III CSK 88/13

Sygn. akt III CSK 88/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa P. M.

przeciwko A. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 marca 2014 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 27 września 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanej na rzecz

powoda koszty postępowania kasacyjnego w kwocie 1.800

(jeden tysiąc osiemset) złotych.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 27 marca 2012 roku Sąd Okręgowy w K. zasądził od

pozwanej A. S. na rzecz powoda P. M. kwotę 81.954 zł, umorzył postępowanie co

do kwoty 4.486,15 zł, dalej idące powództwo oddalił i orzekł o kosztach procesu.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 września 2012 roku Sąd Apelacyjny

oddalił apelacje obu stron, wniesione od tego orzeczenia. Podzielił ustalenia

faktyczne Sądu pierwszej instancji z których wynika, że powód P. M. pozostawał w

okresie od dnia 22 sierpnia 1998 roku do dnia 9 stycznia 2010 roku w związku

małżeńskim i ustroju ustawowej wspólności małżeńskiej z córką pozwanej E. M. Po

ślubie małżonkowie zamieszkali za namową pozwanej w domu jednorodzinnym

stanowiącym własność pozwanej, położonym w Z. przy ulicy W. nr […] i poczynili z

majątku wspólnego nakłady na rozbudowę i wykończenie piętra budynku. Jesienią

2004 roku powód, jego żona i małoletnie dzieci zamieszkali w lokalu mieszkalnym

zajmującym piętro budynku składającym się z kuchni, łazienki, holu i kilku pokoi.

Po rozwodzie powód wyprowadził się i wystąpił do pozwanej o zwrot wartości

połowy nakładów poczynionych z majątku wspólnego byłych małżonków na

budynek pozwanej. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sąd pierwszej

instancji co do rodzaju, zakresu i wartości tych nakładów, oparte o opinie biegłych

sądowych, w efekcie czego zaaprobował rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego.

W skardze kasacyjnej pozwana, zaskarżając wyrok w części, w której Sąd

Apelacyjny oddalił jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego i orzekł o kosztach

postępowania apelacyjnego, zarzuciła naruszenie prawa materialnego – art. 226

§ 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i uwzględnienie powództwa mimo, że

powód nie mógł, zdaniem skarżącej, domagać się w myśl przepisów

o bezpodstawnym wzbogaceniu zwrotu połowy nakładów na jej budynek

poczynionych z majątku wspólnego byłych małżonków M. Według pozwanej Sąd

Apelacyjny dopuścił się także naruszenia art. 411 k.c. poprzez jego

niezastosowanie pomimo zaistnienia przesłanek do jego zastosowania. Formułując

powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę wyroku Sądu pierwszej

3

instancji przez oddalenie powództwa P. M. w całości z uwzględnieniem kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach

zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Obowiązkiem skarżącego jest więc precyzyjne przytoczenie podstawy kasacyjnej

przez wskazanie oznaczonych numerem artykułu (paragrafu, ustępu) przepisów

aktu prawnego, które zostały, zdaniem skarżącego, naruszone. Powinien on także

uzasadnić podstawę skargi przez wyjaśnienie, w czym przejawia się ich naruszenie

w zaskarżonym orzeczeniu. Wymóg precyzji w formułowaniu podstaw skargi

wynika z niemożności samodzielnego dokonywania przez Sąd Najwyższy

konkretyzacji postawionych przez skarżącego zarzutów oraz niemożności

stawiania przez Sąd Najwyższy hipotez co do tego, jakiego aktu prawnego

(przepisu) dotyczy podstawa skargi. Prawidłowe uzasadnienie podstaw

kasacyjnych polega na rzeczowym przedstawieniu argumentacji prawniczej w celu

wykazania ich zasadności. W uzasadnieniu tym autor skargi kasacyjnej nie

powinien wychodzić poza ramy przytoczonych podstaw kasacyjnych, zwłaszcza

zaś wskazywać na nowe podstawy skargi.

Skarżąca zarzuciła w skardze naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 226 § 2

k.c. stanowiącego, że samoistny posiadacz w złej wierze może żądać jedynie

zwrotu nakładów koniecznych, i to tylko o tyle, o ile właściciel wzbogaciłby się

bezpodstawnie jego kosztem. Przepis ten nie został jednak przez Sąd Apelacyjny

naruszony w sposób wskazany przez pozwaną w skardze kasacyjnej, a więc przez

jego niewłaściwe zastosowanie, albowiem, wbrew stanowisku pozwanej, nie

stanowił podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Sąd Apelacyjny ustalił, że powód zamieszkał w nieruchomości pozwanej po

zawarciu małżeństwa z córką pozwanej, małżonkowie czynili nakłady z majątku

wspólnego na wykończenie piętra budynku, strony nie zawarły jednak jakiejkolwiek

umowy dotyczącej zasad korzystania przez małżonków M. z nieruchomości

pozwanej oraz zasad rozliczenia czynionych przez powoda i jego żonę z majątku

wspólnego znacznych nakładów na nieruchomość pozwanej. Małżonkowie mieli

4

zamieszkać w nieruchomości pozwanej jako najbliżsi krewni pozwanej, po

wybudowaniu dla siebie lokalu mieszkalnego na piętrze budynku. Sąd przyjął w tej

sytuacji, że powód był posiadaczem zależnym, którego dobrej wiary (art.7 k.c).

pozwana skutecznie nie zakwestionowała i stąd należy stosować do rozliczenia

nakładów art. 230 k.c. w związku z art. 226 § 1 k.c. Sąd Apelacyjny nie uznał

powoda za samoistnego posiadacza nieruchomości pozwanej w złej wierze, stąd

też nie stosował art. 226 § 2 k.c. dla oceny zgłoszonych przez niego roszczeń. Tak

sformułowany w ramach pierwszej podstawy skargi zarzut kasacyjny jest więc

nieadekwatny do treści i podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Czyni to niezasadnym kolejny zarzut skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut

naruszenia art. 411 k.c. przez jego niezastosowanie. Na wstępie zauważyć należy,

że skarżąca nie wskazała w petitum skargi kasacyjnej, o który punkt tego

złożonego przepisu chodzi, a przecież każdy z czterech punktów art. 411 k.c.

odpowiada innej sytuacji, w której spełniający świadczenie nienależne nie może

żądać jego zwrotu od podmiotu, na rzecz którego świadczenie to nastąpiło.

Pozwana wskazała dopiero w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że w jej ocenie Sąd

Apelacyjny błędnie nie zastosował w rozpoznawanej sprawie art. 411 pkt 1 i 2 k.c.

stanowiących, że nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający

świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie

świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub

w wykonaniu nieważnej czynności prawnej (punkt 1) oraz jeżeli spełnienie

świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego (punkt 2). Pomijając

już sformułowane na wstępie rozważań uwagi dotyczące prawidłowej konstrukcji

podstawy kasacyjnej trzeba stwierdzić, że Sąd drugiej instancji trafnie nie stosował

w niniejszej sprawie przytoczonych regulacji, skoro za podstawę prawną rozliczeń

między powodem i pozwaną z tytułu poczynionych z majątku wspólnego nakładów

na budynek pozwanej przyjął art. 230 w związku z art. 226 § 1 k.c. Wskazany przez

skarżącą art. 411 k.c. odnosi się do szczególnej postaci bezpodstawnego

wzbogacenia, jakim jest świadczenie nienależne. Źródłem bezpodstawnego

wzbogacenia (korzyści) jest w tym przypadku spełnione przez zubożonego

świadczenie w wykonaniu stosunku zobowiązaniowego, który jednak

w rzeczywistości nigdy nie istniał lub już nie istnieje. Określone przesunięcie

5

majątkowe jest skutkiem działania samego zubożonego, działającego jednak

w błędnym przeświadczeniu o istnieniu zobowiązania (condictio indebiti) lub

zmierzającego do osiągnięcia uzgodnionego ze wzbogaconym skutku. Kondykcja

ta reguluje także skutki spełnienia świadczenia, którego podstawa odpadła oraz

spełnienia świadczenia w wykonaniu nieważnego zobowiązania. Także i z tych

przyczyn wskazany przez skarżącą przepis nie znajdował w niniejszej sprawie

zastosowania.

W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna pozwanej podlegała oddaleniu jako

bezzasadna na podstawie art. 39814

k.p.c.

db