III PK 78/13

Sygn. akt III PK 78/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSA Agata Pyjas-Luty (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ

Solidarność przy "D." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S.

przeciwko "D." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S.

o przekazanie należnych środków na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 marca 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 grudnia 2012 r.,

I. oddala skargę kasacyjną,

II. zasądza od strony pozwanej "D." spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w S. na rzecz powoda Międzyzakładowej

Organizacji Związkowej NSZZ Solidarność przy "D." spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością w S. kwotę 3.600 (trzy tysiące

2

sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w S. nakazał stronie

pozwanej D. Sp. z o.o. w S. przekazanie na Zakładowy Fundusz Świadczeń

Socjalnych kwoty 433.926,24 zł tytułem odpisu za rok 2010 wraz z odsetkami

ustawowymi od dnia 1 października 2010 r. do dnia przekazania, zasądził od

pozwanej na rzecz powódki Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ

„Solidarność” przy D. Sp. z o.o. w S. kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania oraz nakazał ściągnąć od pozwanej D. Sp. z o.o. w S. na rzecz

Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w S. kwotę 21.697 zł tytułem opłaty

stosunkowej od pozwu, której powódka nie miała obowiązku uiścić.

Podstawę orzeczenia stanowiły następujące ustalenia faktyczne. W dniu 10

października 1985 r. prezes spółki „D. – H.” (poprzednika prawnego strony

pozwanej) zawarł z działającymi w zakładzie organizacjami związkowymi

porozumienie w sprawie zakładowego systemu wynagradzania, w którym w § 33

ustalono, że „przed rozwiązaniem porozumienia Prezes Spółki jest obowiązany

zasięgnąć opinii związków zawodowych i uzyskać pozytywną opinię”, a w § 34, że

„do czasu zawarcia nowego porozumienia stosuje się dotychczasowe

porozumienie. Jeżeli strony stwierdzą że nie zamierzają zawrzeć nowego

porozumienia, dotychczasowe porozumienie wygasa po upływie okresu

wypowiedzenia. Po wygaśnięciu porozumienia stosuje się dotychczasowe przepisy

płacowe, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych przez Radę Ministrów na

podstawie Kodeksu pracy”. Jednolity tekst zakładowego systemu wynagradzania

został sporządzony 25 listopada 1994 r. i opracowany na podstawie powyższego

porozumienia oraz protokołów dodatkowych od nr 1 do 21, a w dniu 14 lipca 1995 r.

został zarejestrowany jako Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy. Protokołem

dodatkowym nr 2 zmieniono numerację postanowień § 33 na § 35, zaś § 34 na §

36, nie ingerując przy tym w treść tych zapisów. Co najmniej od 1994 roku nie

3

dyskutowano w pozwanej spółce o zmianie sposobu rozwiązywania układu

zbiorowego.

Pismem z 2 lipca 2009 r., skierowanym do związków zawodowych: SNZZ

Pracowników D. oraz MOZ NSZZ Solidarność, Zarząd D. S.A. wypowiedział

Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy w całości ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2009

r. Przed sporządzeniem pisma pracodawca nie informował związków zawodowych

o zamiarze wypowiedzenia ZUZP oraz nie zwracał się o pozytywną opinię w tej

kwestii. Dnia 11 sierpnia 2009 r. Okręgowy Inspektor Pracy w S. odmówił

rozpatrzenia wniosku z 27 lipca 2009 r. o wpis do rejestru układów informacji

dotyczącej wypowiedzenia Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla

Pracowników D. S.A. w S., powołując się na to, że wniosek ten nie spełniał

wymogów przewidzianych w § 9 ust. 2 ww. rozporządzenia, tj. nie załączono do

wniosku dokumentu potwierdzającego, że pracodawca na podstawie § 35 układu

uzyskał zgodę organizacji związkowych, będących stroną układu, na

wypowiedzenie układu. Postanowieniem Sądu Rejonowego w S. Wydziału Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 stycznia 2011 roku odrzucono na podstawie

art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c., ze względu na brak drogi sądowej, pozew D. Sp. z o.o. w

S. przeciwko Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ „Solidarność” przy

D. w G. oraz Samorządnemu Niezależnemu Związkowi Zawodowemu Pracowników

D. w S. o ustalenie, że rozwiązanie Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy nie jest

uzależnione od uzyskania pozytywnej opinii organizacji związkowych.

Pismem z 12 kwietnia 2010 r. Zarząd D. S.A. przesłał związkom zawodowym

NSZZ Solidarność oraz SNZZ Pracowników D. projekt nowego Regulaminu

Wynagradzania, w którym § 20 ust. 3 zapisano „U pracodawcy nie jest tworzony

Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych”. Pismem z 4 maja 2010 roku MOZ

NSZZ Solidarność zakwestionowała upoważnienie działającego w imieniu

pracodawcy radcy prawnego do kontaktowania się ze związkiem w sprawach

wypowiedzenia Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy, oraz, powołując się na

braki formalne tego wypowiedzenia zakwestionowała skuteczność wypowiedzenia

ZUZP. A. Ś. - wiceprzewodnicząca SNZZ Pracowników D., nie odpowiedziała na

pismo.

Samorządny Niezależny Związek Zawodowy Pracowników „D.” w czerwcu

4

2009 roku liczył 33 członków, w lipcu, sierpniu 2009 roku - 32 członków, we

wrześniu 29 członków, w październiku 27, w listopadzie 25, w grudniu 23, w

styczniu 2010 roku -16 członków, w lutym i marcu - 12 (z czego dwóch członków, tj.

G. D. i M. B. – P. nie opłaciły składek członkowskich), zaś w kwietniu i maju 2010

roku – formalnie 10 członków, a faktycznie, licząc osoby, które uiściły składki - 8

osób. Utrata członków związana była ze śmiercią przewodniczącego B. D., po

której jedynie dwukrotnie odbyły się spotkania celem rozwiązania związku i jego

wyrejestrowania. Pismem z 14 czerwca 2010 r. SNZZ Pracowników D.

poinformował Okręgowy Inspektorat Pracy w S. oraz zarząd D. spółki z o.o. w S. o

podjęciu kroków w kierunku zakończenia działalności związku z powodu spadku

ilości członków poniżej wymaganego minimum oraz o tym, że z dniem 15 czerwca

2010 roku związek nie reprezentuje już załogi spółki.

Pismem z 16 grudnia 2010 roku Międzyzakładowa Organizacja Związkowa

przy D. Spółce z o.o. w S. poinformowała Zarząd D. Spółki z o.o. w S., że nie

zgadza się na podpisanie aneksu nr 1 do „Regulaminu Wynagradzania”

zaproponowanego przez Zarząd Spółki. Wskazała równocześnie, że do czasu

rozstrzygnięcia sporu o skuteczność wypowiedzenia Zakładowego Układu

Zbiorowego Pracy uważa, że obowiązuje dotychczasowy ZUZP.

Jako okoliczność niesporną Sąd Okręgowy przyjął, że cała kwota odpisu na

rzecz Zakładowego Fundusz Świadczeń Socjalnych za 2010 r. wynosiła 709.890,64

zł, z czego należna kwota odpisu do dnia 7 czerwca 2010 r. w wysokości

299.442,11 zł została przez pracodawcę przekazana temu Funduszowi.

Sąd pierwszej instancji uznał, iż biorąc pod uwagę wyrok Trybunał

Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2002 r. stwierdzający niezgodność z

Konstytucją przepisu art. 2417

§ 4 k.p. oraz treść uchwały Sądu Najwyższego z 4

stycznia 2008 roku (I PZP 9/07, OSNP 2008 nr 13-14, poz. 185), nadal pozostają

wiążące zapisy zawarte w § 33 i 34 ZUZP, których wprowadzenie objęte było

zgodną i dobrowolnie wyrażoną wolą stron przedmiotowego porozumienia. Skoro

zatem wypowiedzenie ZUZP wymagało uprzedniej pozytywnej opinii zakładowych

organizacji związkowych, dokonane przez pracodawcę w dniu 2 lipca 2009 roku

wypowiedzenie tego układu ze skutkiem na 31 grudnia 2009 roku nie było

skuteczne.

5

Równocześnie Sąd Okręgowy wskazał, że nawet uznanie za skuteczne

wypowiedzenia Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy nie prowadziłoby do

obowiązywania od 7 czerwca 2010 roku Regulaminu Wynagradzania, zgodnie z

którego § 20 w pozwanej spółce nie tworzy się Zakładowego Funduszu Świadczeń

Socjalnych. Powołując treść art. 774

§ 1, 4 i 6 k.p. oraz art. 30 ust. 4 i 5, art. 251

ust.

1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych, a także art. 24125a

k.p., sąd pierwszej instancji wskazał, że w pozwanej spółce w chwili próby

wprowadzenia nowego regulaminu wynagradzania, istniała tylko jedna zakładowa

organizacja związkowa, tj. Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ

„Solidarność” przy D. Spółce z o.o. w S., gdyż liczba członków drugiej z organizacji

SNZZ Pracowników D. Spółki z o.o. w S. faktycznie wynosiła jedynie kilka osób,

najprawdopodobniej 8, zatem organizacja ta nie miała statusu zakładowej

organizacji związkowej, z którą pracodawca mógł negocjować treść regulaminu

wynagradzania. Zdaniem Sądu pierwszej instancji pracodawca miał również

świadomość tego, że związek ten nie istnieje, mimo nieprzeprowadzenia procedury

jego wykreślenia z rejestru, skoro w negocjacjach prowadzonych w 2009 r.

przedstawiciele tego związku nie uczestniczyli, a B. D. wszelkie decyzje

podejmowane w imieniu załogi pozostawił do dyspozycji MOZ NSZZ Solidarność.

Sąd Okręgowy w oparciu o treść art. 251

ust. 1 i art. 30 ust. 5 ustawy o związkach

zawodowych uznał, że SNZZ Pracowników D. nie spełniała kryteriów organizacji

związkowej określonych w powołanych przepisach, co skutkowało uznaniem, że

organizacja ta nie miała nawet kompetencji opiniodawczych w zakresie

proponowanego przez pracodawcę regulaminu, a zatem wejście w życie

regulaminu wynagradzania w pozwanej spółce uzależnione było od uzyskania

zgody jedynej funkcjonującej zakładowej organizacji związkowej, jaką była MOZ

NSZZ Solidarność przy D. Spółce z o.o. w S. Dlatego też Sąd pierwszej instancji

uznał, że wydany przez pozwaną regulamin bez wymaganego uzgodnienia z

jedyną zakładową organizacją związkową nie ma mocy wiążącej.

W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że w pozwanej D. Spółka z o.o. w S.

w dalszym ciągu istnieje Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych, na który za

2010 roku pracodawca obowiązany jest uiścić brakującą kwotę odpisu w wysokości

433.926,24 zł, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia zwłoki, tj. od 1 października

6

2010 r., gdyż termin dokonania odpisu upłynął 30 września stosownie do art. 6 ust.

1 ustawy z dnia 4 marca 1994 roku o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny, uwzględniając

częściowo apelację strony pozwanej, którą zaskarżono wyrok Sądu Okręgowego w

całości, zmienił wyrok w punkcie I w ten sposób, że oddalił powództwo o odsetki

ustawowe od dochodzonej kwoty, w pozostałej części oddalił apelację jako

bezzasadną oraz zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 5.400 zł

tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Apelacyjny przyjął za własny ustalony przez sąd pierwszej instancji stan

faktyczny sprawy, potwierdzony w uzupełniającym postępowaniu dowodowym

przeprowadzonym przed Sądem Apelacyjnym, uznając za bezzasadny podniesiony

w apelacji zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. Zebrany w

sprawie materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do uznania, że

wprowadzony za zgodną wolą stron zapis § 33 Zakładowego Układu Zbiorowego

Pracy (Zakładowego Systemu Wynagradzania) z dnia 10 października 1985 r. nie

wiązał stron oraz, że rozwiązanie obowiązującego u pozwanej ZUZP w drodze

wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę, nie wymagało uzyskania

pozytywnej opinii organizacji związkowych. Sąd Apelacyjny nie podzielił też zarzutu

naruszenia art. 2417

§ 1 k.p. uznając za trafne stanowisko sądu pierwszej instancji,

iż przepis ten ma charakter względnie obowiązujący, a strony wyłączyły jego

zastosowanie w układzie zbiorowym pracy. Treść art. 2417

§ 1 pkt 3 k.p., zgodnie z

którym układ rozwiązuje się z upływem okresu wypowiedzenia dokonanego przez

jedną ze stron, nie skutkuje utratą ważności zawartego w Układzie Zbiorowym

Pracy z dnia 10 października 1985 r. postanowienia dotyczącego trybu

dokonywania rozwiązania układu, w tym w szczególności poprzez wprowadzenie

wymogu uzyskania przez pracodawcę pozytywnej opinii organizacji związkowych w

przedmiocie wypowiedzenia tego układu, wskazując, że partnerzy społeczni mogą

swobodnie kształtować prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, pod

warunkiem, że powyższa regulacja nie będzie mniej korzystna od powszechnie

obowiązujących, ustanowionych przez władzę państwową standardów (A.

Świątkowski, Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 964). Z regulacji art.

241 § 1 pkt 3 k.p. dotyczącej rozwiązania układu zbiorowego pracy w drodze

7

wypowiedzenia układu pracy dokonanego przez jedną ze stron, nie wynika

automatyzm prawny zastępowania z dniem wejścia w życie tego przepisu,

postanowień układowych, będących także przepisami prawa pracy w rozumieniu

art. 9 k.p. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury Sądu Najwyższego, przy

ocenie związania pracodawcy normą ZUZP odpowiadającą treścią przepisowi, który

utracił moc prawną jako niezgodny z Konstytucją, należy uwzględnić okoliczności

zawarcia układu, w tym również wolę i zamiar stron oraz ich świadomość co do

ograniczeń z niego wynikających (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia

2008 r., I PZP 9/07, OSNP 2008 nr 13-14, poz. 185). W niniejszej sprawie trafnie

doprowadziło to sąd pierwszej instancji do wniosku, że bez zachowania

przewidzianego w układzie zbiorowym pracy trybu wypowiedzenia układu,

ustalonego z zachowaniem swobody pracodawcy co do podejmowania decyzji w

sprawie związania się wynegocjowanym układem zbiorowym, oświadczenie woli o

wypowiedzeniu układu jest bezskuteczne. Sąd Apelacyjny podkreślił, że z żadnego

z przepisów prawa pracy nie wynika zakaz wprowadzenia w układzie zbiorowym

pracy wymogu uzyskania zgody związku zawodowego na rozwiązanie układu.

Wobec ustalenia, że § 33 ZUZP stanowił przedmiot negocjacji stron zawierających

układ, również kwestia dotycząca tego, czy sporny przepis ZUZP był powieleniem

przepisu art. 8 ust. 1 i 2 z dnia 26 stycznia 1984 roku o zasadach tworzenia

zakładowych systemów wynagradzania nie miała decydującego znaczenia dla

skuteczności tego zapisu. Skoro bowiem strony nie zmieniły postanowienia

odpowiadającego przepisowi art. 8 ust. 1 i 2 z dnia 26 stycznia 1984 roku o

zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania po utracie jego

obowiązywania, to nie można twierdzić, że sporny zapis był wynikiem

mechanicznego przepisania treści powyższego przepisu. W konsekwencji

powyższego, przy braku pozytywnej opinii organizacji związkowych w przedmiocie

wypowiedzenia Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy (Zakładowego Systemu

Wynagradzania) z dnia 10 października 1985 r., oświadczenie woli pozwanej z dnia

2 lipca 2009 r. o wypowiedzeniu układu nie zostało skutecznie złożone, a tym

samym pozwana jest zobowiązana do przekazania na Zakładowy Fundusz

Świadczeń Socjalnych brakującej kwoty z tytułu odpisu za rok 2010, stosownie do

art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 marca 1994 roku o zakładowym funduszu świadczeń

8

socjalnych.

Za niezasadny uznał Sąd Apelacyjny zarzut naruszenia art. 3651

k.c. oraz

art. 3531

k.c. w związku z art. 300 k.p., gdyż brak jest więc podstaw do stosowania

wskazanych przez apelującą przepisów kodeksu cywilnego w odniesieniu do

postanowień obligacyjnych układu zbiorowego pracy. Przepis ten zezwala na

odpowiednie stosowanie w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy

przepisów Kodeksu cywilnego jedynie do indywidualnego stosunku pracy, a nie do

norm zbiorowego prawa pracy.

Sąd Apelacyjny wskazał także, że pomimo sporządzenia wniosku o

wyrejestrowanie SNZZ Pracowników D. Spółki z o.o. w S. dopiero w czerwcu 2010

roku, związek ten faktycznie zaprzestał działalności już w styczniu 2010 roku po

śmierci przewodniczącego B. D. Skoro zatem od marca 2010 roku na terenie

pozwanej działała tylko jedna zakładowa organizacja związkowa MZO NSZZ

„Solidarność” przy D. Sp. z o.o. w S., nie doszło do skutecznego wprowadzenia

nowego regulaminu wynagradzania wobec braku uzgodnienia jego treści z jedyną

działającą zakładową organizacją związkowa, w myśl art. 772

§ 4 k.p.

Za zasadny Sąd Apelacyjny uznał natomiast zarzut naruszenia art. 481 § 1

k.c. w związku z art. 300 k.p. Rację ma pozwana wskazując, że przekazanie

środków nawet ze znacznym opóźnieniem nie rodzi obowiązku zapłaty przez

pracodawcę odsetek mimo oczywistej utraty realnej wartości takich środków. Sąd

odwoławczy podziela przy tym stanowisko Sądu Najwyższego przedstawione w

wyroku z dnia 13 kwietnia 1999 r., I PKN 663/98 (OSNAP 2000 nr 14, poz. 534),

zgodnie z którym pracodawca nie ma obowiązku uiszczenia odsetek od kwot nie

przekazanych w terminie na rachunek bankowy zakładowego funduszu świadczeń

socjalnych. Analiza postanowień ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym

funduszu świadczeń socjalnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 ze

zm.) nie pozwala uznać, że nieprzekazanie w terminie przez pracodawcę środków

na rachunek bankowy zakładowego funduszu świadczeń socjalnych rodzi

obowiązek zapłaty odsetek na konto tego Funduszu. Prowadziło to do częściowej

zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia apelacji w przeważającej części.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku strona pozwana, zaskarżając

wyrok w całości, zarzuciła:

9

I. Naruszenie prawa materialnego, przy czym w kwestii wypowiedzenia

zakładowego układu zbiorowego pracy zarzucono naruszenie:

- art. 2417

§ 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeks pracy poprzez

błędną jego wykładnię polegającą na ustaleniu, że ma on charakter względnie

obowiązujący i w konsekwencji przyjęcie, że strony wyłączyły jego zastosowanie w

układzie zbiorowym pracy;

- art. 3651

ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny w związku z

art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeks pracy poprzez ich

niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że regulacja § 33 układu zbiorowego

pozwanej jest zgodna z powszechnie obowiązującymi, bezwzględnie

obowiązującymi przepisami prawa;

- art. 3531

ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny w związku z

art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. - Kodeks pracy poprzez jego

niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że regulacja § 33 zakładowego układu

zbiorowego pozwanej jest zgodna z przepisami ustawowymi oraz zasadami

współżycia społecznego;

Natomiast w kwestii wprowadzenia regulaminu wynagradzania narzucono

naruszenie:

- art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

poprzez przyjęcie, że organizacja związkowa może utracić swój charakter i

przysługujące jej uprawnienia w wyniku innej okoliczności niż wykreślenie z

rejestru;

- art. 1 ust. 1 w związku z art. 10 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych poprzez bezpodstawne przyjęcie kryteriów ustania członkostwa w

organizacji związkowej innych niż przewidziane w statucie związku;

- art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

poprzez przyjęcie, że działające u pozwanej organizacje związkowe nie były

zobowiązane do przedstawienia wspólnego stanowiska odnośnie przedstawionego

regulaminu wynagradzania;

II. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik

sprawy:

- art. 382 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

10

cywilnego poprzez wydanie przez Sąd Apelacyjny zaskarżonego orzeczenia na

podstawie jedynie części materiału dowodowego a nie jego całości, w

szczególności całkowite pominięcie przedstawionych przez pozwaną na etapie

postępowania odwoławczego dowodów wskazujących na fakt, iż postanowienia §

32-34 zakładowego układu zbiorowego pracy (zakładowego systemu

wynagradzania) nie zostały przez strony układu zbiorowego ustalone za zasadach

swobodnego kształtowania treści układów zbiorowych, ale stanowiły one

powtórzenie regulacji prawnych obowiązujących w momencie zawierania układu

zbiorowego, takich jak: pierwotny tekst zakładowego układu zbiorowego pracy

(porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania) z dnia 10

października 1984 r., zezwolenie Prezesa Agencji ds. Inwestycji Zagranicznych nr

…/90 z dnia 5 kwietnia 1990 r. w sprawie utworzenia Spółki z udziałem podmiotów

zagranicznych pod firmą: „D.”, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością,

zarządzenie Wojewody […] nr 45/90 z dnia 28 maja 1990 r. w sprawie

przekształcenie S. Zakładów Drobiarskich w spółkę z udziałem podmiotów

zagranicznych, postanowienie Sądu Rejonowego w S. Wydział Gospodarczy z dnia

21 lutego 1991 r., sygn. akt: … 94/91, w przedmiocie wykreślenia z rejestru

przedsiębiorstw państwowych S. Zakładów, Statut Samorządnego Niezależnego

Związku Zawodowego Pracowników „D.” Sp. z o. o. w S.;

- art. 381 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania

cywilnego poprzez niewydanie postanowienia dowodowego w zakresie dowodów

zgłoszonych przez pozwaną na etapie postępowania odwoławczego i w

konsekwencji pominięcie wnioskowanych dowodów;

- art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. -

Kodeks postępowania cywilnego poprzez niedokonanie w uzasadnieniu wyroku

jakiejkolwiek oceny dowodów zgłoszonych przez pozwaną na etapie postępowania

odwoławczego w szczególności zaś niezawarcie informacji o motywach, dla

których Sąd Apelacyjny odmówił ww. dowodom zgłoszonym przez pozwaną

wiarygodności i/lub mocy dowodowej;

- art. 162 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji odmowę

rozpoznania zarzutu apelacyjnego naruszenia art. 232 k.p.c. polegającego na jego

11

niewłaściwej wykładni i w konsekwencji dopuszczeniu niewnioskowanych przez

żadną ze stron dowodów z zeznań świadków J. W., S. A., E. O., M. K. oraz A. Ś.

oraz dowodów z dokumentów dot. członkostwa w związkach zawodowych - z

powodu braku zgłoszenia stosownego zastrzeżenia do protokołu w trybie art. 162

k.p.c.;

- art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego poprzez dopuszczenie niewnioskowanych przez żadną ze stron

dowodów z zeznań świadków M. B. – P., G. D., T. D., M. J., Z. K., M. K., U. K., J.

S., P. S., S. Ś. oraz A. Ś. w sytuacji, gdy w sprawie nie występowały okoliczności o

wyjątkowym charakterze, które uzasadniałyby dopuszczenie takiej ilości dowodów

przez Sąd Apelacyjny z urzędu.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł na podstawie art. 39815

k.p.c.

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania przez Sąd Apelacyjny wraz z pozostawieniem temu Sądowi do

rozstrzygnięcia kwestii kosztów postępowania kasacyjnego oraz postępowania w

poprzednich instancjach, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych ewentualnie na podstawie art. 39816

k.p.c. o zmianę zaskarżonego

wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na

rzecz pozwanej kosztów postępowania w postępowaniu kasacyjnym oraz w

poprzednich instancjach, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych a także o orzeczenie na podstawie art. 415 k.p.c. o zwrocie

spełnionego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona powodowa wniosła o oddalenie

skargi jako bezzasadnej i zasądzenie na jej rzecz od strony pozwanej kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według normo

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie pomimo trafności

niektórych podniesionych w niej zarzutów.

Jak wyeksponował skarżący, rozstrzygnięcie sprawy poprzez ocenę

12

zasadności roszczenia powódki Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ

„Solidarność” przy D. Sp. z o.o. w S. o przekazanie przez stronę pozwaną D. Sp. z

o.o. w S. wskazanej pozwie kwoty na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych

wymagało rozważenia dwóch kwestii: dopuszczalności i skuteczności

wypowiedzenia Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy, obowiązującego od 1985

r., a dalszej kolejności oceny skuteczności wprowadzenia z dniem 8 czerwca 2010

r. nowego regulaminu wynagradzania, zgodnie z którym u strony pozwanej nie

tworzy się Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych.

Odnosząc się do pierwszej z wymienionych wyżej kwestii, Sąd Najwyższy

zauważa, że sądy obydwu instancji wiele uwagi poświęciły analizie zapisu § 33

ZUZP (według późniejszej numeracji § 35), który uzależniał możliwość rozwiązania

za wypowiedzeniem układu przez pracodawcę od uprzedniego uzyskania

pozytywnej opinii związków zawodowych, biorąc za punkt wyjścia błędne założenie,

iż art. 2417

§ 1 pkt 3 k.p., zgodnie z którym układ rozwiązuje się z upływem okresu

wypowiedzenia dokonanego przez jedną ze stron, nie ma mocy bezwzględnie

wiążącej, a zatem dopuszczalne jest wprowadzenie jednostronnego ograniczenia

możliwości skorzystania przez pracodawcę z uprawnienia do wypowiedzenia

układu. Powyższe założenie nadało kierunek postępowaniu dowodowemu, w toku

którego Sąd Okręgowy, a za nim Sąd Apelacyjny, dokonały ustalenia, że

wprowadzenie do ZUZP przytoczonego wyżej zapisu stanowiło wyraz świadomego,

dobrowolnego związania się wynegocjowaną treścią układu zbiorowego, a nie

automatycznego wprowadzenia do treści układu zapisu ustawowego, w tym

przypadku art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia

zakładowych systemów wynagradzania (tekst jednolity: Dz.U. z 1988 r. Nr 28, poz.

196), powołując się na dopuszczalność takiego ograniczenia, wywodzoną z treści

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2008 r. I PZP 9/07, OSNP 2008 nr

13-14, poz. 185).

Z powyższym stanowiskiem, jak trafnie zarzuca skarżący, nie sposób się

zgodzić.

Rozważania w tym zakresie wypada rozpocząć od przypomnienia, iż

wyrażona w art. 59 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasada

dobrowolności rokowań zbiorowych i wiązania się stron układami zbiorowymi lub

13

innymi porozumieniami zbiorowymi, odnosi się nie tylko do samego aktu

negocjowania i zawierania układu zbiorowego lub innego porozumienia

zbiorowego, ale także do możliwości decydowania przez każdą ze stron o wyjściu

ze zobowiązań układowych w drodze wypowiedzenia układu zbiorowego

nawiązanego na czas nieokreślony lub odstąpienia od zawarcia nowego układu po

upływie okresu, na który układ został zawarty (por. uzasadnienie wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2002 r., K 37/01, Dz.U. z 2002 r. Nr 196, poz.

1660). Wyrazem tej zasady jest z jednej strony uprawnienie związków zawodowych

oraz pracodawców i ich związków do zawierania układów zbiorowych pracy,

stanowiących autonomiczne źródła prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p., a z

drugiej strony dopuszczalność rozwiązania układu m.in. w drodze jednostronnego

wypowiedzenia układu zbiorowego pracy przez każdą ze stron tego układu,

przewidziana w art. 2417

§ 1 pkt 3 k.p. Podkreślić należy, że od momentu wejścia w

życie Kodeksu pracy z dniem 1 stycznia 1975 r., przepisy prawa pracy

przewidywały możliwość zawierania układów zbiorowych pracy oraz możliwość ich

rozwiązywania w drodze jednostronnego wypowiedzenia układu. Pierwotnie taka

regulacja została zawarta w § 14 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

5 grudnia 1974 r. w sprawie układów zbiorowych pracy (Dz.U. Nr 47, poz. 288),

wydanego na podstawie delegacji ustawowej z art. 240 § 3 k.p. w wersji pierwotnej

(Dz.U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141). Zmiana Kodeksu pracy, dokonana ustawą z dnia

29 września 1994 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz.U. Nr 113, poz. 547), wprowadziła z dniem 26 listopada 1994r. istotną

zmianę treści Działu XI Kodeksu pracy zatytułowanego Układy Zbiorowe Pracy,

zamieszczając w nim m.in. art. 2417

§ 1 k.p. o treści obowiązującej do chwili

obecnej, określający w sposób wyczerpujący sposoby rozwiązania układu

zbiorowego: na podstawie zgodnego oświadczenia stron, z upływem okresu, na jaki

został zawarty oraz z upływem okresu wypowiedzenia dokonanego przez jedną ze

stron. W piśmiennictwie podnosi się, że z uwagi konieczność zgłoszenia organowi

rejestrowemu podjęcia czynności rozwiązującej układ, rozwiązanie układu powinno

nastąpić na piśmie, pod rygorem niewywołania skutków prawnych (por. J. Stelina,

Kodeks pracy z komentarzem, Fund. Gosp. 2004, J. Piątkowski w: Kodeks pracy.

Komentarz pod. red. K.W. Baran, WKP 2012). Skuteczność wypowiedzenia układu

14

nie jest natomiast, w myśl powszechnie obowiązujących przepisów, uwarunkowana

istnieniem jakiejkolwiek przyczyny uzasadniającej, gdyż wypowiedzenie układu jest

czynnością abstrakcyjną, a nie kauzalną (por. J. Stelina, Kodeks pracy z

komentarzem, Fund. Gosp. 2004). Z uwagi na ustrojowy, a nie obligacyjny, jak

niezasadnie przyjęły sądy obydwu instancji, charakter normy określającej sposoby

rozwiązywania układów zbiorowych pracy, wprowadzenie do powyższej regulacji w

drodze dobrowolnych, umownych postanowień stron układu zbiorowego,

jakichkolwiek ograniczeń możliwość zawierania czy też rozwiązywania układów

zbiorowych nie jest możliwe, w przypadku normy zawartej w art. 2417

§ 1 k.p.

mamy bowiem do czynienia z przepisem bezwzględnie obowiązującym (ius

cogens). Wprowadzanie do treści układu zbiorowego postanowień ograniczających

możliwość jego rozwiązania, choćby poprzez uzależnienie jego skuteczności od

pozytywnej opinii drugiej strony, jak w niniejszej sprawie – związków zawodowych,

nie zostało przewidziane w treści art. 240 k.p., określającym przedmiot regulacji

układowej z podziałem na część normatywną i obligacyjną ani w art. 2411

k.p.,

zawierającym wyszczególnienie postanowień o charakterze obligacyjnym,

określającym wzajemne zobowiązania stron układu przy jego stosowaniu,

podlegających regulacji układowej. Niezależnie od braku ustawowych przesłanek,

pozwalających na wprowadzenie ograniczeń dopuszczalności rozwiązania układu

zbiorowego w ogóle, a tym bardziej jednostronnie, poprzez uzależnienie

skuteczności wypowiedzenia układu przez pracodawcę od pozytywnej opinii, a więc

w istocie zgody związków zawodowych, uznać należałoby tego rodzaju

ograniczenie za niezgodne z przedstawioną wyżej, wynikającą z art. 59 ust. 2

Konstytucji RP, konstytucyjną zasadą swobody zawierania układów zbiorowych

pracy, poprzez pozbawienie jednej ze stron układu realnej możliwości rozwiązania

układu zbiorowego. Należy przypomnieć, że kwestionując w wyroku z dnia 18

listopada 2002 r., w sprawie K 37/01, zgodność art. 2417

§ 4 k.p. z art. 59 ust. 2 i

art. 20 Konstytucji RP oraz z art. 4 Konwencji nr 98 Międzynarodowej Organizacji

Pracy z dnia 1 lipca 1949 r. dotyczącej stosowania zasad prawa organizowania się i

rokowań zbiorowych (Dz.U. z 1958 r. Nr 29, poz. 126) i art. 6 ust.2 Europejskiej

Karty Społecznej z dnia 18 października 1961 r. (Dz.U. z 1999 r. Nr 8, poz. 67),

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku podkreślił, że zgodnie z art. 59 ust.

15

4 Konstytucji zakres wolności związkowych, a w tym także swobody rokowań

zbiorowych i zawierania układów zbiorowych, może podlegać tylko takim

ograniczeniom ustawowym, jakie są dopuszczalne przez wiążące Polskę umowy

międzynarodowe, tymczasem żadna z wiążących Polskę umów międzynarodowych

nie przewiduje możliwości ograniczenia swobody jednostronnego rozwiązania

układu zbiorowego pracy. Równocześnie Trybunał zauważył, że „w praktyce

stosunków gospodarczych rozwiązanie układu zbiorowego następować będzie, w

zasadniczej większości przypadków, w razie istotnej zmiany w otoczeniu

makroekonomicznym. Dlatego strony układu zbiorowego, które obciążone są

konsekwencjami takiej zmiany powinny mieć zagwarantowaną możliwość jego

skutecznego rozwiązania. Polski kodeks pracy przewiduje taką możliwość. Stanowi

bowiem, że układ zbiorowy rozwiązuje się: na podstawie zgodnego oświadczenia

stron, z upływem okresu, na który został zawarty, z upływem okresu

wypowiedzenia dokonanego przez jedną ze stron. Tymczasem postanowienie

kwestionowanego przepisu (tj. art. 2417

§ 4 k.p.) w wielu przypadkach mogą nie

tylko ograniczyć, lecz wręcz wykluczyć możliwość w pełni dobrowolnego

rozwiązania układu zbiorowego”. Nieograniczona czyjąkolwiek zgodą możliwość

wypowiedzenia układu zbiorowego przez jedną (każdą) ze stron układu jawi się w

zatem, w świetle treści uzasadnienia przywołanego wyroku Trybunału, jako nie

podlegający umownym ograniczeniom przejaw zasady swobody zawierania

układów zbiorowych pracy, będący punktem wyjścia i odniesienia dla rozważań

Trybunału w kwestii zgodności z Konstytucją RP zakwestionowanego przepisu o

charakterze względnie wiążącym, pozwalającym na dalsze stosowanie układu

zbiorowego po dacie jego rozwiązania, w sytuacji braku zgodnego ustalenia

terminu związania stron wypowiedzianym układem.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Najwyższy

za zasadny uznał podniesiony w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzut

naruszenia art. 2417

§ 1 k.p. poprzez uznanie go przez sądy obydwu instancji za

przepis względnie obowiązujący i w efekcie przyjęcie, że dopuszczalnym było

uzależnienie wypowiedzenia Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy

obowiązującego u strony pozwanej od uprzedniego uzyskania przez stronę

pozwaną pozytywnej opinii związków zawodowych w oparciu o treść § 33 ZUZP,

16

podczas gdy powołany przepis art. 2417

§ 1 k.p. w punkcie 3 gwarantuje każdej ze

stron układu możliwość jednostronnego jego rozwiązania za wypowiedzeniem,

którego okres, w przypadku braku uzgodnienia innego terminu, wynosi 3 miesiące.

W takiej sytuacji ograniczenie przewidziane w § 33 ZUZP, nawet jeśli zostało

wprowadzone, jak ustaliły sądy obydwu instancji, na skutek negocjacji stron a nie

powtórzenia treści normatywnej zawartej w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia

1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (tekst

jednolity: Dz.U. z 1988 r. Nr 28, poz. 196), uznać należy za nieważne, jako

ingerujące w sposób niedozwolony w treść normy bezwzględnie obowiązującej.

Wynikająca wprost z powołanej regulacji ustawowej, wsparta konstytucyjną zasadą

swobody zawierania układów zbiorowych pracy, dopuszczalność wypowiedzenia

ZUZP przez stronę pozwaną bez względu na brak zgody związków zawodowych,

nie wymaga dla przyjęcia zasadności naruszenia w rozpoznawanej sprawie art.

2417

§ 1 k.p. sięgania do dalszych przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej, tj.

art. 3651

k.c. i art. 3531

k.c. w związku z art. 300 k.p., co czyni bezzasadnym zarzuty

naruszenia tych przepisów, nie mających zastosowania w niniejszej sprawie, w

której samodzielną, wyłączną podstawę prawną wypowiedzenia ZUZP przez stronę

pozwaną zawiera cytowany wyżej art. 2417

§ 1 k.p., będący przepisem prawa

pracy. Przedstawiona powyżej ocena prawna charakteru normy zawartej w art.

2417

§ 1 k.p. jako bezwzględnie obowiązującej czyni bezprzedmiotowym

odnoszenie się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, tj. art. 382 k.p.c., 381

k.p.c. i 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., zmierzających do

zakwestionowania ustaleń w przedmiocie objęcia wolą stron zawierających układ

treści § 33 ZUZP na etapie negocjowania treści tego układu, gdyż ocena tej kwestii

pozostaje bez wpływu na skuteczność dokonanego wypowiedzenia.

Uznanie zasadności naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 2417

§ 1 k.p.

poprzez błędne przyjęcie, iż strony w treści § 33 ZUZP skutecznie wyłączyły jego

stosowanie, prowadzi do przyjęcia, że w niniejszej sprawie strona pozwana,

poprzez jednostronne oświadczenie o wypowiedzeniu Zakładowego Układu

Zbiorowego Pracy, zarejestrowanego w dniu 14 lipca 1995 r., skutecznie ten układ

rozwiązała z upływem okresu wypowiedzenia, tj. z dniem 31 grudnia 2009 r.

Zasadność powyższego zarzutu kasacyjnego nie stanowi jednak o

17

skuteczności skargi kasacyjnej bez równoczesnego podważenia stanowiska Sądu

Apelacyjnego o nieskuteczności wprowadzenia przez stronę pozwaną, w miejsce

rozwiązanego układu zbiorowego, regulaminu wynagradzania z dnia 12 kwietnia

2010 r., przewidującego w swej treści, iż u strony zwanej nie tworzy się

Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Tylko bowiem w takim przypadku,

w myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu

świadczeń socjalnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 592) pracodawca może

postanowić, że fundusz nie będzie tworzony i w efekcie zwolnić się od przekazania

na fundusz odpisu, o jakim mowa w art. 5 ustawy. Rozważania w przedmiocie

skuteczności wprowadzenia przez stronę pozwaną regulaminu wynagradzania,

przewidującego nie tworzenie w 2010 r. Zakładowego Funduszu Świadczeń

Socjalnych wypada rozpocząć od przypomnienia, iż regulamin wynagradzania

wprowadza pracodawca w trybie określonym w art. 772

k.p. W sytuacji, gdy u

pracodawcy działa jedna zakładowa organizacja związkowa, w myśl. art. 772

§ 4

k.p., pracodawca jest obowiązany uzgodnić z nią treść regulaminu wynagradzania,

co oznacza, że brak zgody tej organizacji uniemożliwia wprowadzenie regulaminu

wynagradzania. Z kolei w sytuacji, gdy u pracodawcy działa więcej niż jedna

zakładowa organizacja związkowa, wprowadzenie regulaminu wymaga zachowania

procedury przewidzianej w art. 30 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854), zgodnie z

którą w sprawach wymagających zawarcia porozumienia lub uzgodnienia

stanowiska z organizacjami związkowymi, organizacje te przedstawiają wspólnie

uzgodnione stanowisko (ust. 4), a w razie braku przedstawienia w terminie 30 dni

wspólnie uzgodnionego stanowiska przez organizacje związkowe lub organizacje

związkowe reprezentatywne, w sprawach m.in. regulaminu wynagradzania i

regulaminu zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, decyzje w tych sprawach

podejmuje pracodawca, po rozpatrzeniu odrębnych stanowisk organizacji

związkowych (ust. 5). W niniejszej sprawie, w której bezspornie powodowa

organizacja związkowa nie zawarła ze stroną pozwaną porozumienia w sprawie

regulaminu wynagradzana w myśl art. 772

§ 4 k.p., ocena skuteczności

wprowadzenia regulaminu uzależniona była od wykazania przez stronę pozwaną,

że przeprowadzając w 2010 r. procedurę wprowadzenia regulaminu

18

wynagradzania, była zwolniona z obowiązku uzgodnienia tego regulaminu ze

stroną powodową, albowiem działały u niej dwie organizacje związkowe, które nie

przedstawiły w kwestii regulaminu wspólnie uzgodnionego stanowiska w myśl art.

30 ust. 4 i 5 ustawy o związkach zawodowych.

W ocenie Sądu Najwyższego podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty

dotyczące tej kwestii nie zasługiwały na uwzględnienie. Odnosząc się w pierwszej

kolejności do zarzutów naruszenia prawa procesowego, za bezzasadny uznał Sąd

Najwyższy zarzut naruszenia art. 378 k.p.c. poprzez nie rozpoznanie wszystkich

zarzutów apelacji, w tym zarzutu naruszenia art. 10, art. 251

ust. 1 i art. 30 ust. 5

ustawy o związkach zawodowych, które to zarzuty miały zmierzać do wykazania, iż

SNZZ Pracowników D. w 2010 r. miała status zakładowej organizacji związkowej w

rozumieniu art. 251

ust. 1 tej ustawy. W żaden sposób nie można twierdzić, iż Sąd

Apelacyjny uchylił się od rozpoznania powyższych zarzutów, skoro w celu ich

rozpoznania uzupełnił postępowanie dowodowe, przeprowadzając dowody z

przesłuchania w charakterze świadków osób będących członkami wskazanej wyżej

organizacji związkowej i ocenił status tej organizacji w 2010 r. jako nie spełniającej,

z uwagi na spadek liczby członków poniżej 10 osób, przesłanek uznania za

zakładową organizację związkową. Okoliczność, iż zarzut nie został rozpoznany

przez sąd odwoławczy po myśli apelującego nie uprawnia obecnie strony skarżącej

do podnoszenia zarzutu, iż w ogóle nie został on rozpoznany. Z kolei zarzut

naruszenia art. 162 k.p.c. i art. 232 k.p.c., bez powołania się na treść art. 391 § 1

k.p.c., który pozwala na odpowiednie stosowanie przepisów regulujących

postępowanie przed sądem pierwszej instancji również w postępowaniu

apelacyjnym, powoduje bezzasadność tak sformułowanego zarzutu, jako

odnoszącego się wyłącznie do postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem, Sąd Najwyższy nie może

zastępować strony w przytoczeniu przepisów, które mogły zostać naruszone przy

wydawaniu zaskarżonego orzeczenia, nie jest bowiem uprawniony do

samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów lub też stawiania hipotez co do

tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach zaskarżenia i w granicach przedstawionych podstaw, co

oznacza, że, poza przypadkami nieważności postępowania, nie może uwzględniać

19

naruszenia żadnych innych przepisów niż wskazane przez skarżącego. (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2009 r., II PK 230/09, Lex nr 503201, z dnia 24

listopada 2010 r., I PK 78/10, LEX nr 725005, z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 233/09,

Lex nr 585720, z dnia 8 lipca 2009 r., I UK 60/09, Lex nr 529765). Wyznaczenie

tych granic przez ustawodawcę jest dopuszczalne, tj. nie narusza Konstytucji RP

ani prawa wspólnotowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2011 r.,

I PK 264/10, Lex nr 896462).

Nie zasługiwały na uwzględnienie także odniesione do kwestii skuteczności

wprowadzenia regulaminu wynagradzania zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Art. 17 ustawy o związkach zawodowych określa sytuacje powodujące skreślenie

związku zawodowego z rejestru, przewidując m.in. takie skreślenie w sytuacji, gdy

liczba członków związku utrzymuje się poniżej 10 przez okres dłuższy niż 3

miesiące. W niniejszej sprawie procedura wykreślenia SNZZ Pracowników D. z

rejestru została wszczęta z dniem 14 czerwca 2010 r., co w kontekście treści art. 17

ust. 1 pkt 3 ustawy wskazuje, że co najmniej od 3 miesięcy poprzedzających

złożeniem wniosku, a więc także w chwili przesłania tej organizacji w dniu 1

kwietnia 2010 r. regulaminu wynagradzania, liczba jego członków utrzymywała się

poniżej 10, bez względu na przyczyny ustania członkostwa. Jednak dla oceny

utraty przez organizację związkową statusu zakładowej organizacji związkowej w

rozumieniu art. 251

ust. 1 ustawy nie jest istotne, czy została ona już wykreślona z

rejestru, co kończy w ogóle byt takiej organizacji, ale czy w momencie istotnym dla

podejmowania przez pracodawcę czynności wymagającej współdziałania z

organizacją związkową, posiada ona określoną tym przepisem liczbę członków. Nie

zasługiwał na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 w związku z art.

10 ustawy o związkach zawodowych, upatrywane przez skarżącego w

bezpodstawnym przyjęciu kryteriów ustania członkostwa w organizacji związkowej

innych niż przewidziane w statucie związku (w przypadku SNZZ Pracowników D.

przewidzianymi w § 11 statutu przyczynami ustania członkostwa są: wystąpienie ze

związku, skreślenie z rejestru członków, wykluczenie i zgon). Przypomnieć należy,

że w niniejszym postępowaniu Sąd Apelacyjny nie oceniał zasadności ustania

członkostwa przez poszczególnych członków tej organizacji związkowej, a jedynie

ustalił, iż w kwietniu 2010 r. SNZZ Pracowników D. liczyło mniej niż 10 członków i

20

Sąd Najwyższy tymi ustaleniami jest związany w postępowaniu kasacyjnym w myśl

art. 39813

§ 2 k.p.c.

Prawidłowość dokonanej przez Sąd Apelacyjny oceny co do braku

posiadania w 2010 r. po stronie SNZZ Pracowników D. przymiotu zakładowej

organizacji związkowej w rozumieniu art. 25 1

ust.1 ustawy o związkach

zawodowych potwierdza także okoliczność, iż związek ten co najmniej w 2010 r. nie

realizował określonego w art. 251

ust. 2 ustawy o związkach zawodowych

obowiązku przedstawiania pracodawcy co kwartał informacji o łącznej liczbie

członków tej organizacji, w tym liczbie członków, o których mowa w ust. 1. W tych

okolicznościach, w myśl art. 251

ust. 2 ustawy, pracodawca winien był przyjąć, że

organizacji tej nie przysługują już uprawnienia zakładowej organizacji związkowej i

pominąć tę organizację w rozpoczętej w dniu 12 kwietnia 2010 r. procedurze

wprowadzania regulaminu wynagradzania, co wymagało uzgodnienia jego treści z

jedyną działającą u strony zwanej organizacją związkową w myśl art. 772

§ 4 k.p.

Jak bowiem wynika z ugruntowanego w tej kwestii stanowiska Sądu Najwyższego,

jeżeli pracodawca w zakreślonym tym przepisem terminie (10 dni po zakończeniu

kwartału) nie uzyskał wymaganych przez art. 251

ust. 2 ustawy informacji, ma

prawo przyjąć, że od tej daty zakładowej organizacji związkowej nie przysługują już

ustawowe uprawnienia (por. wyroki Sądu najwyższego z dnia 2 marca 2012 r., I PK

120/11, OSNP 2013 nr 3-4, poz. 28, z dnia 15 grudnia 2008 r., I PK 98/08, M.P.Pr.

2009 nr 6, s. 322-323, z dnia 15 listopada 2006 r., I PK 135/06, OSNP 2007 nr 21-

22, poz. 331). Taka wykładnia dominuje także w doktrynie prawa pracy (zob. np. M.

Czubak: Nowelizacja przepisów ustawy o związkach zawodowych, PiZS 2003 nr 8,

s. 17; S. Płażek, A. Sobczyk: Wątpliwości wokół interpretacji nowych przepisów

ustawy o związkach zawodowych, PiZS 2003 nr 8, s. 23; A. Dubowik: Liczba

członków zakładowej organizacji związkowej jako czynnik determinujący jej status,

PiZS 2006 nr 9, s. 17). W konsekwencji, skoro do wprowadzania regulaminu

wynagradzania nie miał zastosowania art. 30 ust. 5 ustawy o związkach

zawodowych, nie doszło do naruszenia tego przepis, przez jego bezzasadne

ominięcie.

Uznanie, że strona pozwana nie wprowadziła skutecznie w 2010 r.

regulaminu wynagradzania, przewidującego nie tworzenie w tym roku zakładowego

21

funduszu świadczeń socjalnych oraz brak podniesienia w skardze kasacyjnej

zarzutów obowiązywania zakładowego układu zbiorowego pracy po dacie jego

rozwiązania z dniem 31 grudnia 2009 r. czyni bezprzedmiotowymi rozważania w

kwestii związania stron rozwiązanego układu treścią § 34 ZUZP.

Reasumując, Sąd Najwyższy uznał, że pomimo zasadności części zarzutów

podniesionych w skardze, orzeczenie Sądu Apelacyjnego odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze Sad Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39814

k.p.c., o kosztach postępowania kasacyjnego orzekając na

podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. i art. 39821

k.p.c.