II UK 278/09

Sygn. akt II UK 278/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 sierpnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z wniosku K. J.

przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w W.

o emeryturę wojskową, wstrzymanie jej wypłaty i zwrot nienależnie pobranego

świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 sierpnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 6 marca 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wojskowe Biuro Emerytalne decyzją z dnia 21 marca 2007 r. wstrzymało K.

J. wypłatę emerytury wojskowej od 1 kwietnia 2007 r., zaś decyzjami z dnia 30

kwietnia 2007 r. stwierdziło ustanie prawa ubezpieczonego do emerytury wojskowej

2

od 17 października 2006 r. oraz uznało pobraną przez niego emeryturę za okres od

1 listopada 2006 r. do 31 marca 2007 r. w łącznej kwocie 17.445,25 złotych za

świadczenie nienależne i zobowiązało świadczeniobiorcę do zwrotu tej kwoty.

Powyższe decyzje zostały zaskarżone przez ubezpieczonego.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z

dnia 10 marca 2008 r. oddalił odwołania ubezpieczonego od wszystkich

zaskarżonych decyzji, a wniosek odwołującego o umorzenie kwoty nienależnie

pobranego świadczenia przekazał organowi emerytalnemu do rozpoznania.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że decyzją organu emerytalnego z dnia 22

czerwca (powinno być: sierpnia) 2005 r. ustalono prawo ubezpieczonego K. J.

(urodzonego […] 1960 r.) do wojskowej emerytury począwszy od 23 czerwca 2005

r. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt WA 28/06,

wydanym po rozpoznaniu apelacji prokuratora i obrońcę oskarżonego

ubezpieczonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 10

kwietnia 2006 r., orzekł wobec odwołującego środek karny w postaci degradacji w

związku z przestępstwem popełnionym przed zwolnieniem ze służby. Pismem z 19

marca 2007 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w W. zawiadomił Wojskowe Biuro

Emerytalne o orzeczeniu wobec ubezpieczonego wspomnianego środka karnego.

Informacja ta legła u podstaw wydania przez organ emerytalny zaskarżonych

decyzji.

Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy przypomniał, że z mocy

art. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) żołnierzom

zwolnionym z zawodowej służby wojskowej przysługuje z budżetu państwa na

zasadach określonych w ustawie, zaopatrzenie emerytalne z tytułu wysługi lat lub w

razie całkowitej niezdolności do służby. Z kolei w myśl art. 10 powołanego aktu

prawo do wspomnianego zaopatrzenia emerytalnego nie przysługuje żołnierzowi,

który został skazany prawomocnym wyrokiem sądu na karę dodatkową

pozbawienia praw publicznych lub karę degradacji za przestępstwo, które zostało

popełnione przed zwolnieniem ze służby. Na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy

wypłatę emerytury wstrzymuje się, jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające

zawieszenie lub ustanie prawa do świadczenia. W świetle art. 38 ust. 1 pkt 1 tego

3

aktu prawo do świadczeń ustaje, gdy przestaje istnieć którykolwiek z warunków

wymaganych do jego uzyskania. Art. 48 ust. 1 ustawy stanowi zaś, że osoby, które

pobierały świadczenia pieniężne mimo istnienia okoliczności powodujących ustanie

lub zawieszenie prawa do świadczeń albo ograniczenie ich wysokości, są

obowiązane do zwrotu nienależnych im świadczeń, jeżeli były pouczone w formie

pisemnej przez organ emerytalny o obowiązku zawiadomienia o tych

okolicznościach.

W ocenie Sądu pierwszej instancji cytowane przepisy odnoszą się

również do sytuacji, w których świadczenie emerytalne zostało przyznane, ale na

skutek unicestwienia po dniu wydania decyzji o przyznaniu świadczenia

któregokolwiek z warunków wymaganych do jego uzyskania, prawo takie ustaje.

Powołane unormowania dotyczą zatem również odwołującego jako żołnierza

zwolnionego z zawodowej służby wojskowej, dla którego decyzją ustalone zostało

prawo do emerytury, a wobec którego następnie orzeczono środek karny

przewidziany w art. 10 ustawy, skutkujący brak prawa do świadczenia pieniężnego

z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych. Orzeczenie tegoż środka za

przestępstwo popełnione przed zwolnieniem ze służby jest okolicznością, która

implikuje ustanie prawa do świadczeń z tytułu zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy

zawodowych, stąd też słusznie organ emerytalny wstrzymał wypłatę wojskowej

emerytury odwołującego. Z dniem wydania przez Sąd Najwyższy wyroku

orzekającego wobec skarżącego środek karny w postaci degradacji przestał istnieć

warunek wymagany do uzyskania prawa do przedmiotowej emerytury i dlatego

należało stwierdzić ustanie tegoż prawa. Pobrana przez odwołującego - mimo

zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia – emerytura

jest więc świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi, gdyż skarżący został

pisemnie pouczony o obowiązki zawiadomienia organu emerytalnego o

okolicznościach skutkujących ustaniem lun zawieszeniem prawa do świadczeń.

Apelacją do powyższego wyroku w części oddalającej odwołania od decyzji

organu emerytalnego złożył ubezpieczony, wnosząc o jego uchylenie i

uwzględnienie odwołań. W uzasadnieniu środka odwoławczego skarżący podniósł,

że art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych

ma zastosowanie tylko do sytuacji, gdy żołnierz zawodowy z własnej woli pozostaje

4

z służbie mimo spełniania warunków nabycia prawa do wojskowej emerytury, po

czym zostaje skazany na degradację. Wówczas art. 10 ustawy stanąłby na

przeszkodzie uzyskaniu przezeń świadczenia emerytalnego. Przepis ten stanowi

bowiem o warunkach wymaganych do uzyskania prawa do świadczeń, zatem nie

dotyczy on świadczeń jeszcze już przyznanych. Art. 10 ustawy odnosi się do

żołnierzy zawodowych, tymczasem odwołujący utracił tenże status z chwilą

orzeczenia wobec niego kary degradacji.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 6

marca 2009 r., prostując komparycję zaskarżonego orzeczenia, zmienił wyrok Sądu

pierwszej instancji w części oddalającej odwołanie od decyzji organu emerytalnego

z dnia 30 kwietnia 2007 r. i zmienił tę decyzję w ten sposób, że zwolnił K. J. z

obowiązku zwrotu kwoty 17.445,25 złotych oraz oddalił apelację w pozostałym

zakresie.

Cytując pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12

lutego 2008 r., sygn. akt SK 82/06 (OTK ZU z 2008 r. Nr 1, poz. 3) Sąd drugiej

instancji zauważył, że system zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych

oraz system zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy służb mundurowych

stanowią szczególny rodzaj ustawowego przywileju – przynajmniej z punktu

widzenia osób objętych powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych.

Odrębności dotyczą zarówno sposobu określenia przesłanek, których spełnienie

jest konieczne dla uzyskania prawa do emerytury, ustalania podstawy wymiaru

świadczenia oraz tzw. Wysługi emerytalnej. Obowiązujące w tych systemach

rozwiązania są korzystniejsze od obowiązujących w powszechnym systemie

ubezpieczeniowym, a uzasadnione jest to szczególnym charakterem służby.

Art. 10 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,

Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego

Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej

Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r.

Nr 8, poz. 67 ze zm.) zawierał do czasu jego nowelizacji dokonanej z dniem 11

czerwca 2007 r. brzmienie analogiczne do art. 10 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r.

5

o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych ( jednolity tekst: Dz. U. z 2004

r. Nr 8, poz. 66 ze zm.).Przepis ten został uznany wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 29 kwietnia 2008 r., sygn. akt P 38/06 (OTK-A z 2008 r. Nr

3, poz. 46) za zgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 3 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, iż omawiany

przepis wprowadza bezwzględną przesłankę negatywną, uniemożliwiającą

uzyskanie prawa do świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego w reżimie

właściwym dla służb mundurowych, a w razie wcześniejszego nabycia prawa do

takich świadczeń – skutkuje jego utratą wstrzymaniem wypłaty emerytury lub renty.

Nadto zdarzeniem powodującym opisane skutki jest prawomocne skazanie

funkcjonariusza na karę dodatkową (obecnie – środek karny) pozbawienia praw

publicznych za przestępstwo popełnione przed zwolnieniem ze służby. To znaczy,

że świadczenia emerytalno – rentowe otrzymywane przez byłego funkcjonariusza,

który spełnia inne wymogi ustawowe warunkujące nabycie prawa do takich

świadczeń, aż do momentu uprawomocnienia się wyroku skazującego,

orzekającego wymieniony środek karny, są traktowane jako należne. Analizowana

regulacja dotyczy wyłącznie świadczeń emerytalno – rentowych wypłaconych ze

szczególnego systemu zaopatrzenia funkcjonariuszy służb mundurowych w

kontekście możliwości uzyskania świadczeń emerytalno – rentowych z systemu

ubezpieczeń społecznych, po spełnieniu ustawowo określonych przesłanek.

W ocenie Sądu Apelacyjnego zważywszy na to, że art. 39 ust. 1 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (….) miał przed dniem 11

czerwca 2007 r. identyczne brzmienie jak art. 38 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych, brak jest podstaw do dokonywania innej, niż

wyżej przedstawiona, w odniesieniu do przepisów tego pierwszego aktu, wykładni

przepisów art. 10, art. 38 ust. 1 pkt 1 i art. 44 ust. 1 pkt 1 drugiej z wymienionych

ustaw.

Sąd drugiej instancji zauważył, że art. 12 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych stanowi o przesłankach, których zaistnienie

warunkuje nabycie prawa do emerytury wojskowej. Natomiast art. 10 wprowadza

dwie negatywne przesłanki, których spełnienie powoduje skutek w postaci w ogóle

braku prawa do zaopatrzenia emerytalnego na podstawie ustawy, określonego

6

przedmiotowo w art. 2, z więc i do świadczenia pieniężnego w postaci wojskowej

emerytury. Zaistnienie jednej z przesłanek ( w tym przypadku orzeczenie wobec

apelującego środka karnego w postaci degradacji za przestępstwo popełnione

przed zwolnieniem ze służby) uniemożliwia uzyskanie świadczeń z zaopatrzenia

emerytalnego, ich nabycie, jak również ustanie prawa do świadczeń, jeśli uprzednio

zostało stwierdzone jego nabycie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, gdyby celem

ustawodawcy było jedynie uniemożliwienie żołnierzowi uzyskania prawa do

zaopatrzenia emerytalnego, wówczas przepis brzmiałby tak, że prawa do

zaopatrzenia emerytalnego nie nabywa żołnierz, a nie prawo to mu nie przysługuje.

Kategoria przysługiwania prawa to nie tylko jego nabycie, ale i zachowanie.

Zachowanie prawa do świadczenia jest wykluczone, gdy zachodzi negatywna

przesłanka, która stoi na przeszkodzie jego przysługiwania, a więc i nabycia i

zachowania. Nadto z posłużenia się przez ustawodawcę w art. 10 ustawy

sformułowaniem (…) nie przysługuje żołnierzowi, który (….), nie można wywodzić,

że po skoro po orzeczeniu środka karnego w postaci degradacji skazany nie był już

żołnierzem zawodowym, to cytowany przepis nie ma do niego zastosowania.

Ustawodawca konstruując tenże przepis zdawał sobie sprawę ze skutków

degradacji, zatem jeśli mimo to użył zwrotu „nie przysługuje żołnierzowi”, to

pojęciem żołnierza objął również osobę, wobec której degradację orzeczono.

Konkludując Sąd Apelacyjny stwierdził, że prawo apelującego do emerytury

wojskowej ustało z mocy art. 38 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 10 ustawy

zaopatrzeniowej, a konsekwencją tego było wstrzymanie wypłaty świadczenia

stosownie do art. 44 ust. 1 pkt 1 tego aktu. Orzeczenie Sądu pierwszej instancji o

oddaleniu odwołań ubezpieczonego od decyzji organu emerytalnego w tym

zakresie jest więc prawidłowe.

Chybione jest natomiast rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w części

dotyczącej odwołania ubezpieczonego od decyzji zobowiązującej go do zwrotu

pobranego świadczenia. Orzeczenie w tym zakresie zapadło z naruszeniem prawa

materialnego ( art. 48 ust. 1 ustawy), co po części spowodowane było dokonaniem

przez Sąd ustaleń faktycznych, które nie mają oparcia w materiale dowodowym

sprawy. Wbrew poczynionym przez Sąd pierwszej instancji ustaleniom, decyzja z

dnia 22 sierpnia 2005 r., przyznająca wnioskodawcy prawo do emerytury

7

wojskowej, nie zawierała pouczenia o obowiązku zawiadomienia organu

emerytalnego o tej okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczenia, jaką

jest skazanie prawomocnym wyrokiem na karę dodatkową (środek karny)

degradacji. Brak stosownego pouczenia implikuje zaś niezaistnienie obowiązku

zwrotu emerytury wypłaconej świadczeniobiorcy pomimo ustania prawa do niej.

Powyższy wyrok w części oddalającej apelację został zaskarżony skargą

kasacyjną ubezpieczonego. Skargę oparto na podstawie naruszenia prawa

materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 10 oraz art.

38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66

ze zm.). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku wraz z poprzedzającym

go wyrokiem Sądu pierwszej instancji i zmianę orzeczenia poprzez uwzględnienie

odwołań K. J. od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia 21 marca 2007 r.

oraz z dnia 30 kwietnia 2007 r. o ustaniu prawa ubezpieczonego do emerytury

wojskowej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrażono pogląd, że przepisy art. 10

oraz art. 38 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy mają zastosowanie do żołnierza

zawodowego, który pomimo spełnienia warunku określonego w art. 12 tego aktu, tj.

posiadania 15 lat służby wojskowej w wojsku polskim, nadal odbywa służbę. Nie

jest natomiast określona w ustawie sytuacja osoby, która ma już przyznaną

emeryturę wojskową, a następnie orzeczono wobec niej karę degradacji za

przestępstwo popełnione przez zwolnieniem ze służby. Degradacja nie stoi na

przeszkodzie zachowaniu prawa do nabytego świadczenia. Literalne tłumaczenie

sformułowania „uzyskać” prowadzi do wniosku, iż zwrot ten oznacza otrzymanie

czegoś, co było przedmiotem starań. Nie można uzyskać tego, czego się jeszcze

nie posiada. Tymczasem ubezpieczony miał przyznaną emeryturę wojskową z

mocy decyzji organu emerytalnego z dnia 22 sierpnia 2005 r.

Ustawa ma też swój słowniczek zamieszczony w art. 2. W świetle tego

przepisu zwrot „emeryt” oznacza emeryta wojskowego i jest pojęciem innym od

pojęcia „żołnierza”. Art. 10 ustawy dotyczy zaś żołnierza, który dopiero zamierza

ubiegać się o emeryturę wojskową, a stoi temu na przeszkodzie sytuacja opisana

hipotezą omawianej normy prawnej. Gdyby ustawodawca zamierzał zaliczyć do tej

8

grupy także osoby, wobec których wydano już decyzję o przyznaniu emerytury

wojskowej, wymieniłby w przepisie także emerytów.

Zdaniem skarżącego, skoro art. 10 ustawy dotyczy tylko żołnierzy

zawodowych, błędne były decyzje o wstrzymaniu wypłaty pobieranego przez

ubezpieczonego świadczenia oraz o stwierdzeniu ustaniu jego prawa do emerytury

wojskowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem bezzasadny

okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie art. 10 i art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia10 grudnia

1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin ( Dz. U.

z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.).

Analizę prawidłowości zaskarżonego wyroku rozpocząć wypada od

przypomnienia, że zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy

ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego, a

zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Zabezpieczenie

społeczne pojmowane jest jako system urządzeń i świadczeń służących

zaspokajaniu usprawiedliwionych potrzeb obywateli, którzy utracili zdolność do

pracy lub doznali ograniczenia tej zdolności. Do istoty prawa do przedmiotowego

zabezpieczenia należy zatem ochrona obywateli w razie wystąpienia ryzyka

ubezpieczeniowego, powodującego całkowitą lub częściową utratę możliwości

samodzielnego utrzymania się albo polegającego na osiągnięciu określonego wieku

emerytalnego. Prawodawca konstytucyjny pozostawił sprecyzowanie zakresu i form

zabezpieczenia społecznego ustawie zwykłej. Regulacja konstytucyjna akcentuje

zaś szeroką swobodę działania przyznaną parlamentowi w zakresie

urzeczywistnienia prawa do owego zabezpieczenia. Do ustawodawcy zwykłego

należy wybór rozwiązań, które uważa za optymalne z punktu widzenia potrzeb

obywateli oraz wymagań rozwoju gospodarczego kraju. Nałożony na ustawodawcę

obowiązek urzeczywistnienia wyrażonych w Konstytucji gwarancji socjalnych w

9

drodze stosownych regulacji normatywnych nie oznacza obowiązku maksymalnej

rozbudowy systemu świadczeń. Ustawodawca powinien jednak stworzyć możliwość

nabycia prawa do emerytury wszystkim osobom, które przez odpowiednio długi

okres utrzymują się z pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy lub stosunku

służbowego albo samodzielnie prowadzonej działalności zarobkowej, a same

świadczenia powinny być zagwarantowane w wysokości odpowiadającej minimum

życiowemu, tak aby umożliwić uprawnionym zaspokojenie podstawowych potrzeb

(wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 1999 r., K 5/10 OTK ZU z

1999 r. nr 5, poz. 100; z dnia 6 lutego 2002 r., SK 11/01, OTK ZU z 2002 r. nr 1/A,

poz. 2;z dnia 27 stycznia 2003 r., SK 27/02, OTK ZU z 2003 r. nr 1/A, poz. 2; z dnia

4 września 2004 r., SK 30/03, OTK ZU z 2004 r. nr 8/A , poz. 82; z dnia 11 grudnia

2006 r., SK 15/06, OTK ZU z 2006 r. nr 11/A, poz. 170 ; z dnia 13 lutego 2007 r., K

46/05, OTK ZU z 2007 r. nr 2/A, poz. 10 i z dnia 1 kwietnia 2008 r., SK 96/06, OTK

ZU z 2008 r. nr 3/A, poz. 40).

Służby mundurowe oraz wojsko stanowię grupy uprzywilejowane w systemie

ubezpieczeń społecznych. Specyfika systemu zaopatrzenia emerytalnego tych

służb jest determinowana ich szczególnym charakterem. Pełnienie służby

wojskowej ( służb mundurowych) zakłada bowiem ścisłą podległość przełożonym i

dyspozycyjność, nielimitowany czas pracy, daleko idące ograniczenie możliwości

zajmowania innych stanowisk i funkcji oraz uzyskiwania dodatkowych przychodów,

jak również posiadanie u pełniących służbę szczególnych predyspozycji

psychofizycznych i występowanie ryzyka bezpośredniego zagrożenia życia lub

zdrowia ( wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 1999 r., K 25/96,

OTK ZU z 1997r. nr 3-4, poz. 36; z dnia 19 lutego 2001 r., SK 14/00, OTK ZU z

2001 r. nr 2/A, poz. 31 i z dnia 27 stycznia 2003 r., SK 27/02, OTK ZU z 2003 r. nr

1/A, poz. 2). Owo uprzywilejowanie wyraża się w określeniu źródła finansowania

zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy i funkcjonariuszy służb mundurowych ( budżet

państwa) oraz korzystniejszych - w relacji do osób podlegających powszechnemu

systemowi ubezpieczeń społecznych - warunkach nabywania prawa do świadczeń

i sposobu ustalania ich wysokości. Ustawodawca zwykły nie ma natomiast

obowiązku gwarantować objęcia tymże uprzywilejowanym zaopatrzeniem

emerytalnym każdego żołnierza czy funkcjonariusza i w każdym przypadku, bez

10

względu na przebieg służby. Stąd też zarówno art. 10 ustawy z dnia 10 grudnia

1993r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin

(jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) jak i art. 10 cytowanej w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Agencji Wywiadu, Służb Kontrwywiadu Wojskowego, Służb Wywiadu Wojskowego,

Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu,

Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (jednolity tekst:

Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67 ze zm.) przewidują wyłączenie prawa do

przedmiotowego zaopatrzenia osób skazanych prawomocnym wyrokiem na karę

dodatkową (środek karny) pozbawienia praw publicznych lub degradację za

przestępstwo popełnione przed zwolnieniem ze służby. Tego rodzaju negatywna

przesłanka prawa do zaopatrzenia emerytalnego, niemająca swojego odpowiednika

w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych, chociaż powoduje

wykluczenie żołnierza lub funkcjonariusz służb mundurowych z grona osób

predestynowanych do świadczeń z tegoż zaopatrzenia, to nie oznacza pozbawienia

tych osób prawa do zabezpieczenia społecznego gwarantowanego normą art. 67

ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, skoro art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) zapewnia im w takich

sytuacjach - przy spełnieniu ustawowych kryteriów - prawo do emerytur i rent z

powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych.

Przechodząc do analizy regulacji art. 10 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin godzi się podkreślić, że

omawiany przepis zamieszczony jest w dziale I tego aktu, wśród przepisów

ogólnych. W art. 1 ustawy określono zakres podmiotowy jej unormowań, rodzaj

ryzyka ubezpieczeniowego, którego zajście stanowi tytuł do zaopatrzenia

emerytalnego oraz źródło finansowania świadczeń, stanowiąc że żołnierzom

zwolnionym ze służby wojskowej przysługuje z budżetu państwa, na zasadach

określonych w ustawie, zaopatrzenie emerytalne z tytułu wysługi lat lub w razie

całkowitej niezdolności do służby, a członkom ich rodzin – w razie śmierci żywiciela.

Natomiast w art. 2 omawianego aktu sprecyzowano zakres przedmiotowy ustawy,

11

obejmujący świadczenia pieniężne (emeryturę wojskową, wojskową rentę

inwalidzką, wojskową rentę rodzinną, dodatki do emerytury i renty, zasiłek

pogrzebowy) oraz inne świadczenia i uprawnienia (świadczenia lecznicze,

świadczenia socjalne i prawo do umieszczenia w domu emeryta wojskowego).

Prawdą jest, iż w art. 10 ustawy mowa jest o żołnierzach a nie emerytach

wojskowych (czyli – stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy – żołnierzach zwolnionych ze

służby wojskowej, którzy mają ustalone prawo do emerytury wojskowej). Skoro

jednak zaistnienie sytuacji opisanej hipotezą normy prawnej zawartej w tym

przepisie, implikuje przewidziany w jej dyspozycji skutek w postaci

nieprzysługiwania prawa do zaopatrzenia emerytalnego, to w grę wchodzą

wszystkie świadczenia wyszczególnione w art. 2 ustawy, a nie tylko emerytura

wojskowa. Adresatem regulacji zawartej w art. 10 ustawy są zatem zarówno

żołnierze zwolnieni ze służby wojskowej ubiegający się o przyznanie świadczeń z

zaopatrzenia emerytalnego, jak i osoby już z tych świadczeń korzystające, czyli

emeryci wojskowi oraz renciści wojskowi, zdefiniowani w art. 3 ust. 2 i 3 tegoż aktu.

Nie ma racji skarżący twierdząc, że zakresem podmiotowym cytowanego przepisu

objęci są żołnierze, którzy po osiągnięciu stażu służbowego uprawniającego do

emerytury wojskowej, nadal pozostają w służbie i dopiero w przyszłości będą

występować z wnioskami o przyznanie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. W

kontekście art. 1 ustawy przedmiotowe zaopatrzenie przysługuje wszak żołnierzom

zwolnionym ze służby wojskowej. A contrario – do chwili zwolnienia ze służby

żołnierz zawodowy nie nabywa prawa do zaopatrzenia emerytalnego, bez względu

na spełnienie pozytywnych i niezaistnienie negatywnych przesłanek uzyskania

uprawnień do poszczególnych świadczeń z tego zaopatrzenia.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku i wspartym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia

29 kwietnia 2008 r., P 38/06 (OTK-A z 2008 r. nr 3, poz. 46), zapadłym na tle

analogicznej regulacji dotyczącej funkcjonariuszy służb mundurowych, iż pod

pojęciem „przysługiwania prawa do zaopatrzenia emerytalnego” w ujęciu

komentowanego przepisu należy rozumieć zarówno nabycie prawa do owego

zaopatrzenia przez żołnierza dopiero ubiegającego się o to po zwolnieniu ze służby

wojskowej, jak i jego zachowanie przez osobę, której uprawnienia do świadczeń

12

zostały uprzednio ustalone prawomocną decyzją organu emerytalnego. W myśl art.

38 ust. 1 pkt 1 ustawy dalsze trwanie nabytego prawa do świadczenia uzależnione

jest przecież od istnienia któregokolwiek z warunków wymaganych do uzyskania

tego prawa. Jednym z takich warunków jest zaś – zgodnie z art. 10 ustawy –

nieskazanie żołnierza prawomocnym wyrokiem sądowym na karę dodatkowa

(środek karny) pozbawienia praw publicznych lub degradację za przestępstwo

popełnione przed zwolnieniem ze służby wojskowej.

Warto zauważyć, że ustawodawca posłużył się w cytowanym przepisie

cezurą czasową jedynie w odniesieniu do popełnienia przestępstwa, zaznaczając iż

dla wywołania skutku opisanego dyspozycją omawianej normy prawnej, czyn

powinien być popełniony przed zwolnieniem żołnierza ze służby wojskowej. Co do

momentu skazania prawomocnym wyrokiem sądowym za owo przestępstwo na

wspomnianą karę dodatkową (środek karny), nie oznaczono żadnej daty mającej

prawne znaczenie. W konsekwencji tegoż, jeżeli prawomocne skazanie nastąpi

przed przyznaniem żołnierzowi świadczenia, nie nabędzie on prawa do niego.

Natomiast późniejsze (czyli po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie z

zaopatrzenia emerytalnego) skazanie implikuje ustanie tego prawa. Wszelka

dyferencjacja uprawnień do zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych w

zależności od daty prawomocnego skazania na karę dodatkowa (środek karny)

utraty praw publicznych lub degradacji za przestępstwo popełnione przed

zwolnieniem żołnierza ze służby wojskowej nie ma oparcia w treści analizowanego

przepisu i nie znajduje jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.

Wobec bezzasadności zarzutów podniesionych w ramach podstawy kasacyjnej

naruszenia prawa materialnego przy ferowaniu zaskarżonego wyroku, Sąd

Najwyższy z mocy art. 398¹4

k.p.c. orzekł jak w sentencji.