III KK 123/14

Sygn. akt III KK 123/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący)

SSN Józef Dołhy

SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca)

Protokolant Alicja Piśkiewicz

w sprawie L. M.

skazanego z art. 278 § 1 kk w zw. z art. 290 § 1 kk, art. 244 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 22 maja 2014 r. w

trybie art. 535 § 5 k.p.k.

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Okręgowego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 30 stycznia 2014 r. zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Z.

z dnia 9 października 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części utrzymującej w mocy wyrok

Sądu Rejonowego w Z. w odniesieniu do orzeczenia o karze łącznej

oraz co do czynu przypisanego oskarżonemu L. M. w pkt. I

dotyczącego skazania za przestępstwo z art. 290 § 1 k.k. w zw. z art.

278 § 1 k.k., a także związane z nim orzeczenie o środku karnym

wydane na podstawie art. 46 § 1 k.k. i w zakresie tego czynu

przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Z. do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 października 2013 r., Sąd Rejonowy w Z. uznał

oskarżonego L. M. za winnego tego, że w dniu 5 lutego 2013 r. w B. działając

wspólnie i w porozumieniu z nieustalonymi osobami dokonał wyrębu w celu

przywłaszczenia pięciu sztuk drzewa brzozowego z działek leśnych oznaczonych nr

588 i 521 o łącznej wartości 161,84 zł na szkodę J. C., tj. czynu z art. 290 § 1 k.k. w

zw. art. 278 § 1 k.k. (pkt I) oraz tego , że w dniu 5 lutego 2013 r. w B. nie stosował

się do zakazów prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym

orzeczonych wyrokami Sądu Rejonowego: z dnia 16 maja 2008 r., na okres 72

miesięcy obowiązujący od 24 czerwca 2008 r. do dnia 24 czerwca 2014 r. i z dnia

12 września 2008 r., na okres 96 miesięcy obowiązujący od dnia 20 września 2008

r. do dnia 20 września 2016 r., w ten sposób, że prowadził ciągnik rolniczy m-ki

Władimirec w ruchu lądowym, przy czym przestępstwa tego dopuścił się w ciągu 5 -

ciu lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej

prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego w sprawach VII K …/08 i VII K …/08

za umyślne przestępstwa podobne określone w art. 244 k.k. i art. 178 a § 1 k.k. w

zw. z art. 11 § 2 k.k., tj. czynu wyczerpującego dyspozycję art. 244 k.k. w zw. z art.

64 § 1 k.k.

W konsekwencji skazał L. M. za czyn z pkt. I, na podstawie art. 278 § 1 k.k.

w zw. z art. 290 § 1 k.k., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, zobowiązując

oskarżonego na podstawie art. 46 § 1 k.k. do naprawienia szkody poprzez zapłatę

na rzecz pokrzywdzonej J. C. kwoty 161,84 zł, zaś na podstawie art. 290 § 2 k.k.

zasądził od oskarżonego na rzecz pokrzywdzonej J. C. kwotę 323,68 zł tytułem

nawiązki w wysokości podwójnej wartości skradzionego drzewa. Natomiast za

czyn z pkt. II na podstawie art. 244 k.k. wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia

wolności.

Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wymierzone wobec oskarżonego kary

pozbawienia wolności połączył i wymierzył mu karę 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia

wolności, na poczet której w oparciu o art. 63 § 1 k.k. zaliczył oskarżonemu okres

zatrzymania w dniu 6 lutego 2013 r. i zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów

sądowych.

3

Apelację od tego wyroku wniósł Prokurator Rejonowy, który zaskarżył wyrok

w całości, na niekorzyść oskarżonego zarzucając orzeczeniu Sądu I instancji

obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 § 1 k.k., poprzez niewłaściwe

zaliczenie oskarżonemu L. M. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności

okresu jego rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie w dniu 6 lutego 2013 r.,

w sytuacji gdy z protokołu zatrzymania osoby wynika, iż oskarżony został

zatrzymany w dniu 6 lutego 2013 r. i zwolniony w dniu 7 lutego 2013 r.

Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku

poprzez zaliczenie L. M. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okresu

rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie w dniach 6 i 7 lutego 2013 r.

przyjmując , iż jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równa się jednemu

dniowi kary pozbawienia wolności.

Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2014 r., Sąd Okręgowy w Z. zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że uchylił orzeczenie o zaliczeniu oskarżonemu okresu

zatrzymania w dniu 6 lutego 2013r. i na podstawie art. 63 § 1 k.k. zaliczył L. M. na

poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres jego zatrzymania w dniach 6 i

7 lutego 2013r., zaś w pozostałym zakresie tenże wyrok utrzymał w mocy.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją na korzyść oskarżonego L. M. Prokurator

Okręgowy, który wskazał, że obejmuje tym nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

całość orzeczenia Sądu odwoławczego.

Na podstawie art. 523 § 1 i 2 k.p.k. w wywiedzionej kasacji zarzucił rażące

naruszenie prawa procesowego tj. art. 433 § l k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. oraz

prawa materialnego, a to: art. 4 § 1 k.k. i art. 2 pkt.5 ustawy z dnia 27 września

2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych

ustaw ( Dz. U. 2013, poz. 1247 ), poprzez wydanie przez Sąd odwoławczy rażąco

niesprawiedliwego orzeczenia utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego

skazujący L. M. za czyn z art. 290 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k. na karę

pozbawienia wolności w sytuacji, gdy w chwili orzekania przez ten Sąd

obowiązywała nowa ustawa względniejsza dla sprawcy stanowiąca, iż czyn ten z

uwagi na wartość mienia stanowi wykroczenie określone w art. 120 § 1 k.w.

zagrożone karą aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny, co miało istotny

wpływ na treść orzeczenia.

4

Podnosząc ten zarzut skarżący na podstawie art. 537 § 1 i 2 k.p.k. wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Okręgowego okazała się oczywiście zasadna i

podlegała uwzględnieniu na posiedzeniu bez udziału stron w trybie art. 535 § 5

k.p.k.

Zgodzić się należy z autorem kasacji, że Sąd Okręgowy, w ramach kontroli

instancyjnej wyroku Sądu Rejonowego, dokonując jego zmiany jedynie w zakresie

orzeczenia o zaliczeniu L. M. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności

okresu zatrzymania i utrzymując zaskarżony wyrok w pozostałej części w mocy, w

tym także co do czynu zarzucanego oskarżonemu w pkt. I, polegającego na

dokonaniu wyrębu w celu przywłaszczenia drzewa łącznej wartości 161 ,84 zł,

kwalifikowanego z art. 290 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k., za który Sąd I instancji

skazał oskarżonego na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, nie dostrzegł zmiany

stanu prawnego wprowadzonej ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z

2013 r., poz.1247). W tym kontekście należy stwierdzić, że zachowania podobne do

tego jakie zostało przypisane oskarżonemu L. M. należą do grupy tzw. czynów

przepołowionych, bowiem granica między przestępstwem z art. 290 § 1 k.k.,

polegającym na wyrębie drzewa w lesie, a tożsamym wykroczeniem z art. 120 § 1

k.w., wyznaczana jest w oparciu o kwotę wartości przedmiotu czynności

wykonawczej. Warto przypomnieć, że art. 2 pkt 5 w zw. z art. 56 ust.1 tejże

ustawy, z dniem 9 listopada 2013 r., wprowadził zmianę w art. 120 § 1 ustawy z

dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2013 r. poz. 482 i 829)

polegającą na podwyższeniu ustawowego progu wartości szkody do kwoty nie

przekraczającej 1/4 minimalnego wynagrodzenia, warunkującego zakwalifikowanie

wyrębu drzewa w lesie albo kradzieży lub przywłaszcza z lasu drzewa wyrąbanego

lub powalonego, jako wykroczenia z art. 120 § 1 k.w. Podobną regulację przyjęto

przy kradzieży (nowe brzmienie art. 119 § 1 k.w.). Wskazana zmiana ustawy

nastąpiła po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji, lecz weszła w życie zarówno

przed sporządzeniem oraz wniesieniem apelacji przez prokuratora, jak i przed

5

dniem 30 stycznia 2014 r., stanowiącym datę wydania przez Sąd odwoławczy

zaskarżonego kasacją wyroku. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 14 września 2012 r. w sprawie wysokości minimalnego

wynagrodzenia za pracę w 2013 r. (Dz.U.2012.1026), płaca minimalna od dnia 1

stycznia 2013 r. została określona na poziomie 1.600 zł. Zatem w chwili popełnienia

przypisanego oskarżonemu czynu wspomniana wartość graniczna dla

przestępstwa z art. 290 § 1 k.k. i wykroczenia z art. 120 § 1 k.w. stanowiła kwotę

400 zł. Natomiast w dacie orzekania przez Sąd odwoławczy obowiązywało

rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2013 r. (Dz.U.2013.1074), w

którym wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę od dnia 1 stycznia 2014 r.

ustalono na kwotę 1.680 zł., a zatem wartość graniczna wynosiła wówczas 420 zł.

Należy uznać, że przy ustalaniu kwoty granicznej niezbędnej dla dokonania oceny

prawnej tego rodzaju czynów, należy stosować ustawę względniejszą, według

reguły określonej w art. 4 k.k., ponieważ przepis art. 120 § 1 k.w. nie określa

wartości wyrąbanego drzewa kwotowo, lecz odnosi się do pojęcia minimalnego

wynagrodzenia za pracę, którego wysokość ustalana jest przez Radę Ministrów w

każdym kolejnym roku.

Przedstawione uwagi wskazują, że obydwie wyliczone kwoty odnoszące się

do płacy minimalnej były wyższe od wartości drzewa stanowiącego przedmiot

kradzieży leśnej w sprawie niniejszej – 161,84 zł. Z kolei w czasie popełnienia

przypisanego oskarżonemu czynu oraz w czasie wyrokowania przez Sąd I instancji

(pkt. I) wysokość szkody wyrządzonej tym czynem przekraczała obowiązującą

wówczas dla wykroczenia z art. 120 § 1 k.w. kwotę 75 zł. Prowadzi to do wniosku,

że Sąd odwoławczy zgodnie z regułą intertemporalną określoną w art. 4 § 1 k.k.

powinien zastosować ustawę nową, skoro po zmianie stanu prawnego oskarżony

odpowiada jedynie za wykroczenie z art. 120 § 1 k.w., albowiem ustawa

obowiązująca poprzednio na podstawie, której czyn oskarżonego można było

zakwalifikować jako przestępstwo z art. 290 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k

zagrożone znacznie surowszą karą od sankcji wykroczeniowej, z oczywistych

powodów nie była względniejsza dla sprawcy.

Wprawdzie zarzut apelacji sporządzonej w dniu 14 listopada 2013 r.,

zapewne przez przeoczenie, nie odnosił się do konsekwencji jakie dla

6

odpowiedzialności oskarżonego miały zmiany wprowadzone przywołaną wyżej

ustawą z dnia 27 września 2013 r., jednak nie oznacza to, że Sąd II instancji,

mógł pominąć analizę stanu prawnego, w tym prawidłowość zastosowanych przez

Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, po ich późniejszej zmianie.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 433 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy

rozpoznaje sprawę nie tylko w granicach środka odwoławczego, ale również w

zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to przewiduje. Do przepisów pozwalających

sądowi odwoławczemu orzekanie niezależnie od granic zaskarżenia i

podniesionych zarzutów należy zaliczyć m. in. art. 440 k.p.k., który umożliwia

zmianę zaskarżonego orzeczenia sądu I instancji na korzyść oskarżonego albo

jego uchylenie, przy czym stosowanie tego przepisu pozostawione jest uznaniu

sądu odwoławczego i ograniczone do sytuacji, w której przyjmie on, że utrzymanie

w mocy zaskarżonego wyroku byłoby rażąco niesprawiedliwe, a zatem dotknięte

uchybieniami mieszczącymi się w każdej z tzw. względnych przyczyn

odwoławczych (art. 438 k.p.k.), o ile ich stopień natężenia powoduje, że rażąco

naruszają one poczucie sprawiedliwości. Zatem, chodzi tu nie o każdą

niesprawiedliwość orzeczenia a jedynie taką, która jest rażąca i nie można jej

pogodzić z zasadami rzetelnego procesu. (zob. postanowienia SN: z dnia 13

grudnia 2013 r., III KK 315/13, Prok.i Pr.-wkł. 2014/3/22, z dnia 2 kwietnia 2012 r.,

III KK 98/12, LEX nr 1163194, wyrok SN z dnia 28 stycznia 2005r„ V KK 364/04,

LEX nr 145153). W przypadku gdy orzeczenie sądu I instancji dotknięte jest takimi

wadami zastosowanie art. 440 k.p.k. stanowi wręcz obowiązek sądu odwoławczego.

Odnosząc te uwagi do sprawy niniejszej trzeba stwierdzić, że warunek

formalny zastosowania art. 440 k.p.k. został spełniony, skoro wyrok Sądu I instancji

został zaskarżony w części zwykłym środkiem odwoławczym. Również wystąpienie

stanu rażącej niesprawiedliwości, uniemożliwiającego utrzymanie zaskarżonego

orzeczenia w mocy nie budzi zastrzeżeń, skoro sygnalizowana wyżej zmiana stanu

prawnego spowodowała, iż wyrok Sądu Rejonowego dotknięty był obrazą przepisu

prawa materialnego (art. 438 pkt. 1 k.p.k.), gdyż według ustawy nowej

obowiązującej w dacie orzekania przez Sąd odwoławczy, czyn oskarżonego

zarzucany mu w pkt. I stanowił wykroczenie a nie jak dotychczas przestępstwo.

7

Analizując wywiedzioną kasację trzeba stwierdzić, że błędnie zostały w niej

oznaczone granice zaskarżenia poprzez wskazanie, iż obejmuje ona całość

wyroku Sądu odwoławczego. Należy przypomnieć, że prokurator nie podniósł w

zwykłym środku odwoławczym zarzutów w odniesieniu do skazania oskarżonego

za obydwa przypisane mu przestępstwa. Natomiast w wywiedzionej kasacji nie

dopatrzył się uchybień, które obligowałyby Sąd odwoławczy do skontrolowania

orzeczenia Sądu I instancji co do czynu z art. 244 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. oraz

jego korekty niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.

Takie zdekodowanie granic zaskarżenia określonych w kasacji prokuratora

nie pozwala na uznanie zasadności wniosku kasacyjnego, w którym prokurator

postulował o uchylenie wyroku Sąd odwoławczego w całości, skoro kasacją nie

zostało objęte przestępstwo z art. 244 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., natomiast z

przyczyn wskazanych wyżej umożliwia uwzględnienie tego wniosku w części

dotyczącej czynu zakwalifikowanego przez Sądy obu instancji jako przestępstwo z

art. 290 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k.

Fakt, że prokurator błędnie oznaczył granice kasacji, a w ślad za tym

wadliwie sformułował wniosek kasacyjny nie oznacza, że przedmiotowa kasacja nie

spełnia przymiotu jej oczywistej zasadności w rozumieniu art. 535 § 5 k.p.k. Przede

wszystkim granice zaskarżenia orzeczenia sądu odwoławczego kasacją wyznacza

treści zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienie. Znaczenie prawne tych elementów

nadzwyczajnego środka zaskarżenia, w sytuacji gdy są rozbieżne z wnioskiem

kasacyjnym, należy odczytywać na podstawie art. 118 k.p.k. Nadto trzeba

podzielić utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że „…oczywistą

zasadność kasacji wiązać należy przede wszystkim z oceną trafności uchybień,

jakie zostały w skardze podane, a które uwzględnia sąd kasacyjny we wskazanych

w tej skardze granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, nie zaś z wnioskiem

końcowym skargi, gdyż wadliwa konstrukcja wniosku nie przesądza o słuszności -

w tym także takiej, którą należy określić jako "oczywistą" - skargi, jeśli tylko zarzuty,

którymi operuje skarga, zostały w całości uwzględnione, co spowodowało

wzruszenie prawomocnego orzeczenia w granicach, w jakich skarżący się tego

domagał…” (zob. wyrok SN z dnia 26 września 2011 r., II KK 196/11, Prok.i Pr.-wkł.

2012/3/15).

8

Odnosząc te uwagi do sprawy niniejszej warto zaakcentować, że zarówno

zarzut kasacyjny jak i jego uzasadnienie są spójne i trafnie dostrzegają błąd

pierwotny orzeczenia Sądu odwoławczego, skutkujący rażącym i mającym istotny

wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia naruszeniem konkretnych przepisów

prawa karnego materialnego i procesowego. Dlatego też Sąd Najwyższy uwzględnił

ten zarzut w całości stosując przepis art. 535 § 5 k.p.k.

Reasumując trzeba stwierdzić, że Sąd Okręgowy uznając zasadność

zarzutu podniesionego w apelacji prokuratora, stosownie do treści art. 433 § 1 k.p.k.

w zw. z art. 440 k.p.k. w trakcie kontroli odwoławczej powinien niezależnie od

granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów uwzględnić wskazaną wyżej zmianę

stanu prawnego i zastosować ustawę nową, skoro przypisany oskarżonemu w pkt. I

czyn nie był już przestępstwem lecz wykroczeniem. Prowadzi to do wniosku, że

stwierdzone w wyroku Sądu odwoławczego rażące naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 440 k.p.k. i art. 4 § 1 k.k. oraz art. 2 pkt.5 ustawy z dnia 27 września

2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych

ustaw, miało istotny wpływ na treść wyroku tego Sądu.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. uchylił

wyrok Sądu Okręgowego w części, w której utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji

co do czynu przypisanego oskarżonemu w pkt. I dot. skazania za przestępstwo z

art. 290 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k. i w tym zakresie przekazał sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu. Uchylenie to obejmuje również

orzeczenie o nawiązce wydane na podstawie art. 290 § 2 k.k., ponieważ przepis

ten nakazuje orzekać nawiązkę tylko w powiązaniu ze skazaniem za wyrąb drzewa

(art. 290 § 1 k.k.), albo za kradzież drzewa wyrąbanego lub powalonego. Zatem,

fakt uchylenia prawomocności orzeczenia Sądu I instancji w zakresie skazania za

przestępstwo z art. 290 § 1 k.k. powoduje ten sam skutek w odniesieniu do

nawiązki orzeczonej na podstawie art. 290 § 2 k.k. Nadto należało uchylić wyrok

Sądu odwoławczego w zakresie utrzymującym w mocy pozostałe orzeczenia

związane ze skazaniem za czyn z art. 290 § 1 k.k. w zw. z art. 278 k.k., tj. środek

karny w postaci obowiązku naprawienia szkody wydany na podstawie art. 46 § 1

k.k. i orzeczenie o karze łącznej w skład której weszła jednostkowa kara

pozbawienia wolności za przestępstwo wyrębu i kradzieży leśnej.

9

W postępowaniu ponownym Sąd odwoławczy weźmie pod uwagę wskazane

wyżej zapatrywania prawne odnoszące się do zmiany przepisów, które mają

zastosowanie do przypisanego oskarżonemu wyrębu i przywłaszczenia drzewa z

lasu. Poza tym zwróci uwagę, że w razie ewentualnego skazania za wykroczenie z

art. 120 § 1 k.w. przepis art. 120 § 3 k.w. przewiduje nawiązkę liczoną na

identycznych zasadach jak te, które przyjęto w dyspozycji art. 290 § 2 k.k. - w

wysokości podwójnej wartości wyrąbanego, ukradzionego lub przywłaszczonego

drzewa, oraz dodatkowo nakłada obowiązek zapłaty równowartości tego drzewa,

jeżeli ukradzione lub przywłaszczone drzewo nie zostało odebrane.