I CSK 148/13

Sygn. akt I CSK 148/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie z powództwa C. G. przeciwko M. Specjalistycznemu Centrum Zdrowia

[…]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 18 grudnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 27 czerwca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną; przyznaje adw. J. R. (Kancelaria w

W.) od Skarbu Państwa (Sąd Apelacyjny) kwotę 5 400 (pięć

tysięcy czterysta) zł z uwzględnieniem należnego podatku od

towarów

i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

powoda C. G. od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 7 listopada 2011 r., którym

oddalono powództwo o zasądzenie odszkodowania 500.000 zł za bezpodstawne

zatrzymanie i osadzenie w pozwanym M. Specjalistycznym Centrum Zdrowia.

Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń

faktycznych, opierając się o cały zebrany materiał dowodowy, którego ocena nie

wykracza poza uprawnienia wynikające z art. 233 § 1 k.p.c. Uznał, że roszczenie

powoda zostało oparte na art. 448 k.c., gdyż domagał się on zadośćuczynienia

z tytułu bezprawnego pozbawienia go wolności przez stronę pozwaną.

Według Sądu Apelacyjnego, nie budzi wątpliwości, że przyjęcie powoda do szpitala

w dniu 16 października 2008 r. bez jego zgody stanowiło naruszenie dobra

osobistego powoda, określonego w art. 23 k.c. Wbrew ustaleniom Sądu

Okręgowego, Sąd Apelacyjny uznał także, że zatrzymanie to było bezprawne,

co wynika z mocy wiążącej postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia 14 lipca

2009 r. (III RNs …/08), którym stwierdzono, że nie zachodziły przesłanki do

przyjęcia powoda do szpitala psychiatrycznego bez jego zgody. W świetle

tego postanowienia przyjęcie powoda do szpitala nastąpiło mimo niespełnienia

przesłanek z art. 23 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia

psychicznego (tekst jedn.: Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 ze zm.).

Sąd Apelacyjny uznał jednak dochodzone powództwem roszczenie za niezasadne,

gdyż powód nie wykazał, aby działanie strony pozwanej było działaniem

zawinionym, jak wymaga tego - w ocenie Sądu Apelacyjnego - art. 448 k.c.

Również rozmiar i intensywność naruszenia dobra osobistego, zdaniem Sądu,

nie uzasadnia przyznania zadośćuczynienia.

Rozstrzygnięcie to zaskarżył skargą kasacyjną powód, zarzucając

naruszenie art. 448 k.c. i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

3

Skarżący nie kwestionuje prawidłowych ustaleń Sądu drugiej instancji

w przedmiocie bezprawności zatrzymania i umieszczenia go w pozwanym Centrum.

Kwestia ta nie może budzić żadnych wątpliwości w świetle treści prawomocnego

postanowienia Sądu Rejonowego w P., który ustalił, iż brak było podstaw do

przyjęcia powoda do szpitala bez jego zgody. Postanowienie to jako prawomocne

wiąże inne sądy, w tym także Sąd Najwyższy (art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Kwestią sporną jest zaś przyjęta przez Sąd Apelacyjny koncepcja wymagająca na

gruncie art. 448 k.c. wykazania zawinionego działania przez sprawcę szkody.

Zagadnienie to jest w orzecznictwie rozstrzygane w różny sposób. Prezentowany

jest zarówno pogląd, że dla uwzględnienia roszczenia opartego na tym przepisie

nie ma konieczności wykazania winy sprawcy (por. m.in. uchwałę SN z dnia 18

października 2011 r., III CZP 25/11, OSNC 2012 nr 2, poz. 15, wyroki SN z dnia 18

kwietnia 2013 r., III CSK 232/12, nie publ.), jak i że wina ta stanowi przesłankę

odpowiedzialności (wyroki SN z 27 września 2005 r., I CK 256/05, nie publ., 19

stycznia 2007 r., III CSK 358/06 nie publ., z 6 kwietnia 2011 r., I CSK 475/10, nie

publ.).

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym przychyla się do poglądu, który dla

przyznania zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego wymaga wykazania

winy sprawcy. Wina ta powinna zaś być kwalifikowana jako wina umyślna lub

rażące niedbalstwo (por. uzasadnienie wyroku z dnia 17 marca 2006 r., I CSK

81/05, OSNC 2007, nr 3, poz. 30). Ustalenia faktyczne poczynione w sprawie,

a które nie były przez skarżącego w żaden sposób kwestionowane, jednoznacznie

przemawiają za nieprzypisywaniem pozwanemu Centrum działania umyślnego, czy

też rażąco niedbałego. Zachowanie powoda w dniu 16 października 2008 r.,

a zatem agresja skierowana przeciwko policjantom i pracownikom pogotowia,

wskazywała na możliwość zaistnienia przesłanek do przyjęcia powoda do szpitala

bez jego zgody. Nie zmienia tego zapatrywania późniejsza odmienna ocena

dokonana przez Sąd Rodzinny, gdyż dla oceny zawinienia istotna jest ocena

zdarzeń mających miejsce w chwili przyjmowania powoda do zakładu leczniczego.

Również wizytacja placówki przez sędziego rodzinnego w dniu 17 października

2008 r. nie wykazała potrzeby natychmiastowego zwolnienia powoda ze szpitala,

co wskazuje, iż nie stwierdzono na ten dzień takiej poprawy stanu zdrowia powoda,

4

który uzasadniałby zwolnienie go ze szpitala. Do ostatecznego zwolnienia powoda

ze szpitala doszło zaś 20 października 2008 r., czyli jego pobyt w szpitalu trwał

cztery dni. Wskazuje to, jak trafnie podnosi Sąd Apelacyjny, że nie można

dopatrzeć się po stronie pozwanego Centrum intencji przetrzymywania powoda,

mimo ustania okoliczności mogących świadczyć o występowaniu u powoda

zaburzeń psychicznych uzasadniających przymusowe leczenie. Warto także

podkreślić, że zebrany materiał dowodowy wskazuje, iż opieka udzielona powodowi

w trakcie pobytu w pozwanym szpitalu była prawidłowa, a wdrożone leczenie

adekwatne do istniejących objawów. Dzięki jego zastosowaniu uzyskano ogólną

poprawę stanu zdrowia powoda. Skarżący nie wykazał zaś, aby czynności

podejmowane przez stronę pozwaną w trakcie jego pobytu prowadziły do

pogorszenia stanu zdrowia lub stanowiły dla niego szczególną dolegliwość.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).

Sąd Najwyższy zasądził także na rzecz pełnomocnika powoda z urzędu

adwokata J. R. koszty nieopłaconej pomocy prawnej na podstawie § 6 pkt 5 w zw. z

§ 19 pkt 1 rozporządzenia MS z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

jw