I CNP 32/13

Sygn. akt I CNP 32/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Iwona Koper

w sprawie ze skargi Agencji Mienia Wojskowego w W. o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt … 1944/11, wydanego w sprawie

z powództwa Agencji Mienia Wojskowego w W.

przeciwko K. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 19 marca 2014 r.,

oddala skargę; zasądza od Agencji Mienia Wojskowego

w W. na rzecz strony przeciwnej K. K. kwotę 1 200 (jeden tysiąc

dwieście) zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania przed Sądem

Najwyższym.

2

UZASADNIENIE

Agencja Mienia Wojskowego wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W. z 18 października

2011 r., … 1944/11, którym oddalono jej apelację od wyroku Sądu Rejonowego w

W. z 19 maja 2011 r., … 1270/10. Sąd Rejonowy wskazanym wyrokiem oddalił

powództwo tej Agencji o zasądzenie od pozwanego K. K. na jej rzecz kwoty 43 718,

82 zł z ustawowymi odsetkami z tytułu odszkodowania za korzystanie z

nieruchomości położonej w W. przy ul. P. 59. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko

Sądu pierwszej instancji, że powodowej Agencji nie przysługuje legitymacja czynna

do dochodzenia spornej sumy pieniężnej. Właścicielem bowiem wymienionej

nieruchomości jest Skarb Państwa, stronie powodowej zaś powierzono jedynie

wykonywanie prawa własności w odniesieniu do tej nieruchomości (tak zresztą jak

i innych jeszcze nieruchomości Skarbu Państwa). Oznacza to, że – stosownie do

art. 6 ustawy z 30 maja 1996 r. o gospodarowaniu niektórymi składnikami mienia

Skarbu Państwa oraz o Agencji Mienia Wojskowego (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r.

Nr 163, poz. 1711; dalej jako „ustawa”) – na powodową Agencję nie przeszły

jakiekolwiek prawa rzeczowe przysługujące Skarbowi Państwa, lecz tylko

kompetencja do ich wykonywania w zastępstwie Skarbu Państwa. Dlatego też

stroną w procesie wytoczonym przeciwko pozwanemu K. K. powinien być Skarb

Państwa, a nie Agencja Mienia Wojskowego.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia skarżąca Agencja zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:

art. 2, 5 i 6 ustawy. W konsekwencji tego naruszenia zaskarżony wyrok jest

niezgodny z tymi przepisami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W uzasadnieniu wyroku z 22 lipca 2010 r., I CNP 100/09 (niepublik.), Sąd

Najwyższy pokreślił, że jednym z konstytucyjnych środków ochrony praw i wolności

jest prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została wyrządzona przez niezgodne

z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji RP).

Przepis ten przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa

3

za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej. Podstawę, przesłanki

i zakres tej odpowiedzialności regulują natomiast ustawy zwykłe. Generalne

unormowanie w tym zakresie zawierają art. 417-4172

i 421 k.c., które zostały

zmienione lub dodane do tego kodeksu ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie

ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692).

W myśl art. 417 § 1 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem

działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi

odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna

osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Jeżeli szkoda została

wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji,

to - zgodnie z art. 4171

§ 2 k.c. - jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we

właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. Wśród „właściwych

postępowań", o których mowa w tym przepisie, mieści się postępowanie wywołane

skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

unormowane w art. 4241

i nast. k.p.c. Orzeczenie Sądu Najwyższego

uwzględniające skargę ma charakter prejudykatu i stwarza możliwość skutecznego

wystąpienia przed sądem powszechnym z powództwem przeciwko Skarbowi

Państwa o odszkodowanie za szkodę wynikłą z wydania orzeczenia niezgodnego

z prawem.

W tym stanie rzeczy szczególną uwagę należy zwrócić

na postanowienie Sądu Najwyższego z 10 lipca 2013 r., I CNP 55/12 (niepublik.),

wydane w sprawie, w której skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia wniósł pozwany Skarb Państwa, domagając się

uchylenia zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego go orzeczenia Sądu

pierwszej instancji ze względu na brak drogi sądowej. Również w uzasadnieniu

tego postanowienia podkreślono, że podstawową funkcją analizowanej skargi jest

doprowadzenie do stwierdzenia przez Sąd Najwyższy wystąpienia jednej

z materialnoprawnych przesłanek roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej

jurysdykcyjną działalnością sądów powszechnych w postaci niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4171

§ 2 k.c.). Skarga ta służy więc

dochodzeniu przez poszkodowaną stronę odszkodowania od Skarbu Państwa.

Między postępowaniem unormowanym w art. 4241

i nast. k.p.c. i postępowaniem

4

z powództwa przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie zachodzi przy tym

ścisły związek, gdyż orzeczenie Sądu Najwyższego uwzględniające skargę stanowi

prejudykat w późniejszym procesie odszkodowawczym. Ze względu na tę

okoliczność Sąd Najwyższy uznał, że nie jest dopuszczalne wniesienie skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przez Skarb

Państwa, gdyż nie mógłby on w przyszłym postępowaniu dochodzić

odszkodowania od samego siebie.

Rozpatrywana skarga nie została jednak wniesiona przez sam Skarb

Państwa, lecz przez Agencję Mienia Wojskowego, która jest państwową osobą

prawną (art. 5 ust. 3 ustawy). Przyjąć należy, że skarżąca Agencja jako strona

pierwotnego postępowania sądowego jest podmiotem legitymowanym do jej

wniesienia. Niemniej jednak skarga podlegała oddaleniu w świetle zaistniałych

realiów procesowych sprawy. Uwzględnić bowiem trzeba także – podkreślany

w doktrynie - cel instytucji skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. Omawiana skarga ma wszak na celu nie ewentualne

uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia, ale stwierdzenie jego niezgodności

z prawem na potrzeby przyszłego procesu odszkodowawczego, wytoczonego

przeciwko Skarbowi Państwa. Nie wnikając więc w ocenę zagadnienia, czy

zaskarżony wyrok faktycznie narusza wymienione w skardze przepisy ustawy

z 30 maja 1996 r. o gospodarowaniu niektórymi składnikami mienia Skarbu

Państwa oraz o Agencji Mienia Wojskowego, należy przyjąć, że skoro Skarb

Państwa powierzył Agencji wykonywanie prawa własności i innych praw

rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 2 tej ustawy

(art. 6 ustawy), to tym samym wykluczona jest możliwość przysługiwania Agencji

roszczenia odszkodowawczego wobec tegoż Skarbu Państwa.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 42411

k.p.c.).

O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1

w zw. z art. 391 § 1, art. 39820

i art. 42412

k.p.c.

5