IV CSK 383/13

Sygn. akt IV CSK 383/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Maria Szulc

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego […] przeciwko

Narodowemu Funduszowi Zdrowia w W. K./…/-P./…/ Oddziałowi

Wojewódzkiemu w B.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 marca 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 16 stycznia 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Powód - Wojewódzki Szpital Zespolony […] wystąpił przeciwko pozwanemu

Narodowemu Funduszowi Zdrowia w W., Oddziałowi Wojewódzkiemu w B. z

powództwem o ustalenie nieważności zapisów § 1 ust. 2 umowy zawartej przez

strony w dniu 31 grudnia 2008 r. zobowiązujących powoda do wykonywania

umowy zgodnie z § 25 pkt 1 i 9 zarządzenia nr 93/2008/DSOZ Prezesa

Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 października 2008 r. w sprawie

określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne i §

23 pkt 1 i 10 zarządzenia nr 69/2009/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu

Zdrowia z dnia 3 listopada 2009 r. w sprawie określenia warunków zawierania i

realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne, z uwagi na wydanie tych przepisów

bez upoważnienia ustawowego oraz ze względu na ich sprzeczność z art. 14 w zw.

z art. 97 ust. 3 pkt. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki

zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r., Nr

164, poz. 1027 ze zm., dalej powoływana jako „u.o.ś.o.z.”), art. 33 ust. 1 ustawy z

dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r.

Nr 14, poz. 89, z późn. zm., powoływana dalej jako „u.z.o.z.”), art. 5 k.c. oraz § 3

ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 czerwca 2008 r. w sprawie

zakresu niezbędnych informacji gromadzonych przez świadczeniodawców,

szczegółowego sposobu rejestrowania tych informacji oraz ich przekazywania

podmiotom zobowiązanym do finansowania świadczeń ze środków publicznych

(tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1447, dalej jako „rozporządzenie z dnia 20

czerwca 2008 r.”). Interes prawny w żądaniu ustalenia powód uzasadnił

koniecznością stosowania się do zasad rozliczania świadczeń, których zgodność z

prawem kwestionuje i których stosowanie może prowadzić do pomniejszenia

świadczeń należnych mu od pozwanego.

Wyrokiem z dnia 25 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił powództwo,

przyjmując że powód nie wykazał interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Wyrok

ten został uchylony przez Sąd Apelacyjny w dniu 6 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny

ocenił, że doszło do nierozpoznanie istoty sprawy, którą stanowiło zbadanie, czy

wskazane przez powoda zapisy umowy były nieważne ze względu na ich

3

sprzeczność z ustawami. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy

wyrokiem z dnia 20 czerwca 2012 r. powtórnie oddalił powództwo.

Sąd ten ustalił, że w dniu 31 grudnia 2008 r. strony zawarły umowę

o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej - leczenie szpitalne. W § 1 ust. 2 powód

zobowiązał się do wykonywania umowy zgodnie z zasadami i na warunkach

określonych w zarządzeniu Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, wydanego na

podstawie art. 146 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r.

o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst

jedn.: Dz. U. z 2008 r., nr 164, poz. 1027 ze zm.). Prezes NFZ wydał w dniu

22 października 2008 r. zarządzenie nr 93/2008/DSOZ w sprawie określenia

warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne, a następnie

w dniu 3 listopada 2009 r. kolejne zarządzenie (nr 69/2009/DSOZ) w tej sprawie;

obydwa zarządzenia mieściły w sobie m. in. postanowienia dotyczące zasad

„wykazywania świadczeń do rozliczenia” przez świadczeniodawcę Narodowemu

Funduszowi Zdrowia. Kwestionowane przez powoda postanowienia dotyczą

następujących reguł, ujętych w obydwu zarządzeniach, których ma przestrzegać

świadczeniodawca przygotowując rozliczenie wykonanych świadczeń:

1) w przypadku udzielenia więcej niż jednego świadczenia w czasie pobytu

świadczeniobiorcy w zakładzie opieki zdrowotnej do rozliczenia powinien

wykazywać tylko jedna grupę z katalogu grup stanowiącego załącznik nr 1a

do zarządzenia albo świadczenie z katalogu świadczeń odrębnych,

stanowiącego załącznik nr 1b do zarządzenia lub świadczenie z katalogu

radioterapii stanowiącego załącznik 1d do zarządzenia z zastrzeżeniem pkt

2 – 5. (§ 25 pkt 1 rozporządzenia z dnia 22 października 2008 r. i § 23 pkt 1

zarządzenia z dnia 3 listopada 2009 r.);

2) jeżeli okres pomiędzy świadczeniami udzielonymi świadczeniobiorcy przez

świadczeniodawcę, podczas odrębnych pobytów w szpitalu, z powodu

schorzenia określonego przez rozpoznanie lub procedurę występująca

w charakterystyce danej grupy z katalogu grup wskazanych w załączniku 1a

albo z katalogu świadczeń odrębnych z załącznika 1b, nie przekracza 14 dni,

lub z zasad postępowania medycznego wynika, że problem zdrowotny może

4

być rozwiązany jednorazowo, świadczenia te wykazywane są do rozliczenia

jako jedno świadczenie z zastrzeżeniem pkt 11 (§ 23 pkt 10 rozporządzenia

z dnia 3 listopada 2009 r., podobnie co do zasady w nieco ogólniej

sformułowanym § 25 pkt 9 rozporządzenia dnia 22 października 2008 r.).

Przed podpisaniem umowy powód zapoznał się z warunkami postępowania

oraz z warunkami zawierania umów, nie zgłosił zastrzeżeń, przyjął warunki do

stosowania i wiedział o tym, że zapisy umowy odsyłają do zarządzeń Prezesa NFZ.

Sąd Okręgowy ocenił, że umocowanie ustawowe Prezesa NFZ do określenia

przedmiotu postępowania w sprawie zawarcia umowy o udzielenie świadczeń

opieki zdrowotnej, kryteriów oceny ofert oraz warunków wymaganych od

świadczeniodawców, wynikające z art. 146 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r.

u.ś.o.z., ma szeroki zakres i mieści w sobie kompetencję do wydawania zarządzeń

ustalających m. in. zasady obowiązujące przy rozliczaniu świadczeń, do których

odsyła § 1 umowy, wobec czego postanowienia tych aktów są dla powoda wiążące.

Sąd I instancji nie dopatrzył się także przesłanek nieważności § 1 umowy

stron z powodu jego niezgodności z art. 14 w zw. z art. 97 ust. 3 pkt. 2 u.ś.o.z.

Wskazał, że do zakresu działania Funduszu należy zawieranie umów o udzielenie

opieki zdrowotnej a także monitorowanie ich realizacji i rozliczanie, co nie wyklucza

uprawnień do ustalania przez NFZ zasad, według których świadczeniodawcy mają

przedstawiać świadczenia do rozliczenia. W dniu zawarcia przez strony umowy

obowiązywał art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki

zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r, nr 14, poz. 89, uchylony na mocy przepisów ustawy

z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, która weszła w życie z dniem

1 lipca 2011 r.), zgodnie z którym publiczny zakład opieki zdrowotnej udziela

świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych osobom

ubezpieczonym (...) na podstawie odrębnych przepisów, nieodpłatnie, za częściową

odpłatnością lub całkowitą odpłatnością. Powód zarzucał, że kwestionowane przez

niego zapisy zarządzeń Prezesa NFZ ograniczają należne mu środki finansowe,

gdyż w przypadku udzielania więcej niż jednego świadczenia w czasie pobytu

świadczeniobiorcy w zakładzie opieki zdrowotnej, do rozliczenia powinien

wskazywać tylko jedną grupę z katalogu grup. Sąd Okręgowy uznał jednak,

że określenie zasad rozliczeń nie stanowi ograniczenia przekazywanych powodowi

5

środków finansowych, a w wypadku niezapłacenia przez Fundusz za wykonane

świadczenia, powodowi przysługuje roszczenie o zapłatę. Sąd Okręgowy nie

stwierdził też sprzeczności postanowień obu zarządzeń Prezesa NFZ z § 3 ust. 2

rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 czerwca 2008 r. w sprawie zakresu

niezbędnych informacji gromadzonych przez świadczeniodawców, szczegółowego

sposobu rejestrowania tych informacji oraz ich przekazywania podmiotom

zobowiązanym do finansowania świadczeń ze środków publicznych. Paragraf 3

tego rozporządzenia odnosi się do ewidencjonowania danych dotyczących

udzielonego świadczenia zdrowotnego, w tym uzyskiwania przez NFZ

szczegółowych informacji na temat udzielonych przez świadczeniodawców

świadczeń zdrowotnych, celem ich skatalogowania. Sąd zwrócił też uwagę,

że w § 1 umowy stron zawarte zostało odesłanie do zarządzeń Prezesa NFZ i do

rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 czerwca 2008 r. Zarzut sprzeczności

§ 25 pkt 1 i 9 zarządzenia Prezesa NFZ z 22 października 2009 r. oraz z § 23 pkt 1

i 10 zarządzenia Prezesa NFZ z 3 listopada 2009 r. z § 3 ust. 2 rozporządzenia

Ministra Zdrowia z dnia 20 czerwca 2008 r. Sąd uznał za nieuzasadniony, ponieważ

przepisy te określają szczegółowe zasady postępowania w sprawie rozliczenia

udzielonych przez szpital świadczeń zdrowotnych. Sąd nie dopatrzył się też

przesłanek do stwierdzenia nieważności § 1 ust. 2 umowy stron z powodu jego

sprzeczności z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym

przeznaczeniem prawa. Argumentował, że powód nie wyjaśnił na czym polega

sprzeczność zakwestionowanego postanowienia umowy z art. 5 k.c. i zaznaczył,

że zgodnie z art. 137 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze

środków publicznych projekt zarządzenia prezesa NFZ dotyczący ogólnych

warunków umów o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej, zawierający

w szczególności rodzaje świadczeń opieki zdrowotnej, sposób wyceny, sposób

finansowania oraz warunki ich udzielania jest uzgadniany z Ministrem Zdrowia

i innymi organizacjami wymienionymi w tym przepisie. Również zarządzenia

prezesa NFZ wydawane na podstawie art. 146 ustawy wymagają zasięgnięcia

opinii właściwych konsultantów krajowych.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 16 stycznia 2013 r. oddalił apelację

powoda, stając na stanowisku, że powód nie wykazał interesu prawnego

6

w żądaniu ustalenia nieważności zakwestionowanych postanowień umowy, skoro

może wytoczyć przeciwko pozwanemu powództwo o zapłatę należności, które

uznaje za należne lecz nieuwzględnione przez pozwanego. Zdaniem Sądu

w procesie o zapłatę znajdzie się miejsce na kwestionowanie ważności

postanowień umownych i zbadanie zasadności zarzutów prawnych podnoszonych

przez skarżącego. Mając na uwadze dotychczasowy przebieg postępowania,

w toku którego pierwotnie uchylony został wyrok Sądu pierwszej instancji

oddalający powództwo z tej właśnie przyczyny, Sąd Apelacyjny stwierdził,

że uchylając wyrok do ponownego rozpoznania nie zajął jednoznacznego

stanowiska co do występowania interesu prawnego po stronie powoda, wobec

czego może obecnie przyjąć, że interes ten nie został wykazany.

Dodatkowo Sąd Apelacyjny pokrótce odniósł się do zarzutów

merytorycznych podniesionych w apelacji, stwierdzając, że podziela argumentację

prawną Sądu Okręgowego i jego wnioski, wobec czego nie zachodzi potrzeba ich

powtarzania. Uzupełniająco zaznaczył jedynie, że warunki zawierania umów wiążą

strony nie jako powszechnie obowiązujące źródło prawa lecz jako część umowy,

oraz że nie podziela poglądu, iż zapisy § 25 pkt 1 i 9 zarządzenia Prezesa NFZ

z dnia 22 października 2008 r. i § 23 pkt 1 i 10 zarządzenia Prezesa NFZ z dnia

3 listopada 2009 r. ograniczają wysokość środków finansowych należnych

powodowi za udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Jego zdaniem postanowienie

wyłączające dopuszczalność przedstawienia przez powoda jako oddzielnych

świadczeń pobytów w szpitalu tego samego pacjenta z tą samą jednostką

chorobową w odstępach mniejszych niż 14 dni nie budzą zastrzeżeń, ponieważ tak

szybka ponowna hospitalizacja uzasadnia przypuszczenie, że wcześniejsze

leczenie nie było właściwe, a liczenie takich pobytów jako oddzielnych świadczeń

mogłoby prowadzić do nadużyć.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie prawa materialnego przez

błędną wykładnię art. 146 ust. 1 pkt 1 i 3 u.ś.o.z. polegającą na uznaniu tego

przepisu za delegację ustawową dla Prezesa NFZ do określenia w drodze

zarządzenia merytorycznych warunków rozliczania świadczeń zdrowotnych,

podczas gdy do ustalania warunków udzielania świadczeń uprawniony jest, na

podstawie art. 137 tej ustawy, jedynie Minister Zdrowia, który określa je w drodze

7

rozporządzenia; niewłaściwe zastosowanie art. 189 k.p.c. spowodowane

przyjęciem, że powód nie ma interesu prawnego usprawiedliwiającego wytoczenie

powództwa o ustalenie, a ponadto błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art.

58 § 1 i 3 w zw. z art. 14 w zw. z art. 97 ust. 3 pkt 2 u.ś.o.z. oraz art. 33 ust. 1

u.z.o.z. polegające na stwierdzeniu, że zaskarżone przez powoda zapisy

w zarządzeniach Prezesa NFZ nie są sprzeczne z ustawą i z tego powodu

nieważne.

We wnioskach skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz

wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i przekazania sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia od pozwanego zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

Pozwany wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów

procesu na jego rzecz.

W sprawie swoje stanowisko wyraził Prokurator Generalny, który stwierdził,

że skarga kasacyjna powinna być oddalona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z uwagi na to, że przyczyną oddalenia apelacji powoda przez Sąd

Apelacyjny było stwierdzenie, iż powód nie wykazał interesu prawnego

w zgłoszeniu powództwa o ustalenie, jako pierwszy rozważyć należy zarzut

niewłaściwego zastosowania art. 189 k.p.c. Powód domagał się ustalenia

nieważności dwóch postanowień umowy precyzujących sposób przygotowania

i zawartość przedmiotową dokumentacji przedstawianej przez niego pozwanemu,

jako podstawy do uzyskania wynagrodzenia za spełnione w ramach tej umowy

świadczenia opieki zdrowotnej. Argumentował, że postanowienia te mogą rzutować

na wysokość wynagrodzenia, jakie otrzyma, ponieważ ograniczają zakres

świadczeń, które ma prawo umieścić w rozliczeniu. Oznacza to, że za świadczenia,

które wykonał, lecz których nie może ująć w zestawieniu świadczeń do rozliczenia,

nie otrzyma wynagrodzenia. Powództwo dotyczy więc ustalenia, jaka jest treść

obowiązków powoda, mających wprawdzie wpływ na uzyskane przez niego

wynagrodzenie, jednak powstających wcześniej i związanych przede wszystkim

z etapem przygotowywania przez niego dokumentacji rozliczeniowej.

8

Dokumentacja taka zbierana i zestawiana jest cyklicznie, ponieważ umowa stron

zakładała długi okres i ciągłość udzielania świadczeń, rozliczanych na bieżąco,

a nie jednorazowe świadczenie, wynagradzane całościowo. Wprawdzie Sąd

Apelacyjny ma rację, że zazwyczaj możliwość dochodzenia świadczenia uznawana

jest za skuteczniejszą i właściwszą drogę ochrony praw strony, która wyłącza jej

interes w żądaniu ustalenia prawnych przesłanek, z których świadczenie to wynika,

jednak jest tak tylko wówczas, kiedy w drodze sporu o świadczenie zaspokojone

mogą być wszystkie roszczenia. Jeśli natomiast ze spornego stosunku prawnego

lub prawa wynikać mogą dalsze jeszcze, przyszłe roszczenia, a powództwo

o ustalenie spowoduje usunięcie wątpliwości co do treści tego stosunku i zasad

jego wykonywania, wyjaśniając i stabilizując pozycję stron, należy przyjąć,

że interes prawny w żądaniu ustalenia występuje (por. uchwałę składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1970 r., III PZP 34/69, OSNCP

1970/12/173, postanowienie tego Sądu z dnia 8 czerwca 1998 r., I CKN 636/97,

OSNC 1999/1/14, czy wyrok z dnia 12 kwietnia 2004 r., II CK 125/03, OSP

2005/2/23). W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że istnienie interesu prawnego

w uzyskaniu ochrony, jaką zapewnia powództwo o ustalenie, oceniane być musi

elastycznie, przez pryzmat konkretnych okoliczności i przy uwzględnieniu

celowościowej wykładni tego pojęcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

27 stycznia 2004 r., II CK 387/02, nie publ.). W rozpatrywanej sprawie sporny jest

między stronami sposób sporządzania przez powoda akceptowanej przez

pozwanego dokumentacji rozliczeniowej. Konsekwencją ustalenia czy

postanowienia umowy są w tym zakresie ważne będzie usunięcie wątpliwości,

mogących prowadzić do sporu o poszczególne świadczenia. Stanowiska Sądu

Apelacyjnego, sprzecznego przy tym z jego własnym poglądem prawnym

jednoznacznie sformułowanym w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku

uchylającego i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, że powód nie

wykazał swojego interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie nie

można więc podzielić.

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej odnoszą się do merytorycznych podstaw,

w oparciu o które powód kwestionuje ważność postanowień umowy,

ograniczających możliwość przedstawiania do rozliczenia niektórych świadczeń.

9

Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku ogólnikowo omówił zarzuty apelacji

dotyczące tego aspektu sprawy wyjaśniając, że podziela stanowisko Sądu

pierwszej instancji, które uzupełnił jednym argumentem, mającym wskazywać,

że kwestionowane przez powoda postanowienie o jednorazowym przedstawieniu

do rozliczenia świadczeń wykonywanych w trakcie dwóch hospitalizacji pacjenta

w odstępie nie większym niż 14 dni ma usprawiedliwione podstawy i cele. Sąd

Okręgowy natomiast przyjął, że zastrzeżenia powoda do ważności postanowień

umownych są nieuzasadnione, ponieważ Prezes NFZ w ramach upoważnienia

udzielonego mu w art. 146 ust. 1 pkt 1 i 3 u.ś.o.z. był uprawniony do wydania

zarządzenia i oznaczenia w nim również zasad przedstawiania wykonanych

świadczeń opieki zdrowotnej do rozliczenia, zasady te zostały włączone do umowy

zgodnym oświadczeniem stron i nie pozostają w sprzeczności z ustanowionymi

w art. 14 w zw. z art. 97 ust. 3 pkt 2 u.ś.o.z. oraz art. 33 ust. 1 u.z.o.z.

obowiązkami Narodowego Funduszu Zdrowia w zakresie finansowania świadczeń

zdrowotnych. Nie pozostają też w niezgodzie z postanowieniami dotyczącymi

obowiązków informacyjnych ciążących na świadczeniodawcach, wynikających z § 3

ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 czerwca 2008 r. w sprawie

zakresu niezbędnych informacji gromadzonych przez świadczeniodawców,

szczegółowego sposobu rejestrowania tych informacji oraz ich przekazywania

podmiotom zobowiązanym do finansowania świadczeń ze środków publicznych.

Sąd nie stwierdził również sprzeczności postanowień z zasadami współżycia

społecznego, zwracając uwagę, że powód nie sprecyzował naruszonej zasady.

W skardze kasacyjnej powód ograniczył zarzuty do błędów w wykładni

upoważnienia Prezesa NFZ wynikającego z art. 146 ust. 1 pkt 1 i 3 u.ś.o.z. oraz do

prawidłowości wykładni i zastosowania art. 14 w zw. z art. 97 ust. 3 pkt 2 u.ś.o.z.

oraz art. 33 ust. 1 u.z.o.z., z nimi łącząc zarzut wadliwego niezastosowania art. 58

§ 1 i 3 k.c.

Artykuł 33 ust. 1 u.z.o.z. ustanawia zasadę, że świadczenia, jakich publiczny

zakład opieki zdrowotnej udziela osobom uprawnionym do nich na podstawie

odrębnych przepisów, finansowane są ze środków publicznych, a podmiotami

zobowiązanymi do finansowania tych świadczeń są właściwi ministrowie lub

Narodowy Fundusz Zdrowia (art. 14 u.ś.o.z.). Fundusz zawiera i rozlicza umowy

10

o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (art. 97 ust. 3 pkt 2 u.s.o.z.). Podstawą

spełniania przez zakład opieki zdrowotnej świadczeń przewidzianych w art. 33 ust.

1 u.z.o.z. jest – zgodnie z art. 132 ust. 1 u.ś.o.z. - umowa o udzielanie świadczeń

opieki zdrowotnej zawarta pomiędzy świadczeniodawcą a dyrektorem oddziału

wojewódzkiego NFZ. Umowa ta, co uznać można obecnie za pogląd powszechnie

akceptowany, jest pozakodeksową umową cywilnoprawną, do której stosują się

ogólne zasady prawa cywilnego (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

8 października 2008 r., V CSK 139/08, nie publ. poza bazą Lex nr 602330

i powołane w nim orzecznictwo). Tryb zawierania tej umowy i jej treść precyzują

przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków

publicznych oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 maja 2008 r.

w sprawie ogólnych warunków umów o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej

(Dz. U. Nr 81, poz. 484). Rozporządzenie Ministra Zdrowia jest aktem

normatywnym, wykonawczym, wydanym, na podstawie delegacji ustawowej z art.

137 ust. 9 w zw. z ust. 1 u.ś.o.z. i wiąże strony umowy na równi z postanowieniami

ustawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2010 r., III CSK 93/10, nie

publ. poza baza Lex nr 1001312). Zakres upoważnienia udzielonego Ministrowi

Zdrowia obejmuje w szczególności określenie rodzajów świadczeń opieki

zdrowotnej, sposobu ich wyceny, sposobu finansowania oraz warunków ich

udzielania. Procedura poprzedzająca ustanowienie tego aktu, określona w art. 137

u.ś.o.z., przewiduje przygotowanie projektu przez Prezesa NFZ, a następnie szereg

uzgodnień w trybie negocjacji prowadzonych z organizacjami świadczeniodawców.

Nie może więc budzić wątpliwości, że w zakresie, w jakim ustawodawca przekazał

ministrowi uprawnienie do ustanowienia ogólnych warunków umów o udzielanie

świadczeń opieki zdrowotnej o charakterze aktu powszechnie obowiązującego, nie

ma podstaw do przypisania w drodze rozszerzającej wykładni uprawnień o tym

charakterze innym podmiotom, zaś postanowienia aktu wykonawczego mieszczące

się w granicach delegacji wiążą ich adresatów. Skarżący ma rację, że art. 146 ust.

1 u.s.o.z., który uprawnia Prezesa NFZ do określenia przedmiotu postępowania

w sprawie zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, kryteriów

oceny ofert oraz warunków wymaganych od świadczeniodawców nie może być

interpretowany jako dający uprawnienie do wkraczania w zakres merytorycznej

11

treści umowy, przez ustanawianie obowiązków świadczeniodawcy, które wprost lub

pośrednio kształtować będą jej postanowienia w sposób sprzeczny z zasadami

wynikającymi z ustawy i rozporządzenia Ministra Zdrowia. Wprowadzenie takich

postanowień może prowadzić do sprzeczności umowy (jej poszczególnych

postanowień) z prawem. Umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej

z założenia jest umową odpłatną, co wynika z art. 33 ust. 1 u.z.o.z., przy czym

źródłem finansowania świadczeń są środki publiczne. Do koniecznych postanowień

tej umowy należy określenie zasad rozliczeń między Funduszem

a świadczeniodawcami (art. 136 pkt 4 u.ś.o.z.), przy czym obowiązujące w tym

zakresie reguły określają postanowienia rozdziału 4 rozporządzenia Ministra

Zdrowia z dnia 6 maja 2008 r., przewidujące rozliczenia (§ 16) według stawki

kapitacyjnej rocznej, według ceny jednostkowej rozliczeniowej lub ryczałtowe.

W wypadku świadczeń rozliczanych według stawki jednostkowej jednostki

rozliczeniowej ( § 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia) należności ustalane są jako iloczyn

liczby jednostek rozliczeniowych odpowiadających określonym świadczeniom

i jednostkowej ceny rozliczeniowej przy uwzględnieniu współczynnika

korygującego, który ustala Prezes Funduszu jako mnożnik dla poszczególnych

świadczeń (§ 1 pkt 16 rozporządzenia). Ceny poszczególnych świadczeń lub

odpowiadających im jednostek rozliczeniowych uzgadniają strony (§ 15 ust. 1),

punktem wyjścia tych uzgodnień jest cena z oferty podmiotu ubiegającego się

o zawarcie umowy (§ 15 ust, 2), zaś prezes Funduszu uprawniony jest na

podstawie art. 146 ust. 1 pkt 1 u.s.o.z. do określenia jednostek rozliczeniowych dla

poszczególnych świadczeń i wyceny świadczeń w tych jednostkach (§ 15 ust. 3

rozporządzenia). Przyjętą zasadą jest zatem odpłatność za każde świadczenie

spełnione w ramach umowy. Przewidziane w art. 146 u.ś.o.z. uprawnienia Prezesa

NFZ dotyczące określenia przedmiotu postępowania w sprawie zawarcia umowy o

udzielenie świadczeń opieki medycznej oraz warunki wymagane od

świadczeniodawców muszą być interpretowane przy uwzględnieniu postanowień

rozdziału 3 rozporządzenia z dnia 6 maja 2008 r., który dookreśla pojęcie

warunków wymaganych od świadczeniodawców i łączy je ze standardami

jakościowymi, organizacyjnymi i technicznymi wykonywania świadczeń. Przedmiot

postępowania o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej precyzują z kolei art. 139

12

i nast. u.ś.o.z. Przedmiot ten stanowi zawarcie umowy o wykonywanie

skonkretyzowanych świadczeń na określonych warunkach i za oznaczoną

odpłatnością. Nie oznacza to jednak dowolności w formułowaniu treści umowy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd,

który należy podzielić, że określenie warunków wymaganych od uczestników

konkursu ofert na udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej nie kreuje praw ani

obowiązków jego uczestników lecz tylko wskazuje adresatów, którzy mogą wziąć

udział w konkursie (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2011 r., II GSK 519/10,

http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przeprowadzona przez Sądy obu instancji ocena postanowień umownych

oparta została na odmiennych założeniach, ponadto nie została poprzedzona

kompleksowym ustaleniem treści postanowień umowy łączącej strony, mimo że

nawet kwestionowane postanowienia zawierają w swej treści informację o tym,

iż dopuszczają wyjątki. Nie jest więc możliwe stwierdzenie, czy wskazane przez

skarżącego postanowienia umowne uznać można za sprzeczne z ustawą lub

mające na celu jej obejście.

W konsekwencji konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Orzeczenie o kosztach procesu wynika z treści art. 39821

w zw. z art. 391 § 1

i art. 108 § 2 k.p.c.