II UK 370/09

Sygn. akt II UK 370/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z wniosku B. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 10 czerwca 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny oddalił apelację wnioskodawczyni B. C. od wyroku Sądu

Okręgowego w W. z 16 października 2008 r., którym oddalono jej odwołanie od

decyzji pozwanego z 31 października 2005 r. odmawiającej jej prawa do emerytury

z braku wymaganego stażu emerytalnego (30 lat). Wnioskodawczyni dochodziła

2

emerytury na podstawie art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej „ustawa"). Pozwany stwierdził, że ma

23 lata, 2 miesiące i 9 dni okresów składkowych i 4 lata, 5 miesięcy i 17 dni

okresów nieskładkowych. Nie uznał za nieskładkowy okresu opieki nad synem

Piotrem (urodzonym 1 grudnia 1979 r.) od 2 grudnia 1983 r. do 30 września 1992 r.,

gdyż lekarz orzecznik na podstawie dostępnej dokumentacji nie mógł ustalić, że w

powyższym okresie przysługiwał na dziecko zasiłek pielęgnacyjny. Sąd Okręgowy

przeprowadził kolejno dowód z opinii dwóch biegłych (dr K. K. i prof. dr hab. A. L.).

W pierwszej biegła nefrolog oceniła, że nie można jednoznacznie stwierdzić iżby

dziecko ze względu na stan zdrowia (schorzenia układu moczowego) wymagało

stałej opieki innej osoby (polegającej na pielęgnacji i systematycznym

współdziałaniu w postępowaniu leczniczym i rehabilitacyjnym), uzasadniającej

przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Nie można bowiem określić, czy charakter

schorzenia odpowiadał stanom zdrowia określonym w załączniku nr 2 do

rozporządzenia z 23 stycznia 1984 r. w sprawie zasiłków rodzinnych i

pielęgnacyjnych. Drugą opinię dał biegły z zakresu immunologii klinicznej i ocenił,

że dziecko nie cierpiało na wrodzony selektywny pełny lub ciężki niedobór

immunologiczny. Dokumentacja medyczna ani stosowane leczenie nie wnoszą

żadnych istotnych informacji odnośnie położenia dziecka w odniesieniu do ryzyka

choroby. Brak było danych lekarskich, które uprawdopodobniały przyznanie zasiłku

pielęgnacyjnego. Wnioskodawczyni nie przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny na

dziecko. Sąd Okręgowy z tych przyczyn oddalił odwołanie na podstawie art. 7 pkt 5,

art. 29 i art. 46 ustawy.

Sąd Apelacyjny ustalenia oraz wnioski Sądu pierwszej instancji uznał za

prawidłowe i przyjął za własne. Wskazał, że wszystkie dodatkowe okoliczności,

czyli urlopy bezpłatne wnioskodawczyni, zaświadczenia lekarskie nie zostały

pominięte w ocenie przez biegłych lekarzy. Wnioskodawczyni w spornym okresie

nie pobierała zasiłku pielęgnacyjnego a dokumentacja medyczna nie pozwala

stwierdzić, że dziecko wymagało stałej opieki, uzasadniającej przyznanie tego

świadczenia. Leczenie i przyjmowanie leków na zamówienie nie jest jednoznaczne

z koniecznością sprawowania stałej opieki nad dzieckiem. Ponadto Sąd Apelacyjny

ustalił, że „wnioskodawczyni w latach 80-tych pozostawała w zatrudnieniu na 1/2

3

etatu w Cechu Rzemiosł O.", co także wskazuje, że nie sprawowała stałej opieki

nad synem.

Skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie:

1) art. 2, 32 i 67 ust. 1 Konstytucji RP w następstwie ich nieuwzględnienia, co

skutkowało ich niezastosowaniem. Naruszone zostały zasady demokratycznego

państwa prawnego oraz równości obywateli wobec prawa, poprzez bezpodstawną

odmowę udzielenia skarżącej prawa do zabezpieczenia społecznego - przyznania

emerytury;

2) art. 7 pkt 5 lit. a i b ustawy poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, w następstwie niezaliczenia powódce okresów sprawowania

dodatkowej opieki nad chorym synem od 2 grudnia 1983 r. do 30 września 1992 r.

jako okresu nieskładkowego, podczas gdy prawidłowa analiza i ocena, w świetle

art. 233 k.p.c. takich dowodów jak:

- pisma pracodawcy skarżącej Politechniki […] z 15 marca 1983 r., 13 grudnia

1983 r., 8 grudnia 1984 r., 10 października 1986 r., 7 października 1987 r., 30

września 1988 r., 9 października 1989 r., 5 października 1990 r., 26 września 1991

r., 16 sierpnia 2004 r.,

- wniosek z 17 lutego 1987 r., wystawiony przez Akademię Medyczną na import

docelowy leku dla syna skarżącej z powodu ciągłych nawracających infekcji

oskrzeli,

- zaświadczenie lekarskie Zespołu Opieki Zdrowotnej, wystawione przez lek. med.

J. S. z 29 listopada 1983 r.,

- zaświadczenie Akademickiego Szpitala Klinicznego […] z 22 sierpnia 2005 r. i 29

sierpnia 2006 r., wraz z dokumentacją i historią choroby syna skarżącej,

- opinia biegłego lekarza nefrologa dr nauk medycznych K. K. z 5 stycznia 2007 r.,

- dwie opinie biegłego z zakresu immunologii prof. dr hab. A. La. z 14 stycznia

2008 r. i z 31 lipca 2008 r., potwierdzają fakt udzielenia powódce bezpłatnego

urlopu w celu sprawowania opieki nad synem , jako dzieckiem specjalnej troski;

3) art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co

skutkowało błędnym przyjęciem, że powódka nie ma trzydziestoletniego okresu

składkowego i nieskładkowego, uprawniającego do przyznania prawa do

4

emerytury, podczas gdy zebrany i prawidłowo oceniony materiał dowodowy

potwierdza, iż okres taki posiada.

Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i orzeczenie co do

istoty sprawy poprzez zmianę decyzji pozwanego i przyznanie jej prawa do

emerytury.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga nie ma uzasadnionej podstawy i dlatego została oddalona.

Poprzestaje tylko na pierwszej podstawie kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1

k.p.c.), czyli na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie.

W ocenie czy doszło w ten sposób do naruszenia prawa materialnego

decyduje ustalony stan faktyczny stanowiący podstawę zaskarżonego orzeczenia,

który wiąże Sąd Najwyższy (art. 39813

§ 2 k.p.c.).

Skargi nie oparto bowiem na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt

2 k.p.c.), czyli na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zarzutów jej

podstaw (art. 39813

§ 1 k.p.c.). Skoro skargi nie oparto na zarzutach podstawy

procesowej, to w ocenie jej zarzutów podstawy materialnej wiąże ustalony w

zaskarżonym wyroku stan faktyczny.

Oznacza to, że granicę postępowania dowodowego wyznacza

dwuinstancyjne postępowanie przed sądami powszechnymi. Uwaga ta wiąże się z

tym, że skarga w zarzucie naruszenia prawa materialnego wymaga od Sądu

Najwyższego ponownej oceny dowodów i dokonania odmiennych ustaleń, co na

etapie skargi nie jest możliwe. Przywołany w tym zarzucie art. 233 k.p.c. (zapewne

chodzi tu tylko o § 1 tego przepisu) nie zmienia tego stanowiska, gdyż przepis ten

bezpośrednio odnosi do oceny dowodów i ustalania faktów, stąd nie może być

podstawą skargi kasacyjnej z mocy art. 3983

§ 3 k.p.c.

Innymi słowy uwzględnienie odwołania byłoby możliwe tylko wtedy, gdyby w

sprawie ustalono taki stan faktyczny, który pozwalałby na uznanie opieki nad

dzieckiem za okres nieskładkowy. Wszystkie więc wskazywane i twierdzone

okoliczności powinny prowadzić do ustalenia, iż ze względu na stan zdrowotny

5

syna wnioskodawczyni przysługiwałby zasiłek pielęgnacyjny. Sąd w zaskarżonym

wyroku wcale nie stwierdził, że tylko zasiłek pielęgnacyjny faktycznie wypłacany

uprawnia do uznania za nieskładkowy okresu szczególnej opieki nad dzieckiem ze

względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny (art. 7 pkt 5 lit b

ustawy). Wówczas nie byłoby prowadzone postępowanie dowodowe dla ustalenia

czy stan zdrowia dziecka wymagał ze strony skarżącej stałej opieki polegającej na

pielęgnacji lub na systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym i

rehabilitacyjnym, czyli zgodnie z przesłankami określonymi dla zasiłku

pielęgnacyjnego w rozporządzeniu z 23 stycznia 1984 r. w sprawie zasiłków

rodzinnych i pielęgnacyjnych (Dz.U. Nr 4, poz. 21). Sam gorszy stan zdrowia

dziecka nie uzasadniał takiej oceny, co pośrednio może właśnie potwierdzać brak

wówczas zasiłku pielęgnacyjnego. Chodziło zatem o ocenę obiektywną i to w

dwojakim aspekcie. Po pierwsze znaczenie miało rozważenie wymaganej opieki w

prawnym a nie w potocznym rozumieniu. To pierwsze mieli na uwadze biegli

opiniujący w sprawie, a więc stany zdrowia uzasadniające wypłatę zasiłku

pielęgnacyjnego na dzieci w weku do lat 16, wymagające stałej opieki innej osoby,

określone w załączniku nr 2 do wskazanego rozporządzenia z 23 stycznia 1984 r. w

sprawie zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych. Po wtóre lekarze leczący dziecko

nie mogli decydować o prawie do zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż obowiązuje tu

sformalizowany tryb orzekania, podlegający możliwej kontroli odwoławczej w

postępowaniu sądowym. Wszelkie też zaświadczenie medyczne i fakty z leczenia

dziecka nie zostały pominięte w ocenach i opiniach biegłych, na co zwrócił uwagę

Sąd Apelacyjny.

Przepis art. 7 pkt 5 lit. a i b ustawy byłby zatem naruszony, gdy w sprawie

ustalono, że warunki do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego były spełnione. Tego

zaś nie ustalono, zatem przepis ten nie mógł być naruszony przez błędną

wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie w sposób wskazany w skardze, czyli

poprzez nieuwzględnienie przedstawionych dokumentów oraz faktu udzielenia

skarżącej bezpłatnego urlopu w celu sprawowania opieki na synem, gdyż nie były

to okoliczności wystarczające do uznania spornego okresu za nieskładkowy. Sąd

Apelacyjny dodał również że w latach 80-tych skarżąca miała dodatkowe

zatrudnienie i tego ustalenia skarga nie zakwestionowała.

6

Konsekwentnie nie został naruszony art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy, skoro

skarżąca nie ma trzydziestoletniego okresu składowego i nieskładkowego

warunkującego prawo do emerytury

Poszukiwanie natomiast indywidualnego prawa do emerytury dla skarżącej

w przepisach Konstytucji nie jest uprawnione. Wobec tylko ogólnej argumentacji

zarzutu skargi o naruszeniu przepisów Konstytucji, należałoby zwrócić uwagę, że to

właśnie jej art. 67 jest przepisem szczególnym do art. 2 i art. 32 Konstytucji.

Wyprzedza więc stosowanie tych ostatnich. Ma też samodzielne znaczenie, gdyż

wyraźnie wynika zeń, iż zabezpieczenie społeczne (emerytalne) to domena

ustawodawcy. Zatem to ustawa zwykła a nie zasadnicza określa przesłanki prawa

do emerytury. W sprawie zaś chodziło tylko o okres nieskładkowy i trudno byłoby

poszukiwać źródła prawnego do jego kwalifikacji w ustawie zasadniczej. Skoro

okres ten nie został tak zakwalifikowany na podstawie ustawy i stanowiło to

racjonalną podstawę odmowy emerytury, to nie ma podstaw do twierdzeń o

naruszeniu art. 2 i art. 32 Konstytucji. Przeciwnie, przyznanie prawa do emerytury

przy braku stażu emerytalnego nie byłoby zgodne z zasadami konstytucyjnymi

określonymi w tych przepisach. Z tych samych względów wskazane we wniosku

zagadnienie prawne nie zostało uznane za istotne i dlatego sprawa nie została

rozpoznana na rozprawie (art. 39811

§ 1 k.p.c.).

Zarzuty skargi nie były zasadne co prowadziło do jej oddalenia, stosownie do

art. 39814

k.p.c.