SNO 13/14

Sygn. akt SNO 13/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Zbigniew Kwaśniewski

Protokolant : Katarzyna Wojnicka

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego SSO

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2014 r.

sprawy M. P.

sędziego Sądu Rejonowego w […],

w związku z odwołaniem obrońcy obwinionego

od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego w […]

z dnia 12 grudnia 2013 r.

1. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

2. kosztami sądowymi odwoławczego postępowania

dyscyplinarnego obciąża Skarb Państwa.

2

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny–Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 8 marca

2013 r., obwinionego M. P. uznał za winnego tego, że okresie od 17 sierpnia 2010 r.

do dnia 9 lipca 2012 r. w […], jako sędzia orzekający w IV i IX Wydziale Karnym

Sądu Rejonowego:

1) w sprawach: IX K 311/11, IX K 54/11, IV K 1212/11, IX K 287/11, dopuścił się

oczywistej i rażącej obrazy art. 442 § 3 k.p.k. poprzez niezastosowanie się do

wiążących wskazań sądu odwoławczego, co skutkowało uchyleniem wyroków

wydanych we wskazanych sprawach i przekazaniem spraw do ponownego

rozpoznania;

2) w sprawach: IX K 311/11, IX K 30/11, IV K 343/11 i IV K 872/11, dopuścił się

oczywistej i rażącej obrazy art. 391 § 1 i 3, art. 392 i art. 394 k.p.k., polegającej

na tym, że w przypadkach składania przez świadków zeznań odmiennych od

poprzednich zaniechał odczytania zeznań poprzednio składanych i wezwania

świadków do ustosunkowania się do zaistniałych rozbieżności, zaś ich zeznania

ujawniał w dalszej fazie postępowania, co skutkowało uchyleniem wyroków

wydanych we wskazanych sprawach i przekazaniem spraw do ponownego

rozpoznania;

3) w sprawie IV K 872/11, dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy art. 385 § 1 i art.

387 § 1 k.p.k. wydając wyrok, mimo że w sprawie nie doszło do otwarcia

przewodu sądowego, następnie zaś w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż

oskarżony złożył wniosek w przedmiocie dobrowolnego poddania się karze w

trybie art. 387 § 1 k.p.k., jak też, że oskarżony złożył wyjaśnienia, w których

przyznał się do dokonania zarzuconego mu czynu, pomimo że zdarzenia te nie

zaistniały, co skutkowało uchyleniem wyroku i przekazaniem spraw do

ponownego rozpoznania, tj. popełnienia przewinień dyscyplinarnych określonych

w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.- Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.; dalej: u.s.p.) i za to, na

podstawie art. 109 § 1 pkt 2 u.s.p., wymierzył obwinionemu M. P. karę

dyscyplinarną nagany.

Od powyższego orzeczenia odwołanie wniósł Minister Sprawiedliwości,

zarzucając naruszenie:

3

1) art. 109 § 1 u.s.p., poprzez niezasadne wymierzenie za trzy przypisane

obwinionemu przewinienia dyscyplinarne jednej kary dyscyplinarnej nagany,

2) art. 413 § 2 k.p.k. i art. 424 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. przez

brak precyzyjnego rozróżnienia w sentencji wyroku przypisanych obwinionemu

czynów i ich kwalifikacji prawnej oraz rozstrzygnięcia co do wymierzonej kary

dyscyplinarnej oraz sprzeczność pomiędzy treścią tegoż wyroku, w którym

uznano obwinionego za winnego popełnienia trzech przewinień dyscyplinarnych,

mimo wyrażonego w uzasadnieniu poglądu, że co do czynów określonych w

punktach 1 i 2 należało zastosować konstrukcję jednego przewinienia

dyscyplinarnego, co wobec uznania obwinionego również za winnego odrębnie

kwalifikowanego czynu opisanego w punkcie 8 wniosku Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego, nakazywałoby ewentualne wymierzenie dwóch kar

dyscyplinarnych.

Na podstawie art. 427 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu–Sądowi

Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

Obrońca obwinionego zaskarżył wyrok w części dotyczącej uznania winy i

przypisania obwinionemu pełnienia trzech przewinień dyscyplinarnych, zarzucając:

1) naruszenie art. 424 § 1 k.p.k., polegające na sporządzeniu pisemnego

uzasadnienia wyroku niezgodnie z wymogami tego przepisu poprzez brak

prezentacji ustaleń podstawy faktycznej rozstrzygnięcia odnoszących się do

zachowań obwinionego, które uznane zostały za przewinienia dyscyplinarne,

brak oceny materiału dowodowego zgromadzonego w toku przewodu sądowego,

ze szczególnym uwzględnieniem wyjaśnień obwinionego oraz nienależyte

wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia, co wyklucza możliwość dokonania

prawidłowej instancyjnej kontroli słuszności zaskarżonego wyroku;

2) błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, mający

wpływ na treść zaskarżonego wyroku, polegający na przyjęciu, że obraza

przepisów postępowania, tj. art. 442 § 3 k.p.k., 391 § 1 i § 3 k.p.k., 392 k.p.k. i

394 k.p.k., jakiej dopuścił się obwiniony przy rozpoznaniu spraw o sygn. akt: IV K

343/11, IV K 872/11, IV K 1212/11, IX K 30/11, IX K 54/11, IX K 287/11, IX K

311/11, stanowi przewinienia dyscyplinarne w rozumieniu art. 107 § 1 u.s.p. oraz,

4

że w sprawie IV K 872/11 obwiniony wydał wyrok, mimo że nie doszło do

otwarcia przewodu sądowego i że oskarżony nie złożył wyjaśnień, chociaż z

wyjaśnień obwinionego – dowodu którego Sąd nie zakwestionował – wynika

zupełnie co innego;

3) rażącą niewspółmierność orzeczonej kary dyscyplinarnej nagany.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o zmianę

zaskarżonego wyroku i uniewinnienie obwinionego od wszystkich stawianych mu

zarzutów, bądź przy prawidłowym opisie czynu, uznanie, że zachodzi przypadek

przewinienia dyscyplinarnego mniejszej wagi z art. 109 § 5 u.s.p. i odstąpienie od

wymierzenia dyscyplinarnej.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 3 października 2013 r.,

sygn. akt SNO 24/13, uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o

karze i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu–Sądowi

Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania, a w pozostałej części wyrok

utrzymał w mocy.

Rozpoznając sprawę ponownie w uchylonej części, Sąd Apelacyjny–Sąd

Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 12 grudnia 2013 r., za każde z przypisanych M. P.

przewinień dyscyplinarnych wymierzył mu karę dyscyplinarną upomnienia.

Od tego wyroku odwołanie wniósł obrońca obwinionego, podnosząc

następujące zarzuty:

1) naruszenie art. 410 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 i 2 k.p.k., polegające na

nieuwzględnieniu przy ferowaniu wyroku całokształtu okoliczności istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy, sporządzeniu pisemnego uzasadnienia wyroku

niezgodnie z wymogami tego przepisu poprzez nienależyte wyjaśnienie

podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia, co skutkowało niezasadnym

przyjęciem, że zachowania obwinionego będące przedmiotem osądu sprzed

trzech lat od orzekania nie uległy przedawnieniu ich karania, zaś pozostałe nie

stanowią przypadku przewinień dyscyplinarnych mniejszej wagi z art. 109 § 5

u.s.p.;

5

2) naruszenie art. 108 § 2 u.s.p. poprzez przyjęcie, że zachowania obwinionego

uznane za trzy przewinienia dyscyplinarne stanowią jeden czyn, dla którego

termin przedawnienia biegnie od dnia 9 lipca 2012 r.;

3) rażącą niewspółmierność sankcji, orzeczonej w zaskarżonym wyroku poprzez

orzeczenie trzech kar dyscyplinarnych upomnienia, zamiast umorzenia

postępowania dyscyplinarnego w zakresie wymierzenia kar dyscyplinarnych za

okres sprzed trzech lat od orzekania oraz odstąpienia od wymierzenia kary

dyscyplinarnej za zachowania stanowiące przewinienia dyscyplinarne, które nie

uległy przedawnieniu.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów odwołujący się wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania w zakresie wymierzenia kary

dyscyplinarnej za zachowania obwinionego w okresie sprzed trzech lat od daty

orzekania, zaś w pozostałym zakresie uznanie, że zachodzi przypadek

przewinienia dyscyplinarnego mniejszej wagi, określony w art. 109 § 5 u.s.p., i

odstąpienie od wymierzenia obwinionemu kary dyscyplinarnej, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy–Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje.

Odwołanie nie jest zasadne zarówno, jeśli chodzi o podniesiony zarzut

przedawnienia, jak i w zakresie kwestionowania współmierności orzeczonych kar

dyscyplinarnych.

Odnośnie do zarzutu przedawnienia należy zauważyć, że obrońca

obwinionego w lakonicznym uzasadnieniu odwołania nie podniósł żadnego

konkretnego argumentu, który przemawiałby za zastosowaniem w sprawie art. 108

§ 2 u.s.p. Jednak z uwagi na charakter prawny tego zagadnienia Sąd Najwyższy z

urzędu dokonał analizy sprawy w kontekście wystąpienia tzw. bezwzględnej

przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1

pkt 6 k.p.k. i art. 108 § 1 i 2 u.s.p. w zw. z art. 128 u.s.p.

Należy zauważyć, że przyjęty przez Sąd pierwszej instancji, wspólny dla

trzech przewinień dyscyplinarnych, czasokres ich popełnienia, liczony od dnia 17

sierpnia 2010 r. może sugerować, że w rozpoznawanej sprawie upłynęły 3 lata,

licząc od momentu popełnienia pierwszego z przewinień dyscyplinarnych. Jednak

6

już sygnatury spraw prowadzonych przez obwinionego, w których doszło do

popełnienia przewinień służbowych, wskazują, że sprawy te zostały wpisane do

repertoriów w roku 2011, co przeczy twierdzeniom obrońcy obwinionego, że już w

chwili wydania wyroku przez Sąd pierwszej instancji doszło do upływu terminu

przedawnienia, o którym mowa w art. 108 § 2 u.s.p.

Niezasadność stanowiska odwołującego się potwierdza także szczegółowa

analiza każdego z zachowań składających się na trzy przypisane obwinionemu

przewinienia dyscyplinarne. Jeśli chodzi o pierwsze przewinienie polegające na

naruszeniu art. 442 § 3 k.p.k., to ostatnim zachowaniem, od którego należy liczyć

termin przedawnienia było wydanie wyroku w sprawie IV K 1212/11 Sądu

Rejonowego w […], co nastąpiło w dniu 2 grudnia 2011 r. (k. 175, t. I). Odnośnie do

drugiego przewinienia, dotyczącego naruszenia art. 391 § 1 i 3 k.p.k., art. 392 k.p.k.

oraz art. 394 k.p.k., trzeba zauważyć, że ostatnia rozprawa była prowadzona w

sprawach IV K 343/11 i IV K 872/11 w dniu 24 października 2011 r. (k. 159, t. I i k.

239 w zw. z k. 254, t. III). Z kolei rażące naruszenie przez obwinionego art. 385 § 1

k.p.k. i art. 387 § 1 k.p.k. nastąpiło z momentem wydania wyroku w sprawie IV K

872/11, tj. w dniu 2 grudnia 2011 r. (k. 240, t. II). Porównanie powyższych dat z

momentem wydania prawomocnego orzeczenia przez Sąd Najwyższy-Sąd

Dyscyplinarny (16 maja 2014 r.) wskazuje, że w sprawie nie doszło do upływu

przedawnienia przewinień dyscyplinarnych, a tym bardziej przedawnienia orzekania

kar dyscyplinarnych.

Wprawdzie w świetle powyższych spostrzeżeń zbiorcze określenie czasu

popełnienia przewinień w wyroku Sądu Apelacyjnego–Sądu Dyscyplinarnego z dnia

8 marca 2013 r. jawi się jako nieprecyzyjne, jednak w świetle zakresu przekazania

sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, tj. jedynie w

zakresie wymiaru kary, wada opisu czynów przypisanych obwinionemu nie mogła

zostać skorygowana.

Odnosząc się do zarzutu rażącej niewspółmierności kary trzeba wprawdzie

przyznać, że rozważania Sądu pierwszej instancji są lakoniczne, jednakże

zaprezentowane w uzasadnieniu stanowisko jest logiczne, a motywy jego przyjęcia

zostały w sposób jasny zaprezentowane (zob. s. 6 uzasadnienia Sądu a quo).

Podzielając zaprezentowany przez ten Sąd pogląd, wobec braku w odwołaniu

7

obrońcy obwinionego jakiegokolwiek uzasadnienia merytorycznego zarzutu

niewspółmierności kary, należy tylko zaznaczyć, że Sąd ten zasadnie podkreślił

obiektywną stronę popełnionych przewinień, które w kontekście materialnej treści

deliktu dyscyplinarnego odgrywają rolę decydującą, natomiast strona podmiotowa,

choć nie bez znaczenia, nie może determinować stopnia społecznej szkodliwości i

– np. z racji przypisania nieumyślności – implikować konieczność przyjęcia

wypadku mniejszej wagi. Sprawowanie urzędu sędziego, zwłaszcza sędziego sądu

karnego, wiąże się z dużą odpowiedzialnością i wszelkie zaniedbania, wobec

dysponowania najmocniejszymi przewidzianymi w systemie prawa środkami, mogą

mieć i często powodują poważne konsekwencje dla oskarżonych, a także innych

uczestników postępowania i to właśnie te negatywne skutki w pierwszym rzędzie

wyznaczają ujemną treść przewinienia dyscyplinarnego. Zasadnie też Sąd

pierwszej instancji zaakcentował ciężar gatunkowy przewinień służbowych, jakie

popełnił sędzia M. P., w kontekście ich negatywnego oddziaływania na wizerunek

wymiaru sprawiedliwości. Niewątpliwie bowiem, z racji znacznej liczby nagannych

zachowań, jakich dopuścił się obwiniony oraz ich negatywnych konsekwencji dla

stron postępowania, autorytet wymiaru sprawiedliwości został poważnie

nadwyrężony.

Trzeba zresztą zauważyć, że już Sąd Najwyższy poprzednio rozpoznając

sprawę (sygn. akt SNO 24/13) uznał, że nie może być mowy o uznaniu

przypisanych obwinionemu przewinień za wypadki mniejszej wagi. Warto na

marginesie zauważyć, że przyczyną uchylenia orzeczenia o karze było natomiast

wymierzenie obwinionemu jednej kary za przewinienia dyscyplinarne o różnym

charakterze (k. 1355, s. 12 uzasadnienia SN-SD). Obrońca obwinionego wiązał

zarzut rażącej niewspółmierności kary z zarzutem przedawnienia, co wobec

bezzasadności tego ostatniego wskazuje na niezasadność także zarzutu

skierowanego przeciwko orzeczonym wobec obwinionego karom dyscyplinarnym.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku,

na podstawie art. 133 u.s.p. kosztami sądowymi odwoławczego postępowania

dyscyplinarnego obciążając Skarb Państwa.

8