II CSK 444/13

Sygn. akt II CSK 444/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa W. K. i M. S.

następców prawnych J. K. oraz H. K.

przeciwko Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w K.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 15 maja 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 lutego 2013 r.

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanej na rzecz powodów 2 700 (dwa tysiące

siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 14 września 2012 r. ustalił, że J. K. i H.

K. przysługuje na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej spółdzielcze

własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr 26 położonego w K. przy ul. W. 15

oraz orzekł o kosztach procesu. Wyrok został wydany w następujących

okolicznościach faktycznych sprawy. W dniu 20 stycznia 1978 r. Robotnicza

Spółdzielnia Mieszkaniowa "P." w K. przydzieliła J. K. lokal mieszkalny nr 26 na

warunkach lokatorskiego prawa do lokalu w budynku przy ul. W. 33 w K. oraz

wskazała jego żonę H. K. oraz dzieci jako osoby uprawnione do zamieszkania w

tym lokalu. W dniu 23 listopada 1989 r. lokatorskie prawo do lokalu zostało

przekształcone w prawo własnościowe. Uchwałą rady nadzorczej Robotniczej

Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w K. z dnia 27 maja 1997 r. J. K. został wykluczony

ze Spółdzielni z powodu uporczywego nieuiszczania opłat za używanie lokalu

mieszkalnego. Zarząd Spółdzielni wskazał w piśmie z dnia 10 marca 2011 r.,

że zgodnie z art. 178

ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.; obecny jedn.

tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1222; dalej: "u.s.m.") przysługujące mu własnościowe

prawo do lokalu nr 26 wygasło. J. K. i H. K. nadal mieszkają w lokalu nr 26

położonym w budynku przy ul. W. 15 w K., nie są zadłużeni z tytułu opłat za

używanie lokalu. Pozwana nie wnosiła o orzeczenie eksmisji powodów z

zajmowanego przez nich lokalu.

W ocenie Sądu Okręgowego zgłoszone przez powodów żądanie zasługuje

na uwzględnienie. J. K. i H. K. wykazali, że mają interes prawny w wytoczeniu

powództwa o ustalenie. Artykuł 178

ust. 1 u.s.m. utracił moc obowiązującą na

skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2004 r., K 32/03 (OTK-

A 2004, nr 3, poz. 22). Sąd Okręgowy podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 23 czerwca 2005 r., III CZP 35/05 (OSNC 2006, nr 5,

poz. 81), że wyrok Trybunału Konstytucyjnego wywarł skutek wsteczny od chwili

wejścia w życie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, sprawiając, iż powodom

nadal przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.

3

Pozwana wniosła apelację od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2013 r. oddalił apelację oraz

zasądził od pozwanej na rzecz powodów 2.700 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego. Zgodził się z pozwaną, że art. 178

ust. 1 u.s.m. zaczął obowiązywać

dopiero od dnia 15 stycznia 2003 r. Jednak powoływany w apelacji art. 227 § 1

ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 1995 r.

Nr 54, poz. 288 ze zm.; obecny jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1443; dalej: "Pr.

spółdz.") również został uznany za niezgodny z Konstytucją RP przez Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 grudnia 2008 r., K 12/08 (Dz.U. Nr 225, poz.

1503). Pomimo tego, że wspomniany wyrok został wydany po wykluczeniu J. K. ze

Spółdzielni oraz po wygaśnięciu przysługującego mu spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu, odnosi się on do stan faktycznego istniejącego

przed dniem jego wejścia w życie. Wynika to z uchwały Sądu Najwyższego z dnia

23 czerwca 2005 r., III CZP 35/05, według której art. 190 Konstytucji RP stwarza

podstawy do uznania retroaktywnego skutku orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego

pomimo rozbieżności stanowisk judykatury oraz przedstawicieli doktryny w tym

zakresie. Sąd Apelacyjny podkreślił, że w prawie cywilnym zasada niedziałania

prawa wstecz nie jest bezwzględna, a odstąpienie od niej jest dopuszczalne, gdy

wymaga tego realizacja wartości konstytucyjnych, ocenianych jako ważniejsze od

wartości chronionej zakazem retroakcji (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26

sierpnia 2004 r., I CK 125/04 oraz z dnia 26 listopada 2004 r., V CK 270/04,

niepubl.). Chociaż z art. 2 Konstytucji RP możliwe jest wywiedzenie zasady

niedziałania prawa wstecz oraz zasady pewności bezpieczeństwa obrotu prawnego,

ustępują one w niniejszej sprawie pierwszeństwa innym dobrom chronionym

konstytucyjnie, a w szczególności prawom majątkowym oraz dobru rodziny.

Pozwana wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła wyrok Sądu

Apelacyjnego w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego,

mianowicie art. 190 w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 227 § 1 pr. spółdz.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy art. 190 Konstytucji RP nie określają czasowych skutków orzeczeń

Trybunału Konstytucyjnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie się

4

przyjmuje, że orzeczenia stwierdzające niezgodność w szczególności przepisów

ustaw z Konstytucją RP co do zasady są skuteczne ex tunc. Stanowisko to

najpełniej zostało przedstawione w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca

2005 r., III CZP 35/05, na co trafnie zwróciły uwagę Sądy Okręgowy i Apelacyjny.

Znajduje ono pełne zastosowanie również w odniesieniu do skutków uznania

niezgodności z Konstytucją RP art. 178

ust. 1 u.s.m. i mającego zastosowanie

w niniejszej sprawie art. 227 § 1 Pr. spółdz. Dlatego zarzuty naruszenia art. 190

Konstytucji RP i art. 227 § 1 Pr. spółdz. są nietrafne.

Trafny jest natomiast zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 2

Konstytucji RP. Z tego przepisu rzeczywiście wywodzi się w orzecznictwie

Trybunału Konstytucyjnego zasadę niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit).

Zasada ta jednak odnosi się do aktów normatywnych, a nie do orzeczeń sądowych,

w tym orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Skuteczność ex tunc orzeczeń

Trybunału Konstytucyjnego nie może być zatem postrzegana jako wyjątek od

zasady lex retro non agit. Trafność rozważanego zarzutu nie może jednak

prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.