I BU 4/10

Sygn. akt I BU 4/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania E. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 czerwca 2010 r.,

skargi organu rentowego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia - wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 13 października 2009 r.,

stwierdza, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z prawem.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 grudnia 2007r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił

ubezpieczonemu E. G. prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do

2

bezpłatnego węgla, podnosząc w uzasadnieniu decyzji, że brak prawa do

świadczenia wynika z utraty prawa do bezpłatnego węgla.

Ubezpieczony w odwołaniu od decyzji, domagał się jej zmiany przez

przyznanie prawa do świadczenia z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, wskazując,

że jest osobą uprawnioną do świadczenia w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 6

lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla

osób uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych (Dz.U. Nr 147, poz. 1031 ze zm.).

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń wyrokiem z dnia 27 października

2008 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do

ekwiwalentu pieniężnego w ilości 2,5 tony za 2002 r.

Z ustaleń Sądu wynika, że ubezpieczony od 1984 r. uprawniony jest do

emerytury górniczej. Prawo do emerytury uzyskał po rozwiązaniu stosunku pracy z

ostatnim pracodawcą - Przedsiębiorstwem Robót Górniczych w J. Jako pracownik

powyższego przedsiębiorstwa był uprawniony do deputatu węglowego w ilości 8 ton

na podstawie Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników

Przedsiębiorstwa Robót Górniczych w J. z dnia 26 listopada 1994 r. oraz

Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów

Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. Po uzyskaniu uprawnień emerytalnych

ubezpieczony do 1995 r. otrzymywał deputat węglowy. Od dnia 1 stycznia 1996 r.

ubezpieczony nie otrzymał deputatu węglowego, ponieważ Przedsiębiorstwo Robót

Górniczych protokołem dodatkowym nr 5 z dnia 30 maja 1995 r. w zakładowym

układzie zbiorowym pracy wprowadziło zmiany i zaprzestało wydawania deputatu

węglowego lub jego pieniężnego ekwiwalentu emerytom i rencistom.

Sąd pierwszej instancji w motywach orzeczenia stwierdził, że w art. 2 pkt. 1

ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do

bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych zawarta

jest definicja ustawowa osoby uprawnionej, obejmująca także ubezpieczonego.

Apelację od wyroku złożył organ rentowy, domagając się jego zmiany i

oddalenia odwołania ewentualnie uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 2 pkt. 1

ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do

bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych.

3

Sąd Apelacyjny, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z

dnia 13 października 2009 r. oddalił apelację.

W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji przywołał wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2005r., sygn. akt SK 20/04 (OTK-A z 2005r. Nr

11 poz. 183), podkreślając pracowniczy charakter prawa do deputatu węglowego,

mającego swoje źródło w postanowieniach Układu Zbiorowego Pracy dla

Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. Po przeprowadzeniu

analizy wcześniejszej regulacji prawnej dotyczącej tego świadczenia Sąd uznał, że

ustawa z dnia 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do

bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych jest

kontynuacją rozwiązań prawnych, zapoczątkowanych przez art. 55 ustawy z dnia

26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do

funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych

uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. Nr 162, poz. 1112 ze zm.) i

przejętych w kolejnych aktach restrukturyzacyjnych: ustawie z dnia 28 listopada

2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006 (Dz. U.

Nr 210, poz. 2037 ze zm.) oraz ustawie z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu

górnictwa węgla kamiennego w latach 2008-2015 (Dz.U. 192, poz. 1379), a

jednocześnie stanowi ich dopełnienie zgodnie ze wskazaniami Trybunału

Konstytucyjnego, albowiem wypełnia lukę, jaka powstała w unormowaniach tych

ustaw w wyniku ograniczenia kręgu podmiotów uprawnionych do spornego

ekwiwalentu pieniężnego przez wyeliminowanie z niego byłych pracowników tychże

przedsiębiorstw.

Odnosząc się do regulacji układowej przewidującej prawo do deputatu

węglowego ubezpieczonego, Sąd Apelacyjny wskazał, że Układ Zbiorowy Pracy dla

Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. przekształcony został

następnie w ponadzakładowy układ zbiorowy pracy przed upływem rocznego

terminu od wejścia w życie ustawy zmieniającej Kodeks pracy (ustawa z dnia 29

września 1994 r.), a zatem wszystkie jego postanowienia wiązały pracodawców, dla

jakich został zawarty. Jednostki organizacyjne wymienione w załączniku nr 1 do

Układu nie mogły odstąpić od jego stosowania tak w trybie art. 9 ust. 3 cytowanej

ustawy, gdyż akt ten nie podpadał pod hipotezę tejże normy prawnej, jak i nie

4

podlegał zmianom w sposób przewidziany w art. 2419

k.p. – w drodze protokołów

dodatkowych do zakładowych układów zbiorowych pracy, a to ze względu na

regulację art. 24126

§ 1 k.p. W konsekwencji byli pracownicy przedsiębiorstw

objętych wspomnianym Układem, którzy uzyskali status emeryta lub rencisty pod

jego rządami, zachowali prawo do deputatu węglowego wynikające z art. 22 tego

aktu.

Sąd Apelacyjny przypomniał, że przepis ten w jego pierwotnym brzmieniu

zapewniał zamieszkałym w kraju emerytom i rencistom oraz wdowom, wdowcom i

sierotom po pracownikach zakładów podlegających Układowi możliwość

wystąpienia z wnioskiem do pracodawcy, od którego odeszli na emeryturę lub

rentę, o przyznanie bezpłatnego węgla w naturze w ilości 3 ton rocznie. Protokołem

dodatkowym nr 7 z dnia 21 listopada 1995r. dokonano jednak - zgodnie z art. 2419

k.p. - zmiany treści Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów

Górniczych, między innymi nadając nową redakcję art. 22 ust. 2 i wprowadzając do

tego artykułu ust. 8 oraz uzupełniając omawiany akt o art. 441

. Powołany art. 22

ust. 2 stanowił odtąd, iż uprawnienia do bezpłatnego węgla w naturze - z

zastrzeżeniem art. 441

- przysługują zamieszkałym w kraju emerytom i rencistom w

wymiarze:

1. 2,5 tony rocznie, których uprawnienia powstały na podstawie Układu

Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Węglowego z dnia 1 lutego 1980 r. i którzy

korzystali z nich w dniu 25 listopada 1995 r.,

2. 3,0 tony rocznie, których uprawnienia powstały na podstawie Układu

Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r.

W ust. 8 tego artykułu dopuszczono możliwość wypłaty przedmiotowego

deputatu węglowego w ekwiwalencie pieniężnym. Natomiast art. 441

stanowił, że

„od dnia 26 listopada 1995 r. postanowienia art. 22 Układu nie dotyczą jednostek,

które do dnia 25 listopada 1995 r. w swoich zakładowych układach zbiorowych

pracy odstąpiły, na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o

zmianie ustawy - kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1994 r.,

Nr 113, poz. 547 ze zm.), od stosowania świadczeń, o których mowa w art. 22 ust.

2 pkt 1 w wymiarze i na zasadach określonych w Układzie Zbiorowym Pracy dla

Przemysłu Węglowego z dnia 1 lutego 1980 r.".

5

Sąd Apelacyjny wskazał, że nowelizacja art. 22 ust. 2 Układu Zbiorowego

Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. nie

uzależniała dalszego trwania uprawnień deputatowych emerytów i rencistów,

wywodzonych z postanowień tegoż aktu, od woli stron zakładowych układów

zbiorowych pracy i nie pozwalała pracodawcom objętym jego unormowaniami na

odstąpienie od realizacji tych świadczeń w ich wewnętrznych przepisach

płacowych. Oznaczała natomiast włączenie do powołanego aktu regulacji Układu

Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Węglowego z dnia 1 lutego 1980 r., w części

dotyczącej przyznania bezpłatnego węgla osobom przechodzącym na emeryturę

lub rentę pod jego rządami, ale przy respektowaniu sytuacji prawnej zaistniałej w

wyniku zastosowania przez partnerów społecznych unormowania art. 9 ust 3

ustawy z dnia 29 września 1994 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie

niektórych zmieniającej dział XI Kodeksu pracy.

Sąd drugiej instancji stwierdził także, że skoro w omawianej sprawie strony

zawarły w trybie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1994 r. porozumienie o

odstąpieniu od stosowania świadczeń gwarantowanych emerytom i rencistom w

Układzie Zbiorowym Pracy dla Przemysłu Węglowego z dnia 1 lutego 1980 r., to

została spełniona negatywna przesłanka rozciągnięcia na ubezpieczonych

unormowania art. 22 ust. 2 pkt 1 Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników

Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. Począwszy bowiem od dnia 26

listopada 1995 r. postanowienia art. 22 Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników

Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. nie dotyczą byłych pracowników

Przedsiębiorstwa Robót Górniczych ROW w J. Z treści normy art. 9 ust. 3 ustawy

zmieniającej z dnia 29 września 2004 r. nie wynika, by ustawodawca skuteczność

zawarcia do dnia 25 listopada 1995r. porozumienia uprawnionych podmiotów o

odstąpieniu od stosowania świadczeń, objętych regulacją art. 22 ust. 2 pkt 1,

uzależniał także od zarejestrowania porozumienia do dnia 25 listopada 1995 r.

Zatem w konsekwencji - wbrew ocenie Sądu Okręgowego - należy uznać, że

ubezpieczony nie jest osobą uprawnioną w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 6 lipca

2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób

uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych, gdyż na dzień 14 stycznia 1999 r. nie

6

zachował prawa do bezpłatnego węgla w naturze bądź ekwiwalentu pieniężnego i

dochodzone świadczenie mu nie przysługuje.

Sąd Apelacyjny wskazał także, że: “odmienne rozstrzygnięcie zawarte w

sentencji wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 października 2009 r. wynika z

przeoczenia faktu, że ubezpieczony nabył prawo do górniczej emerytury w 1984 r.,

a nie - jak to błędnie przyjęto - w 1994 r. Błąd ten jest wynikiem dużej ilości spraw

jednorodnych będących przedmiotem rozpoznania na sesji.”

Organ rentowy wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem tego

wyroku, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie

przepisu art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 2007 r o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu

prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót

górniczych przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie obowiązujących

przepisów prawa, a to poprzez przyjęcie, iż ubezpieczony spełnia warunki

określone ustawą do uznania go za osobę uprawnioną do ekwiwalentu

pieniężnego za deputat węglowy za 2002 r. Podniósł, że uchylenie zaskarżonego

orzeczenia w drodze innych środków prawnych jest niemożliwe: brak jest

przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania, zaś skarga kasacyjna ze

względu na wartość przedmiotu zaskarżenia nie przysługuje. Uprawdopodabniając

wyrządzenie szkody wskazał, że w przypadku wykonania wyroku organ rentowy

będzie obowiązany, wbrew przepisom ustawy, do wypłaty ubezpieczonemu kwoty

832,83 zł stanowiącej równowartość ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy

w wysokości 2,5 tony za 2002 r.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Sąd Apelacyjny błędnie, za Sądem

pierwszej instancji, przyjął, iż ubezpieczony przeszedł na emeryturę w 1994 r.,

zamiast, jak wynika z dokumentacji emerytalnej, w 1984 r. W konsekwencji błędnie

przyjęto, iż sytuację prawną w zakresie uprawnień deputatowych ubezpieczonego

kształtuje Układ Zbiorowy Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21

grudnia 1991 r. W wyniku powyższego w sposób sprzeczny z obowiązującymi

przepisami prawa przyznano ubezpieczonemu - na podstawie ustawy o

ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób

uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych - prawo do ekwiwalentu

pieniężnego za 2002 r.

7

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 4245

§ 1 k.p.c. określa w sześciu punktach wymagania, jakim

powinna odpowiadać skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. Są to: oznaczenie orzeczenia, od którego jest

wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości lub w części (pkt 1),

przytoczenie podstaw skargi oraz ich uzasadnienie (pkt 2), wskazanie przepisu

prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne (pkt 3),

uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie

orzeczenia, którego skarga dotyczy (pkt 4), wykazanie, że wzruszenie orzeczenia w

drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto, gdy skargę

wniesiono, stosując art. 4241

§ 2, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający

wniesienie skargi (pkt 5) oraz wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z

prawem (pkt 6).

W zakresie wymagań określonych w art. 4245

§ 1 pkt 2 i 3, k.p.c. skarżący

powołał przepis art. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z

tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót

górniczych – bez wskazania jego konkretnej jednostki redakcyjnej. Tymczasem

przepis ten - zawierający wyjaśnienie użytych w tej ustawie pojęć - składa się z 3

punktów i każdy z nich stanowi odrębną definicję ustawową. Z argumentacji skargi

wywnioskować można, że w istocie skarżący powołuje się na przepis art. 2 pkt 1

powyższej ustawy, zgodnie z którym za osoby uprawnione do ekwiwalentu

pieniężnego uznaje się emerytów i rencistów mających ustalone prawo do

emerytury lub renty, którzy pobierali bezpłatny węgiel w naturze od przedsiębiorstw

robót górniczych lub przeszli na emeryturę lub rentę z tych przedsiębiorstw oraz

wdowy, wdowców i sieroty mających ustalone prawo do renty rodzinnej po byłych

pracownikach przedsiębiorstw robót górniczych, uprawnionych do bezpłatnego

węgla na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów

górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r., i którzy uzyskali emeryturę lub rentę przed

dniem 1 stycznia 2007 r., a po dniu 31 grudnia 2001 r. nie pobierali ekwiwalentu.

8

Art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa

węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz

szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych, w brzmieniu

obowiązującym do 31 grudnia 2001 r., stanowił, iż osobie uprawnionej na

podstawie Układu Zbiorowego Pracy do bezpłatnego węgla, która uzyskała

emeryturę lub rentę przed 31 grudnia 2002 r., przysługuje oprócz emerytury lub

renty, wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ze środków budżetowych

ekwiwalent pieniężny za deputat węglowy. W wyniku nowelizacji tego przepisu na

podstawie art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustaw: o

Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, Prawo energetyczne, o partiach politycznych,

o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach

gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin

górniczych, o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem

administracji publicznej, Prawo telekomunikacyjne, o komercjalizacji,

restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje

Państwowe", o spółdzielniach mieszkaniowych, o jakości handlowej artykułów

rolno-spożywczych, Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do

Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, o przebudowie i modernizacji technicznej oraz

finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001-2006, o

zmianie ustawy o zamówieniach publicznych oraz o utracie mocy ustawy o kasach

oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele

mieszkaniowe (Dz. U. Nr 154, poz. 1802) doszło do ograniczenia wypłacania

powyższego ekwiwalentu jedynie w stosunku do osób z kopalń całkowicie

likwidowanych. Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2005 r., SK 20/04 (OTK-A 2005 nr 11,

poz. 133) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 26

listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania

w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach

gmin górniczych, w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 2 ustawy zmieniającej z

dnia 21 grudnia 2001 r., obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 5

grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do

funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych

uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. Nr 238, poz. 2020), w części

9

obejmującej zwrot: "z kopalń całkowicie likwidowanych", jest niezgodny z art. 64

ust. 2 w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ustawa z dnia 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do

bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych miała na

celu przywrócenie praw majątkowych w postaci prawa do ekwiwalentu pieniężnego

osobom, które na podstawie znowelizowanego art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 26

listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania

w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach

gmin górniczych utraciły do niego prawo, następnie uznanego za niekonstytucyjny.

Prowadzi to do wniosku, że przepis ten obejmuje osoby, które wcześniej (od

wejścia w życie ustawy z dnia 26 listopada 1998 r.) pobierały od Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych ekwiwalent pieniężny, a następnie utraciły do niego

prawo na skutek sprzecznej z przepisami Konstytucji RP zmiany prawa. Ta

konstatacja stanowi punkt wyjścia dla oceny uprawnień ubezpieczonego do

ekwiwalentu pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. Inaczej rzecz

ujmując, jeśli ubezpieczony miał prawo do ekwiwalentu do 31 grudnia 2001 r., a

następnie je utracił w wyniku niekonstytucyjnej nowelizacji, to jest on osobą

uprawnioną do tego świadczenia w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca

2007 r.

Uprawnionymi do ekwiwalentu pieniężnego na mocy ustawy z dnia 26 listopada

1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w

warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach

gmin górniczych, były, między innymi, te osoby, które na emeryturę lub rentę

przeszły od pracodawcy objętego układem zbiorowym pracy, uprawnionych na

podstawie tego układu do bezpłatnego węgla (ekwiwalentu pieniężnego), oraz

wdowy, wdowców i sieroty po tych emerytach lub rencistach. Jak wynika z

podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku, ubezpieczony przeszedł na emeryturę

w 1984 r., będąc uprzednio zatrudniony przez pracodawcę podlegającemu

Układowi Zbiorowemu Pracy dla Przemysłu Węglowego z dnia 1 lutego 1980 r. Na

mocy art. 22 Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z

dnia 21 grudnia 1991 r. ubezpieczonemu – jako uprawnionemu na mocy Układu

Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Węglowego z dnia 1 lutego 1980 r. –

10

przysługiwało prawo do bezpłatnego węgla w wymiarze 2,5 tony rocznie, z tym że

dopuszczono wypłatę deputatu węglowego w ekwiwalencie pieniężnym. Zgodnie z

art. 441

tego ostatniego Układu, wprowadzonym od dnia 26 lutego 1995 r., od tego

dnia postanowienia art. 22 nie dotyczą jednostek, które do dnia 25 listopada 1995 r.

w swoich zakładowych układach zbiorowych pracy odstąpiły na podstawie art. 9 ust

3 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw od stosowania świadczeń, o których mowa w art. 22 ust 1 pkt 1 w

wymiarze i na zasadach określonych w Układzie Zbiorowym Pracy dla Przemysłu

Węglowego z dnia 1 lutego 1980 r. Art. 441

Układu z 1991 r. odwoływał się zatem

do regulacji zmieniającej dział XI Kodeksu pracy. W myśl art. 9 ust. 1 ustawy z dnia

29 września 1994 r. z upływem 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy tracą

moc układy zbiorowe pracy i porozumienia o przystąpieniu do tych układów,

zawarte przed tym dniem, z zastrzeżeniem ust. 2-7. Do upływu terminu

przewidzianego w ust. 1 strony uprawnione do zawarcia ponadzakładowego układu

zbiorowego pracy mogą zawrzeć porozumienie o wstąpieniu w prawa i obowiązki

stron układu lub porozumienia, o którym mowa w ust. 1, zawartego po dniu 31

grudnia 1986 r. (ust. 2). Stosownie do treści ust. 3 tego artykułu, do upływu terminu

przewidzianego w ust. 1 strony uprawnione do zawarcia zakładowego układu

zbiorowego pracy mogą zawrzeć porozumienie o włączeniu uprawnień i świadczeń

określonych w układzie lub porozumieniu, o którym mowa w ust. 1, zawartych przed

dniem 1 stycznia 1987 r., do zakładowego układu zbiorowego pracy albo o

odstąpieniu od stosowania tych uprawnień i świadczeń. Jeżeli w wyniku zawarcia

porozumienia zachodzi konieczność zmiany postanowień zakładowego układu

zbiorowego pracy, zmian tych dokonuje się w trybie art. 2419

§ 1 Kodeksu pracy.

Stosownie do treści art. 9 ust. 2 ustawy zmieniającej Kodeks ustawy z dnia 29

września 1994 r. nie było możliwości przedłużenia mocy obowiązywania Układu

Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Węglowego z dnia 1 lutego 1980 r., bowiem taka

ewentualność przewidziana została jedynie dla układu zawartego po dniu 31

grudnia 1986 r. Utracił więc on swoją moc na podstawie art. 9 ust. 1 tej ustawy z

dniem 26 października 1995 r., a zgodnie z jego ust. 3 strony uprawnione do

zawarcia zakładowego układu zbiorowego w Przedsiębiorstwo Robót Górniczych w

J. w przewidzianym ustawą terminie zawarły porozumienie o odstąpieniu od

11

stosowania uprawnień i świadczeń określonych w Układzie z 1980 r., podpisując

protokół dodatkowy nr 5 z dnia 30 maja 1995 r., zarejestrowany przez Okręgowego

Inspektora Pracy w K. w dniu 9 lutego 1996 r. W związku z jego rejestracją

Przedsiębiorstwo to odstąpiło od wydawania deputatu węglowego emerytom i

rencistom, których uprawnienia do niego powstały na podstawie Układu

Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Węglowego z 1980 r. Porozumienie to

równocześnie wyłączyło stosowanie do emerytów i rencistów tego Przedsiębiorstwa

art. 22 Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21

grudnia 1991 r. – na mocy art. 441

(wprowadzonego do tego Układu z dniem 26

listopada 1995 r.). Oznaczało to utratę przez ubezpieczonego prawa do deputatu

węglowego (ekwiwalentu pieniężnego), które przekształciło się w uprawnienie

przewidziane w art. 10 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o zmianie ustawy Kodeks

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw. Zgodnie z jego treścią, z dniem, w którym

tracą moc postanowienia układów zbiorowych pracy i porozumień wymienionych w

art. 9 ust. 1, wartość przysługujących na ich podstawie świadczeń byłym

pracownikom będącym emerytami lub rencistami oraz członkom ich rodzin

pobierającym renty rodzinne uwzględnia się w podstawie wymiaru emerytur i rent,

chyba że świadczenia te zostały im zachowane. Ubezpieczony w miejsce prawa do

deputatu węglowego (ekwiwalentu pieniężnego) uzyskał rekompensatę w postaci

zwiększenia emerytury, bowiem taki jest skutek wliczenia wartości deputatu do

podstawy wymiaru emerytury, co potwierdza decyzja organu rentowego z dnia 25

sierpnia 1996 r. (k-55 akt rentowych), wydana po rozpatrzeniu wniosku

ubezpieczonego z dnia 29 lipca 1996 r. (k-52 akt rentowych) o przeliczenie

emerytury „w związku z odstąpieniem z dniem 1 stycznia 1996 r przez

Przedsiębiorstwo Robót Górniczych „R.” S.A. będącego następca prawnym PRG w

J. od wypłacania ekwiwalentu oraz wydawania deputatu węglowego”. W

konsekwencji uznać należy, że ubezpieczony nie był uprawniony do świadczenia

określonego w art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu

górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach

gospodarki rynkowej oraz szczególnych

uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych, a zatem go nie utracił z dniem 1

stycznia 2002 r. Stąd też nie można przyjąć, że należy on do kręgu osób

12

uprawnionych do ekwiwalentu pieniężnego w myśl art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca

2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób

uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych. Przeciwne stanowisko oznaczałoby

przyznanie podwójnej korzyści – po raz pierwszy poprzez zwiększenie emerytury z

powodu utraty prawa do deputatu węglowego (ekwiwalentu pieniężnego)

przysługującego na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu

Węglowego z 1980 r. oraz po raz drugi poprzez przyznanie ekwiwalentu

pieniężnego z ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. Ostatecznie emeryt uzyskałby

podwójną rekompensatę z tego samego tytułu.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 42411

§ 2 k.p.c

orzekł jak w sentencji.