I UK 432/13

Sygn. akt I UK 432/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Hajn

w sprawie z odwołania M. D.

przeciwko Dyrektorowi Wojskowego Biura Emerytalnego w B.

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 maja 2014 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 lipca 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w B. decyzją z 28 grudnia 2011 r.,

wydaną na podstawie art. 31 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r. Nr

2

8, poz. 66 ze zm.), działając z urzędu, przyznał M. D. emeryturę wojskową od 1

stycznia 2012 r. w wysokości 3.802,18 zł. Do obliczenia podstawy wymiaru

świadczenia przyjął uposażenie zasadnicze należne M. D. według stawek

obowiązujących w dniu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, tj. 31 stycznia

2010 r. Nie uwzględnił zaś dodatku za długoletnią służbę wojskową w wymiarze 31

lat, dodatków o charakterze stałym oraz 1/12 dodatkowego uposażenia rocznego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. D., żądając jej zmiany i ustalenia,

że przysługuje mu emerytura wojskowa w kwocie nie niższej niż 5.193,74 zł,

powiększona o kwoty wynikające z kolejnych waloryzacji tej emerytury i

uwzględniająca należne dodatki w podstawie jej wymiaru.

Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z 28 listopada 2012 r., oddalił odwołanie.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że odwołujący się M. D. złożył 9 lutego 2010 r.

w Wojskowym Biurze Emerytalnym w B. wniosek o ustalenie uprawnień do

emerytury wojskowej wraz z wymaganymi dokumentami, w tym z opisem przebiegu

służby wojskowej z 26 stycznia 2010 r., z którego wynikało, że legitymuje się

okresem służby wojskowej w wymiarze 31 lat, 4 miesięcy i 15 dni. W zaświadczeniu

z 1 lutego 2010 r. określono, że odwołującemu oprócz uposażenia zasadniczego w

kwocie 4.700 zł przysługuje dodatek stały do uposażenia zasadniczego za

długoletnią służbę wojskową w wysokości 30% w kwocie 1.410 zł oraz dodatkowe

uposażenie roczne w średniomiesięcznej kwocie 509,17 zł.

Decyzją z 17 marca 2010 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w B.

przyznał odwołującemu się emeryturę wojskową od 1 lutego 2010 r. w wysokości

4.964,38 zł oraz kolejną decyzją z tego samego dnia dokonał waloryzacji emerytury

od 1 marca 2010 r., ustalając nową jej wysokość w kwocie 5.193,74 zł, oraz

zawiesił wypłatę świadczenia do 31 stycznia 2011 r. W dniu 12 lipca 2010 r.

Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w B. wydał decyzję o podjęciu wypłaty

emerytury.

Pismem z 20 sierpnia 2010 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w

O. sporządził odpis przebiegu służby wojskowej, z którego wynikało, że okres od 1

sierpnia 2005 r. do 9 listopada 2007 r. został wyłączony ze służby wojskowej.

Korekty tej dokonano w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego

w W. z 2 marca 2010 r., … 1245/09, który oddalił skargę kasacyjną M. D. od

3

wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z 20 maja 2009 r., … 104/09,

w sprawie skargi na decyzję Dowódcy Okręgu Wojskowego w B. w przedmiocie

odmowy przyznania prawa do uposażenia i innych należności za okres od 1

sierpnia 2005 r. do 9 listopada 2007 r., których wypłaty decyzją nr …/2008/Kadr z 9

sierpnia 2008 r. odmówił Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O. Stąd też

na dzień zwolnienia ze służby 31 stycznia 2010 r. M. D. legitymował się okresem 29

lat, 1 miesiąca i 6 dni służby.

Decyzją z 4 lipca 2012 r. nr …/Pers Szef Sztabu Generalnego WP utrzymał

w mocy decyzję nr …/2012 Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych z 26

kwietnia 2012 r., którą stwierdzono nieważność decyzji Szefa Wojewódzkiego

Sztabu Wojskowego w O. nr …/2008/Kadr z 25 września 2008 r. o przyznaniu

dodatku za długoletnią służbę wojskową w wysokości 30% uposażenia

zasadniczego. M. D. wniósł skargę na decyzję z 4 lipca 2012 r. do Wojewódzkiego

Sądu Administracyjnego. Na datę wyrokowania przez Sąd Okręgowy postępowanie

to nie zostało prawomocnie zakończone.

Sąd Okręgowy powołał się na art. 32 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r.

o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin oraz § 9

rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 lutego 2004 r. w sprawie

trybu postępowania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego

żołnierzy zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin (Dz.U. Nr 67,

poz. 618 ze zm.) i stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiły przesłanki

stanowiące podstawę do wydania decyzji ponownej, gdyż okres od 1 sierpnia

2005 r. do 9 listopada 2007 r. został wyłączony ze służby wojskowej. Wobec braku

prawidłowych dokumentów, tj. zaświadczenia o wysokości uposażenia i innych

należności pieniężnych żołnierzy zawodowych do celów ewidencyjno-finansowych

oraz zaopatrzenia emerytalnego wraz z decyzjami przyznającymi prawo do

poszczególnych składników wynagrodzenia, Dyrektor Wojskowego Biura

Emerytalnego w B. wydał decyzję z 28 grudnia 2011 r. przeliczającą podstawę

wymiaru emerytury, uwzględniając jedynie kwotę bezsporną uposażenia

zasadniczego, a wyłączając dodatek za długoletnią służbę wojskową i dodatkowe

uposażenie roczne w średniomiesięcznej kwocie.

4

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł M. D., zaskarżając wyrok w

całości. Zarzucił naruszenie: (-) art. 316 § 1 k.p.c. przez jego zastosowanie i

pominięcie zasady tempus regit actum, przewidującej kontrolę przez sąd

ubezpieczeń społecznych stanu rzeczy wyłącznie na dzień wydania decyzji przez

organ rentowy (tj. na dzień 21 listopada 2011 r.), a nie na dzień wyrokowania w

sprawie, co miało istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie; (-) art. 32 ust. 1 ustawy z

dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich

rodzin, przez nie uwzględnienie tego, że w dacie wydania skarżonej decyzji z 28

listopada 2011 r. nie było podstaw do ponownego ustalenia wysokości emerytury

wojskowej, gdyż po uprawomocnieniu się decyzji z 17 marca 2010 r. nie zostały

ujawnione nowe okoliczności faktyczne, ani nowe dowody, istniejące w dacie

wydania decyzji z 17 marca 2010 r., nieznane organowi rentowemu, mające wpływ

na prawo do świadczeń albo ich wysokość oraz art. 32 ust. 2 tej ustawy w związku

z art. 145 k.p.a. lub w związku z art. 155 k.p.a. lub w związku z art. 156 k.p.a. z

uwagi na brak przesłanek ustawowych niezbędnych do zastosowania

wymienionych przepisów.

Zdaniem skarżącego wyłączenie okresu od 1 sierpnia 2005 r. do 9 listopada

2007 r. ze służby wojskowej w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu

Administracyjnego z 2 marca 2010 r., … 1245/09, było pozbawione znaczenia dla

sprawy uprawnień emerytalnych. W sprawie znajdowała zastosowanie norma

prawna wynikająca z art. 64 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP.

Odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, że przysługuje mu

emerytura wojskowa w wymiarze przyjętym w decyzji Dyrektora Wojskowego Biura

Emerytalnego z 17 marca 2010 r., a więc w kwocie nie niższej niż 5.193,74 zł, z

uwzględnieniem w podstawie jej wymiaru dodatków do uposażenia i waloryzacji.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 9 lipca 2013 r., oddalił apelację.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że

istniała podstawa do ponownego ustalenia M. D. prawa do emerytury wojskowej w

ramach zaskarżonej decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z 28

grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny podzielił i zaakceptował ustalenia Sądu pierwszej

instancji oraz argumentację prawną przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku.

5

Bezspornie wcześniejszą decyzją z 17 marca 2010 r. Dyrektor Wojskowego

Biura Emerytalnego w B. przyznał M. D. emeryturę wojskową od 1 lutego 2010 r. w

kwocie 4.964,38 zł. Do podstawy wymiaru świadczenia przyjął uposażenie należne

według stawek obowiązujących w dniu zwolnienia ze służby wojskowej 31 stycznia

2010 r., tj. uposażenie zasadnicze według grupy 14B w wysokości 4.700 zł,

dodatek za długoletnią służbę wojskową 31 lat w kwocie 1.410 zł oraz 1/12

dodatkowego uposażenia rocznego w wysokości 509,17 zł. Decyzja ta była

ostateczna, gdyż nie wniesiono od niej odwołania. Nie oznaczało to jednak jej

niewzruszalności i braku podstaw do ponownego ustalenia prawa do świadczenia,

w sytuacji zaistnienia szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 32 ust. 1

ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych i ich rodzin. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń

pieniężnych z tytułu zaopatrzenia emerytalnego lub ich wysokość ulega

ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej albo z urzędu, jeżeli po

uprawomocnieniu się decyzji w tej sprawie zostaną przedstawione istotne dla

sprawy nowe okoliczności faktyczne albo ujawnione nowe dowody, istniejące w

dniu wydania decyzji, nieznane organowi, a mające wpływ na prawo do świadczeń

albo ich wysokość. Według art. 32 ust. 2 tej ustawy decyzje ostateczne, od których

nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez

wojskowy organ emerytalny zmienione, uchylone lub unieważnione, na zasadach

określonych w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks

postępowania administracyjnego.

Wbrew stanowisku apelującego Sąd Okręgowy nie naruszył art. 316 § 1

k.p.c. oraz art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych i ich rodzin uznając, że po uprawomocnieniu się decyzji Dyrektora

Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z 17 marca 2010 r. w sprawie ujawnione

zostały nowe okoliczności faktyczne, istniejące w dniu jej wydania, nieznane

organowi, a mające wpływ na wysokość świadczenia. Dopiero bowiem po wydaniu

decyzji z 17 marca 2010 r. wojskowy organ rentowy powziął wiadomość, że z

okresu służby wojskowej M. D. od 16 września 1978 r. do 31 styczna 2010 r. został

wyłączony okres od 1 sierpnia 2005 r. do 9 listopada 2007 r. Stąd w dniu zwolnienia

ze służby wnioskodawca legitymował się okresem 29 lat, 1 miesiąca i 6 dni służby

6

wojskowej, a zatem krótszym niż uprzednio uwzględniony (31 lat, 4 miesiące i 15

dni), co rzutowało na wysokość podstawy wymiaru świadczenia i wiązało się ze

zmianą przyjętych do tej podstawy ruchomych składników uposażenia, takich jak

dodatek za długoletnią służbę wojskową i dodatkowe uposażenie roczne.

Powyższe ustalenia wynikały z ustalonego stanu faktycznego. M. D. został

zwolniony ze służby z dniem 31 lipca 2005 r. rozkazem Szefa Sztabu Generalnego

Wojska Polskiego nr …/Pers/P1 z 7 marca 2005 r., częściowo uchylonym (co do

daty zwolnienia ze służby) decyzją Ministra Obrony Narodowej nr …/Kadr z 17

czerwca 2005 r. Na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z

7 września 2007 r., uchylającego powyższe akty administracyjne, Minister Obrony

Narodowej decyzją nr … z 31 października 2007 r. wyznaczył skarżącego

ponownie na stanowisko służbowe w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym w O. od

10 listopada 2007 r. Decyzją nr …/2008r./Kadr z 25 września 2008 r. Szef

Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O. przyznał skarżącemu dodatek za

długoletnią służbę wojskową w wysokości 30% uposażenia zasadniczego,

argumentując, że w dniu 16 września 2008 r. posiadał on 30 lat służby wojskowej.

Decyzję tę unieważnił Szef Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych decyzją nr …/2012

z 20 kwietnia 2012 r. Z kolei tę decyzję utrzymał w mocy Szef Sztabu Generalnego

WP decyzją nr …/Pers z 4 lipca 2012 r., zaś odwołujący się zaskarżył ją do

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Do chwili wydania wyroku przez Sąd

Apelacyjny postępowanie przed tym Sądem jeszcze się nie zakończyło.

Pismem z 20 sierpnia 2010 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w

O. przedstawił Dyrektorowi Wojskowego Biura Emerytalnego w B. odpis przebiegu

służby wojskowej, z którego wynikało, że okres od 1 sierpnia 2005 r. do 9 listopada

2007 r. został wyłączony z tej służby. Wyrokiem Naczelnego Sądu

Administracyjnego z 2 marca 2010 r., … 1245/09, oddalona została skarga

kasacyjna M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z 20

maja 2009 r., oddalającego jego skargę na decyzję Dowódcy Okręgu Wojskowego

w B. o odmowie przyznania prawa do uposażenia i innych należności za okres od 1

sierpnia 2005 r. do 9 listopada 2007 r., których wypłaty decyzją nr …/2008/Kadr z 9

sierpnia 2008 r. odmówił Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O.

7

Pismem z 14 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sztab Wojskowy w O.

poinformował Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. o braku możliwości

wydania zaświadczenia o wysokości uposażenia i innych należności pieniężnych

żołnierzy zawodowych do celów ewidencyjno-finansowych oraz zaopatrzenia

emerytalnego, gdyż postępowanie w sprawie korekty przyznanych należności w

związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2010 r. nadal

pozostaje w toku. Było to spowodowane uchyleniem przez Dowódcę Okręgu

Wojskowego w B. uprzedniej Decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w

O. nr …/201 O/Kadr z 20 sierpnia 2010 r. zmieniającej wysokości należności

związanych z ponownym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej skarżącego z

dniem 31 stycznia 2010 r.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że wbrew stanowisku apelującego wojskowy

organ emerytalny, a następnie Sąd Okręgowy prawidłowo uwzględniły powyższe

okoliczności jako podstawę wznowienia postępowania zakończonego decyzją z 17

marca 2010 r. i ponownego ustalenia emerytury wojskowej skarżącego. Sąd

pierwszej instancji nie naruszył przy tym art. 316 § 1 k.p.c. Sprawy z zakresu

ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 2 k.p.c.) są sprawami cywilnymi w rozumieniu

art. 1 k.p.c., a zatem przy ich rozpoznawaniu musi mieć zastosowanie zasada

aktualności orzekania wyrażona w art. 316 § 1 k.p.c., oznaczająca konieczność

oparcia wyroku na stanie faktycznym i prawnym istniejącym w chwili zamknięcia

rozprawy. Zasada aktualności orzekania ma zatem pełne zastosowanie także w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Decyzją z 17 marca 2010 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w B.

przyznał M. D. emeryturę wojskową w nieprawidłowej wysokości. Wyliczył bowiem

podstawę jej wymiaru w oparciu o nieaktualne dokumenty i zawarte w nich

niepotwierdzone dane: o przebiegu służby wojskowej z 26 stycznia 2010 r., z

którego wynikało, że okres od 1 sierpnia 2005 r. do 9 listopada 2007 r. został

zaliczony skarżącemu do służby wojskowej, przez co uwzględniono 31 lat, 4

miesiące i 15 dni służby, oraz zaświadczenie z 1 lutego 2010 r., w którym określono

uposażenie zasadnicze w wysokości 4.700 zł wraz z dodatkiem za długoletnią

służbę wojskową w wysokości 30% uposażenia, tj. w kwocie 1.410 zł, i dodatkowe

uposażenie roczne w średniomiesięcznej kwocie 509,17 zł. Stwierdzenie błędu w

8

naliczeniu wskaźnika wysokości dodatków o charakterze stałym obliguje wojskowy

organ emerytalny zgodnie z art. 32 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych i ich rodzin do naprawienia tego błędu i przywrócenia stanu zgodnego

z prawem. Takie postępowanie nie narusza praw „sztucznie nabytych”, skoro prawo

do wyższego wskaźnika było oparte na błędzie organu emerytalnego.

Decyzja wojskowego organu emerytalnego z 17 marca 2010 r. zawierała

błędy, gdyż w podstawie wymiaru emerytury woskowej odwołującego się

uwzględniała niepotwierdzone składniki uposażenia, takie jak: dodatek za

długoletnią służbę wojskową i dodatkowe uposażenie roczne w średniomiesięcznej

kwocie. Do okresów służby zaliczono także okres od 1 sierpnia 2005 r. do 9

listopada 2007 r., chociaż odwołujący się nie pełnił wówczas służby wojskowej, lecz

pozostawał w rezerwie.

Naprawienie wymienionych błędów decyzji Dyrektora WBE w B. z 17 marca

2010 r. (po ich ujawnieniu) było obowiązkiem prawnym wojskowego organu

emerytalnego, do czego doszło w trybie art. 32 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin. Takie postępowanie,

polegające na przywróceniu stanu bezspornego i ustaleniu emerytury wojskowej w

oparciu o niekwestionowaną kwotę uposażenia zasadniczego, nie naruszało praw

słusznie nabytych odwołującego się, a w tym art. 64 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 2

Konstytucji RP.

Decyzją z 28 grudnia 2011 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w B.

prawidłowo na mocy art. 31 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin przyznał M. D. emeryturę

wojskową, uwzględniając do podstawy jej wymiaru jedynie kwoty bezsporne

uposażenia zasadniczego według stawek obowiązujących w dniu zwolnienia

odwołującego z zawodowej służby wojskowej, tj. z dnia 31 stycznia 2010 r. Wbrew

stanowisku apelującego przywrócenie go do służby wojskowej z dniem 10 listopada

2007 r. nie oznaczało zaliczenia do tej służby uprzedniego okresu rezerwy od 1

sierpnia 2005 r. do 9 listopada 2007 r. Nie można było bowiem stosować analogii

do sytuacji pracowników podejmujących pracę w wyniku przywrócenia do pracy,

którym na zasadzie art. 51 § 1 k.p. wlicza się do okresu zatrudnienia okres

pozostawania bez pracy, za który przyznano wynagrodzenie. Funkcjonariusz służb

9

mundurowych nie jest bowiem pracownikiem w rozumieniu art. 2 k.p., lecz

funkcjonariuszem państwowym wykonującym służbę na podstawie stosunku

administracyjnoprawnego. Nie jest więc pracownikiem w rozumieniu przepisów

Kodeksu pracy i nie ma wobec niego zastosowania zasada subsydiarnego

stosowania przepisów Kodeksu pracy zawarta w art. 5 k.p.

Poza tym Sądy obu instancji nie mogły dokonać kontroli zaskarżonej decyzji

przez pryzmat przepisów administracyjnych, tj. pod kątem ewentualnego

naruszenia art. 145 k.p.a., art. 155 k.p.a. lub art. 156 k.p.a. Postępowanie sądowe

w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, skupia się na wadach

wynikających z naruszenia prawa materialnego, a kwestia wad decyzji

administracyjnych spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania

administracyjnego pozostaje w zasadzie poza przedmiotem tego postępowania.

Sąd ubezpieczeń społecznych jako sąd powszechny może dostrzegać jedynie takie

wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu

odbierającym jej cechy aktu administracyjnego jako przedmiotu odwołania.

Stwierdzenie takiej wady następuje jednak tylko dla celów postępowania cywilnego

i ze skutkami dla tego tylko postępowania. W wypadkach innych wad,

wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. i w przepisach, do których odsyła art. 156 § 1

pkt 7 k.p.a., konieczne jest wszczęcie odpowiedniego postępowania

administracyjnego w celu stwierdzenia nieważności decyzji i wyeliminowania jej z

obrotu prawnego.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł w imieniu

ubezpieczonego jego pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w całości. Skarga

kasacyjna została oparta na podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego

wskutek odmowy bezpośredniego zastosowania art. 64 ust. 2 w związku z art. 8

ust. 2 Konstytucji RP, wyrażających m.in. normę prawną, jako wzorzec

rozstrzygania spraw żołnierzy zawodowych powracających do zawodowej służby

wojskowej wskutek prawomocnego uchylenia naruszających prawo (bezprawie

administracyjne) decyzji administracyjnych o zwolnieniu ich ze służby, o takim

samym charakterze jak w odniesieniu do pracowników wzorzec ujęty w art. 51 k.p.

albo w art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym

obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2012 r., poz. 461),

10

skutkującego uznaniem, że okresu między dniem zwolnienia żołnierza z zawodowej

służby wojskowej i dniem prawomocnego uchylenia decyzji o zwolnieniu nie uważa

się za przerwę w służbie wojskowej żołnierza zawodowego, pociągającą za sobą

utratę uprawnień uzależnionych od nieprzerwanego toku służby wojskowej (tj. w

przypadku M. D. – prawa do dodatku za długoletnią służbę wojskową w wymiarze

30% uposażenia zasadniczego za 31 lat tej służby); 2) naruszenia przepisów

postępowania, a mianowicie art. 316 § 1 k.p.c., nakazującego sądowi branie za

podstawę przy wydawaniu wyroku „stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia

rozprawy”, a skoro w dacie orzekania w aktach emerytalnych M. D. znajdowała się

nie tylko decyzja o przyznaniu mu dodatku specjalnego za długoletnią służbę w

wysokości 30% uposażenia zasadniczego za 30 lat służby (która według

orzekających Sądów obu instancji została słusznie zakwestionowana przez organ

rentowy), to niezależnie od tego w aktach emerytalnych znajdowała się również

decyzja o przyznaniu M. D. dodatku specjalnego za długoletnią służbę wojskową za

25 lat służby, która powinna być brana pod uwagę podczas oceny zasadności

wydanej nowej decyzji w przedmiocie wysokości należnej odwołującemu się

emerytury wojskowej, a której w ogóle nie wzięto pod uwagę, akceptując wysokość

ustalonej emerytury wojskowej wyłącznie na podstawie uposażenia zasadniczego

(bez dodatków), co oznaczało zaniżenie wysokości należnej odwołującemu się w

tych okolicznościach emerytury wojskowej.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w

całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Wniósł ponadto o rozpoznanie skargi

kasacyjnej na rozprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna jest uzasadniona, przy czym skuteczny okazał się

jedynie zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. Przepis ten nakazuje sądowi (także

sądowi drugiej instancji), przy wydawaniu wyroku, branie za podstawę wyrokowania

stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy. Dotyczy to zarówno stanu

prawnego, jak i stanu faktycznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 stycznia

11

2012 r., II UK 117/11, Lex Polonica nr 4006976). Sąd Apelacyjny oddalił apelację

odwołującego się od wyroku Sądu Okręgowego oddalającego odwołanie od decyzji

Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z 28 grudnia 2011 r., w której –

jak wynika z ustaleń Sądów obu instancji – przy przeliczeniu podstawy emerytury

uwzględniono jedynie bezsporną kwotę uposażenia zasadniczego, wyłączając

sporny dodatek za długoletnią służbę wojskową (w wysokości 30% uposażenia

zasadniczego) oraz dodatkowe uposażenie roczne w średniomiesięcznej kwocie.

Przeliczając podstawę wymiaru emerytury, wojskowy organ emerytalny nie

uwzględnił decyzji o przyznaniu skarżącemu dodatku specjalnego za długoletnią

służbę w wysokości 30% uposażenia zasadniczego za 31 lat służby, po tym jak

Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego decyzją z 4 lipca 2012 r. utrzymał w

mocy decyzję Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych z 26 kwietnia 2012 r.,

którą stwierdzono nieważność decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego

w O. z 25 września 2008 r. o przyznaniu odwołującemu się dodatku za długoletnią

służbę wojskową w wysokości 30% uposażenia zasadniczego, a Sądy obu instancji

uznały pominięcie przez wojskowy organ emerytalny nieważnej decyzji za

uzasadnione i zgodne z prawem. Tymczasem, w dacie orzekania przez Sąd

Apelacyjny w aktach sprawy znajdowała się nie tylko decyzja o przyznaniu

odwołującemu się dodatku specjalnego za długoletnią służbę w wysokości 30%

uposażenia zasadniczego za 31 lat służby (której nieważność stwierdziły

odpowiednie organy wojskowe i do chwili orzekania przez Sąd Apelacyjny nie

zostało prawomocnie zakończone postępowanie sądowo-administracyjne wszczęte

w wyniku zaskarżenia przez M. D. decyzji stwierdzającej jej nieważność do sądu

administracyjnego), lecz także informacja o wydaniu decyzji przyznającej

skarżącemu dodatku specjalnego za długoletnią służbę wojskową w wysokości

25% uposażenia zasadniczego za 25 lat służby (k. 40 akt sądowych). Decyzja o

przyznaniu dodatku specjalnego za długoletnią służbę wojskową w wysokości 25%

uposażenia powinna być wzięta pod uwagę przez Sąd Apelacyjny przy ocenie

zasadności (zgodności z prawem) wydanej przez wojskowy organ emerytalny

nowej decyzji w przedmiocie wysokości należnej skarżącemu emerytury wojskowej

(przeliczenia podstawy wymiaru emerytury). Należy przypomnieć, że akta rentowe

(akta emerytalne) nie są dowodem w sprawie wszczętej w wyniku wniesienia

12

odwołania do sądu ubezpieczeń społecznych. Sprawa sądowa stanowi kontynuację

sprawy emerytalno-rentowej prowadzonej przed organem rentowym (wojskowym

organem emerytalnym). Z tej przyczyny sąd nie dopuszcza dowodu z akt rentowych

(akt emerytalnych), a uwzględnia całość tych akt przy wyrokowaniu na podstawie

art. 316 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny nie uwzględnił w swoich ustaleniach i ocenach

prawnych informacji o wydaniu decyzji przyznającej skarżącemu dodatek specjalny

za długoletnią służbę wojskową w wysokości 25% uposażenia zasadniczego za 25

lat służby, akceptując wysokość ustalonej skarżącemu emerytury wojskowej

wyłącznie na podstawie uposażenia zasadniczego (bez dodatków), co oznacza, że

prawdopodobnie doszło do zaniżenia wysokości należnej mu emerytury wojskowej.

Skoro – jak wynika z ustaleń Sądu Okręgowego – na dzień zwolnienia ze służby w

dniu 31 stycznia 2010 r. M. D. legitymował się okresem 29 lat, 1 miesiąca i 6 dni

służby woskowej, to należy przyjąć (choćby na podstawie domniemań faktycznych

– art. 231 k.p.c.), że przysługiwał mu dodatek za długoletnią służbę wojskową w

wysokości 25% uposażenia zasadniczego. W każdym razie informacja o wydaniu w

2008 r. decyzji przyznającej odwołującemu się dodatek specjalny za długoletnią

służbę wojskową w wysokości 25% wymagała sprawdzenia – ustalenia i oceny

materialnoprawnej. Dość oczywiste jest, że jeżeli odpowiednie organy wojskowe

uznały, że odwołującemu się brakuje do wysługi (długoletniej służby wojskowej)

wynoszącej 30 lat około dwóch lat, to na pewno legitymuje się on wysługą 25 lat.

Zaskarżona decyzja Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B.

została wydana 28 grudnia 2011 r., miały do niej zastosowanie przepisy ustawy z

dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich

rodzin (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) oraz rozporządzenia

Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 lutego 2004 r. w sprawie trybu postępowania i

właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy

zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin (Dz.U. Nr 67, poz. 618 ze

zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych i ich rodzin, podstawę wymiaru emerytury lub renty inwalidzkiej

stanowi uposażenie należne żołnierzowi zawodowemu w ostatnim miesiącu

pełnienia zawodowej służby wojskowej, przy czym (według art. 3 ust. 1 pkt 8 tej

ustawy) uposażenie oznacza w tym przypadku uposażenie zasadnicze wraz z

13

dodatkami o charakterze stałym i miesięczną równowartością dodatkowego

uposażenia rocznego, należnych żołnierzowi zawodowemu stosownie do przepisów

ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst

jednolity: Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 80 ust. 1 tej

ostatniej ustawy (według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania

zaskarżonej decyzji woskowego organu emerytalnego), żołnierze zawodowi

otrzymują następujące dodatki do uposażenia zasadniczego: 1) dodatek specjalny

– za szczególne właściwości lub warunki pełnienia zawodowej służby wojskowej;

2) dodatek służbowy – za pełnienie zawodowej służby wojskowej na określonych

stanowiskach dowódczych i kierowniczych lub samodzielnych albo w określonych

jednostkach wojskowych; 3) dodatek za długoletnią służbę wojskową. Szczegółowe

warunki otrzymywania dodatków do uposażenia zasadniczego oraz ich wysokość

zostały określone w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 czerwca

2004 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych

(Dz.U. Nr 141, poz. 1497 ze zm.). Zgodnie z § 24 tego rozporządzenia, żołnierzowi

zawodowemu przyznaje się dodatek za długoletnią służbę wojskową w wysokości

300 zł, przy czym dodatek ten zwiększa się o kwotę odpowiednio: po dwudziestu

pięciu latach służby wojskowej – 25%, a po trzydziestu latach służby wojskowej –

30% kwoty należnego uposażenia zasadniczego. Jest to dodatek stały, który

stanowi część uposażenia żołnierza zawodowego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 8

oraz art. 5 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich

rodzin. O tym, że skarżącemu przysługiwał dodatek za długoletnia służbę wojskową

w wysokości 25% uposażenia zasadniczego świadczą pośrednio dokumenty

zgromadzone w aktach sprawy (por. decyzję nr …/2012 Szefa Inspektoratu

Wsparcia Sił Zbrojnych z 21 marca 2012 r. - k. 40).

Ponieważ zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. okazał się uzasadniony, Sąd

Najwyższy uwzględnił skargę kasacyjną.

2. Nie jest uzasadniony kasacyjny zarzut naruszenia prawa materialnego

wskutek odmowy bezpośredniego zastosowania art. 64 ust. 2 w związku z art. 8

ust. 2 Konstytucji RP jako wzorca rozstrzygania spraw żołnierzy zawodowych

powracających do zawodowej służby wojskowej wskutek prawomocnego uchylenia

naruszających prawo decyzji administracyjnych o zwolnieniu ich ze służby, przy

14

uwzględnieniu regulacji wynikającej z art. 51 k.p. stanowiącej wzorzec o takim

samym charakterze w odniesieniu do pracowników. Odwołanie się przez

skarżącego do art. 64 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP jest chybione.

Pierwsza z powołanych norm konstytucyjnych stanowi, że własność, inne prawa

majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie

prawnej, druga natomiast, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba

że Konstytucja stanowi inaczej. Z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP nie wynika, że

żołnierza zawodowego powracającego do zawodowej służby wojskowej wskutek

prawomocnego uchylenia naruszającej prawo decyzji administracyjnej o zwolnieniu

go ze służby należy traktować tak samo jak pracownika, który podjął pracę w

wyniku przywrócenia go do pracy po wcześniejszym niezgodnym z prawem

rozwiązaniu z nim stosunku pracy przez pracodawcę. Skarżący twierdzi, że

odpowiednie zastosowanie wzorca z art. 51 k.p. do żołnierza zawodowego powinno

doprowadzić do uznania, że okresu między dniem zwolnienia żołnierza z

zawodowej służby wojskowej a dniem prawomocnego uchylenia decyzji o

zwolnieniu nie uważa się za przerwę w służbie wojskowej żołnierza zawodowego,

pociągającą za sobą utratę uprawnień uzależnionych od nieprzerwanego toku

służby wojskowej (tj. w przypadku M. D. – prawa do dodatku za długoletnią służbę

wojskową w wymiarze 30% uposażenia zasadniczego za 31 lat tej służby). Wbrew

stanowisku skarżącego, przywrócenie go do służby wojskowej z dniem 10 listopada

2007 r. nie oznaczało automatycznego zaliczenia do okresu tej służby

pozostawania w rezerwie od 1 sierpnia 2005 r. do 9 listopada 2007 r. Zaliczenie

okresu rezerwy do okresu służby, od którego zależą uprawnienia związane z

długoletnią służbą wojskową (takie jak np. dodatek, o jakim mowa w art. 80 ust. 1

pkt 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), musiałoby wynikać z

przepisów prawa dotyczących służby wojskowej żołnierzy zawodowych (skarżący

tymczasem takich przepisów nie wskazuje). Nie można stosować do żołnierza

zawodowego analogii do sytuacji pracownika podejmującego pracę w wyniku

przywrócenia do pracy, któremu – na zasadach określonych w art. 51 § 1 k.p. –

wlicza się do okresu zatrudnienia okres pozostawania bez pracy, za który

przyznano wynagrodzenie. Funkcjonariusze służb mundurowych (w tym żołnierze

zawodowi) nie są pracownikami w rozumieniu art. 2 k.p., lecz funkcjonariuszami

15

państwowymi wykonującymi służbę na podstawie stosunku

administracyjnoprawnego. Odwołujący się jako żołnierz zawodowy nie był

pracownikiem w rozumieniu art. 2 k.p., a zatem nie ma do niego zastosowania

zasada subsydiarnego stosowania przepisów Kodeksu pracy zawarta w art. 5 k.p.,

w tym możliwość stosowania przez analogię konstrukcji przewidzianej w art. 51 k.p.

Podsumowując, wbrew tezom skarżącego, z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP nie

wynika wzorzec normatywny, który miałby obowiązywać dla rozstrzygnięć

dotyczących sytuacji prawnej żołnierzy zawodowych „przywracanych” do służby

wojskowej wskutek uchylenia ostatecznych decyzji o zwolnieniu ich z zawodowej

służby wojskowej ze względu na naruszenie prawa przez organ zwalniający,

przesądzający o tym, że okresu między dniem zwolnienia żołnierza z zawodowej

służby wojskowej i dniem następnie prawomocnego uchylenia decyzji o zwolnieniu,

nie należy uważać za przerwę w służbie wojskowej żołnierza zawodowego,

pociągającą za sobą utratę uprawnień uzależnionych od nieprzerwanego toku

służby wojskowej (w tym prawa do dodatku za długoletnią nieprzerwaną służbę

wojskową). Wzorca rozstrzygnięć przewidzianego w ustawach zwykłych dla

pracowników (art. 51 k.p.) nie można odnosić do pełnienia służby przez żołnierza

zawodowego, nie są to bowiem analogiczne przypadki. Pragmatyka służbowa

żołnierzy zawodowych nie uwzględnia w swoich rozwiązaniach „klauzul

ochronnych” dla uprawnień żołnierzy zawodowych z tytułu pełnionej służby

wojskowej, ponieważ ochronę gwarantuje prawo pracy regulujące stosunki

zatrudnienia typu pracowniczego, a nie prawo administracyjne regulujące stosunki

służby funkcjonariuszy państwowych.

3. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym – mimo

wniosku skarżącego o rozpoznanie jej na rozprawie – ponieważ w sprawie nie

występowały istotne zagadnienia prawne, które wymagałyby rozstrzygnięcia przez

Sąd Najwyższy albo które mogły być przez ten Sąd rozstrzygnięte.

Przedstawiając do rozstrzygnięcia istotne zagadnienie prawne skarżący

zwrócił uwagę, że sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (a także

zaopatrzenia emerytalnego i rentowego) stosuje się przepisy Kodeksu

postępowania administracyjnego, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń

społecznych ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach (art. 180 §

16

1 k.p.a.). Stosownie do art. 11 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r.,

poz. 666) w sprawach nieuregulowanych w (tej) ustawie stosuje się przepisy

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Kodeksu

postępowania administracyjnego oraz przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w

administracji. Art. 32 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i

ich rodzin określa sytuacje zezwalające na wznowienie postępowania:

a) zakończonego decyzjami ostatecznymi organu rentowego, od których nie

wniesiono odwołania do sądu (art. 32 ust. 2 ustawy), jak i b) zakończonego

prawomocnymi wyrokami sądu (art. 32 ust. 3 ustawy). Wznowienie postępowania w

przypadkach zakończonych decyzjami ostatecznymi, od których nie wnoszono

odwołania do sądu (przypadek skarżącego M. D.), decyzje ostateczne mogą być z

urzędu przez wojskowy organ emerytalny zmieniane, uchylone lub unieważnione

na zasadach określonych Kodeksie postępowania administracyjnego. Przepisy

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin nie

regulują podstaw (przesłanek) w szczególności uchylania decyzji ostatecznych w

razie ustalenia, że istnieją podstawy do wznowienia postępowania i z

uwzględnieniem dyspozycji art. 180 § 1 k.p.a. w związku z art. 11 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, a także art. 32

ust. 2 tej ustawy, a w dalszej konsekwencji, z uwzględnieniem trybu postępowania

po wznowieniu postępowania wymagającego w stadium końcowym tego

postępowania wydania decyzji z art. 151 § 1 lub 2 albo § 2 k.p.a., i to po

rozpatrzeniu, czy istnieją w ogóle podstawy do uchylenia decyzji dotychczasowej

(ustalającej prawo do emerytury wojskowej i jej wysokości). Zaniechanie przez sądy

powszechne artykułowania w wyrokach potrzeby respektowania ustawowego trybu

postępowania organu emerytalnego po wznowieniu postępowania w sprawach

ponownego ustalania prawa do świadczenia i jego wysokości, godząc zarazem w

zasadę legalizmu, pewności prawa i podważania przez to zasady zaufania

obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, oraz ze względu na

potrzebę respektowania standardów wynikających z zasady demokratycznego

państwa prawnego, ujawniają obszar interesu publicznego, ze względu na który

skarga kasacyjna powinna zostać rozpoznana na rozprawie. W oparciu o art. 151

17

k.p.a. w wyniku wznowionego postępowania może zapaść pięć rodzajów

rozstrzygnięć, przy czym (w przypadku M. D.) decyzja w sprawie kwestionowana z

28 grudnia 2011 r. EWU …/1 mogła zapaść dopiero po uprzednim uchyleniu decyzji

z 17 marca 2010 r. na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Obserwowana praktyka

organów rentowych wskazuje, że nie jest respektowane stosowanie prawa

określającego tryb postępowania organów rentowych w związku ze wznowieniem

postępowania dotyczącego ostatecznych decyzji organów rentowych uprzednio

niezaskarżonych do sądu.

Przytoczone zagadnienie prawne (w wersji dosłownej, w jakiej zostało

sformułowane przez skarżącego) nie mogło być przedmiotem rozważań Sądu

Najwyższego, ponieważ wykraczało poza podstawy skargi. Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach podstaw; w granicach zaskarżenia bierze

z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

Oznacza to związanie Sądu Najwyższego powołanymi w ramach podstaw skargi

kasacyjnej zarzutami naruszenia prawa materialnego i procesowego. Skarżący

zarzucił (w ramach podstaw kasacyjnych) naruszenie jedynie art. 64 ust. 2 w

związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 316 § 1 k.p.c. Z żadnego z tych

przepisów prawa materialnego (art. 64 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji

RP) lub procesowego (art. 316 § 1 k.p.c.) nie wynikają sformułowane w treści

zagadnienia prawnego wątpliwości interpretacyjne.

Skarga kasacyjna okazała się natomiast oczywiście uzasadniona ze względu

na nieuwzględnienie przez Sąd Apelacyjny decyzji o przyznaniu odwołującemu się

dodatku specjalnego za długoletnią służbę wojskową – za 25 lat służby, która

powinna być uwzględniona przy ustalaniu wysokości emerytury wojskowej.

Pozwalało to na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym ze

skutkiem korzystnym dla skarżącego (uchyleniem zaskarżonego wyroku zgodnie z

jego wnioskiem).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

18