III CZP 3/14

Sygn. akt III CZP 3/14

UCHWAŁA

Dnia 28 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Protokolant Iwona Budzik

w sprawie z wniosku P. w George Town (Kajmany)

przy uczestnictwie N. w Nikozji (Cypr)

o zawezwanie do próby ugodowej,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 28 marca 2014 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w W.

postanowieniem z dnia 15 stycznia 2013 r.,

„Czy przepisy dotyczące jurysdykcji krajowej w procesie

znajdują zastosowanie w postępowaniu z wniosku o zawezwanie do

próby ugodowej. W przypadku pozytywnej odpowiedzi, czy spełnienie

przesłanki (łącznika jurysdykcyjnego) z art. 11037

pkt 4 k.p.c., przez

uczestnika postępowania będącego podmiotem zagranicznym,

stanowi podstawę prawną do złożenia wniosku o zawezwanie do

próby ugodowej w Sądzie Rejonowym właściwym dla uczestnika

postępowania ze względu na posiadany majątek w Rzeczypospolitej

Polskiej lub przysługujące mu prawa majątkowe w Rzeczypospolitej

Polskiej o znacznej wartości w stosunku do wartości przedmiotu

sporu?”

podjął uchwałę:

1. Przepisy o jurysdykcji krajowej mają zastosowanie

w postępowaniu o zawezwanie do próby ugodowej;

2. odmawia podjęcia uchwały w pozostałym zakresie.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 8 listopada 2012 r. odrzucił

wniosek P. w George Town o zawezwanie do próby ugodowej N. w Nikozji. Uznał,

że w tej sprawie brak jest jurysdykcji krajowej. Sąd Okręgowy w W., rozpoznając

zażalenie wnioskodawcy na to postanowienie, powziął wątpliwość dotyczącą

możliwości zastosowania w postępowaniu z wniosku o zawezwanie do próby

ugodowej przepisów o jurysdykcji krajowej w procesie i na podstawie art. 390 § 1

k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

o treści jak w postanowieniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy w W. przedstawiając zagadnienia prawne dotyczące

możliwości zastosowania w postępowaniu pojednawczym przepisów o jurysdykcji

krajowej w procesie, przyjął założenie, że jurysdykcja krajowa jest przesłanką

procesową w tego rodzaju postępowaniu. Jest to kwestia o zasadniczym

znaczeniu dla przedmiotu przedstawionych zagadnień, wymagająca

rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności, gdyż dopiero jej pozytywne przesądzenie

może uzasadniać potrzebę dokonania oceny, jakie przepisy znajdują w tym

zakresie zastosowanie.

Zagadnienie, czy istnienie jurysdykcji krajowej stanowi przesłankę

procesową warunkującą dopuszczalność przeprowadzenia postępowania

pojednawczego przed polskimi sądami nie było dotychczas przedmiotem

wypowiedzi w judykaturze. W wypowiedziach na ten temat prezentowanych

w literaturze przeważa natomiast stanowisko, że jurysdykcja krajowa stanowi

przesłankę procesową, której istnienie przesądza o dopuszczalności takiego

postępowania. Stanowisko to należy podzielić, uwzględniając charakter

postępowania pojednawczego. Postępowanie pojednawcze uregulowane w art.

184- 186 k.p.c. ma status postępowania procesowego odrębnego. Zasługuje na

aprobatę stanowisko, że jest to postępowanie o charakterze samodzielnym,

stanowiące odpowiednik postępowania w sprawie. Jest to bowiem postępowanie

strukturalnie wyodrębnione w Kodeksie postępowania cywilnego, stanowiące

ustawowy środek umożliwiający rozwiązywanie sporów cywilnoprawnych

3

o charakterze fakultatywnym. Postępowanie to - podobnie jak proces - służy

możliwości załatwienia przed sądem sprawy cywilnej, z tym, że poprzez

doprowadzenie do zawarcia przez strony ugody pod kontrolą sądu. Wszczęcie

postępowania pojednawczego jest także uznawane za czynność, która zmierza

bezpośrednio do dochodzenia roszczenia, co powoduje przerwę biegu

przedawnienia roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). Nie można też pomijać, że

jurysdykcja krajowa jest ogólną przesłanką dopuszczalności sądowych

postępowań cywilnych, niezależnie od ich rodzaju, a zatem powinna dotyczyć

także postępowania pojednawczego. Z tych względów Sad Najwyższy przyjął, że

w sprawie o zawezwanie do próby ugodowej jurysdykcja krajowa stanowi

przesłankę procesową.

Wyrażone wyżej stanowisko nakazywało przejście do rozważań na temat

rodzaju przepisów, które mają zastosowanie przy ocenie, czy w rozpoznawanej

sprawie zachodzi jurysdykcja krajowa sądów polskich. Wymaga w związku z tym

podkreślenia, że wniosek o przeprowadzenie próby ugodowej został skierowany

przeciwko spółce, która ma siedzibę na Cyprze. Procesowo odpowiada to sytuacji,

w której przeciwko takiemu podmiotowi zostałby skierowany pozew. Z tego punktu

widzenia nie została zatem wyłączona możliwość zastosowania w sprawie

przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r.

w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania

w sprawach cywilnych i handlowych (dalej - rozporządzenie nr 44/2001).

Tymczasem Sąd Okręgowy przedstawiając do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu zagadnienia prawne na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. nie rozważył

czy przepisy te znajdują zastosowanie. Przedstawione przez ten Sąd wątpliwości

dotyczą wyłącznie możliwości zastosowania przepisów Kodeksu postępowania

cywilnego dotyczących jurysdykcji krajowej w procesie. Jest to podejście

nieprawidłowe, gdyż zastosowanie przepisów rozporządzenia nr 44/2001

wyłączałoby zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego

o jurysdykcji krajowej. Bezprzedmiotowe w tej sytuacji byłoby udzielenie

odpowiedzi na pytanie, które z tych przepisów mogłyby mieć zastosowanie

w rozpoznawanej sprawie. W pierwszym rzędzie Sąd Okręgowy powinien był

zatem ocenić, czy przy rozpoznaniu wniosku mają zastosowania przepisy

4

rozporządzenia nr 44/2001, uwzględniając, że normy jurysdykcyjne tego

rozporządzenia powinny mieć zastosowanie, jeżeli sprawa, z uwagi na przedmiot

postępowania, należy do zakresu zastosowania rozporządzenia nr 44/2001. Sąd

Okręgowy takiej oceny nie przeprowadził. W judykaturze przyjmuje się,

że zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu

na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. musi mieć znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia

sprawy, w której powstało zagadnienie prawne. Udzielenie odpowiedzi na pytanie

dotyczące przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, które mogłyby mieć

zastosowanie dla oceny istnienia jurysdykcji krajowej, jak już wyżej wskazano

byłoby przedwczesne. Wymagałoby bowiem przesądzenia, że przepisy

rozporządzenia nr 44/2001 nie mają zastosowania, a takiej oceny Sąd Okręgowy

nie dokonał. Nadto argumentacja przedstawiona przez Sąd Okręgowy nie pozwala

przyjąć, że w jego ocenie istnieje wątpliwość co do możliwości zastosowania

przepisów rozporządzenia nr 44/2001. Wskazuje ona wyłącznie na pominięcie tej

oceny, która była konieczna.

Nie może budzić natomiast wątpliwości, że dla oceny istnienia jurysdykcji

krajowej, wbrew ocenie wyrażonej przez Sąd pierwszej instancji, nie ma znaczenia

regulacja dotycząca właściwości miejscowej sądu w sprawie o przeprowadzenie

próby ugodowej, w tym powoływany przez Sad Rejonowy art. 185 § 1 k.p.c.

Pojęcie jurysdykcji krajowej istotnie różni się od pojęcia właściwości sądu.

Oznacza ono właściwość z punktu widzenia międzynarodowego (właściwość

sądów danego państwa). Właściwość miejscowa dotyczy natomiast

dopuszczalności postępowania przed konkretnym sądem krajowym. Brak takiej

właściwości stanowi podstawę do przekazania sprawy sądowi właściwemu. Brak

właściwości na podstawie art. 185 § 1 k.p.c. nie mógł zatem stanowić podstawy do

odrzucenia wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Przepisy regulujące

jurysdykcję krajową i właściwość miejscową sądu są unormowaniami odrębnymi i

przepisy dotyczące właściwości miejscowej nie rozstrzygają jednocześnie kwestii

jurysdykcji krajowej, o ile nie wynika to wprost z treści przepisu (zob. art. 11091

§

3). Również wskazanie w rozpoznawanej sprawie przez Sąd Najwyższy sądu właściwego

miejscowo na podstawie art. 45 k.p.c. nie przesądzało o istnieniu jurysdykcji

krajowej w sprawie.

5

Z przyczyn wyżej wskazanych Sąd Najwyższy w części odmówił podjęcia

uchwały.