I CSK 696/12

Sygn. akt I CSK 696/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Autorów "Z./…/" w W.

przeciwko W. E. i P. E.

o zapłatę oraz zobowiązanie do udzielenia informacji,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 września 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 czerwca 2012 r.

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Stowarzyszenie Autorów Z./…/ wniosło o zasądzenie solidarnie od W. E.

oraz P. E. kwoty 67 800 zł oraz zobowiązanie ich w wyroku częściowym do

udzielenia w terminie 14 dni od jego uprawomocnienia się informacji o

wyprodukowanych nakładach wymienionych w pozwie filmów oraz o cenach

sprzedaży nośników z tymi filmami. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w

całości.

Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy w W. uwzględnił

roszczenie informacyjne strony powodowej a w pozostałym zakresie powództwo

oddalił.

Ustalił, że strona powodowa jako organizacja posiadająca uprawnienie do

zbiorowego zarządzania prawami autorskimi do utworów słownych, muzycznych,

słowno - muzycznych i choreograficznych w utworze audiowizualnym zawarła ze

Stowarzyszeniem Filmowców Polskich (dalej „SFP") porozumienie dotyczące

podziału wynagrodzenia należnego twórcom, które przypada SFP za scenariusze

i inne utwory literackie twórców zagranicznych. Za warstwę muzyczną, słowno -

muzyczną i choreograficzną, wykorzystywaną w filmach polskich i zagranicznych,

wynagrodzenie pobiera Z./…/. SFP ma na terenie Polski zezwolenie Ministra

Kultury i Sztuki do zbiorowego zarządzania prawami autorskimi do utworów

audiowizualnych jako całości. Pozwani W. E. oraz P. E., prowadzący działalność

gospodarczą, odpowiednio pod nazwą: „E. D." oraz „E. E.", oferują wytwarzanie i

sprzedaż określonych tytułów filmowych. Z./…/ nie posiadał informacji, w jakiej

ilości pozwani zwielokrotniali i sprzedawali płyty DVD z filmami oraz jakie były ich

ceny sprzedaży. Cena nośnika z filmem DVD waha się w przedziale od 30 do 150

zł. Z uwagi na brak szczegółowych informacji o wielkości nakładu filmów oraz ich

cen, wynagrodzenie dochodzone przez stronę powodową zostało ustalone

szacunkowo, przy założeniu nakładu każdego nośnika w ilości 3.000 sztuk oraz

przy stawce minimalnej za film zagraniczny 0,20 zł, a za film polski 0,54 zł.

Sąd Okręgowy uznał, że powództwo jest uzasadnione w części, to jest co do

żądania informacyjnego, zgłoszonego na podstawie art. 105 ust. 2 pr. aut. Wskazał,

że Z./…/ nie ma obowiązku wykazywania, do których konkretnie utworów oraz

jakich autorów prawa zostały mu powierzone pod zbiorowy zarząd, co dotyczy

3

roszczenia o zapłatę wynagrodzenia oraz roszczenia informacyjnego

dochodzonego celem wyliczenia należnego wynagrodzenia na podstawie art. 70

ust. 21

pr. aut. jako wynagrodzenia stosownego z tytułu reprodukowania utworu

audiowizualnego na egzemplarzu przeznaczonym do własnego użytku osobistego.

Wskazał także, że domniemanie wynikające z art. 105 ust. 1 pr. aut. ma

zastosowanie również w stosunku do utworów zagranicznych, a zatem Z./…/ może

dochodzić roszczeń związanych z emisją filmów zagranicznych twórców. Strona

powodowa wykazała, że żądane przez nią informacje są niezbędne dla

oszacowania wysokości roszczeń majątkowych, zaś art. 105 ust. 2 pr. aut. nie

stawia wymogu wykazania lub uprawdopodobnienia, że doszło do naruszenia

prawa autorskiego. Brak również ograniczenia, co do kręgu osób czy podmiotów,

przeciwko którym roszczenie takie może być kierowane, co oznacza, że legitymację

bierną ma każdy, kto może udzielić niezbędnej informacji, czy też jest w posiadaniu

niezbędnego dokumentu. Sąd Okręgowy stanął przy tym na stanowisku, że dopiero

niedostarczenie niezbędnych danych i informacji, nawet po uzyskaniu

prawomocnego orzeczenia w tym zakresie, może uzasadniać ustalenie

wynagrodzenia na postawie art. 322 k.p.c.

W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy uznał powództwo za niezasadne.

Podniósł, że żądanie zapłaty, oparte na art. 70 ust. 21

pr. aut., wymagało wykazania

ilości wyprodukowanych nośników z poszczególnymi pozycjami filmów oraz ich

ceny, zaś powód okoliczności tych nie wykazał. Uzyskanie informacji niezbędnych

dla prawidłowego określenia roszczeń organizacji zbiorowego zarządzania

przewidziane zostało w art. 105 ust. 2 pr. aut. i powód powinien w pierwszej

kolejności skorzystać z drogi procesowej w tym zakresie, a następnie, po uzyskaniu

orzeczenia zobowiązującego pozwanych do udzielenia informacji i jego

wyegzekwowaniu, należało oszacować zobowiązania pozwanych i wnieść

powództwo o zapłatę. Z tego względu roszczenie powoda o zapłatę zostało

zgłoszone przedwcześnie, a wniosek powoda o wydanie w zakresie roszczenia

informacyjnego wyroku częściowego nie miał uzasadnienia procesowego.

Warunkiem niezbędnym wydania wyroku częściowego jest bowiem to, aby do

rozstrzygania nadawała się tylko część roszczenia, lub tylko niektóre z żądań

pozwu, a w sprawie postępowanie dowodowe zostało zakończone, a więc istniały

4

przesłanki do wydania wyroku końcowego dla wszystkich zgłoszonych roszczeń.

Zwrócił także uwagę, że wyrok częściowy ma prejudycjalny charakter i dopuszcza

się nawet możliwość zawieszania postępowania w części nierozstrzygniętej do

czasu jego uprawomocnienia się. Jednakże w rozpoznawanej sprawie obydwa

żądania mają samodzielny i niezależny byt, a roszczenie informacyjne oparte na art.

105 ust. 2 pr. aut. nie ma prejudycjalnego znaczenia dla żądania zapłaty

wywodzonego z art. 70 ust. 21

pr. aut.

Po rozpoznaniu apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego Sąd

Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2011 r. oddalił je jako niezasadne. Podzielił

ustalenia Sądu Okręgowego stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia i

przyjął je za własne. Podkreślił, że Sąd Okręgowy ocenił zasadnie, iż strona

powodowa nie przedstawiła żadnych dowodów, pozwalających poczynić ustalenia

odnośnie liczby płyt DVD wyprodukowanych przez pozwanych oraz ich ceny. Za

trafne uznał także stanowisko co do braku podstaw do wydania w sprawie wyroku

częściowego, a w konsekwencji także braku podstaw do zastosowania art. 177 § 1

pkt 1 k.p.c. Wskazał, że wbrew odmiennemu stanowisku strony powodowej Sąd

pierwszej instancji nie stwierdził, iż niemożliwym jest dochodzenie w jednym

postępowaniu roszczenia informacyjnego na podstawie art. 105 ust. 2 pr. aut. oraz

roszczenia o zapłatę wynagrodzenia na podstawie art. 70 ust. 21

pkt 4 pr. aut. Taka

kumulacja roszczeń z procesowego punktu widzenia jest dopuszczalna. Sąd

Apelacyjny podkreślił jednak, że strona, która występuje równolegle z oboma tymi

żądaniami, mimo że nie dysponuje żadnymi dowodami, na podstawie których

można by ustalić wysokość wynagrodzenia i dowody takie ma zamiar dopiero

uzyskać w drodze roszczenia informacyjnego, naraża się na oddalenie powództwa

w zakresie żądania zapłaty. Roszczenie informacyjne oparte na art. 105 ust. 2 pr.

aut. nie jest bowiem jedynym, czy też koniecznym środkiem uzyskania przez

organizację zbiorowego zarządzania informacji potrzebnych do sprecyzowania

przysługujących jej roszczeń pieniężnych. Sąd drugiej instancji uznał za

pozbawioną podstaw apelację pozwanych, którzy kwestionowali zasadność

roszczenia informacyjnego zgłoszonego przez stronę powodową.

Strona powodowa zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w części

oddalającej jej apelację. Zarzuciła naruszenie art. 218 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

5

i art. 105 ust. 2 pr. aut., art. 317 § 1 w zw. z art. 6 i art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art.

105 ust. 2 pr. aut., art. 177 § 1 pkt 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 217 § 2 w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c., art. 224 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 223 w zw. z art. 382

i art. 391 § 1 k.p.c., art. 385 i art. 386 § 4 k.p.c. Wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w zaskarżonej części oraz uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji

w części, w jakiej sąd ten oddalił powództwo i przekazanie sprawy sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Żądanie organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub

prawami pokrewnymi o udzielenie na podstawie art. 105 ust. 2 pr. aut. informacji

niezbędnych do określenia wysokości dochodzonych przez nią opłat podlega

rozpoznaniu w postępowaniu procesowym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

17 września 2009 r., III CZP 57/09, OSNC 2010, nr 4, poz. 49). To tzw. roszczenie

informacyjnie ma charakter pomocniczy względem roszczenia o zapłatę

wynagrodzenia dochodzonego przez organizację zbiorowego zarządzania.

Rozwiązanie przyjęte w art. 105 ust. 2 pr. aut. ma na celu ułatwienie dochodzenia

innych roszczeń wynikających z naruszenia autorskich praw majątkowych oraz

roszczenia o zapłatę wynagrodzenia. Roszczenie informacyjne służy uzyskaniu

danych niezbędnych do określenia wysokości należnych wynagrodzeń i opłat.

Brak jest podstaw do stwierdzenia, iż organizacja zbiorowego zarządzanie nie

może w jednym pozwie zgłosić roszczenia informacyjnego oraz roszczenia

o zapłatę. Dopuszczalność jednoczesnego zgłoszenia obu tych roszczeń powoduje

konieczność rozważenia ich wzajemnych relacji z punktu widzenia ciążącego na

powodzie obowiązku wykazania podstawy roszczenia.

Skoro roszczenie informacyjne zmierza do uzyskania danych niezbędnych

dla określenia wysokości należnych twórcom wynagrodzeń i opłat, a zatem ma ono

istotne znaczenie dla sprecyzowania roszczenia o zapłatę, to nie ulega wątpliwości,

że powinno ono zostać rozpoznane w pierwszej kolejności. Uzyskanie bowiem

przez stronę, na podstawie roszczenia informacyjnego, potrzebnych danych

pozwala jej na prawidłowe określenie wysokości żądanej w pozwie kwoty na

podstawie art. 70 ust. 21

pr. aut. W niektórych sytuacjach wystąpienie zatem

z roszczeniem informacyjnym jest konieczne. Za jego pośrednictwem strona

6

powodowa może uzyskać dane niezbędne w procesie o zapłatę. Można zatem

stwierdzić, że jest to forma „wydobycia dowodów” od podmiotu, który

rozpowszechnia utwory objęte ochroną przez prawo autorskie i nie uiścił z tego

tytułu należnych opłat. Uprawniona organizacja zbiorowego zarządzania prawami

autorskimi może zgłosić żądanie udzielenia informacji na podstawie art. 105 ust. 2

pr. aut., także wówczas, gdy w sprawie o zapłatę wynagrodzenia należnego

autorom możliwe jest przeprowadzenie dowodów celem ustalenia okoliczności

mających znaczenie dla określenia wysokości wynagrodzenia. Taką ocenę

potwierdził Sąd Apelacyjny, który uznał roszczenie informacyjne strony powodowej

za uzasadnione.

Należy zatem rozważyć, czy było w tym zakresie dopuszczalne wydanie

wyroku częściowego, zgodnie z żądaniem pozwu, lub zachodziły podstawy do

zawieszenia postępowania w pozostałym zakresie. Sąd może wydać wyrok

częściowy, jeżeli do rozstrzygnięcia nadaje się tylko część żądania lub niektóre

z żądań pozwu (art. 317 § 1 k.p.c.). Powszechnie przyjmuje się, że wydanie

wyroku częściowego jest niedopuszczalne jedynie w odniesieniu do kwestii, co do

której orzeczenie powinno być wydane jednocześnie z rozstrzygnięciem o głównym

przedmiocie procesu. Sąd Apelacyjny opowiadając się za niedopuszczalnością

rozstrzygnięcia o roszczeniu informacyjnym w formie wyroku częściowego

podkreślał, że w jego ocenie nie byłoby to orzeczenie o charakterze prejudycjalnym

dla rozstrzygnięcia w sprawie o zapłatę. Pogląd ten nie uwzględnia w należytym

stopniu celu roszczenia informacyjnego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powód

wystąpił z roszczeniem informacyjnym właśnie po to, aby uzyskać niezbędną

informację, konieczną do ustalenia wysokości opłat, jakie powinien na jego rzecz

uiścić pozwany oraz dokumentów mogących następnie stanowić dowody na tę

okoliczność. Roszczenie to zmierzało zatem do wykazania liczby płyty DVD

wyprodukowanych przez pozwanych oraz ceny ich sprzedaży. Do strony należy

wybór środka, za pomocą którego chce ona zrealizować przysługujące jej

uprawnienie. Jeżeli więc powód skorzystał z przysługującego mu roszczenia

informacyjnego celem wykazania wskazanych wyżej okoliczności, mających bez

wątpienia wpływ na rozpoznanie żądania o zapłatę, to nie może to powodować dla

niego negatywnych konsekwencji przy dochodzeniu roszczenia o zapłatę.

7

Skoro możliwe jest zgłoszenie roszczenia informacyjnego równocześnie

z dochodzeniem roszczenia o zapłatę wynagrodzenia, za czym opowiedział się

także Sąd Apelacyjny, to taka konstrukcja procesowa musi zakładać jej

skuteczność i celowość. Nie można więc wymagać aby powód, który zgłosił

roszczenie informacyjne w sprawie o zapłatę, złożył także wnioski dowodowe dla

wykazania jego wysokości, przed rozpoznaniem roszczenia informacyjnego. Takie

stanowisko jest podyktowane specyfiką postępowania, w którym zgłoszono

roszczenie informacyjne. W związku z tym ocena, czy uwzględnienie roszczenia

informacyjnego ma znaczenie prejudycjalne dla sprawy o zapłatę nie może opierać

się wyłącznie na tych samych, ogólnych argumentach, które dotyczą postępowań,

w których roszczenie informacyjne nie było rozpoznawane. W przypadku

roszczenia informacyjnego należy bowiem mieć na uwadze to, że jego

uwzględnienie, powinno, po uprawomocnieniu się wyroku, stanowić tytuł do

przymusowego wykonania obowiązku informacyjnego nałożonego na pozwanego,

w przypadku, gdyby nie wykonał go zgodnie z treścią wyroku. Prowadzi to do

wniosku, że w sytuacji, gdy sąd uzna, iż na określonym etapie postępowania

roszczenie informacyjne (jedno z żądań pozwu) nadaje się do rozstrzygnięcia,

tj. zostały spełnione przesłanki z art. 317 § 1 k.p.c., może w tym zakresie wydać

wyrok częściowy. Z tego względu uzasadniony okazał się zarzut naruszenia art.

317 § 1 k.p.c.

Nie można też przyjąć, że po uwzględnieniu przez Sąd

roszczenia informacyjnego, sprawa w zakresie roszczenia o zapłatę jest

dostatecznie rozpoznana do rozstrzygnięcia, bez umożliwienia powodowi

wskazania okoliczności faktycznych, których istnienia roszczenie informacyjne

dotyczyło oraz przedstawienia dowodów dla ich wykazania. Zasadny był

zatem także zarzut naruszenia art. 224 § 1 k.p.c. Dopiero pozytywne

rozstrzygnięcie o roszczeniu informacyjnym, w następstwie którego strona

uzyskuje realną możliwość ustalenia wysokości wynagrodzenia należnego

jej na podstawie art. 70 ust. 21

pr. aut. oraz przedłożenia sądowi

stosownych dowodów na tę okoliczność, pozwala na prawidłowe rozpoznanie

zgłoszonego żądania o zapłatę. Należy podkreślić, że takiemu stanowisku nie stoi

na przeszkodzie także obecne brzmienie art. 207 k.p.c. Zgłoszenie bowiem w takiej

8

sytuacji nowych dowodów - uzyskanych na skutek wykonania uwzględnionego

przez sąd roszczenia informacyjnego - nie mogłoby zostać uznane za spóźnione,

skoro dla ich uzyskania celowe byłoby wcześniejsze skorzystanie z roszczenia

informacyjnego.

Z uwagi na powyższe, za zasadny należy uznać także zarzut naruszenia art.

177 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie ulega bowiem wątpliwości, że rozstrzygnięcie o roszczeniu

informacyjnym, z uwagi na cel któremu służy, może mieć znaczenie dla sposobu

rozpoznania żądania o zapłatę zgłoszonego na podstawie art. 70 ust. 21

pr. aut.

Słusznie Sąd drugiej instancji, podzielając pogląd Sądu Najwyższego wyrażony

w uchwale z dnia 17 września 2009 r., stwierdził, że roszczenie informacyjne

stanowi uprawnienie pomocnicze w ramach tego samego stosunku

zobowiązaniowego, które skierowane jest wobec tych samych podmiotów

zobowiązanych i służy zapewnieniu realizacji uprawnienia zasadniczego. Uzyskane

natomiast w jego wyniku dane stanowią podstawę do ustalenia wysokości opłat

należnych organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, bez względu na

to, czy ma ona zamiar dochodzić ich na drodze sądowej. W sytuacji, gdy powód

wystąpił - obok roszczenia informacyjnego - z żądaniem zapłaty, nie powinno

budzić wątpliwości, że pierwsze z roszczeń zmierza bezpośrednio do ustalenia

wysokości należnego mu wynagrodzenia z tytułu praw autorskich. Konieczność

wcześniejszego rozstrzygnięcia o roszczeniu informacyjnym powoduje więc, że jest

ono istotne z punktu widzenia roszczenia o zapłatę, co z kolei powoduje potrzebę

czasowego wstrzymania biegu postępowania w tym zakresie na podstawie art. 177

§ 1 pkt 1 k.p.c., bądź też odroczenia rozprawy.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł,

jak w sentencji.