III SK 46/13

Sygn. akt III SK 46/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa P. S. E. S.A. w K. – J.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

z udziałem zainteresowanych: W. E. Sp. z o.o. z siedzibą w S., PEWL P. Sp. z o.o.

z siedzibą w K. – C.

o zawarcie umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 maja 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 31 stycznia 2013 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego oraz obu

zainteresowanych kwoty po 180 (sto osiemdziesiąt) złotych

tytułem kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu

kasacyjnym.

UZASADNIENIE

2

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) decyzją z dnia 10 maja

2010 r., wydaną po rozpatrzeniu wniosków W. E. Sp. z o.o. z/s w S.

(zainteresowany 1) oraz PEWL P. sp. z o.o. z/s w K.-C. (zainteresowany 2) o

rozstrzygnięcie sporu dotyczącego odmowy zawarcia przez P. S. E. S.A. (powód)

umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej Farmy Wiatrowej W. o mocy

140 MW, orzekł zawarcie umowy o przyłączenie pomiędzy zainteresowanym 1 a

powodem według projektu umowy …3/2006 ze zmianami, jak w treści decyzji.

Powód zaskarżył decyzję Prezesa Urzędu odwołaniem, które Sąd Okręgowy

w W. wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2012 r. oddalił, opierając się na następujących

ustaleniach faktycznych i ich ocenie prawnej.

W dniu 16 sierpnia 2006 r. powód wydał na wniosek zainteresowanego 1

warunki przyłączenia do sieci Farmy Wiatrowej W. Wraz z warunkami przyłączenia

zainteresowany 1 otrzymał projekt umowy o przyłączenie …3/2006/W. W dniu 20

stycznia 2007 r. zainteresowany 1 zawarł z zainteresowanym 2 umowę, na

podstawie której przeniósł na jego rzecz prawa do warunków przyłączenia do sieci

farmy wiatrowej o całkowitym poziomie mocy 240 MW z przyłączeniem do GPZ w

W. Pismem z dnia 12 sierpnia 2008 r. zainteresowany 2 złożył powodowi

oświadczenie o woli zawarcia umowy o przyłączenie Farmy Wiatrowej W.,

akceptując w całości warunki przyłączenia oraz tekst projektu umowy o

przyłączenie dołączony do warunków wydanych zainteresowanemu 1 w dniu 16

sierpnia 2006 r. W dniu 14 sierpnia 2008 r. analogiczne oświadczenie złożył

również zainteresowany 1. W dniu 16 sierpnia 2008 r. wygasła ważność warunków

przyłączenia dla Farmy Wiatrowej W. Powód poinformował zainteresowanego 2, że

brak podstaw do zawarcia umowy o przyłączenie z uwagi na spór między

udziałowcami zainteresowanego 1 co do reprezentacji spółki. Zainteresowany 2

złożył do Prezesa Urzędu w dniu 6 listopada 2008 r. wniosek o rozstrzygnięcie

sporu na podstawie art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego. Na skutek wniosku

zainteresowanego 1, Prezes Urzędu uznał go za stronę postępowania w sprawie z

wniosku zainteresowanego 2.

Zdaniem Sądu Okręgowego, podstawowe znaczenie dla rozpoznania

odwołania miało rozstrzygnięcie kwestii, czy po stronie powoda istniał obowiązek

3

zawarcia umowy o przyłączenie do sieci Farmy Wiatrowej W. Zasadnicze

znaczenie ma w tym zakresie wydanie przez powoda w dniu 16 sierpnia 2006 r.

warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej dla tej farmy wiatrowej.

Powód przed wydaniem warunków przyłączenia musiał dokonać racjonalnej oceny,

czy zainteresowany 1 udowodnił w wystarczającym stopniu posiadanie tytułu

prawnego do nieruchomości, na której ma być realizowana inwestycja oraz czy

dysponuje środkami na dopełnienie technicznych i ekonomicznych warunków

przyłączenia. Skoro warunki przyłączenia zostały wydane, na powodzie ciążył

obowiązek zawarcia stosownej umowy z uwzględnieniem tych warunków. Sąd

Okręgowy nie uwzględnił argumentacji powoda, zgodnie z którą obowiązek taki nie

ciążył na nim, ponieważ między zainteresowanym 1 a zainteresowanym 2 toczył się

spór co do skuteczności przeniesienia warunków przyłączenia, gdyż powód wydał

warunki przyłączenia zainteresowanemu 1, co oznacza, że przy akceptacji tych

warunków oraz projektu umowy przez zainteresowanego 1 istniały podstawy do

zawarcia umowy o przyłączenie do sieci między powodem a zainteresowanym 1.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego Sąd

podzielił stanowisko Prezesa Urzędu. Spór między powodem a zainteresowanym

1dotyczy odmowy zawarcia umowy przyłączeniowej przez powoda. Co prawda

powód nie dokonał odmowy zawarcia umowy przyłączeniowej wprost, jednakże

biorąc pod uwagę fakt, że w kwestii warunków przyłączenia zaistniał między

powodem a zainteresowanym 1 spór, którego nie udało się rozwiązać w drodze

negocjacji, zaistniała sytuacja jest sporem o odmowę zawarcia umowy

przyłączeniowej.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił zarzutu naruszenia § 8 ust. 7

rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 4 maja 2007 r., ponieważ warunki

przyłączenia są ważne dwa lata od ich wydania. Zainteresowani złożyli powodowi

oświadczenie woli zawarcia umowy o przyłączenie Farmy Wiatrowej W., akceptując

w całości warunki przyłączenia oraz tekst projektu umowy, jaki został dołączony do

warunków, przed upływem okresu ich obowiązywania. Zainteresowani

udokumentowali także swoje uprawnienia do nieruchomości. Zdaniem Sądu

Okręgowego, nieuprawnione jest formułowane przez powoda założenie, zgodnie z

którym Prezes Urzędu ma kompetencję do rozstrzygnięcia sporu, o którym mowa w

4

art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego, tylko w przypadku wystąpienia ze stosownym

wnioskiem przez zainteresowany podmiot przed upływem terminu ważności

warunków przyłączenia. Z wyroku Sądu Okręgowego z dnia 21 sierpnia 2006 r.

wynika, że prawo strony do żądania zawarcia umowy przyłączeniowej uważa się za

zachowane, o ile w terminie obowiązywania warunków przyłączenia złoży ona

stosowne oświadczenia lub wystąpi do Prezesa Urzędu o orzeczenie zawarcia

umowy w trybie art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego. Wystarczające jest zatem

podjęcie jednego z tych działań.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w W. apelacją w całości.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 31 stycznia 2013 r., oddalił apelację powoda.

Sąd drugiej instancji dodatkowo ustalił, że w dniu 11 stycznia 2007 r.

zainteresowani zawarli umowę, na mocy której zainteresowany 1 zobowiązał się do

przeniesienia na zainteresowanego 2, nie później niż do 20 stycznia 2007 r., praw i

obowiązków wynikających z posiadanego składnika majątku w postaci prawa do

warunków przyłączenia do sieci o całkowitym poziomie mocy 240 MW z

planowanym przyłączeniem głównego punktu dostawy energii w W. dla

projektowanej elektrowni wiatrowej usytuowanej w S., U., K., P. i D. (k. 2609-14 akt

adm.). W dniu 20 stycznia 2007 r. zainteresowani zawarli umową, na mocy której

zainteresowany 1 przeniósł na zainteresowanego 2 prawa i obowiązki wynikające z

wydanych na jego rzecz warunków przyłączenia z dnia 16 sierpnia 2006 r. Z treści

obu umów wynika, że intencją stron było wejście zainteresowanego 2 we wszystkie

prawa i obowiązki zainteresowanego 1 wynikające z wydanych warunków

przyłączenia. Obaj zainteresowani zrezygnowali z zamiaru wspólnego prowadzenia

przedsięwzięcia gospodarczego i każdy z nich zamierzał prowadzić

przedsiębiorstwo w postaci farmy wiatrowej o nazwie W., dla której każdy z

zainteresowanych posiada oddzielną lokalizację. Obaj zainteresowani chcieli

zawrzeć z powodem umowę o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej i każdy z

nich uważał, że jest podmiotem uprawnionym do korzystania z warunków

przyłączenia do sieci z dnia 16 sierpnia 2006 r., wydanych zainteresowanemu 1.

Powód kwestionował zaś prawa każdego z zainteresowanych do przyłączenia do

sieci i odmówił zawarcia z nimi umowy. Sąd Okręgowy uznał, że to zainteresowany

5

1 otrzymał warunki przyłączenia oraz projekt umowy i uznał, że spełnił on warunki

określone w przepisach Prawa energetycznego.

Sąd Apelacyjny podzielił to stanowisko, uwzględniając, że prawa i obowiązki

wynikające z warunków przyłączenia do sieci nie mogą być przedmiotem umów

cywilnoprawnych i tą drogą przechodzić na inne podmioty. Prawu polskiemu nie

jest znana instytucja umownej zmiany strony umowy. Zmiany strony zobowiązania

wzajemnego można dokonać w drodze przelewu wierzytelności i przejęcia długu

(tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 kwietnia 2012 r., V CSK 133/11). Przelew

wierzytelności i przyjęcie długu to instytucje cywilnoprawne. Aby wierzytelność

mogła być przedmiotem przelewu musi wynikać ze stosunku zobowiązaniowego.

Dopuszczalne jest zawarcie umowy przekształcającej istniejący stosunek w ten

sposób, że w miejsce dotychczasowego podmiotu zajmującego pozycję strony

wstępuje inny podmiot, przyjmując prawa i obowiązki związane z tą pozycją,

jednakże może to dotyczyć wyłącznie stosunku umownego. Tymczasem prawa i

obowiązki będące przedmiotem umów z dnia 11 stycznia 2007 r. oraz z dnia 20

stycznia 2007 r. wynikają z warunków przyłączenia do sieci, wydawanych w

wykonaniu publicznoprawnego obowiązku przyłączenia do sieci. Ponadto, zgodnie

z art. 509 § 1 k.c., przedmiotem cesji nie może być wierzytelność, jeżeli sprzeciwia

się to właściwości zobowiązania. Skoro warunki przyłączenia powód wydał

zainteresowanemu 1 dla jego farmy mającej określoną lokalizację, to przeniesienie

ich na inny podmiot mający inną lokalizację farmy wiatrowej narusza art. 3531

k.c.

Konstrukcja umów z dnia 11 stycznia oraz z dnia 20 stycznia 2007 r. narusza

art. 509 § 1 k.c. i art. 3531

k.c., co w oparciu o art. 58 § 1 k.c. skutkuje bezwzględną

ich nieważnością, bez potrzeby badania innych aspektów sprawy. Skoro zaś

umowy należało uznać za nieważne, podmiotem uprawnionym z warunków

przyłączenia wydanych przez powoda pozostaje zainteresowany 1.

W dalszej kolejności Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że warunki przyłączenia

zachowywały ważność przez okres 2 lat, w których uprawniony mógł wystąpić do

powoda o zawarcie umowy o przyłączenie do sieci. Zainteresowany 1 wystąpił do

powoda ze stosownym wnioskiem, co przyznał sam powód, w dniu 15 sierpnia

2008 r. Zgłoszenie powodowi woli zawarcia umowy w okresie ważności warunków

przyłączenia sprawia, że w przypadku odmowy zawarcia przez przedsiębiorstwo

6

sieciowe umowy, strona może wystąpić ze stosownym wnioskiem do Prezesa

Urzędu, mimo iż upłynął już termin ważności tych warunków. W ocenie Sądu

Apelacyjnego, powód wprost odmówił zawarcia umowy z zainteresowanym 1.

Zgodnie zaś z art. 23 ust. 2 Prawa energetycznego do kompetencji Prezesa Urzędu

należy rozstrzyganie sporów w zakresie określonym w art. 8 ust. 1 Prawa

energetycznego.

Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się także nieważności postępowania ze

względu na pozbawienie możliwości obrony przez powoda i zainteresowanego ich

praw. Skoro oba podmioty brały udział w postępowaniu, zajmowały stanowisko, to

nie zostały pozbawione praw. Nie ma także tożsamości przedmiotu w sprawie z

wniosku zainteresowanego 1 oraz w sprawie z wniosku zainteresowanego 2 o

wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji zastępującej umowę o przyłączenie do

sieci, ponieważ każdy z zainteresowanych chciałby uzyskać decyzję zastępująca

umowę miedzy nim a powodem o przyłączenie do sieci.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: art. 509 § 1 k.p.c. w związku z

art. 3531

§ 1 i 2 k.c., art. 7 ust. 8i Prawa energetycznego oraz § 8 ust. 1 i 2

rozporządzenia systemowego i § 7 ust. 1 rozporządzenia przyłączeniowego;

art. 519 § 1 pkt 2 k.c.; art. 58 § 1 i 3 k.c.; § 6 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia

przyłączeniowego w związku z art. 7 ust. 1 i 3 Prawa energetycznego; art. 7 ust. 8i

Prawa energetycznego i § 8 ust. 7 rozporządzenia systemowego, a także § 7 ust. 6

rozporządzenia systemowego; art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego; art. 8 ust. 1 i

art. 23 ust. 2 pkt 12 Prawa energetycznego, a także art. 382 k.p.c. w związku z

art. 47953

pkt 1 k.p.c. i art. 386 § 1 i 4 k.p.c.; art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 233

§ 1 k.p.c. i art. 386 § 1 i 4 k.p.c.; art. 47946

pkt 1 k.p.c. w związku z art. 2 § 3 k.p.c. i

art. 23 ust. 2 pkt 12 Prawa energetycznego w związku z art. 8 ust. 1 Prawa

energetycznego i art. 321 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c. oraz naruszenie art. 100

§ 3 k.p.a. Powód powołał się także na nieważność postępowania z art. 379 pkt 5

k.p.c.

Prezes Urzędu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i

zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Zainteresowany 2 w odpowiedzi na

skargę kasacyjną powoda wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa

7

procesowego. Również zainteresowany 1 w odpowiedzi na skargę kasacyjną

wniósł o jej oddalenie zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna powoda nie ma uzasadnionych podstaw.

W pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzut nieważności postępowania

jako decydujący o przyjęciu jej do merytorycznego rozpoznania. Nieważności tej

powód upatruje w rozstrzygnięciu w dwóch odrębnych postępowaniach odwołania

powoda oraz odwołania zainteresowanego 2, co doprowadziło do sytuacji, w której

argumentacja zainteresowanego 2 nie jest rozważana i uwzględniana w stopniu

równym z argumentacją powoda i pozwanego, a dodatkowo w wyniku naruszenia

art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz art. 47947

pkt 1 k.p.c. oraz art. 47950

§ 1 k.p.c.

W ocenie Sądu Najwyższego, zarzut nieważności postępowania okazał się

chybiony. Przedstawiona w jego uzasadnieniu argumentacja rozmija się z istotą i

przesłankami tej podstawy nieważności postępowania, o której mowa w art. 379 pkt

5 k.p.c. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że zainteresowany 2 uczestniczył w

postępowaniu sądowym z odwołania zainteresowanego 1, przedstawiał swoje

stanowisko i mógł bronić swoich interesów. Nieuprawniona jest w rezultacie teza

powoda, zgodnie z którą zainteresowany 2 był pozbawiony możliwości korzystania

z przysługujących mu praw, a tylko wówczas zarzut naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c.

mógłby zostać uznany za zasadny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia

2004 r., III SK 29/04, niepublikowany).

Przechodząc do oceny pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej powoda Sąd

Najwyższy stwierdza z kolei, że wymierzone są one przede wszystkim w to

założenie zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym warunki przyłączenia nie mogą

być przedmiotem przelewu z uwagi na publicznoprawny charakter obowiązku

zawarcia umowy przyłączeniowej, który to charakter wyłącza możliwość przelewu

wierzytelności wynikających z tego obowiązku.

Zdaniem Sądu Najwyższego, obowiązek zawarcia umowy przyłączeniowej

ma złożony, publiczno- i prywatnoprawny charakter. Publicznoprawne pierwiastki

tego obowiązku wynikają z nałożenia, w interesie publicznym, obowiązku

8

kontraktowania na przedsiębiorstwo sieciowe. Nakaz ten został nałożony z uwagi

na różne potrzeby społeczne w zakresie odbioru i wytwarzania energii elektrycznej,

monopolistyczną pozycję przedsiębiorstw sieciowych, a także konieczność

realizacji zobowiązań prawnomiędzynarodowych i unijnych. Publicznoprawny

charakter tego obowiązku ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygania o istnieniu

technicznych i ekonomicznych warunków przyłączenia do sieci w przypadku

odmowy zawarcia umowy o przyłączenie dla sieci. Dlatego w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2012 r., III SK 33/11 (OSNP 2013 nr 9-10, poz.

120) uznano za nieprawidłowe potraktowanie samego wydania warunkowo

sformułowanych w tej sprawie warunków przyłączenia do sieci jako

bezwarunkowego potwierdzenia przez przedsiębiorstwo sieciowe, że spełnione

zostały przesłanki obowiązku przyłączenia do sieci wytwórcy energii.

Okoliczność, że obowiązek zawarcia umowy przyłączeniowej przewidziany

został w ustawie oraz w interesie publicznym nie oznacza, że obowiązek ten nie

może mieć cywilnoprawnego charakteru. Ustawa może być źródłem zobowiązania

cywilnoprawnego, przy czym dotyczy to także ustawowego obowiązku

kontraktowania. Obowiązek ten może być źródłem cywilnoprawnej wierzytelności,

gdy na podstawie ustawy (rozporządzenia) można ustalić treść umowy, jaka

miałaby zostać zawarta w jego wykonaniu. Publicznoprawny obowiązek zawarcia

umowy przyłączeniowej realizowany jest, zasadniczo, na drodze cywilnoprawnej

przez zawarcie stosownej umowy między przedsiębiorstwem sieciowym a

podmiotem ubiegającym się o przyłączenie do sieci. Jeżeli ustawa przewiduje

obowiązek zawarcia umowy, konsekwencją tego obowiązku jest roszczenie o

zawarcie umowy w granicach obowiązku ustawowego. Cywilnoprawne aspekty

obowiązku przyłączenia do sieci mają zaś znaczenie dla rozstrzygnięcia problemu

prawnego niniejszej sprawy, to jest dopuszczalności przenoszenia dokumentu o

nazwie „warunki przyłączenia do sieci”. Nie można zatem podzielić poglądu Sądu

Apelacyjnego, zgodnie z którym publicznoprawny charakter obowiązku

przyłączenia do sieci wyklucza możliwość powstania zobowiązania, z którego

wierzytelności będą mogły być przedmiotem czynności prawnych dokonywanych na

podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

9

Rozstrzygnięcia wymaga jednak, czy warunki przyłączenia kreują po stronie

podmiotu wnioskującego roszczenie o zawarcie umowy o przyłączenie, a zatem czy

wynikają z nich dla podmiotu wnioskującego uprawnienia, które mogą być

przedmiotem przelewu wierzytelności.

Rozważając sposób rozstrzygnięcia tego kluczowego dla oceny zasadności

skargi kasacyjnej zagadnienia należy zwrócić uwagę, że warunki przyłączenia

zostały wydane w 2006 r., umowa o ich przeniesienie została zawarta w 2007 r.,

zaś oświadczenia woli zainteresowanego 2 i zainteresowanego 1 o akceptacji tych

warunków i projektu umowy przyłączeniowej zostały złożone w 2008 r. Charakter

prawny warunków przyłączenia pod kątem dopuszczalności ich przenoszenia w

drodze przelewu wierzytelności należy zatem ocenić według stanu prawnego na

dzień zawarcia umowy z 2007 r. Dlatego oceny tego charakteru nie znajduje wprost

zastosowania przepis art. 7 ust. 8i Prawa energetycznego, wprowadzony na

podstawie art. 1 pkt 5 lit. c) ustawy z dnia 8 stycznia 2010 r. (Dz. U. Nr 21, poz.

104) zmieniającej tę ustawę z dniem 11 marca 2010 r. Przepisy tej ustawy znajdują

bowiem zastosowanie do spraw wszczętych i niezakończonych do wejścia w życie

ustawy nowelizującej, co nie rozciąga się na umowy zawarte przed tą datą (art. 20

ustawy z dnia 8 stycznia 2010 r.).

Zarówno w dacie zawarcia umowy, jak i w dacie wydania warunków

przyłączenia, przepisy Prawa energetycznego oraz aktów wykonawczych nie

określały charakteru prawnego ani skutków wydania warunków przyłączenia.

Przepis art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego, nakładający na przedsiębiorstwa

sieciowe obowiązek zawierania umów o przyłączenie do sieci miał takie samo

brzmienie jak obecnie. Jak przyjęto w orzecznictwie i piśmiennictwie przepis ten,

nakładając obowiązek zawarcia umowy na wymienione w nim kategorie

przedsiębiorstw energetycznych, przyznaje równocześnie roszczenie o zawarcie

umowy, którego realizacji – w przypadku uchylenia się od obowiązku zawarcia

umowy - żądający zawarcia umowy może dochodzić na drodze

administracyjnoprawnej przed Prezesem Urzędu. Obowiązek zawarcia umowy o

przyłączenie do sieci nie ma jednak charakteru bezwarunkowego. Aktualizuje się

wówczas, gdy istnieją techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia do sieci oraz

gdy podmiot żądający przyłączenia do sieci spełnia warunki przyłączenia do sieci.

10

Roszczenie przysługuje w konsekwencji nie każdemu podmiotowi, który chce się

przyłączyć do sieci, a tylko takiemu podmiotowi, które spełnia warunki przyłączenia

do sieci (a przynajmniej po zadeklarowaniu przez dany podmiot, że akceptuje

wydane warunki przyłączenia, skoro warunki przyłączenia do sieci można ustalić

dopiero po podpisaniu umowy przyłączeniowej i wykonaniu inwestycji określonych

w warunkach przyłączenia) oraz tylko dla takiej instalacji, dla której istnieją

wspomniane w art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego techniczne i ekonomiczne

warunki przyłączenia. W niniejszej sprawie treść warunków przyłączenia, jak

również przesłanki istnienia technicznych i ekonomicznych warunków przyłączenia,

nie były sporne.

Zainteresowany 2 wywodził w niniejszej sprawie swoje prawo do realizacji

przez powoda przysługującego mu roszczenia o zawarcie umowy o przyłączenie do

sieci z nabycia na podstawie umowy zawartej z zainteresowanym 1 praw do

warunków przyłączenia wydanych przez powoda zainteresowanemu 1.

Warunki przyłączenia do sieci, o które chodzi w niniejszej sprawie, zostały

wydane na podstawie przepisów rozporządzenia przyłączeniowego z 2004 r.

(rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie

szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych,

ruchu i eksploatacji tych sieci, Dz. U. 2005 Nr 5, poz. 2). Warunki przyłączenia

wydawano na wniosek podmiotu ubiegającego się o przyłączenie do sieci (§ 5 ust.

1 rozporządzenia przyłączeniowego). Przepisy § 6 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia

przyłączeniowego wymieniały dane, jakie powinny zostać zawarte we wniosku,

bądź jakie powinny zostać do wniosku dołączone. Z kolei § 7 ust. 1 pkt 1-15 tego

rozporządzenia wymieniał niewyczerpująco treść warunków przyłączenia: 1)

miejsce przyłączenia (punkt w sieci); 2) miejsce dostarczania energii elektrycznej;

3) moc przyłączeniową; 4) rodzaj połączenia z siecią instalacji lub innych sieci

określonych we wniosku o określenie warunków przyłączenia; 5) zakres

niezbędnych zmian w sieci związanych z przyłączeniem; 6) wymagania wynikające

z instrukcji ruchu i eksploatacji sieci; 7) graniczne parametry techniczne

przyłączanych urządzeń, instalacji i sieci; 8) miejsce zainstalowania układu

pomiarowo-rozliczeniowego; 9) wymagania dotyczące układu pomiarowo-

rozliczeniowego; 10) rodzaj i usytuowanie zabezpieczenia głównego, dane

11

znamionowe oraz inne niezbędne wymagania w zakresie elektroenergetycznej

automatyki zabezpieczeniowej i systemowej; 11) określone wartości prądów

zwarcia; 12) wymagany stopień skompensowania mocy biernej; 13) wymagania w

zakresie dostosowania przyłączanych instalacji do systemów sterowania

dyspozytorskiego, zabezpieczenia sieci przed zakłóceniami, c) niezbędnego do

współpracy z siecią wyposażenia instalacji; 14) możliwości dostarczania energii

elektrycznej w warunkach odmiennych od standardowych; 15) dane i informacje

dotyczące sieci niezbędne w celu doboru systemu ochrony od porażeń w instalacji

lub sieci przyłączanego podmiotu. Zgodnie z § 7 ust. 5 rozporządzenia

przyłączeniowego warunki przyłączenia przekazywano podmiotowi ubiegającemu

się o przyłączenie wraz z projektem umowy o przyłączenia. Termin ważności

warunków przyłączenia ustalono w rozporządzeniu przyłączeniowym na 2 lata od

ich określenia. Przepis § 9 rozporządzenia przyłączeniowego precyzował treść

umowy o przyłączenie, odwołując się w odniesieniu do przedmiotu umowy do

warunków przyłączenia. Wskazuje to na integralną więź między warunkami

przyłączenia a umową o przyłączenie, która w praktyce polegała na tym, że warunki

przyłączenia stanowiły załącznik do zawieranej po zakończeniu negocjacji umowy o

przyłączenie do sieci. Umowa określała strony, termin realizacji przyłączenia,

wysokość opłaty, zasady wymiany danych i sposób koordynacji prac nad realizacją

warunków przyłączenia; miejsce rozgraniczenia własności sieci i instalacji, itp.

Dopiero umowa o przyłączenie stanowiła podstawę dla rozpoczęcia realizacji prac

projektowych i budowlano-montażowych (§ 10 ust. 1 rozporządzenia

przyłączeniowego).

Zastąpienie rozporządzenia przyłączeniowego z 2004 r. rozporządzeniem

systemowym z 2007 r. (rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 4 maja 2007 r.

w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu

elektroenergetycznego, Dz. U Nr 93, poz. 623 ze zm.). nie zmieniło statusu

warunków przyłączenia. Pod rządami rozporządzenia systemowego z 2007 r.

podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci składa wniosek o określenie

warunków przyłączenia w przedsiębiorstwie energetycznym, do którego sieci

ubiega się o przyłączenie. Przepis § 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia systemowego

określa treść wniosku o określenie warunków przyłączenia wytwórcy. Zgodnie z § 7

12

ust. 5 pkt 1 rozporządzenia systemowego do wniosku o określenie warunków

przyłączenia należy dołączyć dokument potwierdzający tytuł prawny wnioskodawcy

do korzystania z obiektu, w którym będą używane przyłączane urządzenia,

instalacje lub sieci, a także plany i szkice sytuacyjne oraz ekspertyzę wpływu

przyłączanych urządzeń na system elektroenergetyczny. Zgodnie z § 8 ust. 1 tego

rozporządzenia warunki przyłączenia określają w szczególności: 1) miejsce

przyłączenia; 2) miejsce dostarczania energii elektrycznej; 3) moc przyłączeniową;

4) rodzaj przyłącza; 5) zakres niezbędnych zmian w sieci związanych z

przyłączeniem. Warunki przyłączenia przekazuje się podmiotowi ubiegającemu się

o przyłączenie wraz z projektem umowy o przyłączenie do sieci. Warunki są ważne

dwa lata od dnia ich określenia.

Sąd Najwyższy ma również na względzie, że w sprawie charakteru

warunków przyłączenia w piśmiennictwie formułowano różne koncepcje (zarówno w

odniesieniu do stanu prawnego sprzed, jak i po nowelizacji z 2010 r.). Według

pierwszej z nich warunki przyłączenia i projekt umowy nie stanowią oferty, lecz co

najwyżej zaproszenie do rokowań. Warunki przyłączenia nie stanowią także

bezwarunkowego zobowiązania się przedsiębiorstwa energetycznego do złożenia

oświadczenia woli o zawarciu umowy o przyłączenie w okresie ich ważności.

Według innego autora warunki przyłączenia można było traktować jako: 1) jedną z

czynności w procesie zawierania umowy przyłączeniowej, przy czym warunki miały

charakter informacyjny; 2) ofertę w rozumieniu Kodeksu cywilnego, wiążącą

przedsiębiorstwo sieciowe; 3) bezwarunkowe zobowiązanie przedsiębiorstwa

sieciowego do złożenia oświadczenia woli o zawarciu umowy przyłączenia w

okresie ważności warunków przyłączenia; 4) warunkowe zobowiązanie się

przedsiębiorstwa energetycznego do złożenia oświadczenia woli o zawarciu umowy

o przyłączenia, o ile nadal istnieją warunki techniczne i ekonomiczne przyłączenia.

Według komentatorów do Prawa energetycznego wydanie warunków przyłączenia

oznacza, że w okresie 2 lat od wydania warunków podmiot ubiegających się o

przyłączenie może skutecznie żądać zawarcia umowy przyłączeniowej. Z kolei

według jeszcze innej koncepcji warunki przyłączenia należało traktować jako

dokument informacyjny, ale ze względu na potwierdzenie istnienia technicznych

warunków przyłączenia do sieci pociągają one za sobą obowiązek zawarcia umowy

13

o przyłączenie do sieci. Wskazywano także, że warunki przyłączenia służą

uzyskaniu informacji o możliwości i zasadach przyłączenia do sieci, zaś ich

określenie jest odpowiedzią na wniosek o udzielenie tych informacji oraz stanowi

wykonanie publicznoprawnego obowiązku ciążącego na przedsiębiorstwie

sieciowym w ramach obowiązku kontraktowania. Warunki przyłączenia

potwierdzają przy tym gotowość zawarcia takiej umowy przez przedsiębiorstwo

sieciowe, o ile spełnione zostaną przesłanki określone w warunkach.

Zdaniem Sądu Najwyższego, w stanie prawnym istotnym dla rozstrzygnięcia

niniejszej sprawy, warunki przyłączenia odnosiły się wyłącznie do technicznych

parametrów inwestycji w moce wytwórcze i specyfikowały zakres techniczny prac,

jakie musiałby wykonać podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci oraz

przedsiębiorstwo sieciowe. Warunki przyłączenia nie są źródłem cywilnoprawnym

obowiązku zawarcia umowy, a przez to nie kreują po stronie podmiotu, który takie

warunki otrzymał, wierzytelności względem przedsiębiorstwa sieciowego. Wskutek

ich wydania nie dochodzi do powstania węzła obligacyjnego między podmiotem

ubiegającym się o przyłączenie do sieci a przedsiębiorstwem sieciowym. Dlatego

nie można podzielić poglądu powoda, zgodnie z którym wydanie warunków

przyłączenia zawsze i samoistnie przesądza o istnieniu technicznych warunków

przyłączenia do sieci i przyznaje podmiotowi ubiegającemu się o przyłączenie do

sieci roszczenia o zawarcie umowy. Dopiero powołana wcześniej nowelizacja

Prawa energetycznego z 2010 r. wprowadziła przepis stanowiący, że „w okresie

ważności warunki przyłączenia stanowią warunkowe zobowiązanie

przedsiębiorstwa energetycznego do zawarcia umowy o przyłączenie do sieci

elektroenergetycznej”, co może z kolei stanowić ewentualną podstawę dla

wykreowania prawnie relewantnej ekspektatywy zawarcia umowy przyłączeniowej,

co z kolei mogłoby mieć znaczenie dla oceny dopuszczalności zawarcia umowy

przelewu wierzytelności przyszłej. W piśmiennictwie co prawda sporne jest, czy

możliwe jest zastosowanie instytucji przelewu wierzytelności w takich sprawach jak

niniejsza, jednakże rozstrzygnięcie tych wątpliwości nie ma znaczenia dla oceny

zasadności skargi kasacyjnej powoda, gdyż z wydania w niniejszej sprawie

warunków przyłączenia nie powstała po stronie zainteresowanego 1 wierzytelność,

którą mógłby przenieść na zainteresowanego 2.

14

W świetle powyższego za bezpodstawne należy uznać zarzuty naruszenia

art. 509 § 1 k.p.c. w związku z art. 3531

§ 1 i 2 k.c. oraz art. 7 ust. 8i Prawa

energetycznego oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia systemowego i § 7 ust. 1

rozporządzenia przyłączeniowego, a także art. 519 § 1 pkt 2 k.c. Powyższe

stanowisku rzutuje także na bezzasadność zarzutu naruszenia art. 58 § 1 i 3 k.c.,

który był konsekwencją stanowiska Sądu Apelacyjnego o sprzeczności umowy

przelewu wierzytelności wynikających z art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego z

właściwościami zobowiązania.

Sąd Najwyższy nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 7 ust. 8i Prawa

energetycznego w związku z § 7 ust. 6 rozporządzenia przyłączeniowego oraz § 8

ust. 7 rozporządzenia systemowego, przez uznanie, że dwuletni termin ważności

warunków przyłączenia jest terminem, po upływie którego, mimo iż warunki

przyłączenia utraciły ważność i przestały wiązać przedsiębiorstwo energetyczne,

zainteresowany 1 mógł skutecznie wystąpić do Prezesa Urzędu z wnioskiem o

rozstrzygnięcie sporu należy uznać za nieuprawniony. Z okoliczności faktycznych

niniejszej sprawy wynika, że powód, wydając warunki przyłączenia na rzecz

zainteresowanego 1, dołączył do nich projekt umowy o przyłączenie. Pismem z

dnia 14 sierpnia 2008 r. zainteresowany 1 złożył oświadczenie woli zawarcia

umowy o przyłączenie Farmy Wiatrowej W., akceptując w całości warunki

przyłączenia oraz tekst projektu umowy, jaki został dołączony do tych warunków.

Oświadczenie to zostało złożone przed upływem terminu ważności warunków

przyłączenia. Natomiast samo oświadczenie woli powoda o odmowie zawarcia

umowy zostało wydane już po upływie terminu ważności warunków przyłączenia.

Kwestia, czy po upływie terminu ważności warunków przyłączenia Prezes

Urzędu może rozpoznać wniosek o rozstrzygnięcie sporu w przypadku odmowy

zawarcia umowy przez przedsiębiorstwo energetyczne, gdy złożenie oświadczenia

woli zawarcia umowy przyłączeniowej przez podmiot ubiegających się o

przyłączenie do sieci miało miejsce przed upływem tego terminu, zaś oświadczenie

przedsiębiorstwa energetycznego sieciowego o odmowie zawarcia takiej umowy

złożono po upływie tego terminu, nie jest objęta zakresem normowania art. 7 ust. 8i

Prawa energetycznego oraz § 8 ust. 7 rozporządzenia systemowego (a wcześniej §

7 ust. 6 rozporządzenia przyłączeniowego). Przepisy te dotyczą tylko terminu

15

ważności warunków przyłączenia oraz określają skutki ich wydania (od 2010 r.). Nie

odnoszą się natomiast do samej kompetencji Prezesa Urzędu określonej w art. 8

ust. 1 Prawa energetycznego do orzekania w sprawach spornych dotyczących

odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci.

W ocenie Sądu Najwyższego, termin ważności warunków przyłączenia nie

ma znaczenia dla kompetencji Prezesa Urzędu z art. 8 ust. 1 Prawa

energetycznego. Kompetencja Prezesa Urzędu dotyczy rozstrzygania spraw o

odmowę zawarcia umowy przyłączeniowej. Dla jej aktualizacji istotne jest, czy

między przedsiębiorstwem sieciowym a podmiotem ubiegającym się o przyłączenie

do sieci zaistniał spór o przyłączenie do sieci. Wpływ na rozstrzygnięcie tego sporu

ma zaś okoliczność, czy podmiotowi ubiegającemu się o przyłączenie do sieci

służyło roszczenie o zawarcie umowy przyłączeniowej, którego powstanie – jak

wskazano powyżej – wymaga złożenia przez podmiot ubiegający się o przyłączenie

do sieci stosownych oświadczeń woli w okresie ważności warunków przyłączenia.

Sąd Najwyższy nie znajduje także podstaw dla uwzględnienia zarzutów

naruszenia art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 23 ust. 2 pkt 12 Prawa energetycznego

oraz naruszenia art. 8 ust. 1, art. 23 ust. 2 pkt 12 Prawa energetycznego. Oba

zarzuty opierają się na, niepodzielonym w świetle przedstawionej powyżej

argumentacji, założeniu co do możliwości obrotu samymi warunkami przyłączenia

do sieci. Skoro same warunki przyłączenia do sieci wydane w niniejszej sprawie nie

mogły zostać skutecznie przeniesione na inny podmiot, należało zatem traktować

zainteresowanego 1 jako podmiot uprawniony o ubieganie się do przyłączenia do

sieci na użytek kompetencji Prezesa Urzędu, o której mowa w art. 8 ust. 1 Prawa

energetycznego, gdyż w okresie ważności warunków przyłączenia złożył

oświadczenie woli o ich akceptacji wraz z projektem umowy. Skutkowało to

konkretyzacją obowiązku zawarcia umowy przyłączeniowej po stronie powoda. Z

tych samych względów na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 8 ust.

1 i art. 23 ust. 2 pkt 12 Prawa energetycznego przez przyjęcie istnienia kompetencji

Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia wniosku zainteresowanego 1, gdy spór między

powodem a zainteresowanym nie dotyczył odmowy zawarcia umowy, lecz braku

legitymacji zainteresowanego 1 do żądania zawarcia takiej umowy.

16

Odmowa zawarcia umowy przyłączeniowej może przybrać różną postać oraz

mieć miejsce w różnych okolicznościach faktycznych. W sytuacji, gdy obowiązek

zawarcia umowy przyłączeniowej ma charakter warunkowy i uzależniony jest od

spełnienia przesłanek wymienionych w art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego, Prezes

Urzędu jest uprawniony – przy rozstrzyganiu sporu w tym zakresie – do

weryfikowania, czy podmiot występujący z żądaniem rozstrzygnięcia sporu

przyłączeniowego i wydania decyzji kształtującej stosunek przyłączeniowy, ma

legitymację czynną. Można sobie wyobrazić różne sytuacje, w których

przedsiębiorstwo sieciowe odmówi zawarcia umowy przyłączeniowej, uznając

przykładowo, że w imieniu podmiotu ubiegającego się o przyłączenie wniosek

złożył niewłaściwie umocowany organ tego podmiotu. Akceptacja argumentacji

powoda mogłaby prowadzić do wysuwania przez przedsiębiorstwa sieciowe

różnego rodzaju powodów odmowy, które nie odnosząc się wprost do przesłanek z

art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego, de facto będą stanowiły odmowę zawarcia

umowy przyłączeniowej, a rozstrzygnięcie których wymagałoby uprzedniego

skierowania sprawy na drogę sądową.

Dla oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku nie ma także znaczenia

zarzut naruszenia § 6 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia przyłączeniowego w związku z

art. 7 ust. 1 i 3 Prawa energetycznego, przez przyjęcie, że zmiana lokalizacji turbin

wiatrowych przy utrzymaniu tożsamości miejsca przyłączenia stanowi zmianę

natury tych warunków.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących prawa procesowego Sąd Najwyższy

stwierdza natomiast, że zostały one sformułowane przez powoda w oparciu o

założenie leżące u podstaw zarzutów prawa materialnego skargi kasacyjnej.

Dlatego rozstrzygnięcie o ich zasadności zależy od rozstrzygnięcia tych zarzutów

prawa materialnego, które odnoszą się do kompetencji Prezesa Urzędu do

wydawania na podstawie art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego takich decyzji, jak w

niniejszej sprawie. Jednakże kwestia ta była już przedmiotem wcześniejszych

wywodów. Jedynie wówczas, gdy przyjmie się, że Prezes Urzędu nie mógł wydać

decyzji, gdyż w niniejszej sprawie nie chodziło o odmowę zawarcia umowy

przyłączeniowej, lecz o spór między zainteresowanymi co do tego, komu

przysługują warunki przyłączenia, zarzuty prawa procesowego należy zatem uznać

17

za zasadne (choć z powodów konstrukcyjnych, tj. wymieszania przepisów prawa

procesowego i materialnego, nie jest możliwa ocena zarzutu naruszenia art. 47946

pkt 1 k.p.c. i pozostałych powołanych w nim przepisów, natomiast zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., nawet w przypadku sformułowania go w związku z

art. 391 § 1 k.p.c. i art. 386 § 1 i 4 k.p.c., w ogóle usuwa się spod kontroli w

postępowaniu kasacyjnym, skoro Sąd Najwyższy nie zajmuje się oceną materiału

dowodowego i nie ma też kompetencji do dokonywania kontroli prawidłowości

oceny dowodów dokonanej przez sąd drugiej instancji).

Ponadto, w sytuacji, gdy Sąd Apelacyjny orzekał w sprawie z apelacji od

wyroku Sądu Okręgowego wydanego w sprawie z odwołania od decyzji Prezesa

Urzędu, nie można skutecznie podnosić zarzutu naruszenia art. 47946

pkt 1 k.p.c.

Nie można oczywiście wykluczyć, że w sprawach o przyłączenie do sieci

ukształtują się takie stany faktyczne, do rozstrzygnięcia których Prezes Urzędu –

działający samodzielnie – nie będzie właściwy i konieczne będzie rozstrzygnięć

kwestii wstępnych dla postępowania administracyjnego w postępowaniu sądowym.

Jednakże w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny orzekał w sprawie z odwołania od

decyzji Prezesa Urzędu, w której orzeczono o zawarciu umowy o przyłączenie do

sieci elektroenergetycznej między powodem a zainteresowanym 1, co mieści się w

kompetencji Prezesa Urzędu oraz w wyznaczonym przez art. 47946

pkt 1 k.p.c.

zakresie kognicji Sądu Okręgowego w W. – Sądu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów. Wbrew wywodom powoda, Sądy orzekające w niniejszej sprawie

nie rozstrzygały również sporu między zainteresowanym 1 a zainteresowanym 2,

lecz spór między powodem a Prezesem Urzędu w przedmiocie obowiązku

przyłączenia do sieci zainteresowanego 1.

Z kolei zarzut naruszenia art. 100 § 3 k.p.a. nie podlega kontroli kasacyjnej w

ramach procesowej podstawy skargi, gdyż nie jest to przepis normujący

postępowanie przed sądem drugiej instancji, w związku z czym nie może być przez

ten sąd naruszony.

Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści

art. 39814

k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 98 § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i § 11 ust. 4 w związku z § 14

ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

18

sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji swego wyroku.