oparciu o dokonane ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy przyjął, że

pozwane ponoszą odpowiedzialność za powstały niedobór na podstawie art. 124

k.p., ale do powstania niedoboru przyczyniła się także strona powodowa PSS “S”.

Przyczynienie to ocenił Sąd na 60% powstałego niedoboru i w związku z tym w tej

części zwolnił pozwane od odpowiedzialności. Uzasadniając przyjęcie tak

ustalonego stopnia przyczynienia się strony powodowej Sąd Okręgowy wskazał na

szereg nieprawidłowości w działaniu strony powodowej w zakresie organizacji

pracy, przede wszystkim: błędy i nierzetelność w przeprowadzanych

inwentaryzacjach w okresie od 1994 r. do 2000 r., zgoda na odstąpienie od

inwentaryzacji przy odejściu pozwanej B. P. na urlop macierzyński, zgoda na

składowanie w rozładowni towarów stanowiących własność kilku stoisk i dostęp do

nich osób trzecich, ustalenie zakresu czynności kierownika stoiska w sposób

umożliwiający możliwość ukrywania niedoborów w okresach między in-

wentaryzacjami, ustalenie zbyt niskiej kwoty ubytków, dopuszczenie do sytuacji, w

której przy kilkuosobowej obsłudze sklepu na jednej zmianie pracowały tylko dwie

pozwane, co faktycznie wykluczało ich bezpośredni nadzór nad towarami na

stoisku, nieanalizowanie stanu zapasów, brak kontroli i nadzoru w zakresie

dokumentacji księgowej, nieprawidłowy obieg dokumentów, brak zabezpieczenia

magazynu przed przystąpieniem do inwentaryzacji, udostępnianie w czasie

inwentaryzacji pasków kontrolnych pozwanej B. P. i dopuszczenie do zliczania

przez nią towarów w magazynie bez uczestnictwa osób materialnie odpowie-

dzialnych przydzielonych do komisji, brak reakcji na informacje o wydłużonej rotacji

towarów. Przyczynienie się w 60 % powoduje zmniejszenie odpowiedzialności

pozwanych o łączną kwotę 127.168,80 zł. W konsekwencji pozostała kwota

(84.779,30 zł.) obciąża pozwane. Pozwana B. Pi. ponosi odpowiedzialność w

wysokości 60% pozostałej kwoty niedoboru, tj. w wysokości 50. 867 zł. Za takim

stanowiskiem przemawiają w ocenie Sądu Okręgowego takie okoliczności jak:

wykorzystywanie zakresu czynności kierownika stoiska w celu ukrycia niedoborów

w inwentaryzacjach, wyrażenie zgody na odstąpienie strony powodowej od

przeprowadzenia inwentaryzaji w związku z jej odejściem na urlop macierzyński,

brak kontroli w zakresie przechowywania towarów, dopuszczenie do

6

przechowywania towarów w rozładowni, niszczenie dowodów, brak kontroli w

zakresie zapasów towarów, wydawanie towarów bez gotówki.

Sąd Okręgowy stwierdził, że podnoszony przez pozwane w toku

postępowania zarzut, że brak właściwej organizacji stoiska mógł doprowadzić do

kradzieży towaru, stanowi tylko hipotetyczne założenia. Bez skonkretyzowania nie

wystarcza on do uwolnienia się od odpowiedzialności. Niezbędne jest przynajmniej

wykazanie okoliczności uprawdopodobniających powstanie szkody z przyczyn od

pracownika niezależnych, za które nie ponosi on odpowiedzialności, w sposób

pozwalający na wniosek, że tak było w rzeczywistości. Uzasadniając swoje

stanowisko w tym zakresie, Sąd Okręgowy powołał się na pogląd wyrażony w

wyroku Sądu Najwyższego z 7 marca 2001 r., I PKN 288/00 – OSNP 2002/23/570.

Zdaniem Sądu Okręgowego pozwane nie wykazały, że szkoda jest następstwem

zdarzeń całkowicie od nich niezależnych, ani że nie obciążają ich żadne

uchybienia, ani że nie było z ich strony żadnych niedociągnięć i że wykonywały

swoje zobowiązania z należytą starannością. Bierna postawa pozwanych,

wyrażenie zgody na nieprzeprowadzanie inwentaryzacji dały Sądowi podstawę do

przypisania również im odpowiedzialności za powstały niedobór.

Od powyższego wyroku Sądu Okręgowego apelacje wnieśli: pozwana B. P.

oraz pozostałe pozwane, a także powodowa Spółdzielnia.

B. P. swoją apelacją zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w jego pkt I. i

zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: art. 321 § 1 k.p.c. przez zasądzenie

na rzecz powoda kwoty przekraczającej żądanie pozwu, art. 231 k.p.c. przez jego

niezastosowanie, art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie jednostronnej oceny materiału

dowodowego, głównie w oparciu o opinię biegłego, bez dokonania szczegółowej

analizy dowodów zebranych w trakcie postępowania przed Sądem; zarzuciła także

naruszenie prawa materialnego – art. 124 § 3 k.p. przez jego niezastosowanie oraz

przyjęcie, że powód prawidłowo powierzył pozwanym mienie do rozliczenia.

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelacje.

Sąd drugiej instancji podzielił w całości podstawę faktyczną oraz podstawę

prawną zaskrżonego wyroku Sądu Okręgowego. Co do apelacji pozwanej B. P.

Sąd drugiej instancji, rozpoznając zarzut naruszenia art. 321 §1 k.p.c., wskazał, że

7

powód dochodził pozwem kwoty 211.948,10 zł. będącej wartością niedoboru

ujawnionego w wyniku inwentaryzacji przeprowadzonej w dniach 11 – 12

października 2001 r. na stoisku, gdzie osobami materialnie odpowiedzialnymi były

wszystkie pozwane – także B. P. Wskazując na umowę o wspólnej

odpowiedzialności powód określił kwoty przypadające na poszczególne osoby, w

tym B. P. – 38.150,65 zł. Sąd drugiej instancji przyjął, że zasadą jest, że osoby

materialnie odpowiedzialne odpowiadają za szkodę w częściach określonych w

umowie. Jeżeli jednak powód określił zakres odpowiedzialności poszczególnych

pozwanych stosownie do stopnia przyjętego w umowie o wspólnej

odpowiedzialności materialnej, Sąd nie jest związany takim określeniem zakresu

odpowiedzialności, gdy ustali, że za całość niedoboru ponosi odpowiedzialność

jeden pozwany. Sąd drugiej istancji uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie

powołał się na pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 5 lipca 1989 r., I

PR 228/89 – OSP 1990/9/318.

Podzielając stanowisko zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego co do

ustalenia stopnia przyczynienia się pozwanej B. P. do powstania szkody, Sąd

drugiej instancji uznał rownież za trafne stanowisko zaskarżonego wyroku co do

czasookresu powstania niedoboru jak i prawidłowości powierzenia mienia

pozwanym przez stronę powodową. Sąd drugiej instancji podkreślił przy tym, że

samo powierzenie mienia musi stwarzać pracownikowi możliwość obiektywnej

kontroli ilości, rodzaju, gatunku i stanu mienia, za które przejmuje on

odpowiedzialność. Uczestnicząc w ostatniej inwentaryzacji jak i w poprzednich

inwentaryzacjach pozwane przy dołożeniu należytej staranności miały możliwość

takiej obiektywnej kontroli, zarówno pod względem faktycznym (spis z natury) jak i

księgowym (możliwość wglądu w dokumentację). Brak właśnie takiej staranności,

jakiej oczekuje się od pracowników rzetelnie wypełniających swoje obowiązki, był

przyczyną opóźnienia w ujawnieniu niedoboru.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną pozwana

B. P. w części oddalającej jej apelację. Skarga kasacyjna ma dwie podstawy (art.

3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). W ramach podstawy naruszenia przepisów prawa

materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) skarżąca zarzuciła:

8

a) niewłaściwe zastosowanie art. 125 § 2 k.p. przez przyjęcie przez Sądy

obydwu instancji, że odpowiedzialność B. P. jest szersza niż przewiduje to umowa

o wspólnej odpowiedzialności materialnej, pomimo braku wykazania, że szkoda w

szerszych granicach została spowodowana wyłącznie przez B. P. Uzasadniając ten

zarzut skarżąca wskazała, że w razie obciążenia pracownika w zakresie szerszym,

niż przewidują to postanowienia umowy o współodpowiedzialności materialnej

należy wykazać, że szkoda w tych szerszych granicach została spowodowana

wyłącznie przez tego pracownika (por. wyrok SN z 4 sierpnia 1977 r., IV PR

184/77). Nie wystarczy ogólne wskazanie, że pozwana jest odpowiedzialna za

niedobór w 60%. Sąd powinien szczegółowo uzasadnić przyjęty stopień

odpowiedzialności pozwanej. Ogólnikowe powołanie się na „wykorzystanie zakresu

czynności w kierunku ukrycia niedoborów”, „brak kontroli w zakresie

przechowywania towarów i zapasów towarów” bez jednoczesnego wskazania jakie

czynności pozwana wykorzystała, aby ukryć niedobór, a jakich nie dopełniła

kontrolując zapasy i przechowywanie towarów, trzeba uznać za niewystarczające.

Ponadto, z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w żaden sposób nie wynika

czym kierował się Sąd przyjmując, że ta właśnie część niedoboru została

spowodowana wyłącznie przez pozwaną. Według skarżącej, pozwaną B. P.

obciążono w zakresie szerszym, niż pozwalała na to umowa z dnia 21 sierpnia

2000 r. o wspólnej odpowiedzialności materialnej, nie wykazano przy tym, że

szkoda w tych szerszych granicach została spowodowana wyłącznie przez

pozwaną;

b) niezastosowanie art. 114 – art. 119 k.p. przez przyjęcie, że niedobór

powstał w okresie obowiązywania umów o wspólnej odpowiedzialności materialnej

za mienie powierzone podczas, gdy nie ustalono, że umowy te – z wyjątkiem

umowy zawartej w dniu 21 sierpnia 2000 r. – istniały. Skarżąca wskazała, że

przepisy art. 114 – 119 k.p. ustanawiają zasady odpowiedzialności pracowników za

szkodę, które znajdują zastosowanie wówczas, gdy odpowiedzialność pracownika

nie jest uregulowana umową, w tym umową o współodpowiedzialności materialnej

lub nie doszło do udokumentowanego powierzenia mienia pracownikowi. Sąd

ustalił, że pozwana B. P. 21 sierpnia 2000 r. zawarła ze stroną powodową umowę o

wspólnej odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie. Z uzasadnienia

9

wyroku wynika, że była to jedyna tego rodzaju umowa, która wiązała pozwaną z

pracodawcą. Wobec tego, do czasu zawarcia tej umowy (do 21 sierpnia 2000 r.)

odpowiedzialność B. P. za powstały niedobór, który powstawał systematycznie od

1994 r., regulowały przepisy art. 114 – 119 k.p. Strona powodowa nie wykazała

istnienia innych umów o współodpowiedzialności majątkowej. W związku z

powyższym, w ocenie skarżącej, Sąd nie stosując norm art. 114- 119 k.p. do

odpowiedzialności pozwanej za niedobór powstały w okresie od 1994 r. do 20

sierpnia 2000 r. dopuścił się naruszenia prawa materialnego.

W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania (art. 3983

§ 1 pkt 2

k.p.c.) skarżąca zarzuciła naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. przez “zasądzenie ponad

żądanie pozwu”. Zgodnie z treścią pozwu strona powodowa żądała zasądzenia na

swoją rzecz od B. P. kwoty 38 150, 65 zł., a Sąd zasądził od pozwanej B. P. kwotę

50 867 zł., co w oczywisty sposób naruszyło normę art. 321 § 1 k.p.c. Skarżąca

powołała się na pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 9 maja 2008 r., III

CSK 17/08 – Lex nr 424385. Jednakże wobec uchylenia § 2 tego przepisu pogląd

wyrażony w przytoczonym orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 1989 r., I

PR 228/89, stracił na aktualności (por. J. Iwulski, W Sanetra, Komentarz do

kodeksu Pracy, Lexis Nexis 2009 r., s. 777). Obecnie zatem w każdym wypadku

sąd jest związany zakresem odpowiedzialności ustalonym w umowie o

odpowiedzialności majątkowej łączącej pracodawcę i pracownika. Zgodnie z

umową z dnia 21 sierpnia 2000 r., B. P. ponosiła odpowiedzialność za 18%

niedoboru. Przyjęcie stopnia tej odpowiedzialności na poziomie 60%, nawet przy

uwzględnieniu przyczynienia się powoda do powstania szkody, oznacza orzeczenie

ponad żądanie pozwu i tym samym stanowi naruszenie zasady wynikającej z art.

321 k.p.c.

We wnioskach skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części oddalającej apelację pozwanej B. P., a także o uchylenie w części

tj. w pkt I poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10

Zarzut “zasądzenia ponad żądanie pozwu” nie może odnosić się do wyroku

Sądu drugiej instancji, ponieważ Sąd ten rozpatrywał wyłącznie apelację i orzekał o

apelacji z uwzględnieniem jej zakresu. Nieadekwatnie do przedmiotu postępowania

kasacyjnego wskazane w skardze kasacyjnej przepisy nie dotyczą postępowania

przed Sądem drugiej instancji. Zarzucone naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. dotyczy

wyłącznie wyroku Sądu pierwszej instancji. W związku z tym należy przypomnieć,

że na podstawie art. 3981

§ 1 k.p.c. skarga kasacyjna przysługuje od wyroku Sądu

drugiej instancji, a określone w art. 3983

§ 1 k.p.c. podstawy skargi mogą dotyczyć

zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji.

Zasadny jest natomiast podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut

niewłaściwego zastosowania art. 124 k.p. do ustalonej przez Sąd podstawy

faktycznej. Stosownie do uzasadnienia zaskarżonego wyroku odpowiedzialność

pozwanej B. P. wynika z art. 124 k.p., i dotyczy niedoboru powstałego w latach

1994 – 2001, ale zasadza się na podstawie umowy o wspólnej odpowiedzialności

materialnej za powierzone mienie zawartej w dniu 21 sierpnia 2000 r. Pomimo

ustalenia odpwiedzialności pozwanej na zasadach art. 124 k.p. (za mienie

powierzone pracownikowi) za okres poprzedzający zawarcie umowy dotyczącej

odpowiedzialności materialnej, nie ma ustaleń faktycznych, które taki zakres

czasowy odpowiedzialności pozwanej usprawiedliwiałyby. Z ustaleń faktycznych

stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku nie wynika, czy w okresie od 1994 r.

do sierpnia 2000 r. łączyła stronę powodową z pozwaną umowa o wspólnej od-

powiedzialności materialnej za powierzone mienie albo, czy pozwanej powierzano

mienie. W tej sytuacji zachodzi wyraźna rozbieżność pomiędzy oceną prawną

wyroku (art. 124 k.p.) a jego podstawą faktyczną. Zachodzi zatem konieczność

uzgodnienia podstaw rozstrzygnięcia o dochodzonym w sprawie roszczeniu;

zwrócić przy tym należy uwagę na ustalenie zakresu przedmiotu sprawy. Wymaga

wyjaśnienia zakres dochodzonego w sprawie roszczenia odszkodowawczego, które

– jak to wynika z pozwu – dotyczy odpowiedzialności na podstawie umowy z 21

sierpnia 2000 r. Kwestia ta nie znalazła w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

odpowiedniego wyjaśnienia. Trzeba mieć na uwadze to, że zakres żądania

powoda, poddanego rozpoznaniu w danej sprawie wynika nie tylko z określenia

11

bezpośrednio dotyczącego dochodzonego roszczenia, ale także ze wskazanej

podstawy tego roszczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2008 r., III

CSK 17/08 – Lex nr 424385).

Ocena zarzutu naruszenia art. 125 § 2 k.p., który skarżąca upatruje w jego

niewłaściwym zastosowaniu przez dowolne przyjęcie szerszego zakresu

odpowiedzialności skarżącej niż przewidziany w umowie z sierpnia 2000 r., pomimo

braku wykazania, że szkoda w szerszych granicach została spowodowana

wyłącznie przez skarżącą B. P. jest przedwczesna. Wymaga bowiem ustalenia –

przy ponownym rozpoznaniu sprawy – przesłanek odpowiedzialności za

powierzone mienie pozwanej B. P. za okres poprzedzający zawarcie umowy z dnia

21 sierpnia 2000 r. Należy jednak zauważyć, że Sąd Apelacyjny w zaskarżonym

wyroku – podzielając ocenę Sądu pierwszej instancji co do przyjętego stopnia

odpowiedzialności pozwanej – podzielił ustalenia Sądu pierwszej instancji

dotyczące okoliczności faktycznych, w szczególności, że: pozwana B. P.

wykorzystywała zakres czynności kierownika stoiska w celu ukrycia niedoborów w

inwentaryzacjach, wyraziła zgodę na odstąpienie strony powodowej od

przeprowadzenia inwentaryzacji w związku z jej odejściem na urlop macierzyński; a

także niszczenie dowodów, nie sprawowanie kontroli w zakresie przechowywania

towarów, dopuszczanie do przechowywania towarów w rozładowni, brak kontroli w

zakresie zapasów towarów, wydawanie towarów bez gotówki. Tych ustaleń

skarżąca nie zakwestionowała w ramach podstawy naruszenia przepisów

postępowania (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Ustalenia te są wiążące dla Sądu

Najwyższego (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Nie mniej jednak rację ma skarżąca o ile

zarzuca zbytnią ogólnikowość także w tym zakresie podstawy faktycznej wyroku.

Zgodnie bowiem z zastosowanym w sprawie art. 125 § 2 k.p., przesłanką tego

przepisu powinno być ustalenie, że szkoda w całości lub w części “została

spowodowana” przez niektórych “pracowników”. Potrzebne jest w szczególności

skonkretyzowanie związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem się

(zaniedbaniami) pozwanej, a szkodą.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

12