I PK 221/13

Sygn. akt I PK 221/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa R. K.

przeciwko Zespołowi Szkół Ogólnokształcących […]

o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 marca 2014 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w O.

z dnia 28 maja 2013 r.,

1) oddala skargę kasacyjną,

2) zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 120 (sto

dwadzieścia) złotych tytułem kosztów zastępstwa prawnego w

postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Powód R. K. wniósł pierwotnie o uznanie za bezskuteczne rozwiązania

stosunku pracy dokonanego wobec niego przez pozwany Zespół Szkół

2

Ogólnokształcących, a także o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu według

norm przepisanych. Ostatecznie zmodyfikował jednak powództwo i wniósł o

zasądzenie od pozwanego na jego rzecz odszkodowania w wysokości

trzymiesięcznego wynagrodzenia.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. wyrokiem z

dnia 3 stycznia 2013 r. oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz

pozwanego kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Rozstrzygnięcie to Sąd

pierwszej instancji poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i ich oceną

prawną.

Powód ukończył wyższe studia zawodowe (licencjat) w 1999 roku oraz

wyższe studia magisterskie na kierunku matematyka w 2001 roku w zakresie

nauczania matematyki, studia podyplomowe w zakresie informatyki w 2003 roku, a

także studia podyplomowe w zakresie pedagogiki specjalnej w edukacji

integracyjnej w 2011 roku.

W skład Zespołu Szkół Ogólnokształcących wchodzą: Szkoła Podstawowa

nr […] z Oddziałami Integracyjnymi, Gimnazjum nr […] z Oddziałami Integracyjnymi

oraz Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Integracyjnymi w O.

Powód był zatrudniony w pozwanym na stanowisku nauczyciela matematyki,

technologii informacyjnej i informatyki od dnia 1 września 2002 r. Od dnia 1

września 2006 r. stosunek pracy nawiązany przez powoda z pozwanym

przekształcił się w stosunek pracy na podstawie mianowania. W 2010 roku powód

osiągnął stopień awansu zawodowego - nauczyciela dyplomowanego. Miejscem

wykonywania pracy przez powoda od dnia 1 września 2005 r. było Liceum

Ogólnokształcące z Oddziałami Integracyjnymi.

W dniu 22 lutego 2012 r. ogłoszono w Dzienniku Ustaw rozporządzenie

Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie ramowych planów

nauczania w szkołach publicznych, zmniejszające w liceach liczbę godzin

matematyki z 360 do 300 w zakresie podstawowym.

Liczba uczniów w liceum spadła z 256 (2011 rok) do 191 osób (2012 rok).

Od dnia 1 września 2012 r. nie utworzono tam jednej z klas pierwszych. W liceum

nie powstała też żadna klasa z rozszerzeniem z matematyki. Na dzień 1 września

2012 r. w Liceum Ogólnokształcącym powstało do prowadzenia 11 oddziałów, w

3

których realizowane było łącznie 46 godzin matematyki (42 godziny etatu

przeliczeniowego) i 14 godzin informatyki i technologii informacyjnej tygodniowo

(13,16 godzin etatu przeliczeniowego).

Jako kryteria typowania do zwolnienia w związku ze zmianami

organizacyjnymi pozwany przyjął: strukturę szkoły, kwalifikacje zawodowe oraz

dodatkowe kwalifikacje, osiągnięcia uczniów, okres zatrudnienia na stanowisku

nauczyciela danego przedmiotu, aktywność w doskonaleniu zawodowym,

zaangażowanie zawodowe, pełnienie dodatkowych funkcji w szkole, dyscyplinę

pracy, dyspozycyjność i nabycie uprawnień emerytalnych. Pierwszeństwo w

zatrudnieniu mieli mieć nauczyciele pracujący w zespole w danym typie szkoły.

Kryteria te zostały przedstawione na radzie pedagogicznej w dniu 23 kwietnia

2012 r.

Po rozpoczęciu roku szkolnego 2012/2013, A. B. otrzymała do prowadzenia

20,11 godzin etatu przeliczeniowego (plus 1 godzina wychowawcza), A. L. 17,89

godzin etatu przeliczeniowego (plus 0,79 godziny wychowawczej) oraz T. J. 13,16

godzin etatu przeliczeniowego (plus 6 godzin rewalidacji). Cztery godziny etatu

przeliczeniowego wakatu matematyki otrzymała do prowadzenia M. S., zatrudniona

w Gimnazjum.

W Liceum Ogólnokształcącym wobec niektórych uczniów prowadzone jest

również nauczanie indywidualne. W roku szkolnym 2011/2012 objętych nim było

piętnastu uczniów, w różnych okresach czasu. W roku szkolnym 2012/2013 było

nim natomiast objętych dziesięciu uczniów.

W dniu 14 maja 2012 r. pozwany pisemnie wypowiedział powodowi stosunek

pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, który upłynął 31

sierpnia 2012 r. Jako przyczynę wypowiedzenia pozwany wskazał zmiany planu

nauczania uniemożliwiające dalsze zatrudnienie powoda na zajmowanym

stanowisku.

W świetle powyższych ustaleń Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo nie jest

zasadne i nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd ten stwierdził, że spór między

stronami w sprawie sprowadzał się do wyjaśnienia kwestii, czy zmiana planu

nauczania uniemożliwiała dalsze zatrudnienie powoda oraz w dalszej kolejności do

4

oceny prawidłowości przyjętych przesłanek typowania osób do zwolnienia i

prawidłowości zastosowania przyjętych przesłanek.

Sąd pierwszej instancji przywołał art. 20 ust. 1 pkt 2 i art. 22 ust. 2 ustawy-

Karta Nauczyciela oraz przyjął, że fakt zmniejszenia liczby oddziałów w pozwanym

spowodowany spadkiem liczby uczniów jest niewątpliwy. Zauważył ponadto, iż w

roku szkolnym 2011/2012 w liceum realizowano w trzynastu oddziałach 58 godzin

matematyki i 24 godziny informatyki i techniki informacyjnej, co łącznie dawało 82

godziny zajęć. Zatrudnionych było wówczas wraz z powodem czterech nauczycieli

matematyki i jeden nauczyciel informatyki. Od września 2012 roku 11 oddziałach

realizowane było 46 godzin matematyki i 14 godzin informatyki i technologii

informacyjnej, tj. łącznie 60 godzin zajęć. W ocenie Sądu, uzasadnione było zatem

przyjęcie przez pozwanego w dniu 30 kwietnia 2012 r., że dalsze zatrudnienie

powoda, choćby na 1/2 etatu, jest niemożliwe.

Sąd pierwszej instancji uznał, że kryteria wyboru powoda jako osoby

wybranej do zwolnienia były obiektywne i uzasadnione, nie wystąpiły bowiem

poważne dysproporcje - co do kwalifikacji zawodowych, wykształcenia,

przydatności na danym stanowisku, sposobu wykonywania obowiązków

pracowniczych. Doszedł też do przekonania, że jeżeli między pracownikami,

których dotyczy przesłanka rozwiązania stosunku pracy, nie występują istotne

różnice (co do kwalifikacji, stażu pracy, sposobu wykonywania obowiązków,

szczególnej sytuacji osobistej), to pracodawca ma swobodę wyboru pracownika do

rozwiązania stosunku pracy, a sąd pracy w takiej sytuacji nie może wkraczać w tę

ocenę. W ocenie Sądu, pozwany przyjął prawidłowe kryteria przy doborze

pracowników zakwalifikowanych do zwolnienia i nie można wśród nich dopatrzyć

się pozamerytorycznych przesłanek rozwiązania umowy o pracę.

Sąd Rejonowy zaznaczył też, że nie był zasadny argument pozwanego, iż

możliwe było przyznanie mu nadgodzin posiadanych przez innych nauczycieli

matematyki lub informatyki. Liczba tych godzin w liceum jest bowiem nieznaczna.

Wskazane jest zaś, aby jeden przedmiot w tej samej klasie prowadził jeden

nauczyciel. Niemożliwe jest zatem, aby stworzyć powodowi odpowiednią liczbę

godzin wskutek przydzielenia mu kilku godzin od każdego z pozostałych

5

nauczycieli. Oznaczałoby to, że uczniowie w ramach tego samego cyklu zajęć

odbywaliby lekcje częściowo z powodem, częściowo zaś z innym nauczycielem.

Zdaniem Sądu Rejonowego, również godziny nauczania indywidualnego nie

mogły być samodzielną podstawą zatrudnienia nauczyciela. Nie wynikają one

bowiem ze szkolnego planu nauczania lub arkusza organizacyjnego. Faktem jest

przy tym, że w pozwanym liceum zawsze istnieje pewna liczba godzin nauczania

indywidualnego do wyznaczenia. Jest ona jednak zmienna z uwagi na

zróżnicowany charakter zdarzeń, które powodują objęcie ucznia indywidualnym

nauczaniem, a zajęcia te z istoty są tymczasowe i niemożliwe do precyzyjnego

zaplanowania na dzień 30 kwietnia 2012 r. Uniemożliwia to szkole zapewnienie

nauczycielowi odpowiedniej liczby godzin. Na marginesie Sąd pierwszej instancji

zauważył przy tym, że z perspektywy pracodawcy uzasadnione jest również

założenie, aby zajęcia indywidualne prowadził nauczyciel zajęć prowadzący daną

klasę. Pozwala to bowiem na ujednolicenie przekazywanej uczniom treści zajęć

oraz zapewnia lepszą organizację pracy.

Sąd Rejonowy przypomniał, że zgodnie art. 45 § 1 k.p. w razie ustalenia, że

wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnione

lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy stosownie do

żądania pracownika orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa

uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu do pracy na poprzednich warunkach albo o

odszkodowaniu. Mając jednak na uwadze przytoczone okoliczności, Sąd ten uznał,

iż wobec braku podstaw w myśl przepisu art. 45 § 1 k.p. do zasądzenia

odszkodowania powództwo należało oddalić.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. wyrokiem z

dnia 28 maja 2013 r. oddalił apelację wniesioną przez powoda od wyżej opisanego

wyroku Sądu pierwszej instancji, uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy w całości podzielił ustalenia i rozważania Sądu pierwszej

instancji. Przypomniał, że przedmiotem rozpoznania i oceny w niniejszej sprawie

była kwestia, czy w momencie wypowiadania powodowi stosunku pracy zachodziły

takie zmiany organizacyjne przewidziane w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela,

powodujące zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmianę planu nauczania,

które uniemożliwiały dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.

6

Kwestia ta, zdaniem Sądu drugiej instancji, była bardzo szczegółowo badana

przez Sąd Rejonowy, który przedstawił w uzasadnieniu stan organizacyjny szkoły,

liczbę nauczycieli oraz wymiar godzin matematyki i planowanych godzin w nowym

roku nauczania 2012/2013.

Dodał, że bezspornie na podstawie rozporządzenia MEN z dnia 7 lutego

2012 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych,

zmniejszeniu uległa liczba godzin nauczania matematyki i informatyki w liceum i w

gimnazjum. Bezsporne było także, iż w roku szkolnym 2011/2012 w liceum

ogólnokształcącym było 13 oddziałów, w tym 3 oddziały matematyczno-

informatyczne. W oddziałach realizowano łącznie 58 godzin matematyki i 24

godziny informatyki, co dawało łącznie 82 godziny i co przekładało się na 4,5 etatu.

W kwietniu 2012 r. planowane było z kolei 12 oddziałów integracyjnych, w

których liczba matematyki wynosiła 49 oraz 16 godzin informatyki, co dawało 65

godzin. We wrześniu 2012 r. liczba oddziałów zmniejszyła się jednak do 11 i tym

samym liczba godzin matematyki spadła do 46, a liczba godzin informatyki – do 14.

Razem dało to 60 godzin.

Zgodnie z arkuszem organizacyjnym na rok szkolny 2012/2013

sporządzonym w kwietniu 2012 r. w stosunku do roku szkolnego 2011/2012 liczba

godzin matematyki i informatyki zmniejszyła się więc o 17, a o 22 w aneksie

organizacyjnym z września 2012 r.

Stan ten wymusił zmianę w szkolnym planie nauczania, co w konsekwencji

znalazło swoje odbicie w arkuszu organizacyjnym szkoły. W ocenie Sądu

Okręgowego, trafnie Sąd pierwszej instancji ustalił zatem, iż na dzień 30 kwietnia

2012 r. nie istniała wystarczająca liczba godzin, aby zapewnić powodowi

zatrudnienie w pełnym wymiarze godzin dydaktycznych.

Sąd drugiej instancji zauważył także, iż wyliczenie zaprezentowane przez

powoda było o tyle nieprecyzyjne, iż obejmowało automatyczne dzielenie ogólnej

liczby godzin matematyki, informatyki, a także godzin wychowawczych,

wychowania w rodzinie i zajęć rewalidacyjnych przez liczbę nauczycieli. Natomiast

zajęcia rewalidacyjne stanowią uzupełnianie pensum nauczycielskiego z danego

przedmiotu.

7

Dlatego trafne było twierdzenie pozwanego i ustalenia Sądu Rejonowego, że

zajęcia z danego przedmiotu, w tej samej klasie, w danym cyklu edukacyjnym

powinien prowadzić ten sam nauczyciel, a nie dwóch nauczycieli.

W opinii Sądu Okręgowego, nie był więc zasadny zarzut naruszenia prawa

materialnego - art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela przez błędne przyjęcie, iż

pojęcie „plan nauczania” jest tożsame z pojęciem „arkusz organizacyjny szkoły”.

Sąd Rejonowy analizował możliwość zatrudnienia powoda w ramach

sporządzonego planu nauczania. Przyczyną rozwiązania stosunku pracy nie było

samo zmniejszenie oddziałów szkolnych lecz zmniejszenie liczby godzin

matematyki uniemożliwiające dalsze zatrudnianie 4 nauczycieli tego przedmiotu. Z

wyjaśnień pozwanego wynikało, iż nie było możliwości zatrudnienia powoda jako

nauczyciela matematyki bez dzielenia zajęć dydaktycznych w konkretnej klasie

pomiędzy dwóch nauczycieli. Takie postępowanie i tak nie zapewniłoby zresztą

powodowi pełnego pensum z matematyki.

Zdaniem Sądu Okręgowego, nie był również trafny zarzut błędnej wykładni i

niewłaściwego zastosowania przez Sąd Rejonowy art. 20 ust. 1 Kary Nauczyciela

przez przyjęcie, że do planu organizacyjnego szkoły nie są wliczane godziny

nauczania indywidualnego. Rozporządzenie MEN z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie

ramowych planów nauczania w § 4 ust. 1 enumeratywnie wymienia, co powinien

zawierać ustalony przez dyrektora szkolny plan nauczania. W wyliczeniu tym nie

ma godzin nauczania indywidualnego. Godziny nauczania indywidualnego nie

mogły więc być podstawą nawiązania stosunku pracy i w planie nauczania nie mógł

być przyznany powodowi pełny wymiar godzin dydaktycznych w tym zakresie

nauczania. Dlatego nie znalazł potwierdzenia zarzut, iż mimo zmniejszenie godzin

matematyki i informatyki oraz zmniejszenia liczby oddziałów, istniała nadal

możliwość zatrudnienia powoda w pełnym wymiarze godzin dydaktycznych.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, również zajęcia rewalidacyjne stanowią

uzupełnienie pensum nauczycielskiego z danego przedmiotu. Z zestawienia

przedstawionego przez pozwanego w piśmie z dnia 17 grudnia 2012 r. wynikało

zaś, że na dzień 30 kwietnia 2012 r., mając na uwadze wymóg zachowanie

ciągłości nauczania w klasach, liczba godzin matematyki wystarczała dla dwóch

nauczycieli. Ostatecznie faktyczne zmniejszenie godzin matematyki spowodowało

8

brak możliwości zatrudnienia nawet dla dwóch nauczycieli tego przedmiotu i

świadczyło o tym, że decyzja dyrektora szkoły podjęta w kwietniu 2012 r. była

uzasadniona.

W całym Zespole Szkół według planu nauczania było 19 godzin

ponadwymiarowych matematyki. Bez dzielenia nauczania tego przedmiotu w

poszczególnej klasie i w różnych szkołach nie było więc możliwości zapewnienia

powodowi całego etatu w liceum. Takie postępowanie nie było wskazane ze

względów dydaktycznych. Przepis art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela zezwala na

rozwiązanie stosunku pracy, gdy w planie nauczania nie ma możliwości pełnego

zatrudnienia w ramach danego przedmiotu i nie wymaga do dyrektora szkoły

tworzenia łamigłówek organizacyjnych, polegających na łączeniu zajęć z różnych

przedmiotów, zmniejszania wymiaru zajęć innym nauczycielom w celu zapewnienia

pensum dydaktycznego zwalnianemu nauczycielowi.

Powód R. K. wniósł do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od wyroku

Sądu Okręgowego z dnia 28 maja 2013 r., zaskarżając ten wyrok w całości i

zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, to jest art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na:

a) błędnym przyjęciu, iż pojęcie „planu nauczania” jest tożsame z pojęciem

„arkusza organizacyjnego szkoły”; b) przyjęciu, iż plan nauczania szkoły nie

obejmuje godzin nauczania indywidualnego; c) przyjęciu, że u pozwanego wystąpiły

zmiany w planie nauczania, skutkujące brakiem możliwości zatrudnienia powoda w

pełnym wymiarze godzin dydaktycznych; d) przyjęciu, że pracodawca przy ocenie

możliwości dalszego zatrudniania powoda nie powinien wziąć pod uwagę

możliwości prowadzenia przez powoda zajęć jako nauczyciela wspomagającego

(rewalidatora).

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez zasądzenie

od pozwanego na rzecz powoda kwoty 14.098 zł tytułem odszkodowania za

niezgodne z prawem i nieuzasadnione wypowiedzenie stosunku pracy.

Zdaniem skarżącego, z ustalonego stanu faktycznego nie ulega wątpliwości,

że gdyby przyjąć, iż do tzw. „pensum” dydaktycznego nauczyciela należy wliczyć

9

godziny nauczania indywidualnego, wówczas możliwe byłoby zatrudnienie powoda

w pełnym wymiarze czasu pracy. Kilkadziesiąt godzin (28,5) z tego tytułu umożliwia

zatrudnienie powoda w pełnym wymiarze zajęć. Jednakże Sąd Okręgowy podzielił

twierdzenia pozwanego pracodawcy, jakoby godziny nauczania indywidualnego nie

były uwzględniane w arkuszu organizacyjnym szkoły i tym samym zostały spełnione

przesłanki do rozwiązania z powodem stosunku pracy. Takie stanowisko, zdaniem

wnoszącego skargę, jest błędne. Arkusz organizacyjny nie jest tożsamy z planem

organizacyjnym szkoły, co wynika jednoznacznie z treści § 10 rozporządzenia

Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów

publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz.U. z 2001 r. Nr 61, poz. 624 ze

zm.).

Skarżący stwierdził ponadto, że wskutek wadliwej wykładni art. 21 ust. 1 pkt

2 Karty Nauczyciela dokonanej przez Sąd Okręgowy (należy przypuszczać, że w

istocie chodzi o art. 20 ust. 1 pkt 2, chociaż skarżący wielokrotnie zamiennie

powołuje art. 20 ust. 1 pkt 2 lub w rzeczywistości nieistniejący art. 21 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela) doszło do sytuacji wydania wadliwego orzeczenia. Sąd bowiem

nie rozważył możliwości uwzględnienia nauczania indywidualnego w „pensum”

powoda, co ma niezwykle istotne znaczenie w placówce, która jest szkołą

specyficzną - szkołą integracyjną, w której nauczanie indywidualne jest

standardem.

Zdaniem skarżącego, drugim błędem zaskarżonego orzeczenia, jest

nieuwzględnienie możliwości wykonywania przez powoda pracy jako nauczyciela

wspomagającego (rewalidatora). Sąd w sposób wadliwy przyjął bowiem, że

pracodawca, przed dokonaniem wypowiedzenia, nie miał obowiązku sprawdzenia,

czy istnieje możliwość zatrudnienia powoda jako nauczyciela wspomagającego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona, w związku z czym podlega

oddaleniu.

Podstawę prawną rozwiązania stosunku pracy z powodem stanowił art. 20

ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, zgodnie z którym

dyrektor szkoły w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian

10

organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian

planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym

wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy lub, na wniosek nauczyciela,

przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania

może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22

ust. 2.

W zarzutach skargi kasacyjnej jej autor wskazał przede wszystkim, że Sąd

Okręgowy naruszył art. 20 ust. 1 pkt 2 przez błędne przyjęcie, że plan nauczania

jest tożsamy z pojęciem „arkusza organizacyjnego szkoły” (pkt a), jak również, że

plan nauczania nie obejmuje godzin nauczania indywidualnego (pkt b).

Odnosząc się do tych zarzutów należy przypomnieć, że jak stwierdził Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 3 czerwca 1998 r., I PKN 165/98, „plan nauczania” w

rozumieniu art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela jest dokumentem opracowanym przez

dyrektora szkoły, zawierającym podział na poszczególne przedmioty nauczania i

zajęcia, organizację pracy szkoły, tygodniowy minimalny wymiar godzin lekcyjnych

pozostających do dyspozycji dyrektora i wychowawców oraz wykaz godzin

lekcyjnych pozostających do rozdysponowania i podziału pomiędzy nauczycieli

wraz z godzinami ponadwymiarowymi. Na tej podstawie ustala się, czy zmiana

planu w stosunku do poprzednio realizowanego uniemożliwia dalsze zatrudnianie

nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć z uwzględnieniem kwalifikacji i specjalizacji

wykształcenia nauczyciela oraz czy istnieje konieczność rozwiązania z

nauczycielem stosunku pracy lub przeniesienia w stan nieczynny.

Konieczne elementy planu nauczania zostały szczegółowo wymienione w §

4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 r. w

sprawie ramowych planów nauczania (Dz.U. z 2012 r., poz. 204). Zgodnie z § 4

tego rozporządzenia plan nauczania określa dla poszczególnych klas na danym

etapie edukacyjnym tygodniowy (semestralny) wymiar godzin odpowiednio:

(1) poszczególnych obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia

ogólnego oraz zajęć z wychowawcą; (2) poszczególnych obowiązkowych zajęć

edukacyjnych z zakresu kształcenia zawodowego; (3) zajęć rewalidacyjnych dla

uczniów niepełnosprawnych; (4) dodatkowych zajęć edukacyjnych, jeżeli takie

zajęcia są prowadzone. W szkolnym planie nauczania uwzględnia się również

11

wymiar godzin: zajęć religii lub etyki, zajęć wychowania do życia w rodzinie, zajęć

języka mniejszości narodowej, etnicznej lub języka regionalnego oraz nauki własnej

historii i kultury, zajęć sportowych w oddziałach i szkołach sportowych. W

wyliczeniu tym nie ma godzin nauczania indywidualnego. Uprawnione było więc

przyjęcie na tej podstawie przez Sąd Okręgowy, że godziny nauczania

indywidualnego nie mogą być podstawą nawiązania stosunku pracy i w planie

nauczania nie mógł być przyznany powodowi pełny wymiar godzin dydaktycznych

tego nauczania.

Skarżący zdaje się prezentować stanowisko, że plan nauczania, w

przeciwieństwie do arkusza organizacyjnego, powinien obejmować również godziny

nauczania indywidualnego, co prostą drogą powinno prowadzić do wniosku, że w

przedmiotowej sprawie w związku z występowaniem liczby godzin nauczania

indywidualnego wystarczających do zapewnienia nauczycielowi pensum, nie został

spełniony warunek „zmiany planu nauczania” skutkujący niemożnością dalszego

zatrudniania nauczyciela w rozumieniu art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Należy

jednak zauważyć, że powód sam nie jest konsekwentny w różnicowaniu obu tych

dokumentów (planu nauczania i arkusza organizacyjnego), gdyż na stronie 6 skargi

wspomina, że „Sąd Okręgowy podzielił twierdzenia pozwanego pracodawcy, jakoby

godziny nauczania indywidualnego nie były uwzględniane w arkuszu

organizacyjnym szkoły i tym samym spełnione zostały przesłanki do rozwiązania z

powodem stosunku pracy. Takie stanowisko jest błędne”.

Arkusz organizacji szkoły, opracowany przez dyrektora szkoły, zgodnie z §

10 załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja

2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych

szkół, określa szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki w danym

roku szkolnym, z uwzględnieniem szkolnego planu nauczania, o którym mowa w

przepisach w sprawie ramowych planów nauczania - do dnia 30 kwietnia każdego

roku. Arkusz organizacji szkoły zatwierdza organ prowadzący szkołę do dnia 30

maja danego roku (ust. 1). W arkuszu organizacji szkoły zamieszcza się w

szczególności: liczbę pracowników szkoły, w tym pracowników zajmujących

stanowiska kierownicze, ogólną liczbę godzin zajęć edukacyjnych finansowanych

ze środków przydzielonych przez organ prowadzący szkołę (ust. 2). Na podstawie

12

zatwierdzonego arkusza organizacji szkoły dyrektor szkoły, z uwzględnieniem

zasad ochrony zdrowia i higieny pracy, ustala tygodniowy rozkład zajęć określający

organizację zajęć edukacyjnych (ust. 3).

W ocenie Sądu Najwyższego, arkusz organizacyjny jako dokument

sporządzany na podstawie planu nauczania, ma w dużej mierze charakter

techniczny wobec planu, jest jakby planem nauczania przeniesionym na konkretne

zajęcia w konkretnym roku szkolnym, co oznacza, że nie tylko można mówić o

pewnej tożsamości obu tych dokumentów, ale że podstawowe znaczenie dla

organizacji zajęć w szkole i liczby zatrudnionych nauczycieli ma właśnie arkusz

organizacyjny szkoły. Można z tego wyprowadzić wniosek, że ma on również

decydujące znaczenie w kwestii zaistnienia zmian organizacyjnych w szkole w

danym roku szkolnym. Odpowiedzialność za jego sporządzenie ponosi dyrektor

szkoły, który jest zobligowany do dostosowania liczby nauczycieli do ilości uczniów

w szkole, do racjonalnego wykorzystania kompetencji nauczycieli oraz do

uwzględnienia sytuacji finansowej gminy.

Zwrócić należy uwagę, że arkusz organizacyjny pozwanego zespołu szkół na

rok szkolny 2012/2013 oraz sporządzony do niego aneks organizacyjny (znajdujące

się w aktach sprawy) przewidują zmiany organizacyjne, które uzasadniały

zastosowanie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. W szczególności z arkusza

organizacyjnego uzupełnionego aneksem wynika, że liczba godzin matematyki i

informatyki we wrześniu 2012 roku w Liceum Ogólnokształcącym uległa

ostatecznie zmniejszeniu o 22 w stosunku do roku szkolnego 2011/2012. Należy

zauważyć, że zmniejszeniu uległa również liczba oddziałów (z 13 do 11), o których

również, jako pierwszej przesłance skutkującej rozwiązaniu stosunku pracy, mówi

art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela.

Co do nauczania indywidualnego, to należy z kolei stwierdzić, że ten rodzaj

nauczania regulują, wydane na podstawie art. 71b ust. 8 ustawy z dnia 7 września

1991 r. o systemie oświaty (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze

zm.), przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 września

2008 r. w sprawie sposobu i trybu organizowania indywidualnego obowiązkowego

rocznego przygotowania przedszkolnego i indywidualnego nauczania dzieci i

młodzieży (Dz.U. Nr 175, poz. 1086). Zgodnie z § 1 rozporządzenia, indywidualne

13

nauczanie organizuje się na czas określony, nie krótszy niż 30 dni, w orzeczeniu o

potrzebie indywidualnego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego lub

indywidualnego nauczania, wydanym przez zespół orzekający działający w

publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Rozporządzenie nie wyznacza

przy tym terminu, w którym opisane w nim orzeczenie powinno być przedstawione

w szkole. Jest zatem oczywiste, że może być ono wydane zarówno przed

rozpoczęciem roku szkolnego, jak i w trakcie jego trwania, co będzie przecież

zależało od czasu, w którym wystąpiły przyczyny jego wydania. Może natomiast

zostać przedstawione szkole dopiero po jego wydaniu. W zależności od przyczyn

wydania takiego orzeczenia może też określać krótszy niż rok szkolny czas, w

którym w odniesieniu do uzyskującego je ucznia będzie zachodzić potrzeba

indywidualnego nauczania. Wynika z tego, że okres, w którym występuje

konieczność prowadzenia nauczania indywidualnego ulega częstym zmianom, a

oczywistym priorytetem i celem systemu edukacji, co notabene wynika również ze

omawianego obecnie rozporządzenia, jest zapewnienie dzieciom i młodzieży

pełnego osobowego rozwoju przez integrację ze środowiskiem i możliwość

normalnego uczęszczania do szkoły. Ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji,

które Sąd Okręgowy w pełni podzielił, wskazują z kolei jednoznacznie, że spośród

10 uczniów objętych w pozwanym nauczaniem indywidualnym w roku szkolnym

2012/2013 aż 8 objęto takim nauczaniem już po rozpoczęciu tego roku szkolnego

(od 11 września, 24 września, 1 października, a nawet 10 października), przy czym

w odniesieniu do 6 z nich okres ten kończył się przed zakończeniem roku

szkolnego (26 kwietnia, 18 marca, a nawet 18 stycznia). Uzupełniając zatem

wcześniejszy wywód wypada podkreślić, że przedstawione wyżej okoliczności

dodatkowo uzasadniają pominięcie przez prawodawcę (Ministra Edukacji

Narodowej) indywidualnego nauczania w szkolnym planie nauczania, skoro z istoty

swej plan ten określa organizację pracy szkoły w dłuższym okresie. Jak trafnie

przyjął zaś Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 września 2006 r., II PK 4/06 (OSNP

2007 nr 17-18, poz. 2), z natury rzeczy ocena, czy istnieją warunki do zatrudnienia

nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, w rozumieniu art. 10

ust. 5 pkt 6 Karty Nauczyciela, powinna uwzględniać dłuższą czasową perspektywę

trwania takiej umowy. Z tego względu warunki te nie występują, jeżeli z oceny

14

konkretnej sytuacji wynika, że możliwość zapewnienia takiego zatrudnienia

występuje tylko w danym roku szkolnym. Z założenia takiego wychodzi również

prawodawca, nie nakazując zamieszczania ani w planie nauczania, ani w arkuszu

organizacyjnym godzin nauczania indywidualnego.

Co do zarzutów naruszenia art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela będących

konsekwencją przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że u pozwanego wystąpiły zmiany w

planie nauczania skutkujące brakiem możliwości zatrudnienia powoda w pełnym

wymiarze godzin (pkt c), to z wywodów powołanych wyżej należy wyprowadzić

wniosek, iż słusznie przyjął Sąd Okręgowy, że działania dyrektora pozwanego -

dotyczące racjonalizacji zatrudnienia - były jak najbardziej celowe. Należy również

nadmienić, że okoliczność, iż w pozwanym zespole szkół nie ma możliwości

zatrudnienia powoda w pełnym wymiarze zajęć należy do sfery ustaleń

faktycznych, którymi Sąd Najwyższy jest w postępowaniu kasacyjnym związany

(art. 39813

§ 2 k.p.c.). Oznacza to konieczność przyjęcia, iż dyrektor szkoły mógł

zastosować art. 20 ust. 1 Karty.

Ostatni zarzut powoda, oparty na założeniu niewzięcia pod uwagę

możliwości dalszego zatrudniania powoda jako nauczyciela wspomagającego,

rewalidatora, jest również nieusprawiedliwiony. Sąd drugiej instancji ustosunkował

się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wskazując, iż trafne jest

twierdzenie pozwanego i ustalenia Sądu Rejonowego, że zajęcia z danego

przedmiotu, w tej samej klasie, w danym cyklu edukacyjnym powinien prowadzić

ten sam nauczyciel, a nie dwóch nauczycieli. Zajęcia rewalidacyjne stanowią zaś

uzupełnienie pensum nauczycielskiego z danego przedmiotu. Z zestawienia

dostarczonego przez pozwanego wynika z kolei, że na dzień 30 kwietnia 2012 r.

liczba godzin matematyki wystarczała dla dwóch nauczycieli. W roku 2012/13

uległa natomiast dalszemu zmniejszeniu w stosunku do roku poprzedniego do 33

godzin przeliczeniowych, a w roku szkolnym 2013/2014 do 27,5 takich godzin.

Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści

art. 39814

k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 99 k.p.c. w związku z art. 98 § 3 k.p.c. oraz § 11 ust. 1 pkt 1 w

związku z § 12 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

15

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych …, Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.