II UK 353/09

Sygn. akt II UK 353/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Zbigniew Hajn

w sprawie z wniosku L. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 2 czerwca 2009 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2009 r., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił odwołanie wnioskodawczyni L. S. od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 stycznia 2008 r.,

2

odmawiającej przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wobec

niespełnienia warunku niezdolności do pracy określonego w art. 57 ust. 1 pkt

1ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst; Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze

zm.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: wnioskodawczyni (ur. 25

kwietnia 1957 r.), z wykształcenia pielęgniarka, pracowała jako salowa i pomoc w

sterylizatorni w Szpitalu Wojewódzkim w W. W okresie od dnia 26 sierpnia 1989 r.

do dnia 21 grudnia 2003 r. miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do

pracy. W dniu 19 października 2007 r. złożyła kolejny wniosek o przyznanie renty z

tytułu niezdolności do pracy. Lekarz Orzecznik ZUS po zbadaniu wnioskodawczyni

nie stwierdził u niej takiego zaawansowania schorzeń, które stanowiłyby o jej, co

najmniej częściowej, niezdolności do pracy. Od powyższego orzeczenia

wnioskodawczyni wniosła sprzeciw do Komisji Lekarskiej ZUS, która w dniu 8

stycznia 2008 r. po kolejnych badaniach i analizie dokumentacji lekarskiej nie

stwierdziła niezdolności do pracy. W oparciu o to orzeczenie, organ rentowy

zaskarżoną decyzją z dnia 17 stycznia 2008 r. odmówił wnioskodawczyni prawa do

renty z tytułu niezdolności do pracy. Rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni od

tej decyzji Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego lekarza kardiologa,

celem ustalenia, czy wnioskodawczyni może zostać uznana za częściowo, bądź

całkowicie niezdolną do pracy. W opinii z dnia 11 kwietnia 2008 r. biegła

stwierdziła, że wnioskodawczyni jest w obecnym stanie zdrowia zdolna do pracy. W

uzasadnieniu opinii stwierdziła, na podstawie analizy dokumentacji lekarskiej oraz

przeprowadzonego badania, iż zgłaszane przez wnioskodawczynię dolegliwości

mogą być częściowo pochodzenia czynnościowego, gdyż w aktualnych

obiektywnych badaniach układu krążenia nie wykazano objawów niedokrwienia

mięśnia serca, ciśnienie tętnicze krwi jest prawidłowe, a układ krążenia wydolny.

Wnioskodawczyni nie zgadzając się z konkluzją opinii, złożyła wniosek o

zasięgnięcie opinii biegłych lekarzy sądowych innych specjalizacji. Sąd dla

wszechstronnego wyjaśnienia aktualnego stanu zdrowia wnioskodawczyni,

uwzględnił ten wniosek, dopuszczając dowód z opinii Dolnośląskiego

Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. W dniu 10 grudnia 2008 r. biegli z

3

zakresu medycyny pracy złożyli opinie o stanie zdrowia wnioskodawczyni,

stwierdzając że jest ona zdolna do pracy. W uzasadnieniu opinii analizując choroby,

na które wnioskodawczyni cierpi oraz ich stopień zaawansowania, stwierdzili że

wnioskodawczyni może wykorzystywać swoje niepełne, średnie wykształcenie o

kierunku medycznym wykonując lekkie prace fizyczne. Sąd pierwszej instancji,

podzielając stanowisko biegłych lekarzy i uznając sporządzone przez nich opinie za

wiarygodne i obiektywne, orzekł iż wnioskodawczyni nie spełniła ustawowej

przesłanki niezdolności do pracy z art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS.

Apelację wnioskodawczyni od powyższego wyroku oddalił Sąd Apelacyjny

wyrokiem z dnia 2 czerwca 2009 r., uznając że Sąd pierwszej instancji poczynił

wyczerpujące ustalenia co do stanu faktycznego sprawy a także dokonał jego

prawidłowej oceny prawnej. W uzasadnieniu wyroku wskazano, powołując się na

stanowisko biegłych, że rozpoznane u wnioskodawczyni choroby przebiegają w

takim stopniu nasilenia, że nie czynią jej choćby częściowo niezdolną do pracy,

przy zaleceniu, że wnioskodawczyni nie powinna pracować w narażeniu na

działanie silnego pola elektromagnetyczneg, a także nie powinna być zatrudniona

przy wykonywaniu ciężkiej pracy fizycznej. W ocenie biegłych nie było podstaw do

uznania wnioskodawczyni za niezdolną do pracy, nawet częściowo, co wykluczało

możliwość przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy.

Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik

wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię art. 12 ust 1 i 3 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich

niezastosowanie „w sytuacji gdy z całości materiału dowodowego zebranego w

sprawie, zwłaszcza dokumentacji medycznej i historii choroby wnioskodawczyni

wynika, iż cierpi ona na chorobę niedokrwienną serca, dławicę naczynioskurczową,

hipercholesterolemię, a nadto ma wszczepiony sztuczny rozrusznik serca oraz

usuniętą macicę, co winno skutkować uznaniem wnioskodawczyni za niezdolną do

pracy”, oraz naruszenie przepisów postępowania – art. 386 § 4 k.p.c., poprzez

nierozpoznanie istoty sprawy i brak ustaleń w zakresie „możliwości wykonywania

wyuczonego zawodu ze względu na stan zdrowia wnioskodawczyni (...)”, wniósł o

4

uchylenie zaskarżonego wyroku jak i poprzedzającego go wyroku Sądu

Okręgowego w całości i zmianę orzeczenia przez ustalenie, że wnioskodawczyni

jest niezdolna do pracy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku jak i

poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach wymienionych w

art. 3983

§ 1 k.p.c., tak więc przede wszystkim należy odnieść się do zarzutu

naruszenia przepisów postępowania i zbadania czy mogło mieć ono istotny wpływ

na wynik sprawy. W ocenianej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej, w tej części,

dotyczyły właściwie ustalenia faktów, wskazując na brak ustaleń „w zakresie

możliwości wykonywania wyuczonego zawodu ze względu na stan zdrowia

wnioskodawczyni (...)”. Zarzuty te nie mogą być uznane za zasadne. W sprawie

zostało ustalone, na podstawie przeprowadzonych dowodów, że stopień

zaawansowania schorzeń na które skarży się wnioskodawczyni nie stanowi o jej co

najmniej częściowej, niezdolności do pracy.

Nie jest więc uzasadniony zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. W świetle

tego przepisu sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać

sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd

pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W rozpoznawanej sprawie

nie było to konieczne, opinia biegłych, jak i opinia uzupełniająca złożona w sprawie

była bowiem, tak w diagnozie jak i w konkluzji, jednoznaczna, a w toku

postępowania przeprowadzone zostały wszystkie dowody dla wyjaśnienia jedynej

spornej okoliczności (stanu zdrowia wnioskodawczyni i jego oceny). Nie można

także podzielić zarzutu naruszenia prawa materialnego. Zgodnie z art. 57 ustawy,

renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił

łącznie trzy wymienione w tym przepisie warunki, z których doniosły – z punktu

widzenia przesłanek kasacji – jest tylko pierwszy, a mianowicie niezdolność do

pracy. Badanie, czy ubezpieczona spełnia warunki nabycia prawa do renty,

5

sprowadza się zatem do ustalenia, czy jest, czy nie jest ona zdolna do pracy.

Ustalenia niezdolności do pracy, dokonuje się na zasadach i w trybie określonych w

ustawie o emeryturach i rentach z FUS, stosując odpowiednio art. 12 – 14 tej

ustawy Przepis art. 12 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, definiując

niezdolność do pracy, stanowi, że niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie

lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia

sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po

przekwalifikowaniu. Przepisy ust. 2 i 3 wskazują, że całkowicie niezdolną do pracy

jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a

częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła

zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Natomiast

zgodnie z art. 13 przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do

pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się stopień

naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej

sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, oraz możliwość wykonywania

dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania

zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy,

poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne. Dokonując analizy

pojęcia „całkowita niezdolność do pracy” należy brać pod uwagę zarówno kryterium

biologiczne (stan organizmu dotkniętego schorzeniami naruszającymi jego

sprawność w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do jakiejkolwiek pracy),

jak i ekonomiczne (całkowita utrata zdolności do zarobkowania wykonywaniem

jakiejkolwiek pracy). Osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 12 ust.

2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest więc osoba, która spełniła obydwa te

kryteria, a więc jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicznym jak i

ekonomicznym (por. niepublikowany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia

2004 r., I UK 28/04). W orzecznictwie przyjmuje się również (por. wyroki z dnia 20

sierpnia 2003 r., II UK 11/03, z dnia 5 lipca 2005 r., I UK 222/04, oraz z dnia 18

maja 2006 r., II UK 156/05, niepublikowane), że decydującą dla stwierdzenia

niezdolności do pracy jest utrata możliwości wykonywania pracy zarobkowej z

powodu naruszenia sprawności organizmu przy braku rokowania odzyskania

zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Gdy więc biologiczny stan kalectwa lub

6

choroba, nie powodują naruszenia sprawności organizmu w stopniu mającym

wpływ na zdolność do pracy dotychczas wykonywanej lub innej mieszczącej się w

ramach posiadanych lub możliwych do uzyskania kwalifikacji, to brak prawa do tego

świadczenia. Prawa tego nie można w szczególności wywodzić z przewidzianych w

art. 13 ustawy przesłanek, a więc: stopnia naruszenia sprawności organizmu oraz

możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji,

możliwości wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz

celowości przekwalifikowania zawodowego, przy wzięciu pod uwagę rodzaju i

charakteru dotychczas wykonywanej pracy, poziomu wykształcenia, wieku i

predyspozycji psychofizycznych, bowiem odnoszą się one tylko do ustalania

stopnia lub trwałości niezdolności do pracy. Nie mają więc znaczenia, jeżeli aspekt

biologiczny (medyczny) wskazuje na zachowanie zdolności do pracy. Obiektywna

możliwość podjęcia dotychczasowego lub innego zatrudnienia, zgodnie z

poziomem kwalifikacji, wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych może

być brana pod uwagę tylko wówczas, gdy ubiegający się o rentę jest niezdolny do

pracy z medycznego punktu widzenia, gdyż oba te aspekty muszą występować

łącznie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 675/98,

OSNAPUS 2000 nr 16, poz. 624). Ustawodawca dał temu wyraz w powiązaniu

prawa do renty z rzeczywistą utratą zdolności do pracy lub znacznym jej

ograniczeniem przy uwzględnieniu możliwości i sprawności niezbędnych do

dalszego zaangażowania w procesie pracy. O niezdolności do pracy nie decyduje

więc niemożność podjęcia innej pracy, lecz koniunkcja niezdolności do pracy z

niezdolnością do przekwalifikowania się do innego zawodu. Odmienny pogląd

prowadziłby do pomijania treści art. 12 ustawy o emeryturach i rentach, który Sąd

Najwyższy wykłada stwierdzając, że częściowa utrata zdolności do pracy

zarobkowej nie jest równoznaczna z niemożliwością wykonywania

dotychczasowego zatrudnienia, ale została ograniczona do pracy zgodnej z

poziomem posiadanych kwalifikacji, oraz że dopiero konieczność zmiany zawodu i

brak rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu stanowi

podstawę do przyznania renty inwalidzkiej z tytułu częściowej niezdolności do pracy

(wyrok z dnia 10 czerwca 1999 r.. II UKN 675/98 OSNAPUS 2000 nr 16, poz. 624;

z dnia 10 maja 2000 r., II UKN 533/99, OSNAPUS 2001 nr 21, poz. 648, czy z dnia

7

25 listopada 1998 r., II UKN 326/98, OSNAPUS 2000 nr 1, poz. 36). W

rozpoznawanej sprawie istotne było, czy z powodu naruszenia sprawności

organizmu wnioskodawczyni utraciła całkowicie lub częściowo zdolność do pracy

zarobkowej. Ta ostatnia kwestia została rozstrzygnięta przez Sądy obu instancji w

oparciu o zgodne w swojej treści i wnioskach opinie lekarzy, z których wynikało, że

wnioskodawczyni nie jest obecnie osobą niezdolną do pracy, a zatem – wobec

niespełnienia warunku z art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS -

nie przysługuje jej renta z tytułu niezdolności do pracy.

Okoliczności te zostały prawidłowo ocenione w toku postępowania, co biorąc

pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814

§ 1 k.p.c.