III CSK 182/13

Sygn. akt III CSK 182/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSA Katarzyna Polańska-Farion

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z powództwa P. sp. z o.o. z siedzibą w K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w L. i in., z

o ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 24 kwietnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 26 września 2012 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza od strony powodowej na rzecz Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 5 400 zł (pięć tysięcy

czterysta) złotych i na rzecz Przedsiębiorstwa Energetyki

2

Cieplnej "L." sp. z o.o. w L. kwotę 3 600 zł (trzy tysiące sześćset)

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 września 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił

apelację strony powodowej od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego

powództwo P. spółki z o.o. w K. przeciwko kilkudziesięciu pozwanym wierzycielom

o ustalenie, że wynikająca z art. 47 ust.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o

komercjalizacji i prywatyzacji (j.t: Dz. U. z 2013 r., poz. 216 - dalej „u.k.p.”)

„odpowiedzialność strony powodowej za zobowiązania byłego Przedsiębiorstwa

„B.” w L., ograniczona jest do wartości tego przedsiębiorstwa ustalonej według

stanu z daty jego nabycia przez stronę powodową w dniu 30 grudnia 2005 r.

ustalonej w opinii rzeczoznawcy na kwotę 1.130.700 zł oraz według cen z daty

zaspokojenia wierzycieli, a strona powodowa zobowiązana jest do zaspokajania

wierzycieli nabytego przedsiębiorstwa wedle pierwszeństwa zaspokojenia

określonego we właściwych przepisach aż do wyczerpania wskazanej wyżej sumy

stanowiącej górną granicę jej odpowiedzialności, przy czym za miarodajną

przyjmuje się wartość przedsiębiorstwa według cen istniejących w dacie

zaspokajania poszczególnych wierzycieli”.

Sądy ustaliły, że w dniu 30 grudnia 2005 r. Skarb Państwa - Wojewoda […]

sprzedał stronie powodowej Przedsiębiorstwo Państwowe „B.” w L. Kupujący

oświadczył, że znana jest mu sytuacja prawna, ekonomiczna i finansowa

3

nabywanego przedsiębiorstwa, w tym także wszystkie jego zobowiązania. Przejście

praw do przedsiębiorstwa i obowiązków z nim związanych nastąpiło z dniem 1

stycznia 2006 r. Ogólna kwota długów przedsiębiorstwa wynosiła 3.222.621,82 zł,

natomiast jego wartość rynkowa wyliczona przez rzeczoznawcę w maju 2006r.

kształtowała się w granicach kwoty 1.130.700 zł.

Strona powodowa zaspokoiła już wszystkich pozwanych wierzycieli nabytego

przedsiębiorstwa, poza Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, którego decyzję z

dnia 31 grudnia 2007 r. stwierdzającą przejście na powódkę, jako na nabywcę

przedsiębiorstwa, obowiązku zapłaty zobowiązań z tytułu niezapłaconych składek

PPB „B.” w łącznej kwocie 853.293,19 zł, zaskarżyła, a toczące się w tym

przedmiocie postępowanie zostało zawieszone do czasu zakończenia niniejszej

sprawy.

Sądy obu instancji uznały, że strona powodowa nie ma interesu prawnego

w rozumieniu art. 189 k.p.c. w wytoczeniu przedmiotowego powództwa o ustalenie,

gdyż po pierwsze dysponuje możliwością uzyskania ochrony swoich praw w drodze

dalej idącego powództwa przeciwegzekucyjnego przewidzianego w art. 840 § 1

pkt.2 k.p.c. lub art. 840 § 2 k.p.c. albo w drodze zarzutów zgłoszonych

w postępowaniu klauzulowym na podstawie art. 788 § 1 w zw. z art. 789 lub art.

792 k.p.c. Po drugie strony powodowej nie łączy już z żadnym z pozwanych

wierzycieli – poza Zakładem Ubezpieczeń Społecznych - jakikolwiek stosunek

prawny, gdyż jej zobowiązania wygasły wobec zaspokojenia, zaś strona powodowa

nie wykazała, że powstały zobowiązania wierzycieli wobec niej w wyniku

bezpodstawnego wzbogacenia. Gdyby nawet zobowiązania takie powstały, to

środkiem służącym do ich realizacji byłoby dalej idące powództwo o świadczenie,

wykluczające możliwość żądania ochrony na podstawie art. 189 k.p.c.

Sądy uznały też, że wskazany przez stronę powodową cel wytoczenia

niniejszego powództwa na podstawie art. 189 k.p.c., sprowadzający się do chęci

określenia swojej sytuacji wobec wierzycieli bez konieczności prowadzenia spraw

przeciwegzekucyjnych, w ocenie powódki nieskutecznych i uniknięcia kosztów

z nimi związanych a także uniknięcia zajmowania przez wierzycieli jej rachunków

4

bankowych, jest w istocie interesem faktycznym, a nie prawnym i nie uzasadnia

powództwa przewidzianego w art. 189 k.p.c.

Także sformułowanie powództwa w sposób określony w pozwie

i wytoczenie go wobec wszystkich wierzycieli wyklucza, zdaniem Sądów,

możliwość jego uwzględnienia, gdyż żądanie tak sformułowane jest sprzeczne

z zasadami odpowiedzialności strony powodowej określonymi w art. 47 ust. 2

u.k.p.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że powództwo zmierza w istocie do ustalenia

treści normy prawnej poprzez dokonanie wiążącej wykładni art. 47 ust. 2 u.k.p.,

który jest, zdaniem strony powodowej, niejasny oraz do ustalenia faktu - wartości

przedsiębiorstwa, a tak sformułowane powództwo oparte na art. 189 k.p.c. nie

może być uwzględnione nawet przy wykazaniu przez stronę powodową interesu

prawnego.

Sąd drugiej instancji odnosząc się do zarzutów apelacyjnych dotyczących

kwestii współuczestnictwa pozwanych i umorzenia postępowania wobec części

z nich w wyniku cofnięcia pozwu uznał, że jest związany zaskarżalnymi

i prawomocnymi postanowieniami Sądu pierwszej instancji o umorzeniu

postępowania wobec pozwanych, w stosunku do których strona powodowa cofnęła

pozew. Niezależnie od tego stwierdził, że w sprawie nie zachodzi

współuczestnictwo konieczne po stronie pozwanych.

W skardze kasacyjnej strona powodowa w ramach pierwszej podstawy

zarzuciła naruszenie: art. 189 k.p.c. w zw. z art. 47 ust.2 u.k.p. przez uznanie,

że żądanie ustalenia zakresu odpowiedzialności dłużnika za zobowiązania nie

stanowi ustalenia prawa lecz faktu; art. 189 k.p.c. w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3, art.

32, art. 64 ust.1 i 2 oraz w zw. z art. 54 ust.1 Konstytucji przez przyjęcie braku

interesu prawnego strony powodowej wynikającego z niejednoznacznej normy

prawnej; art. 189 k.p.c. w zw. z art. 410§ § 2 w zw. z art. 405 k.c. i art. 47 ust 2

u.k.p. przez przyjęcie, że strony powodowej nie łączą z pozwanymi, których

wierzytelności spłaciła, żadne stosunki prawne; art. 189 k.p.c. w zw. z art. 40 ust. 1

w zw. z art. 47 ust. 2 u.k.p. przez przyjęcie, że strona powodowa nie ma interesu

prawnego w ustaleniu górnej granicy swojej odpowiedzialności za zobowiązania

5

nabytego przedsiębiorstwa; art. 189 k.p.c. w zw. z art. 47 ust. 2 u.k.p. w zw. z art.

840 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 788 § 1, w zw. z art. 789, w zw. z art. 792 k.p.c. przez

przyjęcie, że strona powodowa nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia,

gdyż może zrealizować ten interes w żądaniu świadczenia; art. 189 k.p.c. w zw.

z art. 840 § 2 k.p.c. przez przyjęcie, że strona powodowa nie ma interesu

prawnego w żądaniu ustalenia, gdyż może domagać się na podstawie art. 840 § 2

k.p.c. pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego pochodzącego od organu

administracyjnego; art. 189 k.p.c. w zw. z art. 47 ust. 2 u.k.p. w zw. z art. 840 § 1

k.p.c. w zw. z art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. –

dalej: „u.p.e.a.”) przez przyjęcie, że strona powodowa nie ma interesu prawnego

w wytoczeniu powództwa o ustalenie, gdyż w toku egzekucji należności ZUS może

skorzystać z powództwa przeciwegzekucyjnego przewidzianego w art. 840 § 1

k.p.c. oraz art. 189 k.p.c. w zw. z art. 47 ust. 2 u.k.p. w zw. z art. 72 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 73 § 2 k.p.c. w zw. z art. 195 § 2 k.p.c. przez przyjęcie, że między pozwanymi

nie zachodzi współuczestnictwo konieczne.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie: art.

378 § 1 w zw. z art. 355 § 1, w zw. z art. 366, w zw. z art. 365 § 1, w zw. z art. 380

w zw. z art. 189 k.p.c. w zw. z art. 47 ust. 2 u.k.p. w zw. z art. 72 § 2, w zw. z art. 73

§ 2 w zw. z art. 195 § 2 oraz w zw. z art. 203 § 4 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez

przyjęcie związania Sądu drugiej instancji postanowieniami o umorzeniu

postępowania wobec niektórych pozwanych w wyniku cofnięcia pozwu, mimo

występującego między pozwanymi współuczestnictwa koniecznego; art. 378 § 1

k.p.c. przez nierozpoznanie apelacyjnych zarzutów naruszenia art. 217 § 1 i 2 k.p.c.

w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 284 k.p.c. w zw. z art. 249 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 233 k.p.c. w zw. z § 76 rozporządzenia z dnia 23 lutego 2007 r. Ministra

Sprawiedliwości – regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38,

poz. 249 ze zm.) oraz art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez sporządzenie

uzasadnienia wyroku Sądu drugiej instancji w sposób nieodpowiadający

wymaganiom tych przepisów w wyniku nie odniesienia się do niektórych zarzutów

apelacyjnych oraz niewyjaśnienia w jaki sposób strona powodowa, w jej sytuacji

6

prawnej, może poszukiwać ochrony swoich praw w drodze powództw

przeciwegzekucyjnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miała ocena, czy stronie

powodowej służy interes prawny- w rozumieniu art. 189 k.p.c. – w wytoczeniu

powództwa sformułowanego w sposób określony w pozwie, o ustalenie zakresu jej

odpowiedzialności wobec wszystkich pozwanych za długi przejętego

przedsiębiorstwa, w świetle postanowień art. 47 ust. 2 u.k.p. stwierdzającego,

że odpowiedzialność kupującego lub przejmującego przedsiębiorstwo państwowe

za jego zobowiązania ogranicza się do wartości przedsiębiorstwa według stanu

w chwili nabycia, a według cen z chwili zaspokojenia wierzyciela.

Interes prawny, jako materialnoprawna przesłanka roszczenia

przewidzianego w art. 189 k.p.c., jest kategorią obiektywną i musi być wykazany

przez powoda.

W rozpoznawanej sprawie strona powodowa swój interes prawny w żądaniu

ustalenia stosunku prawnego w sposób sformułowany w pozwie uzasadniała

niejasną i nieprecyzyjną regulacją art. 47 ust. 2 u.k.p. w przedmiocie określenia

zakresu i zasad odpowiedzialności nabywcy za długi nabytego przedsiębiorstwa,

nieokreśleniem w przepisie w jaki sposób nabywca może zrealizować przyznaną

mu gwarancję ograniczonej odpowiedzialności za długi oraz szeroko pojętą

uciążliwością i nieskutecznością – zdaniem strony powodowej - ewentualnych

innych środków prawnych, z których nabywca przedsiębiorstwa mógłby skorzystać

by zrealizować przyznane mu w tym przepisie ograniczenie odpowiedzialności za

długi nabytego przedsiębiorstwa.

Tak uzasadniany interes w wytoczeniu przedmiotowego powództwa nie jest

interesem prawnym w rozumieniu art. 189 k.p.c.

Jak słusznie stwierdził Sąd Apelacyjny, roszczenie przewidziane w tym

przepisie nie służy ustaleniu przez sąd treści normy prawnej przez dokonanie

wiążącej wykładni przepisu określającego prawa i obowiązki powoda. Nie służy

również wskazaniu przez sąd powodowi drogi prawnej służącej realizacji jego

uprawnienia przewidzianego w określonym przepisie. W tym miejscu trzeba

7

podkreślić, że ustawodawca z reguły nie wskazuje w przepisie prawa materialnego,

kształtującym określone prawa i obowiązki podmiotu prawnego, sposobu ich

realizacji, gdyż sposób ten określają ogólne i szczególne normy prawa

procesowego wskazujące roszczenia służące realizacji praw podmiotowych

określonych w przepisach prawa materialnego. Z tych przyczyn okoliczność,

że zdaniem powoda, treść normy prawnej zawartej w art. 47 ust. 2 u.k.p. jest

niejasna, jak również to, że ustawodawca nie wskazał w nim ani w innych

przepisach ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji sposobu realizacji przez

nabywcę przedsiębiorstwa państwowego jego obowiązku pokrycia zobowiązań

nabytego przedsiębiorstwa ani uprawnienia do ograniczenia tego obowiązku

w określony w przepisie sposób, nie jest niczym wyjątkowym i niewątpliwie nie

uzasadnia interesu prawnego powoda w wytoczeniu powództwa przewidzianego

w art. 189 k.p.c. Również uciążliwość w realizacji przewidzianych prawem środków

pozwalających na urzeczywistnienie przyznanej w art. 47 ust. 2 u.k.p. gwarancji

ograniczenia odpowiedzialności za zobowiązania nabytego przedsiębiorstwa nie

uzasadnia interesu prawnego w dochodzeniu roszczenia zgłoszonego przez stronę

powodową. Wskazana uciążliwość sprowadza się bowiem w istocie do

konieczności prowadzenia wielu spraw sądowych i kosztów z tym związanych oraz

ewentualnych kosztów i strat wynikających z zajmowania rachunków bankowych

strony powodowej w wypadku realizacji przez wierzycieli tytułów wykonawczych. Te

okoliczności jednak nie stanowią interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c.

Podkreślić trzeba, że wbrew twierdzeniom strony powodowej, tryb i sposób

realizacji przez nabywcę przedsiębiorstwa obowiązku przewidzianego w art. 47 ust.

2 u.k.p., z uwzględnieniem ograniczenia tego obowiązku w sposób tam określony,

nie powinien budzić żadnych wątpliwości. Każdy dłużnik bowiem jest obowiązany

do samodzielnego spełnienia wymagalnego świadczenia, a zatem ma obowiązek

samodzielnie określić - na podstawie przepisów prawa materialnego kształtujących

jego zobowiązanie - zakres swojego obowiązku świadczenia wobec każdego

z wierzycieli i spełnić tak określone świadczenie. Nabywca przedsiębiorstwa

obowiązany więc jest samodzielnie obliczyć, w oparciu o zasady odpowiedzialności

przewidziane w art. 47 ust. 2 u.k.p., kwotę jego zobowiązania wobec każdego

z wierzycieli przejętego przedsiębiorstwa, z uwzględnieniem ograniczenia

8

odpowiedzialności nabywcy i wypłacić tę należność. Gdyby w ocenie wierzyciela

była to kwota zbyt niska i wytoczyłby on sprawę o resztę należności, nabywca

przedsiębiorstwa w takim procesie miałby możliwość obrony z powołaniem się na

ograniczenie odpowiedzialności przewidziane w art. 47 ust. 2 u.k.p. i wówczas

ustalony byłby zakres jego odpowiedzialności wobec konkretnego wierzyciela.

Jeżeli wierzyciel posiadałby już tytuł egzekucyjny wobec nabytego

przedsiębiorstwa, nabywcy służyłaby obrona w postępowaniu o nadanie przeciw

niemu klauzuli wykonalności, przewidziana w art. 792 k.p.c., w zw. z art. 47 ust. 2

u.k.p. Gdyby natomiast istniał już tytuł wykonawczy przeciwko nabytemu

przedsiębiorstwu albo przeciwko jego nabywcy, nabywcy służyłoby powództwo

przeciwegzekucyjne przewidziane w art. 840 § 1 pkt.2 k.p.c.

Nie ulega zatem wątpliwości, że istnieją przewidziane prawem środki służące

realizacji ograniczenia odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa w sposób

określony w art. 47 ust. 2 u.k.p. Nieskorzystanie z nich przez nabywcę nie prowadzi

do powstania po jego stronie interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c., gdyż

interes taki występuje, gdy nie ma żadnych innych przewidzianych prawem

możliwości realizacji prawa podmiotowego, a nie wtedy, gdy uprawniony

zrezygnował z możliwości skorzystania z istniejących środków.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że strona powodowa jako

nabywca przedsiębiorstwa państwowego spłaciła w całości wierzytelności - bez

ograniczenia ich wysokości w sposób określony w art. 47 ust. 2 u.k.p. - wszystkich

pozwanych wierzycieli, poza wierzytelnością Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ciążących na nabytym

przedsiębiorstwie. Z tych przyczyn wszystkie wyżej przedstawione rozważania na

temat przysługujących nabywcy przedsiębiorstwa dróg urzeczywistnienia

ograniczenia jego odpowiedzialności zgodnie z art. 47 ust. 2 u.k.p., miały na celu

jedynie wykazanie, że drogi takie istnieją, a zatem brak jest interesu prawnego w

wytoczeniu powództwa przewidzianego w art. 189 k.p.c. o ustalenie zakresu takiej

odpowiedzialności.

Niezależnie od tego brak w rozpoznawanej sprawie interesu prawnego

strony powodowej w stosunku do pozwanych wierzycieli (poza pozwanym ZUS)

9

wynika niewątpliwie z faktu wygaśnięcia spłaconych zobowiązań i w wyniku tego

ustania stosunków prawnych łączących stronę powodową z wierzycielami nabytego

przedsiębiorstwa, których wierzytelności zostały w całości spłacone. Należy

bowiem podzielić stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia

24 maja 1994r. I CR 59/94 (niepubl.), że powództwo o ustalenie nieistnienia

należności lub istnienie jej w wysokości niższej może być, jako powództwo

o ustalenie przewidziane w art. 189 k.p.c., wytoczone tylko do chwili spłacenia

należności. Z chwilą spłacenia należności bowiem zobowiązanie wygasa

i powództwo o ustalenie staje się bezprzedmiotowe wobec nieistnienia

jakiegokolwiek stosunku prawnego między wierzycielem a dłużnikiem.

W konsekwencji wobec braku interesu prawnego powództwo o ustalenie jest

w świetle art. 189 k.p.c. w takiej sytuacji niedopuszczalne.

Nie uzasadnia też interesu prawnego strony powodowej ewentualne istnienie

po stronie spłaconych wierzycieli bezpodstawnego wzbogacenia lub nienależnego

świadczenia wynikającego ze spłacenia przez powódkę zobowiązań w pełnej

wysokości, bez ograniczenia przewidzianego w art. 47 ust. 2 u.k.p. W takim bowiem

przypadku stronie powodowej przysługuje roszczenie o świadczenie w postaci

zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia lub nienależnego świadczenia, a jak

jednolicie przyjmuje się w literaturze i orzecznictwie, możliwość wytoczenia

powództwa o zasądzenie wyklucza, co do zasady, istnienie po stronie powoda

interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie interesu prawnego lub

prawa (porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia

1965r. II CR 266/64, OSPiKA 1966/6/106, z dnia 15 lipca 1995 r. I PZP 56/94,

OSNAPiUS 1995/24/299 i z dnia 4 marca 2011 r. I CSK 351/10, niepubl.).

Stwierdzenie braku interesu prawnego strony powodowej w wytoczeniu

rozpoznawanego powództwa o ustalenie przeciwko pozwanym wierzycielom,

których wierzytelności zostały spłacone pozbawia doniosłości prawnej kwestię

współuczestnictwa procesowego łączącego tych pozwanych, co zwalnia Sąd

Najwyższy z obowiązku szczegółowego odniesienia się do zarzutów kasacyjnych

dotyczących tego zagadnienia. Można więc tylko stwierdzić, że w świetle regulacji

zawartej w art. 47 ust. 2 u.k.p. powództwo wytoczone przeciwko wszystkim

wierzycielom z żądaniem określonym w pozwie nie miało uzasadnienia. Powołany

10

przepis przewiduje bowiem dwie przesłanki ograniczenia odpowiedzialności

nabywcy za zobowiązania nabytego przedsiębiorstwa: wartość tego

przedsiębiorstwa według stanu z chwili nabycia, a według cen z chwili zaspokojenia

wierzyciela. Powoduje to konieczność określenia wartości nabytego

przedsiębiorstwa każdorazowo według cen z chwili spłaty konkretnego

zobowiązania. Wysokość długu nabywcy wobec wierzyciela nabytego

przedsiębiorstwa jest zatem ustalana indywidualnie dla poszczególnych wierzycieli

według cen obowiązujących w chwili spłaty tego konkretnego zobowiązania. Z tego

względu nie jest możliwe ani dopuszczalne żądanie ustalenia przez sąd ogólnych

zasad odpowiedzialności nabywcy za zobowiązania nabytego przedsiębiorstwa

w stosunku do wszystkich wierzycieli, bez określenia w pozwie indywidualnej

wysokości zobowiązania wobec każdego z wierzycieli osobno, ustalonego według

stanu nabytego przedsiębiorstwa z chwili nabycia a według cen z chwili spłaty

każdego długu.

Nie ulega wątpliwości, że przy takiej konstrukcji zasad odpowiedzialności za

zobowiązania nabytego przedsiębiorstwa, nie występuje współuczestnictwo

konieczne pozwanych w razie wytoczenia powództwa przeciwko wszystkim

wierzycielom o ustalenie wysokości zobowiązania nabywcy wobec każdego z nich.

Przewidziane w art. 72 § 2 k.p.c. współuczestnictwo konieczne po stronie pozwanej

występuje bowiem wówczas, gdy sprawa może toczyć się tylko łącznie przeciwko

kilku osobom, a wynika to z samej istoty stosunku prawnego będącego

przedmiotem procesu albo z przepisu ustawy. Taka sytuacja nie występuje

w sprawie o ustalenie wysokości zobowiązań nabywcy przedsiębiorstwa

państwowego wobec wierzycieli nabywanego przedsiębiorstwa, określanej według

zasad art. 47 ust. 2 u.k.p. odrębnie w stosunku do każdego wierzyciela.

Odnosząc się na koniec do żądania ustalenia- według zasad art. 47 ust. 2

u.k.p. - wysokości zadłużenia strony powodowej wobec ZUS za zobowiązania

publicznoprawne nabytego przedsiębiorstwa z tytułu niezapłaconych składek na

ubezpieczenie społeczne należy stwierdzić, że także w tym zakresie nie występuje

interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c.

11

Zgodnie z art. 24 ust.3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych, w wersji określonej w tekście jednolitym w Dz. U.

z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., należności z tytułu składek na ubezpieczenie

społeczne podlegają zaspokojeniu w drodze postępowania egzekucyjnego

w administracji, a zgodnie z art. 31 tej ustawy, do należności z tytułu składek

stosuje się między innymi art. 94, 108 par.1 i 4 oraz 112 Ordynacji podatkowej.

W świetle art. 93 i 94 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja

podatkowa w wersji określonej w tekście jednolitym w Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz.60

ze zm., nabywca przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa

i obowiązki podatkowe (składkowe) nabytej osoby prawnej, co dotyczy też nabycia

na podstawie u.k.p. A zatem wysokość tego zobowiązania jest także ograniczona

zgodnie z zasadami określonymi w art. 47 ust. 2 u.k.p.

Składki na ubezpieczenie społeczne obowiązany jest odprowadzać

w odpowiedniej wysokości sam zobowiązany, a jeżeli wystąpią zaległości w tym

zakresie, egzekucja prowadzono jest w trybie postępowania egzekucyjnego

w administracji, o czym stanowi art. 2 § 1 pkt.5 w zw. z art. 24 ust.3 i art. 3a § 1

pkt.3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji w wersji określonej w jednolitym tekście w Dz. U. z 2005 r., Nr 229,

poz. 1954, ze zm. – dalej: „u.p.e.a.”. Zgodnie z art. 28a u.p.e.a. w przypadku

przejścia obowiązku objętego administracyjnym tytułem wykonawczym na następcę

prawnego zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne jest kontynuowane

a dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy, jednakże podjęcie dalszych

czynności egzekucyjnych może nastąpić dopiero po wystawieniu przez wierzyciela

nowego tytułu wykonawczego przeciwko następcy i skierowaniu go do organu

egzekucyjnego wraz z dokumentem urzędowym wykazującym przejście

dochodzonego obowiązku na następcę prawnego. Procedura ta ma zastosowanie

także do nabywcy przedsiębiorstwa na podstawie przepisów u.k.p. Dalsza

egzekucja administracyjna zobowiązań składkowych nabytego przedsiębiorstwa

może być prowadzona przeciwko nabywcy dopiero po wydaniu przez ZUS w formie

decyzji administracyjnego tytułu wykonawczego określającego wysokość

zobowiązań nabywcy. Decyzja taka podlega zaskarżeniu i strona powodowa

zaskarżyła wydaną w stosunku do siebie decyzję w tym przedmiocie. W tym

12

postępowaniu ustalana jest wysokość zobowiązania nabywcy przedsiębiorstwa

z uwzględnieniem zasad przewidzianych w art. 47 ust. 2 u.k.p.

Także po skierowaniu administracyjnego tytułu wykonawczego do egzekucji

administracyjnej dłużnikowi służy zarzut przewidziany w art. 33 § 1 pkt.1 u.p.e.a.

nieistnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym, co obejmuje też zarzut

istnienia tego obowiązku w niższej wysokości. Nabywca przedsiębiorstwa posiada

zatem w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym środki prawne pozwalające

na określenie jego zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

z uwzględnieniem zasad odpowiedzialności przewidzianych w art. 47 ust. 2 u.k.p.

Tym samym nie ma interesu prawnego w dochodzeniu ustalenia tych zasad

w postępowaniu cywilnym w trybie przewidzianym w art. 189 k.p.c.

Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za

nieuzasadnioną, co prowadziło do jej oddalenia na podstawie art. 39814

k.p.c.

i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 w zw.

z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.