III SK 49/13

Sygn. akt III SK 49/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Staryk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa Elektrowni P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

K.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o wysokość korekty kosztów osieroconych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 maja 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 października 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) decyzją z 31 lipca

2009 r. ustalił dla Elektrowni P. Sp. z o.o. z/s w K. (powód) za rok 2008 wysokość

2

korekty rocznej kosztów osieroconych, jaką powód ma obowiązek zwrócić Zarządcy

Rozliczeń S.A. w kwocie (-) 52.493.081 zł.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu wyjaśnił, że powód jest uprawniony

do otrzymywania środków na pokrycie kosztów osieroconych na zasadach

określonych w ustawie KDT. Wypłata zaliczek na poczet tych kosztów nastąpiła po

uprawomocnieniu się decyzji Prezesa Urzędu potwierdzającej spełnienie przez

jednostkę wytwórczą powoda warunków technicznych określonych w umowie

rozwiązującej. Z tego względu powód otrzymał zaliczkę za II kwartał, a następnie

za III i IV kwartał. Jednakże samo uprawnienie do otrzymania zaliczki nie jest

równoznaczne z otrzymaniem środków na pokrycie kosztów osieroconych, jako że

koszty te mają być pokryte z przychodów uzyskanych ze sprzedaży na rynku. Tak

długo, jak długo wytwórca nie uzyskuje przychodów ze sprzedaży, nie może

otrzymać środków na pokrycie kosztów osieroconych, ponieważ nie powstaje

różnica między wydatkami a przychodami ze sprzedaży energii oraz usług w

rozumieniu art. 2 pkt 12 Prawa energetycznego. Zdaniem Prezesa Urzędu celem

ustawodawcy było powiązanie momentu wypłacania środków z programu pomocy

publicznej z momentem uzyskania przychodów ze sprzedaży energii elektrycznej.

Dlatego powód stał się beneficjentem ustawy dopiero od 1 lipca 2008 r. Przeciwna

interpretacja uprzywilejowałaby powoda, gdyż przy braku przychodów ze sprzedaży

w II kwartale 2008 r. otrzymałby wyższe środki na koszty osierocone.

Powód zaskarżył powyższą decyzję odwołaniem w całości. W odwołaniu

powód przedstawił argumentację, zgodnie z którą koszty osierocone w rozumieniu

ustawy do nakłady, jakie wytwórca poniósł w celu wybudowania aktywa służącego

wytwarzaniu energii elektrycznej, a które to koszty nie zostaną pokryte ze

sprzedaży energii wytworzonej w takiej jednostce na rynku konkurencyjnym (na

warunkach innych niż określone w umowie KDT). Definicja kosztów osieroconych

odnosi się do wydatków inwestycyjnych (na nakłady), a nie do wydatków na

bieżącą działalność operacyjną wytwórcy. Zdaniem powoda celem ustawy jest

zapewnienie wytwórcom energii, którzy rozwiązali umowy KDT pokrycia środków

na spłatę wybudowanych przez nich aktywów, a nie na pokrycie kosztów

działalności operacyjnej, zatem data rozpoczęcia uzyskiwania przychodów ze

sprzedaży energii i usług nie ma znaczenia dla powstania u powoda kosztów, które

3

powinny być kwalifikowane jako koszty osierocone w rozumieniu ustawy KDT.

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy KDT koszty osierocone oblicza się jako różnicę

między wartością aktywów a sumą zaktualizowanych wyników finansowych z

działalności operacyjnej wytwórcy w określonym przedziale czasu. Na wyniki te

składają się środki, jakie pozostaną wytwórcy po pokryciu kosztów operacyjnych

działalności przychodami ze sprzedaży na rynku. Oznacza to, że wytwórca w

trakcie wykonywania działalności uzyskuje przychody, którymi pokrywa bieżące

koszty operacyjne, a nadwyżkę przeznacza na pokrycie wydatków na nakłady

poniesione wcześniej za wybudowanie tych aktywów. Jeżeli uzyskana nadwyżka

jest niewystarczająca, to u wytwórcy powstają koszty osierocone, które wymagają

pokrycia za pomocą mechanizmu przewidzianego w ustawie KDT.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 1 grudnia 2010 r., … 152/09 oddalił

odwołanie powoda.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że z dniem 1 kwietnia 2008 r. rozwiązano

umowy długoterminowe na sprzedaż energii elektrycznej (umowy KDT). Powód

zgodnie z art. 41 ustawy KDT otrzymywał zaliczki na poczet kosztów osieroconych

za II, III i IV kwartał 2008 r. Podstawą wypłaty zaliczki za II kwartał 2008 r. było

uprawomocnienie się decyzji Prezesa Urzędu z 7 lipca 2008 r. stwierdzającej

spełnienie przez powoda warunków technicznych określonych w umowie

rozwiązującej KDT. W dniu 11 czerwca 2008 r. wydano pozwolenia na użytkowanie

jednostki wytwórczej, zaś w dniu 26 czerwca 2008 r. udzielono powodowi koncesji

na wytwarzanie energii elektrycznej na okres od 1 lipca 2008 r. Prezes Urzędu

uznał, że powód stał się beneficjentem ustawy KDT dopiero od momentu

rozpoczęcia działalności gospodarczej w postaci wytwarzania energii elektrycznej,

to jest od 1 lipca 2008 r., dlatego przyjął do rozliczenia kosztów osieroconych tylko

okres III i IV kwartału. Inna interpretacja przepisów ustawy KDT prowadziłaby do

uprzywilejowania powoda, który mimo braku przychodów ze sprzedaży energii w II

kwartale 2008 r. otrzymałby pełną rekompensatę ponoszonych kosztów.

Oddalając odwołanie Sąd Okręgowy uwzględnił, że powód nie kwestionował

ustaleń Prezesa Urzędu odnośnie łącznej kwoty zaliczek wypłaconych powodowi w

2008 r., rzeczywistego wyniku finansowego ZE P. S.A. dla Elektrowni A. i

Elektrowni K., który był ujemny, zaś wynik prognozowany dodatni, a zatem nie

4

spełnione zostały przesłanki uczestniczenia ZE P. S.A. w korekcie kosztów

osieroconych, różnica w planowanych i rzeczywistych nakładach na środki trwałe w

latach 2005-2007 wynosiła 51.730.600 zł. Powód był jedynym przedsiębiorcą, który

do dnia wejścia w życie ustawy KDT nie oddał do użytku jednostki wytwórczej

objętej umową długoterminową.

Sąd Okręgowy wskazał, że w świetle art. 39 ustawy KDT podmiotowi, który

do dnia wejścia w życie ustawy nie oddał do użytku jednostki wytwórczej objętej

umową długoterminową ustawodawca nadał status wytwórcy. W art. 41 ustawy

KDT określono przesłanki, jakie muszą być spełnione, aby wytwórca z art. 39

ustawy KDT otrzymał środki na pokrycie kosztów w osieroconych. Przesłankami

wymaganymi do uzyskania kosztów osieroconych są: 1) rozwiązanie KDT,

2) wykonanie związanych z tym działań, 3) spełnienie warunków technicznych

określonych w umowie rozwiązującej potwierdzone ostateczną decyzją Prezesa

Urzędu z art. 40 ust. 1 ustawy KDT.

W art. 39 ustawy KDT prawodawca miał na celu ustalenie, że

przedsiębiorca, który do dnia wejścia w życie ustawy KDT nie odda jednostki

wytwórczej do użytku, będzie miał status wytwórcy mającego prawo do otrzymania

środków na pokrycie kosztów osieroconych dopiero po spełnieniu warunków

określonych w ustawie. Ustawa nie uzależnia uzyskania prawa do otrzymania

środków od otrzymania koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej. W

przypadku powoda potwierdzenie spełnienia warunków technicznych miało miejsce

dopiero w lipcu 2008 r. Oznaczało to, że powodowi nie przysługuje prawo do

otrzymania środków na koszty osierocone za II kwartał 2008 r. Powód sam

potwierdził, że w II kwartale 2008 r. jednostka wytwórcza nie była jeszcze zdolna do

wytwarzania energii elektrycznej. Stanowisko Sądu Okręgowego znalazło

potwierdzenie w treści aneksu nr 12 (k. 247), przedstawionego przez powoda wraz

z umową KDT. Z aneksu wynika, że w okresie od rozpoczęcia eksploatacji bloku

powód będzie sprzedawał usługi systemowe i inne na warunkach określonych w

odrębnych umowach. Powodowi nie służy prawo do uzyskania kosztów

osieroconych ze względu na utratę środków na spłatę kredytu długoterminowego w

związku z rozwiązaniem KDT, ponieważ uzyskane w okresie rozruchu, to jest w II

kwartale 2008 r., koszty nie były przewidziane na spłatę kredytu długoterminowego.

5

Powód zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją w całości.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 11 października 2012 r., zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w ten sposób, że zmodyfikował decyzję Prezesa Urzędu i ustalił dla

powoda wysokość korekty rocznej kosztów osieroconych na kwotę + 29.082.473 zł.

Uzasadniając wydane rozstrzygniecie Sąd Apelacyjny wskazał, że ustalenia

faktyczne nie były kwestionowane przez powoda. Istota sporu polega na

interpretacji pojęcia kosztu osieroconego z art. 2 pkt 12 ustawy KDT. Dla istnienia

kosztu osieroconego istotne są poniesione przez wytwórcę wydatki, nawet jeżeli

przychód ze sprzedaż wytworzonej energii elektrycznej jest zerowy. Ratio legis

przepisu polega na ochronie podmiotu ponoszącego wydatki, ale tylko do

wysokości różnicy między wydatkiem a przychodem. Koszt osierocony ma

charakter rekompensaty za rozwiązanie umów KDT. Jeżeli wydatki zostały

poniesione przez wytwórcę, a przychód jest zerowy, to niezgodna z duchem ustawy

byłaby odmowa uznania roszczenia powoda o koszty osierocone. Kluczowym,

konstytutywnym elementem, jest jedynie wydatek poniesiony na określone w

ustawie cele. Brak przychodu jest jedynie bazą dla wyliczenie kosztów

osieroconych. Nieprzyznanie środków na pokrycie kosztu osieroconego

przedsiębiorstwu nie uzyskującemu jeszcze przychodu stanowiłoby rodzaj sankcji

za nie rozpoczęcie produkcji, mimo iż prawodawca przewidział taką sytuację.

Odnosząc się do kwestii, czy powód spełniał wymagania określone w art. 39

- 41 ustawy KDT Sąd drugiej instancji wskazał, że powód dochował terminu z art.

39 ustawy KDT. Prawomocna decyzja stwierdzająca spełnienie warunków

technicznych jednostki wytwórczej jest warunkiem dopuszczalności uzyskania

środków na pokrycie kosztów osieroconych. Z literalnego brzmienie art. 41 ust. 1

ustawy KDT nie wynika, by dopiero od daty uprawomocnienia się decyzji powód

mógł być beneficjentem programu rekompensaty kosztów osieroconych. Przepisów

art. 41 pkt 3 i art. 22 ustawy KDT nie można odczytywać w oderwaniu od pełnego

brzmienia art. 41 ustawy KDT. Prawodawca przyjął, że pierwszą ratę zaliczki

wypłaca się powodowi w wysokości równej sumie rat przewidzianych do wypłaty za

pełne kwartały od dnia następującego po dniu określonym w załączniku nr 1 do

ustawy, do dnia, w którym decyzja z art. 40 ust. 1 ustawy KDT stała się ostateczna.

Uprawomocnienie się decyzji ma tylko to znaczenie, że wyznacza datę początkową

6

obowiązku wypłacenia środków przeznaczonych na pokrycie kosztów

osieroconych, pozostając bez wpływu na ilość rat koniecznych do wypłacenia

powodowi w roku 2008.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 2 pkt 12 w związku z art. 27

ust. 4 i 3 oraz art. 27 ust. 2 pkt 3 i art. 30 ust. 1 ustawy KDT oraz naruszenie art. 41

ust. 1 ustawy KDT, a także art. 382 w związku z art. 245 k.p.c. oraz art. 391 § 1

k.p.c. Prezes Urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy

poprzez oddalenie apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna powoda ma uzasadnione podstawy, aczkolwiek nie

wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Bezpodstawne

okazały się zarzuty powołane w procesowej podstawie skargi kasacyjnej.

Zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 47914

§ 2 w zw. z art. 391 § 1 i

art. 162 k.p.c. oraz w związku z art. 382 k.p.c. i art. 368 § 1 pkt 4 i art. 381 k.p.c.

jest bezpodstawny, ponieważ w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd

Apelacyjny wyjaśnił, dlaczego zgłoszenie przez Prezesa Urzędu powyższego

wniosku dowodowego było zasadne na tym etapie postępowania. Ponadto,

podstawowe znaczenie dla podjętego przez Sąd Apelacyjny rozstrzygnięcia miała,

jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, interpretacja pojęcia kosztu

osieroconego.

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu została wniesiona w sprawie z zakresu

ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u

wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych

sprzedaży mocy i energii elektrycznej (Dz.U. Nr 130, poz. 905 ze zm. – dalej jako

ustawa KDT). Ustawa ta stanowi pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 TFUE. Co

7

prawda zasady konstruowania i uzasadnia skarg kasacyjnych w sprawach

krajowych i sprawach unijnych są takie same, nie mniej okoliczność orzekania w

sprawie objętej zakresem normowania art. 107 TFUE ma znaczenie dla oceny

publicznoprawnej potrzeby wypowiedzenia Sądu Najwyższego w drodze

merytorycznej oceny zarzutów skargi Prezesa Urzędu.

Jak wynika to z argumentacji przedstawionej w skardze kasacyjnej oraz

odpowiedzi na nią, a także z decyzji Prezesa Urzędu oraz wydanych w tej sprawie

wyroków Sądów obu instancji, istota sporu między stronami dotyczy kwestii, czy na

użytek wyliczenia korekty rocznej kosztów osieroconych powoda należy uwzględnić

dane z II kwartału 2008 r., w sytuacji gdy powód zaczął uzyskiwać przychody ze

sprzedaży w III kwartale 2008 r.

Ustawa KDT obejmuje swym zakresem wymienionych w załączniku nr 1 do

ustawy wytwórców, u których powstały pewne koszty w związku z

przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii

elektrycznej. W niniejszej sprawie chodzi o uprawnienia tylko jednego wytwórcy

objętego zakresem zastosowania ustawy KDT, którego szczególna sytuacja wynika

z nieoddania do dnia wejścia w życie ustawy jednostki wytwórczej, która była objęta

umową długoterminową. Do wytwórcy takiego adresowany jest art. 41 ustawy KDT.

Przepis art. 41 ust. 1 ustawy KDT określa zasady otrzymywania przez takiego

wytwórcę zaliczkowych środków na pokrycie kosztów osieroconych. Warunkiem

otrzymania zaliczki jest uzyskanie przez decyzję Prezesa Urzędu stwierdzającą

spełnienie warunków technicznych określonych w umowie rozwiązującej (art. 40

ust. 1 pkt 1) przymiotu ostateczności. Zarządca Rozliczeń zobowiązany jest

przekazać pierwszą ratę zaliczki w terminie 14 dni od kiedy decyzja stała się

ostateczna. Z powyższego wynika, że przepis art. 41 ustawy KDT dotyczy tylko

zasad wypłaty zaliczek na poczet kosztów osieroconych, a nie samej korekty

kosztów osieroconych. Treść tego przepisu rozstrzyga pozytywnie jedynie o tym, od

jakiego momentu powód może ubiegać się o zaliczki na poczet kosztów

osieroconych. Funkcja zaliczek polega na wsparciu wytwórców energii elektrycznej

w utrzymaniu płynności, szczególnie zaś w początkowym okresie obowiązywania

ustawy KDT oraz ze względu na roczny mechanizm korekty kosztów osieroconych

przeprowadzanej ex post. Art. 41 ustawy KDT nie rozstrzyga jednak samodzielnie o

8

tym, czy i w jakim zakresie dane powoda należy uwzględniać w 2008 r. na poczet

korekty kosztów osieroconych.

Argumentacje Prezesa Urzędu oraz powoda, a także wyrok Sądu drugiej

instancji odwołują się do celów, jakie przyświecały ustawodawcy przy

wprowadzeniu rozwiązań przewidzianych w ustawie KDT. Przypomnieć należy, że

w uzasadnieniu projektu ustawy KDT wyjaśniono, iż przepisy ustawy KDT

dotyczące takiego wytwórcy jak powód oparto na założeniu, zgodnie z którym „ze

względu na cel, w związku z którym były zawierane umowy długoterminowe –

umożliwienie finansowania konkretnych projektów inwestycyjnych – przekazanie

środków na pokrycie kosztów osieroconych powstałych w wyniku

przedterminowego rozwiązania tych umów powinno być związane z realizacją

projektów inwestycyjnych, tj. oddaniem do użytku jednostek wytwórczych objętych

umowami długoterminowymi”. W dalszej części uzasadnienia projektu ustawy

wskazano także, że „gdyby umowy długoterminowe z tymi przedsiębiorstwami

nadal obowiązywały, przedsiębiorstwa zaczęłyby generować na ich podstawie

przychody również dopiero po oddaniu tych jednostek do użytku, gdyż dopiero

wtedy wytwarzana w nich energia mogłaby być dostarczana do PSE S.A.

W konsekwencji, środki na pokrycie kosztów osieroconych będą wypłacane w takim

przypadku dopiero po oddaniu jednostek wytwórczych do użytku na warunkach

zgodnych z tymi, jakie były uzgodnione we właściwych umowach rozwiązujących”.

Przytoczone fragmenty uzasadnienia projektu ustawy KDT można rozumieć

dwojako. Z jednej strony, tak jak uważa Prezes Urzędu, dopiero po oddaniu

jednostki wytwórczej do eksploatacji wytwórca związany umową KDT zacząłby

sprzedawać energię i usługi operatorowi systemu, generując na podstawie umowy

KDT środki na spłatę zadłużenia powstałego z tytułu inwestycji w jednostkę

wytwórczą. W realiach niniejszej sprawy oznaczałoby to, że dopiero od momentu

zgodnego z prawem rozpoczęcia relewantnej rynkowo działalności wytwórczej u

powoda pojawiłyby się przychody ze sprzedaży, których wysokość mogłaby się

okazać niewystarczająca do spłaty zobowiązań z tytułu kredytów zaciągniętych na

poczet inwestycji, co równałoby się powstaniu kosztów osieroconych. Gdyby

bowiem umowy KDT nadal obowiązywały powód nie uzyskałby środków od PSE

S.A. dopóki nie uzyskałby koncesji na działalność wytwórczą i nie rozpoczął w tym

9

zakresie działalności. Z drugiej strony, ustawodawca w projekcie ustawy KDT

utożsamiał oddanie jednostki wytwórczej do użytku z możliwością działania na

rynku energii po rozwiązaniu umów KDT. Sugeruje to z kolei, że dopełnienie przez

wytwórcę przesłanek wynikających z art. 39 ustawy KDT, potwierdzone stosowną

decyzją Prezesa Urzędu, jest wystarczające do objęcia go program wsparcia

przewidzianym w ustawie KDT.

Zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy KDT kosztem osieroconym są wydatki

wytwórcy, wynikające z nakładów poniesionych przed 1 maja 2004 r. na majątek

związany z wytwarzaniem energii elektrycznej, które nie są pokryte przychodami

uzyskanymi ze sprzedaży wytworzonej energii elektrycznej, rezerw mocy i usług

systemowych na rynku konkurencyjnych po przedterminowym rozwiązaniu umowy

długoterminowej.

Program pokrywania kosztów osieroconych jako program pomocy publicznej

służy rozliczeniu kosztów historycznych (wyłącznie) wg zasad określonych w

ustawie o rozwiązaniu KDT i innych aktach prawa krajowego oraz wspólnotowego.

Środki te powinny w szczególności pozwolić na obsługę zadłużenia, którego

zabezpieczeniem były wierzytelności wynikające z umów długoterminowych. W

korekcie rocznej kosztów osieroconych, obliczanej w danym roku za rok poprzedni,

porównywana będzie kwota kosztów osieroconych dla danego wytwórcy, określona

w załączniku nr 3 z wypłaconymi zaliczkami na pokrycie kosztów osieroconych i

uzyskanymi wynikami finansowymi na rynku konkurencyjnym w stosunku do

prognozowanych wyników przy kalkulacji kwot kosztów osieroconych.

Projekt ustawy przewiduje udzielanie pomocy publicznej w formie kwot na

pokrycie kosztów osieroconych podmiotom, które przystąpią do umów

rozwiązujących. Pomoc udzielana będzie w przypadku, gdy wyniki finansowe na

działalności operacyjnej wytwórców będą zbyt niskie, aby pokryć poniesione

nakłady na aktywa związane z wytwarzaniem energii elektrycznej.

W ocenie Sądu Najwyższego relewantne są następujące przepisy, których

treść należy przypomnieć: art. 36 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy, zgodnie z którym

„wytwórca będący stroną umowy rozwiązującej, któremu w okresie korygowania

wygasła koncesja na wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie

wytwarzania energii elektrycznej i nie wystąpił o przedłużenie jej ważności w trybie

10

określonym w art. 39 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne albo

wytwórcy temu cofnięto koncesję na wykonywanie tej działalności nie otrzymuje

środków na pokrycie kosztów osieroconych”; art. 37 ust. 1 – „w przypadku gdy:

1) wielkość sprzedaży energii elektrycznej przez wytwórcę będącego stroną umowy

rozwiązującej w danym roku kalendarzowym jest mniejsza o ponad 20% od

wielkości sprzedaży tej energii w roku poprzednim lub 2) koszty związane z

wytwarzaniem energii elektrycznej poniesione przez wytwórcę będącego stroną

umowy rozwiązującej w danym roku kalendarzowym są wyższe o ponad 20% od

średnich kosztów innych przedsiębiorstw energetycznych wykonujących działalność

gospodarczą w zakresie wytwarzania energii elektrycznej na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, o zbliżonych parametrach technicznych wytwarzania tej

energii, w tym samym roku kalendarzowym, lub 3) średnia cena sprzedawanej

energii elektrycznej przez wytwórcę w danym roku kalendarzowym jest niższa o

ponad 5% od średniej ceny rynkowej liczonej dla przedsiębiorstw energetycznych

wykonujących działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania energii elektrycznej

na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o zbliżonych parametrach technicznych

wytwarzania energii, w tym samym roku kalendarzowym - Prezes URE występuje

do tego wytwórcy o przedstawienie pisemnych wyjaśnień w tym zakresie”.

Zdaniem Sądu Najwyższego z przepisów tych wynika, że pokrycie kosztów

osieroconych przysługuje tylko wytwórcom produkującym energię elektryczną. W

przypadku bowiem wytwórcy, będącego stroną umowy rozwiązującej, któremu w

okresie korygowania wygasła koncesja na wykonywanie działalności gospodarczej

w zakresie wytwarzania energii elektrycznej lub któremu cofnięto koncesję na

wykonywanie tej działalności – pomoc publiczna nie przysługuje i nie może on

skutecznie domagać się otrzymania środków na pokrycie kosztów osieroconych.

Z uwagi na publiczny charakter pomocy finansowej ustawodawca przewidział

też mechanizm kontrolny wielkości tej pomocy na pokrycie kosztów osieroconych,

nakazując Prezesowi Urzędu szczegółową analizę różnic w ilości produkowanej

energii, a zwłaszcza, gdy wielkość sprzedaży energii elektrycznej przez wytwórcę

będącego stroną umowy rozwiązującej w danym roku kalendarzowym jest mniejsza

o ponad 20% od wielkości sprzedaży tej energii lub koszty produkcji znacząco

wyższe. Cytowane wyżej przepisy wskazują więc, że pomoc publiczna nie może

11

być przyznana wytwórcy, który dla jej zwiększenia ogranicza produkcję, zawiesza

produkcję lub w sposób nieuzasadniony generuje większe koszty produkcji.

Sąd Najwyższy uznał, że wykładnia systemowa przemawia za takim

rozumieniem art. 41 ust. 1 w związku z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca

2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w związku z

przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii

elektrycznej, iż wytwórcy, który w danym okresie nie produkuje energii, nie

przysługują środki na pokrycie kosztów osieroconych.

Również wzór zawarty w art. 27 ustawy expressis verbis stanowi o

przychodzie ze sprzedaży; nie dopuszcza więc sytuacji braku sprzedaży. W tym

kontekście wskazać można również interesujący wyrok Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z dnia 7 marca 2012 r., VI ACa 877/11, z którego wynika, że „wzór z

art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u

wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych

sprzedaży mocy i energii stanowi algorytm na obliczanie należnej danemu

podmiotowi pomocy publicznej, bądź części kwoty zaliczki na poczet kosztów, którą

winien zwrócić. Tym samym rozważania te prowadzą do wniosku, iż jeżeli dany

podmiot wywodzi, że należy mu się pomoc publiczna, określana w oparciu o

powyższy wzór matematyczny, to winien, stosownie do art. 6 k.c. w zw. art. 232

zd.2 k.p.c. udowodnić istnienie wszystkich założeń (przesłanek) do zastosowania

tegoż wzoru, a tym samym podstawowego, jakim jest działanie przez podmiot na

rynku konkurencyjnym. Przy małych lub żadnych przychodach i niewielkiej

wysokości amortyzacji, W dkj stanowiłoby wartość ujemną o wysokiej wartości

bezwzględnej/ module liczby/, co skutkowałoby tym, iż w konsekwencji D W dkj

stanowiłaby wartość ujemną (przy założeniu mniejszego modułu ujemnej liczby

wyniku finansowego prognozowanego, wynikającego z załącznika nr 5 do ustawy,

co miałoby miejsce przy wysokich kosztach działalności), a zatem po odjęciu jej

podzielonej przez odpowiednią potęgę sumy liczby 1 i stopy dyskonta r 1,

zwiększyłaby kwotę kosztów osieroconych, zawartą w pierwszym nawiasie wzoru z

art. 30 ust. 1. Kwota ta, pomnożona przez iloczyn sum liczby 1 i stóp aktualizacji,

stanowiłaby kwotę znacznie wyższą od wysokości wypłaconej danemu podmiotowi

zaliczki. Implikowałoby to wysoką korektę dodatnią kosztów osieroconych, a zatem

12

w istocie zwiększenie pomocy publicznej dla podmiotu, który na nią nie zasługuje,

albowiem nie działa w ogóle na rynku konkurencyjnym, lub działa w niewielkim

zakresie, a ma wysokie koszty innej działalności. Byłoby to sprzeczne z celem

ustawy”.

Zdaniem Sądu Najwyższego nie można podzielić sugestii Sądu

Apelacyjnego, zawartej w zaskarżonym niniejszą skargą kasacyjną wyroku, iż

decydujące znaczenie ma poniesienie kosztów na wytworzenie energii – nawet w

sytuacji, gdy inwestor (wytwórca) takiej energii nie produkuje; sprzeciwiałoby się to

bowiem celowi ustawy. Intencją ustawodawcy było pokrycie kosztów osieroconych

jedynie w sytuacji, gdy przychody ze sprzedaży energii nie są wystarczające do ich

zrekompensowania. Wytwórcy energii nie powinni więc dążyć do maksymalizacji

dotacji publicznej przez degresję aktualnych przychodów z wytwarzania energii, ale

powinni mieć na względzie – poza rachunkiem ekonomicznym – także racjonalne

gospodarowanie finansami publicznymi.

Mając powyższe okoliczności na uwadze należało uznać, że słusznie skarga

kasacyjna zarzuca naruszenia prawa materialnego: a) art. 2 pkt 12 w związku z art.

27 ust. 4 w zw. z ust. 3 oraz w zw. z art. 27 ust. 2 pkt 3 i w zw. z art. 30 ust. 1

ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u

wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych

sprzedaży mocy i energii elektrycznej, co w konsekwencji doprowadziło do

nieprawidłowego uznania, że prawo do otrzymania środków na pokrycie kosztów

osieroconych uzależnione jest jedynie od poniesionych wydatków wytwórcy; bez

uwzględnienia, czy uzyskuje przychody ze sprzedaży energii elektrycznej, rezerw

mocy systemowych na rynku konkurencyjnym i wyniku finansowego netto z

działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania energii elektrycznej.

Doszło też do naruszenia art. 41 ust. 1 w związku z art. 34 ust. 1 ustawy o

rozwiązaniu KDT - przez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że

w świetle tego przepisu powód może otrzymać środki na pokrycie kosztów

osieroconych, o których mowa w art. 22, na zasadach określonych w ustawie, jeżeli

decyzja, o której mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1 stała się ostateczna, pomimo, że

powód nie spełniał w II kwartale 2008 r. innych wymogów określonych w ustawie o

rozwiązaniu KDT, w tym w szczególności kryteriów określonych w art. 27 tej ustawy

13

pozwalających na obliczenie przez Prezesa URE za II kwartał 2008 r. kosztów

osieroconych dla powoda, gdyż nie osiągał on przychodów ze sprzedaży energii

elektrycznej, rezerw mocy i usług systemowych na rynku konkurencyjnym z

działalności gospodarczej polegającej na wytwarzaniu energii elektrycznej oraz nie

uzyskał wyniku finansowego netto z takiej działalności, bo działalności

gospodarczej związanej z wytwarzaniem energii elektrycznej nie prowadził.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzeczono

jak w sentencji wyroku.