II PK 154/12

Sygn. akt II PK 154/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSA Magdalena Tymińska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. A. i in.

przeciwko 1. L. Spółce Akcyjnej w W.

2. S .Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

o ustalenie istnienia stosunku pracy od 19 maja 2010 roku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 stycznia 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej S. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od

wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 13 grudnia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Powodowie: […]wnosili o ustalenie, że pomiędzy nimi i jedną z pozwanych

spółek: L. lub I. istnieje od 19 maja 2010 r. stosunek pracy oraz o zasądzenie

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwana L. wnosiła o oddalenie powództw i zasądzenie kosztów

postępowania.

Pozwana I. wnosiła o oddalenie powództw i zasądzenie kosztów

postępowania.

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2011 r. Sąd Rejonowy– Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. ustalił, że od 19 maja 2010 r. powodowie

pozostawali w stosunkach pracy w ramach umów o pracę z I. Sp. z o.o.; oddalił

powództwo w stosunku do L. Sp. z o.o.; oddalił wniosek L. z o.o. o zasądzenie od

powodów kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz zasądził

od I. Sp. z o.o. na rzecz każdego z powodów po 60 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego.

Sąd Rejonowy ustalił, że powodowie pracowali na podstawie umów o pracę

w L. Sp. z o.o. i z tej spółki w trybie art. 231

k.p. zostali przejęci jako pracownicy

przez I. Sp. z o.o., a od 6 lipca 2009 r. zostali przejęci w trybie art. 231

k.p. przez I.

Sp. z o.o. i w tej to spółce wykonywali dotychczasową pracę związaną ze

sprzątaniem samolotów PLL LOT S.A. w Porcie Lotniczym […]. Praca ta musiała

być wykonywana przy użyciu takiego sprzętu, jak samochody do poruszenia się po

płycie lotniska (z uwagi na zakaz poruszania się pieszo) czy też odkurzacze do

sprzątania pokładów samolotów. Praca ta mogła być wykonywana, gdyż od 18

maja 2009 r. w ramach Aneksu B (standardowa umowa na obsługę lotniska)

zawartego między PLL LOT S.A. w Warszawie i I. Sp. z o.o. istniała umowa na

czas oznaczony 12 miesięcy (od 18 maja 2009 r.), zawierająca zapis o możliwości

jej wypowiedzenia na 3 miesiące przed zakończeniem okresu tych 12 miesięcy, w

ramach której I. Sp. z o.o. sprzątała samoloty PLL LOT S.A. w Porcie Lotniczym

[…]. Zgodnie z § 11 tej umowy I. Sp. z o.o. przeniósł prawa wynikające z tej umowy

na I. Services Sp. z o.o. Z tym wiązało się przekazanie powodów w trybie art. 231

k.p. między tymi spółkami z dniem 6 lipca 2009 r. i wykonywanie tej usługi

sprzątania przez I. Sp. z o.o. na rzecz PLL LOT S.A. w miejsce I. Sp. z o.o. Pismem

z 17 lutego 2010 r. PLL LOT S.A. powiadomiła I. Sp. z o.o., że 18 maja 2010 r. mija

3

okres 12 miesięcy trwania umowy na świadczenie usług sprzątania samolotów i

wypowiada powyższy Aneks B ze skutkiem na dzień 18 maja 2010 r. Następnie

PLL LOT S.A. w Warszawie wybrała do świadczenia tych usług całkowicie odrębny

i samodzielny podmiot w stosunku do I. Sp. z o.o., to jest L. Sp. z o.o. i w ramach

Aneksu nr 1 z 19 maja 2010 r. do umowy na obsługę lotniskową z 1 lutego 2010 r.

zawarła z tym podmiotem umowę na sprzątanie swoich samolotów na lotnisku […].

W ten sposób PLL LOT S.A. w Warszawie dokonał zamiany podmiotów

świadczących te usługi, rezygnując z kontynuacji umowy z I. Sp. z o.o., choć taka

kontynuacja była możliwa w świetle § 10 ust. 2 Aneksu B. Spółka L.. Sp. z o.o.

przystąpiła do wykonywania tej usługi dla PLL LOT S.A. w Warszawie od 19 maja

2010 r., gdyż świadczyła wcześniej usługi sprzątania na rzecz różnych

przewoźników i miała dostęp do lotniska. Miała też niezbędne do tego

pomieszczenia, narzędzia i własnych pracowników już zatrudnionych lub takich

którzy mogą być zatrudnieni w ramach naboru. Do wykonywania tej usługi L. Sp. z

o.o. nie przejęła i nie zamierzała przejąć jakichkolwiek składników majątkowych ani

pracowników od I. Sp. z o.o. Nie zawierała w tym zakresie jakichkolwiek umów z I.

Sp. z o.o. ani z innymi podmiotami. Nie składała w tym zakresie obietnic. L. Sp. z

o.o. od 19 maja 2010 r. wykonywała na rzecz PLL LOT S.A. w Warszawie usługi

sprzątania na podstawie odrębnej umowy niż ta, która dotychczas łączyła I. Sp. z

o.o. z PLL LOT S.A. Do świadczenia tej usługi L. Sp. z o.o. nie przejęła nawet

pośrednio od PLL LOT S.A. w Warszawie jakiegokolwiek mienia, przy pomocy

którego poprzedni wykonawca tej usługi wykonywał swoje obowiązki. Między

spółkami I. Sp. z o.o. i L. Sp. z o.o. nie istniał żaden węzeł prawny, który mógłby

być podstawą transferu między nimi mienia, usług i pracowników. Tymczasem I.

Sp. z o.o. pismami z 25 marca 2010 r. powiadomiła powodów, że od 19 maja

2010 r. ich pracodawcą będzie na podstawie art. 231

k.p. L. Sp. z o.o. w związku z

przejęciem części zakładu pracy i przejęciem wykonywania usługi porządkowo-

czystościowej. Natomiast L. Sp. z o.o. pismem z 17 maja 2010 r., skierowanym do

pracowników I. Sp. z o.o., powiadomił ich, że nie nastąpi przejęcie zakładu pracy w

rozumieniu art. 231

k.p. z I. Sp. z o.o. na L. Sp. z o.o. i że L. Sp. z o.o. nie będzie

ich nowym pracodawcą. L. Services Sp. z o.o. nigdy nie obiecywała zatrudnienia

powodom i nie stała się ich pracodawcą w trybie art. 231

k.p. I. Sp. z o.o. w dacie 19

4

maja 2010 r. i po tej dacie nadal był pracodawcą powodów, gdyż nie złożył

powodom skutecznego oświadczenia woli o rozwiązaniu z nimi umów o pracę. 19

maja 2010 r. L. Sp. z o.o. nie dopuściła powodów do pracy u siebie, nie godząc się

na ich przejęcie i zatrudnienie.

Zdaniem Sądu Rejonowego, nie można uznać, że doszło do przejęcia usług

między pozwanymi, bo brak na to jakichkolwiek dowodów. Usługa ta wróciła do PLL

LOT S.A., który powierzył jej wykonywanie w ramach całkowicie odrębnej umowy

innemu podmiotowi, to jest L. Sp. z o.o. i ten podmiot samodzielnie przystąpił do jej

wykonywania własnym sprzętem i pracownikami. Brak dowodów, aby uznać, że do

realizacji tej usługi przejęto jakiekolwiek składniki majątkowe od I. Sp. z o.o. i aby

były podstawy do przejęcia powodów w trybie art. 231

k.p. Nie było jakiegokolwiek

porozumienia lub umowy między pozwanymi co do przejęcia tej usługi z

pracownikami, tak jak to się stało miedzy I. Sp. z o.o. a I. Sp. z o.o. w ramach

porozumienia z 2 lipca 2009 r. w zakresie § 11 Aneksu B ważnego od 18 maja

2009 r., zawartego między PLL LOT S.A. a I. Sp. z o.o. Tym samym, zdaniem Sądu

pierwszej instancji, brak jest dowodu w tej sprawie pozwalającego uznać, że od 19

maja 2010 r. powodowie stali się w trybie art. 231

k.p. pracownikami L. Sp. z o.o.

Inne rozumowanie byłoby pozbawione podstaw logicznych i prawnych. Sąd zwrócił

ponadto uwagę, że gdyby uznać inaczej, to I. Sp. z o.o., zmuszając L.. Sp. z o.o. do

zatrudniania swoich pracowników, działałby z pominięciem woli PLL LOT S.A.,

która zrezygnowała z usług I. z powodu złej pracy powodów a musiałaby tolerować

dalej taki stan rzeczy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że całokształt materiału

dowodowego zebranego w sprawie wskazuje na to, że I. Sp. z o.o. nie miała

żadnych podstaw do uznania, że doszło do przekazania powodów w trybie art. 231

k.p. do L. Sp. z o.o. Na podstawie zachowania tej spółki Sąd Rejonowy

wywnioskował, że I. chciała w zaistniałej sytuacji uniknąć dalszego zatrudnienia

powodów, bądź wypłacenia im świadczeń związanych z rozwiązaniem umów o

pracę. W sprawie brak dowodów, że I. Sp. z o.o. skutecznie rozwiązała umowy o

pracę z powodami. Z powyższych względów Sąd Rejonowy uznał, że powodowie

po dacie 18 maja 2010 r. nadal pozostawali pracownikami tej Spółki. Sąd Rejonowy

oddalił natomiast powództwa wobec L. Sp. z o.o. jako bezzasadne. Na podstawie

art. 102 k.p.c. oddalił wniosek tej spółki o zasądzenie kosztów procesu od

5

powodów. Na podstawie art. 98 § 1 i 3, art. 99 k.p.c. oraz § 11 ust. 1 pkt 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.

Nr 163, poz. 1349 ze zm.) Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powodów od I. Sp. z

o.o. zwrot kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy wyrokiem z dnia 13 grudnia 2011 r. oddalił

apelację pozwanej „S.” Sp. z o.o. (poprzednio I. Sp. z o.o.); zasądził od „S.” Sp. z

o.o. na rzecz każdego z powodów kwotę po 60 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej; oddalił wniosek pozwanego

L.S.A. o zasądzenie od powodów kosztów procesu.

Sąd drugiej instancji zważył, że apelacja pozwanej S. Sp. z o.o. (poprzednio

I. Spółka z o.o.) podlega oddaleniu jako bezzasadna. Zdaniem Sądu Okręgowego,

wbrew zarzutom apelacji, Sąd Rejonowy rozważył zebrany w sprawie materiał

dowodowy, dokonując prawidłowych ustaleń stanu faktycznego. Sąd Okręgowy

przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz podzielił ich

ocenę prawną dokonaną przez ten Sąd. Sąd Okręgowy podkreślił, że istota sporu w

niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia czy doszło do przejścia zakładu

pracy lub jego części w trybie art. 231

k.p. na pozwanego L. S.A.. Sąd drugiej

instancji podzielił w tym zakresie stanowisko Sądu Rejonowego, iż taka sytuacja w

niniejszej sprawie nie miała miejsca. Nie można się bowiem zgodzić ze

stanowiskiem pozwanego S. Sp. z o.o., iż do przejścia części zakładu pracy na

innego pracodawcę wystarczy przejęcie samej usługi – bo do tego sprowadzają się

rozważania apelującego – bez konieczności przejęcia z tą usługą mienia. Sąd

Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 4

lutego 2010 r. w sprawie sygn. akt III PK 49/09, zgodnie z którym przepis art. 231

k.p. ma zastosowanie w razie zmiany przez przedsiębiorcę wykonawcy usługi,

jeżeli nowy wykonawca przejmuje istotne składniki mienia związane z wykonaniem

tej usługi przez jego poprzedniego. Tożsame stanowisko Sąd Najwyższy zajął w

wyroku z dnia 4 lutego 2010 r. w sprawie sygn. akt III PK 51/09. Taka sytuacja nie

miała miejsca w niniejszej sprawie. L. S.A. nie przejęła od S. Spółki z o.o. żadnych

składników, maszyn czy narzędzi niezbędnych do wykonywania usługi czy to

6

bezpośrednio. Środki te natomiast w postaci m.in.: samochodów, odkurzaczy czy

pomieszczeń socjalnych na podstawie umowy kupna z dnia 15 stycznia 2009 r.

oraz na podstawie cesji praw z umowy najmu z 6 lipca 2009 r. nabyła S. Sp. z o.o.

od I. Sp. z .o.o. Tymczasem L.. S.A. świadczyła usługi na rzecz PLL LOT S.A. w

oparciu o własne zasoby osobowe i materialne. Należy podkreślić, iż spółka ta już

wcześniej prowadziła usługi sprzątania dla innych klientów i miała zarówno

pracowników, jak i sprzęty niezbędne do wykonywania tego typu prac. Sam fakt

zawarcia umów pomiędzy apelującą (czy jej poprzednikiem) a PLL LOT S.A., a

następnie zawarcie umowy, nawet na podobnych warunkach, z L. S.A. nie może

świadczyć o kontynuacji tej pierwszej umowy przez L. S.A. (nowa umowa zawarta

w wyniku przetargu). Są to bowiem dwa odrębne zdarzenia gospodarcze. Zdaniem

Sądu drugiej instancji, również fakt, że mamy do czynienia w niniejszej sprawie z

tożsamością miejsca wykonywania usługi nie daje podstaw do zastosowania art.

231

k.p. Trudno bowiem wyobrazić sobie wykonywanie usługi sprzątania samolotów

w innymi miejscu niż na lotnisku. W tej sytuacji zakup od L. Spółki z o.o. w

upadłości, który nastąpił już w 2010 r., a więc po uzyskaniu przez apelującą spółkę

w drodze umowy kupna - sprzedaży urządzeń niezbędnych do wykonywania

zlecenia na rzecz PLL LOT S.A. pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie Sądu w

niniejszej sprawie. Z przytaczanego w toku procesu oraz w apelacji orzecznictwa

ETS również nie wynika, aby przejęcie samej usługi wystarczyło do uznania, iż

nowy wykonawca usługi staje się z mocy prawa strona stosunków z pracownikami

swojego poprzednika. W wyroku z dnia 4 lutego 2010 r. Sąd Najwyższy wręcz

podkreślił, iż: „pogląd o konieczności przejęcia nie tylko zadań, ale także istotnych

składników majątkowych służących ich wykonywaniu w razie zmiany wykonawcy

usługi jest ugruntowany w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości,

wydanym na podstawie art. 1 obecnie obowiązującej dyrektywy rady 2001/23 z dnia

12 marca 2001 roku w sprawie zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich

odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia

przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub części zakładów”. Zatem

prawidłowe są, zdaniem Sądu drugiej instancji, ustalenia Sądu Rejonowego co do

tego, iż powodowie również po dniu 19 maja 2010 r. pozostawali w stosunku pracy

z S. Spółką z o.o. Dokonując powyższych ustaleń, Sąd Rejonowy nie naruszył art.

7

233 k.p.c. Wskazać bowiem należy, iż strona skarżąca - pragnąc podważyć ocenę

dowodów zastosowaną przez Sąd Rejonowy - powinna wykazać istotne błędy

logicznego rozumowania, sprzeczności dokonanej przez Sąd oceny z

doświadczeniem życiowym, brak wszechstronności czy bezzasadne pominięcie

dowodów, które mogłyby prowadzić do wniosków odmiennych, aniżeli te, które

stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Skarżący, podnosząc przekroczenie granic

swobodnej oceny dowodów, nie może ograniczyć się do przedstawienia własnej

oceny materiału dowodowego. Niedopuszczalne jest również formułowanie takiego

zarzutu, opierając go wyłącznie na stwierdzeniu, że ustalenia faktyczne są wadliwe.

Niewystarczające jest także wskazanie stanu faktycznego, który - zdaniem

skarżącego - odpowiada rzeczywistości. Sąd Okręgowy powołał się na wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 5 sierpnia 1999 r., sygn. akt II UKN 76/99, w którym wyjaśnia,

iż uwzględnienie przez sąd w ocenie materiału dowodowego powszechnych i

obiektywnych zasad doświadczenia życiowego nie usprawiedliwia zarzutu

przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów na tej tylko podstawie, że

indywidualne i subiektywne doświadczenia strony są od tych zasad odmienne. W

ocenie Sądu Okręgowego, twierdzenia apelującej spółki stanowią w istocie

polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu Rejonowego. Oczywistym jest, iż w

związku z utratą kontraktu z PLL LOT S.A. zapotrzebowanie na zatrudnienie

pracowników (do czasu znalezienia nowych kontrahentów) po stronie S. Sp. z o.o.

uległo zmniejszeniu. Jednakże nie może to powodować przeniesienia ryzyka

prowadzenia działalności gospodarczej na inne podmioty. Sąd drugiej instancji

podkreślił, że nie znajdują również oparcia w materiale dowodowym twierdzenia

apelującego, iż S. Sp. z o.o. nie posiadała prawa własności do kluczowych i

niezbędnych do prawidłowego wykonywania umowy z PLL LOT S.A. sprzętów i

urządzeń, wskazując, iż agregat, schody do samolotu oraz system informatyczny

jedynie użytkowała w drodze porozumienia z L. Sp. z o.o., a następnie bezumownie

- od pozwanego L. S.A. Zdaniem Sądu Okręgowego, wręcz coś przeciwnego

wynika z umowy kupna - sprzedaży zawartej w dniu 15 stycznia 2009 r. przez L.

Services Sp. z o.o. i (wtedy) I. Sp. z o.o. Otóż, wynika, iż apelujący zakupił środki

trwałe (w tym samochody, szafki ubraniowe, meble, odkurzacze, drabinę - schodki,

agregaty prądotwórcze, akumulatory, pralki) i materiały eksploatacyjne (m.in. mopy,

8

myjki, rękawice, środki do czyszczenia), tym samym stając się właścicielem

sprzętów niezbędnych do wykonywania usługi dla PLL LOT S.A.

Sąd Okręgowy, odnosząc się do podnoszonej przez apelującego kwestii

sytemu ZION, stwierdził, że jak wynika z zebranego w sprawie materiału

dowodowego, nie był to system stworzony wyłącznie na potrzeby usług sprzątania

samolotów, miał on zapewnić sprawne funkcjonowanie lotniska i korzystało z niego

jednocześnie wiele podmiotów. System, który zawiera wszelkie informacje

dotyczące przylotów i odlotów samolotów z lotniska ułatwia pracę również firmom

zajmującym się sprzątaniem samolotów, natomiast zasady logiki wskazują, iż

wykonywanie tej usługi i bez tego systemu byłoby możliwe, choć może nieco

bardziej utrudnione. Istotnym jest, że L. S.A. korzystała z tego sytemu jednocześnie

z apelującą spółką oraz z innymi podmiotami. Z powyższych względów, Sąd drugiej

instancji uznał, że Sąd Rejonowy nie naruszył art. 231

k.p. a w konsekwencji - art.

81 § 1 k.p., art. 231

k.p. w związku z art. 56 k.c., 58 k.c. i 3531

k.c. Sąd Okręgowy

stwierdził, że pozwana L. S.A. słusznie wskazała, że nie ma żadnych podstaw

prawnych, aby automatycznie uznać, iż każdy kolejny zleceniodawca ma

obowiązek zatrudniania pracowników poprzedniego zleceniodawcy, tylko dlatego,

że poprzednik już tej usługi nie wykonuje. Również brak jest podstaw, aby uznać

umowę zawartą przez PLL LOT S.A. i L. S.A. za nieważną. Sąd Okręgowy nie

dopatrzył się sprzeczności tej umowy z zasadami współżycia społecznego czy

przepisami prawa lub, że miała na celu jego obejście. Sąd Okręgowy nie zgodził się

ze stanowiskiem apelującego, iż Sąd Rejonowy wadliwie zastosował w niniejszej

sprawie przepis art. 3531

k.c. Brak jest podstaw, aby uznać, że PLL LOT i L. Sp. z

o.o. miałyby, zawierając umowę, regulować sytuację pracowników podmiotu nie

będącego stroną tejże umowy. Co do świadków […], to w ocenie Sądu

Okręgowego, pominięcie ich zeznań pozostawało bez istotnego znaczenia dla

rozstrzygnięcia niniejszej sprawy albowiem okoliczności na jakie zostały zgłoszone,

tzn. specyfiki stosunku pracy oraz wielokrotnego przekształcania stosunku pracy po

stronie pracodawcy w trybie art. 231

k.p., to wynikają one ze złożonych w sprawie

dokumentów. Ponadto okoliczność, iż takie przekształcenia miały wielokrotnie

miejsce nie ma wpływu na ocenę w niniejszej sprawie czy doszło do ewentualnego

przejścia części zakładu pracy pomiędzy pozwanymi. Natomiast co do specyfiki

9

stosunku pracy, to kwestia ta została dostatecznie wyjaśniona w toku postępowania

zeznaniami innych świadków. Sąd drugiej instancji podniósł ponadto, że przed

zamknięciem rozprawy pozwany S. Sp. z o.o. nie zgłaszała wniosku o uzupełnienie

postępowania dowodowego przez dopuszczenie dowodu z zeznań w/w świadków,

nie złożyła również zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c. Odnosząc się do zarzutu

pominięcia dowodu z przesłuchania strony powodowej oraz pozwanej, Sąd

Okręgowy stwierdził, że zgodnie z art. 299 k.p.c. sąd może dopuścić taki dowód,

jeżeli uzna, iż po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały

niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Jest to więc dowód

posiłkowy, dopuszczalny wtedy, gdy nie można istotnych dla sprawy okoliczności

wyjaśnić innymi dowodami w szczególności dowodami z dokumentów i zeznaniami

świadków. Jak wynika z protokołu rozprawy z dnia 27 kwietnia 2011 r. Sąd

Rejonowy z uwagi na dotychczasowy zgromadzony materiał dowody oraz przebieg

przesłuchania stron uznał, iż jest to dostateczny materiał dowody do wydania

orzeczenia i postanowił odstąpić od przeprowadzenia dowodu z przesłuchania

pozostałych stron procesu. Również w zakresie tej decyzji strona pozwana S. Sp. z

o.o. nie zgłosiła zastrzeżenia do protokołu w trybie art. 162 k.p.c. Na rozprawie tej

w charakterze strony pozwanej S. Sp. z o.o. przesłuchana została M. C. Zdaniem

Sądu Okręgowego, nieuzasadniony jest również zarzut apelacji naruszenia art. 328

§ 2 k.p.c. O uchybieniu przepisowi art. 328 § 2 k.p.c., w świetle orzecznictwa Sądu

Najwyższego (wyrok z dnia 22 maja 2003 r., sygn. akt II CKN 21/01; wyrok z dnia

20 lutego 2003 r., sygn. akt I CKN 65/01) można mówić jedynie wtedy, gdyby

zaskarżone orzeczenie nie zawierało danych pozwalających na kontrolę tego

orzeczenia. Sąd Rejonowy wprawdzie rzeczywiście nie wskazał zeznań świadka W.

K. jako źródła ustaleń stanu faktycznego, jednakże Sąd Okręgowy, dokonując

oceny tychże zeznań uznał, iż nie mają one wpływu na prawidłowość tychże

ustaleń. Świadek ten bowiem stwierdził, że jego zdaniem nowy wykonawca usługi

sprzątania samolotów PLL LOT S.A. powinien stać się jego pracodawcą, natomiast

nie wie czy w tym przedmiocie między pozwanymi była jakaś umowa. Świadek nie

wyobrażał sobie pracy bez korzystania z systemu ZION, jednakże równocześnie

stwierdził, iż system ten był używany do całości obsługi handingowej, nie tylko do

sprzątania i, że w oparciu o ten system pracują wszystkie służby na płycie lotniska.

10

Świadek ten co prawda stwierdził, że „sprzęt nie jest ważny. Wszystko polega na

doświadczeniu ludzi. Samochody i odkurzacze to sprzęt łatwo zastępowalny i

można go zastąpić innym sprzętem (...)”, jednakże ta część jego zeznań jest

sprzeczna z wcześniejszym, stwierdzeniem, iż „te rzeczy przejęte z L. były

konieczne do sprzątania”. Biorąc pod uwagę sprzeczności zeznań tego świadka

oraz pozostały zebrany w sprawie materiał dowody, Sąd Okręgowy uznał, że

zeznania tego świadka nie mogły wpłynąć na ustalenia faktyczne. Sąd drugiej

instancji podniósł ponadto, że na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. oddalił

wnioski dowodowe apelującego zawarte w piśmie procesowym 3 listopada 2011 r.

oraz w apelacji. Zgodnie z art. 381 k.p.c. Sąd drugiej instancji może pominąć nowe

fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed Sądem

pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. W

ocenie Sądu Okręgowego, niewątpliwie strona pozwana miała możliwość

powołania zgłoszonych w apelacji dowodów podczas postępowania przed Sądem

pierwszej instancji. Zdjęcia ze strony internetowej z dnia 7 lipca 2011 r. nie mają

istotnego znaczenia. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest bowiem okoliczność, iż

L. S.A. nabyła w lipcu 2011 r. od L. spółki z o.o. w upadłości sprzęty, gdyż

wcześniej apelująca zakupiła niezbędne do wykonywania zlecenia na rzecz PLL

LOT S.A. narzędzia i sprzęty od L. Sp. z o.o. Sąd Okręgowy oddalił jako

bezzasadny wniosek o zawieszenia postępowania oraz o skierowanie zagadnienia

prawnego do Sądu Najwyższego, podnosząc m.in., że dotychczasowe

orzecznictwo Sądu Najwyższego w wystarczający sposób wyjaśnia stosowanie

art. 231

k.p. Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił

apelację. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i §

11 ust. 1 pkt 3 w związku z § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pełnomocnik

pozwanej S.Sp. z o.o., opierając ją na podstawach z art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Skarżąca zarzuciła: „1) naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwą

wykładnię przepisu art. 231

Kodeksu pracy, polegającą na mylnym rozumieniu jego

11

treści i celu (ratio legis) a skutkującym w szczególności: a) uznaniem, że do

przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę nie wystarczy przejęcie samej

usługi, tylko konieczne jest przejęcie z tą usługą mienia, z pominięciem faktu, że nie

zawsze dotychczasowy pracodawca dysponuje (może rozporządzać) takim

mieniem, przy jednoczesnym istnieniu tożsamości przejmowanej usługi, miejsca

wykonania tej usługi oraz treści umowy o świadczenie usług pomiędzy

zleceniodawcą a dotychczasowym i nowym zleceniobiorcą - w kontekście zmiany

przez zleceniodawcę podmiotu wykonującego usługę (outsourcing) - co w

ustalonym w sprawie stanie faktycznym uzasadniło ustalenie przez Sądy Rejonowy

i Okręgowy istnienia stosunku pracy pomiędzy Powodami a Pozwanym ad. 1, gdy

w istocie doszło o przejścia Powodów w trybie ar. 231

Kodeksu pracy do

Pozwanego ad. 2; b) uzależnieniem zastosowania art. 231

k.p. od istnienia

stosownego zapisu w umowie cywilnoprawnej pomiędzy Pozwanym ad.1 i ad. 2; 2)

naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 382 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c.

oraz 231 k.p.c., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: a) pominięcia

istotnych wniosków dowodowych Pozwanego ad. 1 składanych w toku

postępowania, b) nieuzasadnionej odmowy uwzględnienia przez Sąd Okręgowy

wniosku Pozwanego ad.1 o zwrócenie się do Sądu Najwyższego z zapytaniem

prawnym; c) błędnego przyjęcia, iż Pozwany ad. 1 samodzielnie posiadał cały

majątek niezbędny do świadczenia usługi, co implikowało uzależnienie przejścia

pracowników do Pozwanego ad. 2 od przekazania tego majątku, a w konsekwencji

orzeczenia wbrew stanowi faktycznemu w sprawie. Zarzut dotyczy m.in. nie

ustalenia przez Sąd Okręgowy tożsamości przejmowanej działalności, w

szczególności o (w całości) pominięte zeznania powodów; 3) naruszenie przepisów

postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez

naruszenie przepisu art. 328 § 2 k.p.c. przez nieprecyzyjne wskazanie i ustalenie w

uzasadnieniu wyroku faktów, które Sąd Okręgowy uznał za udowodnione,

dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił

wiarygodności i mocy dowodowej. W szczególności dotyczy to wydania wyroku

m.in. w oparciu o treść umowy kupna z dnia 15 stycznia 2009 roku i nadanie jej

waloru decydującego dowodu na okoliczność przejęcia istotnych składników

majątkowych w postaci m.in. samochodów, odkurzaczy czy agregatorów

12

prądotwórczych, służących wykonywaniu zadań przejętych w kontekście art. 231

k.p. (bez wysłuchania powodów, czy przeprowadzenia dowodów dotyczących

składników mienia kluczowych dla realizacji usługi)”. Wskazując na powyższe,

skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i poprzedzającego go

wyroku Sądu Rejonowego z dnia 27 kwietnia 2011 r., w części dotyczącej ustalenia

pomiędzy powodami a skarżącą stosunku pracy od dnia 19 maja 2010 r., a także w

części dotyczącej zasądzenia na rzecz powodów od pozwanej kosztów sądowych

oraz w części dotyczącej oddalenia powództwa w stosunku do L. Sp. z o.o. i

orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa wobec skarżącej w

całości i zasądzenie od powodów na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, a

ustalenie stosunku pracy powodów z pozwanym ad.2 od dnia 19 maja 2010 r.;

ewentualnie o uchylenie wyroków sądów obu instancji i przekazanie sprawy

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1

pkt 2 k.p.c. należy stwierdzić, że art. 382 k.p.c. nie może w zasadzie stanowić

samodzielnej podstawy kasacyjnej naruszenia prawa procesowego, gdyż jest on

ogólną dyrektywą kompetencyjną, wyrażającą istotę postępowania apelacyjnego i

dlatego konieczne jest wytknięcie także tych przepisów normujących postępowanie

rozpoznawcze, którym sąd drugiej instancji, rozpoznając apelację, uchybił (wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 6 stycznia 1999 r., II CKN 102/98, LEX nr 50665; z dnia

13 czerwca 2001 r., II CKN 537/00, LEX nr 52600 i z dnia 12 grudnia 2001 r.,

III CKN 496/00, LEX nr 53130 oraz z dnia 26 listopada 2004 r., V CK 263/04, LEX

nr 520044). W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że jeżeli

podstawa kasacyjna z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. ogranicza się właściwie do zarzutu

naruszenia ogólnej normy procesowej art. 382 k.p.c., to może być ona

usprawiedliwiona tylko wyjątkowo, gdy skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji

bezpodstawnie nie uzupełnił postępowania dowodowego lub pominął część

13

zebranego materiału, jeżeli uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy, albo

kiedy mimo przeprowadzenia postępowania dowodowego orzekł wyłącznie na

podstawie materiału zgromadzonego przez sąd pierwszej instancji lub oparł swoje

rozstrzygnięcie na własnym materiale, pomijając wyniki postępowania dowodowego

przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 marca 1998 r., II CKN 815/97, Wokanda 1999 Nr 1, poz. 6,

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 16 marca 1999 r., II UKN 520/98, OSNP 2000 Nr

9, poz. 372; z dnia 8 grudnia 1999 r., II CKN 587/98, LEX nr 479343; z dnia 6 lipca

2000 r., V CKN 256/00, LEX nr 52657; z dnia 13 września 2001 r., I CKN 237/99,

LEX nr 52348; z dnia 22 lipca 2004 r., II CK 477/03, LEX nr 269787; z dnia 10

stycznia 2008 r., IV CSK 339/07, LEX nr 492178; z dnia 24 kwietnia 2008 r.,

IV CSK 39/08, LEX nr 424361 i z dnia 24 czerwca 2008 r., II PK 323/07, LEX nr

491386). Należy podkreślić, że art. 382 k.p.c. nie nakłada na sąd apelacyjny

obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego, lecz sąd ten jest władny

samodzielnie dokonać ustaleń faktycznych bez potrzeby uzupełniania materiału

dowodowego zebranego przed sądem pierwszej instancji, o ile zachodzą ku temu

potrzeby. Uzupełnienie postępowania przed sądem apelacyjnym o dowody, które

mimo wniosku strony sąd pierwszej instancji pominął, jest uzasadnione wówczas,

gdy dotyczą one okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego

mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia

26 maja 1999 r., III CKN 254/98, LEX nr 521901; z dnia 2 marca 2000 r., III CKN

257/00, LEX nr 530723 i z dnia 17 lipca 2008 r., II CSK 102/08, LEX nr 447689).

Zgodnie z art. 39813

§ 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne

powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Przepis art. 3983

§

3 k.p.c. stanowi, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów. Mimo niewskazania konkretnych przepisów,

których naruszenie wiąże się z ustaleniem faktów i dokonywaniem oceny dowodów,

nie ulega wątpliwości, że wymienione uregulowanie obejmuje art. 233 § 1 k.p.c.,

skoro ten właśnie przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2005 r., III CSK 13/05,

OSNC 2006/4/76; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 stycznia 2007 r., V CSK

14

364/06, LEX nr 238975; z dnia 19 października 2010 r., II PK 96/10, LEX nr

687025; z dnia 24 listopada 2010 r., I UK 128/10, LEX nr 707405; z dnia 24

listopada 2010 r., I PK 107/10, LEX nr 737366; postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 7 września 2012 r., V CSK 529/11, LEX nr 1222170) Za niedopuszczalne

uznać należy również zarzuty naruszenia tych przepisów, które regulują

bezdowodowe ustalanie faktów. Domniemanie faktyczne, przewidziane art. 231

k.p.c., jest środkiem pozwalającym ustalić określony element stanu faktycznego,

konstruowanym z uwzględnieniem reguł z art. 233 § 1 k.p.c., a tym samym należy

do kręgu czynności związanych z dokonywaniem ustaleń faktycznych i oceny

dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 r., I CSK 123/10,

LEX nr 818557).

Skarżąca zarzut naruszenie art. 382 w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 231

k.p.c. uzasadnia pominięciem istotnych wniosków dowodowych pozwanej

składanych w toku postępowania, nieuzasadnioną - jej zdaniem - odmową

uwzględnienia przez Sąd Okręgowy wniosku skarżącej o zwrócenie się do Sądu

Najwyższego z zapytaniem prawnym oraz błędnym przyjęciem przez Sąd

Okręgowy, iż pozwana samodzielnie posiadała cały majątek niezbędny do

świadczenia usługi, co implikowało uzależnienie przejścia pracowników do L. S.A.

od przekazania tego majątku. Powyższe zarzuty są całkowicie chybione. Skarżąca

pomija, że Sąd drugiej instancji stwierdził m.in., że strona pozwana nie może

skutecznie zarzucać w apelacji uchybienia przez Sąd pierwszej instancji przepisom

postępowania dotyczącym oddalenia wniosków dowodowych, jeżeli nie zwróciła

uwagi sądowi na to uchybienie w myśl art. 162 k.p.c. Zgodnie z art. 162 k.p.c.

strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym

posiedzeniu zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc

o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie

przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku

postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd

powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie

zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy. Sąd Okręgowy podkreślił, że skarżąca nie

zgłosiła zastrzeżeń przed Sądem pierwszej instancji co do odmowy przesłuchania

powodów, pozwanego i świadków […]. Niezależnie od powyższego, Sąd Okręgowy

15

ocenił przedmiotowe wnioski dowodowe jako nieistotne dla rozstrzygnięcia z uwagi

na okoliczności na jakie były zgłoszone i całokształt pozostałego materiału

dowodowego zebranego w sprawie, który pozwolił dokonać ustaleń faktycznych

istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu skargi skarżący twierdzi, że:

„Tożsamość miejsca i charakteru świadczonej pracy nie mogła być w sprawie

ustalona bowiem bez kluczowych dowodów w postaci wyjaśnień powodów, Sąd

Okręgowy nie mógł poznać istoty ich pracy, tym samym przesłanek kluczowych dla

zastosowania względnie braku zastosowania w sprawie art. 231

k.p.”. Tymczasem

w sprawie nie było sporu co do miejsca i charakteru („istoty”) świadczonej przez

powodów pracy. Jak ustaliły sądy obu instancji miejscem świadczenia pracy był

Port Lotniczy […], a praca powodów jako pracowników I. Sp. z o.o. (obecnie S. Sp.

z o.o.) polegała na sprzątaniu samolotów stojących na płycie lotniska. Nie ma

zatem sporu co do „tożsamości miejsca i charakteru świadczonej pracy” przez

powodów. Należy ponadto zauważyć, że zarzut kasacyjny „pominięcia istotnych

wniosków dowodowych Pozwanego ad. 1 składanych w toku postępowania” jest

zbyt ogólnikowo sformułowany a uzasadnienie tego zarzutu wskazuje, że dotyczy

on w istocie pominięcia wniosków dowodowych (z zeznań świadków: […], z zeznań

powodów) przez Sąd pierwszej instancji. Powyższe nie mieści się w ramach

podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania przez Sąd drugiej

instancji (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.), w szczególności w postawionym zarzucie

naruszenia art. 382 w związku z art. 391 k.p.c. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej

wynika generalnie, że skarżąca w ramach podstawy z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

zarzuca Sądowi drugiej instancji niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy i brak

właściwych ustaleń faktycznych przez nierozpatrzenie całokształtu materiału

dowodowego. Tymczasem zarzuty te (dotyczące w istocie naruszenia art. 233 § 1

k.p.c.) nie poddają się kontroli kasacyjnej. Jak wskazano na wstępie rozważań

podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub

oceny dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813

§ 2

zdanie drugie k.p.c.). Należy podkreślić, że Sąd drugiej instancji, oceniając zgodnie

ze swoją kompetencją zarzut apelacji skarżącej naruszenia przez Sąd pierwszej

instancji art. 233 § 1 k.p.c., nie stwierdził naruszenia tego przepisu. Sąd Okręgowy

16

odniósł się szczegółowo do zarzutów apelacji w przedmiocie oceny dowodów (m.in.

zeznań świadka W. K.). Uzasadnił oddalenie wniosków dowodowych, wskazując,

że skarżąca mogła je powołać w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji.

Sąd Okręgowy przyjął w całości ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego za własne,

uznając, że są prawidłowe. Wskazać w tym miejscu należy, że Sąd pierwszej

instancji dokonał wiążących w sprawie ustaleń faktycznych w oparciu o bardzo

obszerny materiał dowodowy zebrany w sprawie, który wskazał w uzasadnieniu

wyroku, m.in. o: umowę PLL LOT S.A. z I. Sp. z o.o. (Aneks B), umowę PLL LOT

S.A. z L. Sp. z o.o. z 19 maja 2010 r., dokumenty złożone przez pozwaną I. Sp. z

o.o. przy piśmie z dnia 10 sierpnia 2010 r., umowy najmu, faktury, zdjęcia,

harmonogramy pracy, umowę kupna – sprzedaży między L. Sp. z o.o. i I. Sp. z o.o.

z 15 stycznia 2009 r., umowę o świadczenie usług sprzątania samolotów między L.

Sp. z o.o. i I. Sp. z o.o. z 27 listopada 2008 r. z aneksami, charakterystyki

stanowisk, akta osobowe powodów, inne umowy kupna – sprzedaży, zeznania

[…]oraz zeznania złożone w charakterze pozwanych, w tym zeznania w

charakterze strony pozwanej I. Sp. z o.o. członka zarządu M.C. Podsumowując, w

ocenie Sądu Najwyższego, przy tak sformułowanych i uzasadnionych zarzutach w

ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., należy uznać, że zarzut

naruszenia art. 382 w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 231 k.p.c. jest całkowicie

chybiony. Skarżąca nie zawarła w skardze zarzutów naruszenia innych przepisów

postępowania, konkretyzujących zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. Nie wykazała, że

Sąd drugiej instancji bezpodstawnie nie uzupełnił postępowania dowodowego albo

pominął część zebranego materiału, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy. Ponadto zarzuty skarżącej zmierzały do zakwestionowania

wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia. W ramach zarzutu naruszenia art. 382 w związku z art.

391 § 1 oraz art. 231 k.p.c. nie znajduje żadnego usprawiedliwienia również zarzut

„nieuzasadnionej odmowy uwzględnienia przez Sąd Okręgowy wniosku pozwanej o

zwrócenie się do Sądu Najwyższego z zapytaniem prawnym”. Jak wskazał Sąd

Okręgowy, w sprawie nie powstało zagadnienie prawne budzące poważne

wątpliwości stosownie do art. 390 § 1 k.p.c. Należy dodatkowo zauważyć, że

zagadnienie przedstawione Sądowi Najwyższemu nie może dotyczyć ustaleń

17

faktycznych, podciągnięcia ustalonego stanu faktycznego pod wskazany w pytaniu

przepis prawa ani problemów w ocenie środków dowodowych (zob. postanowienie

SN z dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02, Prok. i Pr. 2003, nr 7–8, poz. 37;

postanowienie SN z dnia 27 sierpnia 1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz.

9; postanowienie SN z dnia 17 grudnia 1991 r., III CZP 129/91, LEX nr 9071), a to

miała na celu w rzeczywistości skarżąca, formułując wniosek w tym zakresie.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. (jako

dotyczący uzasadnienia sądu drugiej instancji powinien być powiązany z art. 391 §

1 k.p.c.), wskazać należy, że utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego

pozostaje stanowisko, iż uzasadnienie wyroku wyjaśniające przyczyny, dla jakich

orzeczenie zostało wydane, jest sporządzane już po wydaniu wyroku, a zatem

wynik sprawy z reguły nie zależy od tego, jak napisane zostało uzasadnienie i czy

zawiera ono wszystkie wymagane elementy. W konsekwencji zarzut naruszenia

art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może być usprawiedliwiony tylko w tych

wyjątkowych okolicznościach, w których treść uzasadnienia orzeczenia sądu

drugiej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który

doprowadził do wydania orzeczenia lub w przypadku zastosowania prawa

materialnego do niedostatecznie jasno ustalonego stanu faktycznego (por. między

innymi wyroki z dnia 27 czerwca 2001 r., II UKN 446/00, OSNP 2003 nr 7, poz. 182;

z dnia 5 września 2001 r., I PKN 615/00, OSNP 2003 nr 15, poz. 352 oraz z dnia 24

lutego 2006 r., II CSK 136/05, LEX nr 200973). Takich wadliwości uzasadnienia

wyroku Sądu drugiej instancji Sąd Najwyższy się nie dopatrzył.

Przechodząc do rozważań w przedmiocie zarzutów kasacyjnych w ramach

podstawy naruszenia prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), rozważania te

należy zacząć od zdefiniowania pojęcia „przejścia zakładu pracy lub jego części”,

którym posługuje się art. 231

§ 1 k.p. Przepis ten nie zawiera wprost definicji

takiego transferu lecz normuje wyłącznie jego konsekwencje. Niewątpliwie jednak

jest wzorowany na dyrektywie Rady 2001/23/WE z dnia 21 marca 2001 r. w

sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do

ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub

części przedsiębiorstw lub zakładów (Dz. Urz.WE L 82 dnia 22 marca 2001 r., s. 16

- Dz. Urz.UE - sp. 05, t. 4, s. 98). Stąd dorobek TSUE (ETS) w tym zakresie

18

powinien zostać wykorzystany przy rozstrzyganiu niniejszego sporu. Należy zwrócić

uwagę, że orzecznictwo ETS w omawianym zakresie istotnie ewoluuje. Obecnie

kształtuje się linia orzecznictwa w myśl, której różne są przesłanki uznania, iż

dochodzi do transferu zakładu pracy (jego części) w rozumieniu dyrektywy, a waga

tych przesłanek dla rozstrzygnięcia każdego przypadku zależy od charakteru

działalności prowadzonej przez pracodawcę, tj. metod produkcji lub eksploatacji,

które wykorzystywane są w danym przedsiębiorstwie lub zakładzie (zob. wyrok z

dnia 11 marca 1997 r. w sprawie C-13/95 Süzen, pkt 18 uzasadnienia; wyrok z dnia

10 grudnia 1998 r. w sprawach połączonych C-173/96 i C-247/96 Hidalgo i in., Rec

str. 1 - 8237, pkt 31 uzasadnienia). Aktualnie pozostaje ukształtowany pogląd, że

przejęcie samych zadań nie jest wystarczające dla zastosowania dyrektywy w

sytuacji, gdy działalność przedsiębiorstwa opiera się w znaczącej mierze na

substracie materialnym, który nie został przejęty. W takim przypadku dla

zastosowania ochrony wynikającej z dyrektywy Rady 2001/23/WE konieczne jest

bowiem przejęcie znaczącej części majątku. Pogląd o konieczności przejęcia nie

tylko zadań, ale także istotnych składników majątkowych służących ich wykonaniu

w razie zmiany wykonawcy usługi, został ugruntowany w orzecznictwie

Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, wydanym na podstawie art. 1 obecnie

obowiązującej dyrektywy Rady 2001/23. Był jednak także prezentowany w

orzeczeniach ferowanych na podstawie poprzedniej dyrektywy 77/187 o tym

samym tytule. Należy w tym zakresie powołać wyrok z dnia 25 stycznia 2001 r., C -

172/99 w sprawie z powództwa Oy Liikenne Ab (ECR 2001, s. 1 - 745), w którym

przyjęto, że dyrektywa 77/187 może mieć zastosowanie w przypadku przejęcia

obsługi lokalnych przewozów autobusowych na podstawie przetargu, ale nie

stosuje się jej, jeżeli nowy przewoźnik nie przejął znaczących składników

majątkowych od poprzednika. Podobnie w wyroku z dnia 20 listopada 2003 r., C -

340/01 w sprawie z powództwa Carlito Abler i in. (ECR 2003, s. 1 - 14023), w

którym Trybunał stwierdził, że art. 1 dyrektywy 77/187 ma zastosowanie, gdy szpital

zleca przygotowanie posiłków nowemu wykonawcy, jeżeli używa on istotnych

składników majątkowych używanych przez poprzednika. Ta linia orzecznictwa

została podtrzymana w wyroku z dnia 15 grudnia 2005 r., w sprawach połączonych

C-232/04 i C-233/04 z powództwa Nurten Güney - Görres i Gul Demir (ECR 2005,

19

s. 1 - 11237). Inaczej natomiast sprawa przedstawia się, gdy przedsiębiorstwo

wykorzystuje w zasadniczym zakresie fachową załogę (czynnik ludzki), a majątek

przedsiębiorstwa ma marginalne znaczenie dla prowadzonych przez to

przedsiębiorstwo usług/zadań. Ważna w takim przypadku dla stosowania dyrektywy

Rady 2001/23/WE staje się konstatacja co do zachowania tożsamości

przedsiębiorstwa oraz powiązane z tym ustalenie czy doszło do przejęcia przez

pracodawcę przejmującego zadania również większości wykonujących je

pracowników.

W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z trzema podmiotami:

podmiotem zlecającym wykonanie usługi (PLL LOT S.A. w Warszawie) oraz

kolejnymi wykonawcami: skarżącą i L. Sp. z o.o. Istotą sprawy było rozstrzygnięcie

czy art. 231

k.p. ma zastosowanie w stosunku pomiędzy tymi wykonawcami.

Oczywiście należy zaznaczyć, że również w takiej sytuacji zmiana wykonawcy

usługi może prowadzić do przejścia zakładu pracy (lub jego części) jednego

wykonawcy bezpośrednio na kolejnego. Jest to jednak uzależnione od spełnienia

pewnych warunków. Jak przyjmuje ETS, dla zastosowania dyrektywy 2001/23 nie

jest konieczne istnienie bezpośredniego stosunku umownego pomiędzy

przejmującym a przejmowanym: przejście może nastąpić za pośrednictwem strony

trzeciej, takiej jak właściciel mienia lub osoba wnosząca kapitał (por. wyrok z dnia

20 listopada 2003 r. w sprawie C-340/01 Carlito Abler and Others v. Sodexho MM

Catering Gesellschaft mbH, (2003) ECR s. 1-14023). Jak podkreślił ETS w sprawie

Süzen, sam transfer funkcji na inny podmiot nie wystarczy jednak do zachowania

tożsamości i nie może być w sposób automatyczny uznany za przejście (części)

zakładu pracy. Wzgląd na ochronę stosunku pracy nie może powodować uznania

za przejście zakładu pracy (lub jego części) samego przekazania określonego

zadania innemu podmiotowi. Jak wskazano wcześniej w rozważaniach, istotne

znaczenie ma charakter (typ) przedsiębiorstwa.

Podsumowując, w najnowszym orzecznictwie ETS wyrażany jest pogląd, iż

przy ocenie, czy doszło do zachowania tożsamości przez przedsiębiorstwo, należy

mieć na uwadze wszystkie okoliczności, które charakteryzują dany przypadek.

Waga poszczególnych kryteriów różni się w zależności od rodzaju prowadzonej

działalności. Odmiennie oceniana będzie więc sytuacja, w której funkcjonowanie

20

przedsiębiorstwa jest oparte na określonych środkach materialnych w postaci

pomieszczeń czy urządzeń, od tej, w której opiera się w zasadniczej części na

wykwalifikowanej sile roboczej. Przy ustalaniu, czy mamy do czynienia z przejściem

przedsiębiorstwa, to właśnie te przesłanki mają istotne znaczenie. Jeżeli

działalność przedsiębiorstwa opiera się w znaczącej mierze na jego elementach

materialnych, zastosowanie dyrektywy będzie uzależnione od przejęcia tych

elementów (w tym również ich wykorzystywania), niezależnie od tego, czy były

własnością poprzedniego kontrahenta. Natomiast, jeżeli przedsiębiorstwo bazuje w

głównej mierze na czynnościach wykonywanych przez pracowników, dyrektywa

będzie miała zastosowanie w przypadku przejęcia większej części pracowników. W

podobnym kierunku, jak wyżej zaprezentowane, zmierza najnowsze orzecznictwo

Sądu Najwyższego. Zarówno w wyroku z dnia 18 września 2008 r., II PK 18/08

(OSNP 2010 nr 3 - 4, poz. 40), jak i w wyroku z dnia 4 lutego 2010 r., III PK 49/09

(LEX nr 578145; w sprawach doszło do zmiany wykonawcy usługi sprzątania bez

przejęcia majątku wykorzystywanego przez poprzednika) przyjęto, iż przepis

art. 231

k.p. ma zastosowanie w razie zmiany przez przedsiębiorcę wykonawcy

usługi, jeżeli nowy wykonawca przejmuje istotne składniki mienia związane z

wykonywaniem usługi przez jego poprzednika (por. także wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 4 lutego 2010 r., III PK 51/09, LEX 602053; z dnia 29 marca

2012 r., I PK 150/11, LEX nr 1167736; z dnia 11 kwietnia 2012 r., I PK 155/11, LEX

nr 1168894; z dnia 17 maja 2012 r., I PK 179/11, LEX 1219491).

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości, że sam

transfer zadań nie był wystarczający do stwierdzenia zachowania tożsamości

przedsiębiorstwa, będącej warunkiem przejścia zakładu pracy w rozumieniu art. 231

§ 1 k.p. Koniecznym było także przejęcie znacznej części środków materialnych

potrzebnych do ich wykonywania. Jak wcześniej wskazano, jeżeli działalność

zakładu pracy wykonującego usługę na rzecz podmiotu zlecającego opiera się na

elementach materialnych, to przejście zakładu pracy lub jego części na innego

pracodawcę (art. 231

k.p.) – kolejnego wykonawcę tej usługi, wymaga przejęcia

tych elementów materialnych. W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy wiążąco

ustalił, że L. Sp. z o.o., przejmująca wykonywanie przedmiotowej usługi, nie

przejęła od skarżącej żadnych środków materialnych potrzebnych do jej

21

wykonywania. Wykonywała ją własnymi środkami materialnymi. Sąd Okręgowy

ustalił zresztą również, niezależnie od powyższego, że L. Sp. z o.o. realizowała

zadania własnymi pracownikami (nie zatrudniła pracowników skarżącej).

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy uznał zarzut skargi kasacyjnej

naruszenia art. 231

k.p. za nieusprawiedliwiony.

Na zakończenie rozważań należy wskazać, że wnioski skarżącej

sformułowane w skardze kasacyjnej w zakresie w jakim zmierzały do zmiany

prawomocnego już wyroku Sądu pierwszej instancji w części oddalającej

powództwa powodów w stosunku do L. Sp. z o.o. poprzez ustalenie istnienia od

dnia 19 maja 2010 r. stosunku pracy pomiędzy powodami a pozwanym L. są

niedopuszczalne. Powołując się na ukształtowane orzecznictwo Sądu

Najwyższego, należy zauważyć, że niedopuszczalne jest wniesienie apelacji na

niekorzyść współpozwanego, niezależnie od rodzaju współuczestnictwa

procesowego. Pozwany nie jest legitymowany do zaskarżenia orzeczenia

przeciwko współuczestnikowi występującemu po tej samej stronie (zob. uchwałę

SN z dnia 12 czerwca 1967 r., III CZP 25/67, OSNCP 1968 nr 4, poz. 57, wyrok z

dnia 5 listopada 1966 r., II CR 387/66, OSNCP 1967, nr 7-8, poz. 133, uchwały SN:

z dnia 22 kwietnia 1991 r., III CZP 34/91, OSNCP 1992 nr 2 poz. 24, z dnia 14

listopada 1991 r., III CZP 112/91, OSP 1992, z. 7-8, poz. 169, wyrok SN z dnia 8

maja 2007 r., II PK 293/06, OSNP 2008, nr 11-12, poz. 65).

Z tych względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie

art. 39814

k.p.c.