I CSK 517/13

Sygn. akt I CSK 517/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa H. S.

przeciwko P. Spółce z o.o. w likwidacji w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 maja 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 maja 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok (pkt I i III) i w tym zakresie

przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 28 marca 2012 r., Sąd Okręgowy w W. oddalił powództwo

wytoczone przez powoda H. S. przeciwko stronie pozwanej – P. spółce z o.o. z

siedzibą w W. o zapłatę kwoty 60 540 zł z ustawowymi odsetkami z tytułu należnej,

według twierdzeń zawartych w pozwie, wypłaty kwoty zysku za rok 1994.

Wyliczenie dochodzonej sumy pieniężnej odpowiadało liczbie udziałów objętych

przez powoda w pozwanej spółce.

Według poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych, pozwana

spółka powstała w wyniku umowy zawartej 28 września 1988 r. przez jej

udziałowców T. K., S. R. i powoda. Kapitał zakładowy spółki w kwocie 100 000 zł

został podzielony na 100 równych udziałów. Dwaj pierwsi udziałowcy objęli po 33

udziały, natomiast powodowi przypadły 34 udziały. W umowie tej (§ 13)

postanowiono m.in., że do kompetencji zgromadzenia wspólników należy

zatwierdzanie sprawozdań, bilansu i rachunku zysków oraz strat za rok ubiegły, a

także dokonywanie podziału zysków. Zysk pozwanej spółki za rok 1994 zamknął

się kwotą 178 075,78 zł. W odniesieniu do tego roku zgromadzenie jej wspólników

nie podjęło uchwały przewidzianej w § 13 umowy spółki. Uchwałę w przedmiocie

zatwierdzenia sprawozdania, bilansu i rachunku zysków oraz strat za 1994 r. podjął

natomiast 28 września 1995 r. zarząd pozwanej spółki w osobach T. K. i S. R.

Powód wypłaty z tytułu zysku za rok 1994 nie otrzymał.

Mając na względzie taką podstawę faktyczną, Sąd pierwszej instancji

uznał, że powództwo jest przedwczesne, gdyż powodowi nie przysługuje

wymagalna wierzytelność wobec pozwanej spółki z tytułu wypracowanego

zysku w 1994 r. Sąd ten wskazał na mający zastosowanie w sprawie art. 191 § 1

k.h., zgodnie z którym, wspólnicy mają prawo do czystego zysku, wynikającego

z rocznego bilansu, jeżeli umowa spółki nie wyłącza tego zysku od podziału.

W myśl zaś § 13 umowy spółki, uprawnienie do podjęcia uchwały

o zatwierdzaniu sprawozdania, bilansu i rachunku zysków oraz strat za 1994 r.

przysługiwało zgromadzeniu wspólników. Uchwała zarządu w tym zakresie była

więc bezskuteczna, skoro podjął ją organ nieuprawniony. Zgromadzenie

3

wspólników nie podjęło też uchwały o podziale zysku za wskazany rok.

Wyrokiem z 8 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację powoda i

wymieniony wyrok Sądu pierwszej instancji zmienił w ten sposób, że zasądził od

strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 60 540 zł z ustawowymi odsetkami od 1

kwietnia 2004 r., natomiast dalej idące powództwo - w zakresie żądania odsetek -

oddalił.

Sąd Apelacyjny podzielając w pełni ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd

Okręgowy, dokonał odmiennej oceny prawnej żądania objętego powództwem.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, zarzut apelacyjny zgłoszony przez powoda, że doszło

do naruszenia art. 191 k.h., okazał się trafny. Umowa spółki wszak nie wyłączała

podziału zysku, a jedynie, na podstawie art. 191 § 2 k.h., przekazywała

zgromadzeniu wspólników uprawnienie co do podjęcia uchwały o podziale zysku.

Tego rodzaju postanowienie nie ograniczało prawa wspólników do udziału w zysku,

a jedynie stanowiło upoważnienie zgromadzenia wspólników do ewentualnego

odmiennego niż wynikałoby to z art. 191 § 3 k.h. podziału zysku. Zgodnie zaś z art.

191 § 1 k.h., wspólnicy z chwilą zatwierdzenia bilansu pozwanej spółki uzyskali

wobec niej roszczenie o wypłatę czystego zysku. Zatwierdzenie to nastąpiło mocą

uchwały zarządu z 28 września 1995 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w związku

z niepodjęciem przewidzianej w art. 223 § 2 pkt 2 k.h. uchwały o podziale czystego

zysku można mówić o bezprawnym działaniu pozwanej spółki.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego strona pozwana

zarzuciła, że orzeczenie to zapadło z naruszeniem prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), to jest art. 191 § 1 k.h. przez niewłaściwe zastosowanie oraz

art. 191 § 2 k.h. przez jego błędną wykładnię.

Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania ewentualnie

o jego zmianę przez oddalenie powództwa w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

W okresie obowiązywania kodeksu handlowego z 1934 r., a przepisy tego

4

właśnie kodeksu mają w sprawie zastosowanie, uchwała zgromadzenia wspólników

o podziale zysku mogła zapaść tylko wówczas, gdy umowa spółki przyznawała

wyraźną kompetencję temu organowi w zakresie dysponowania zyskiem.

Jeżeli umowa nie przewidywała takiej kompetencji, czysty zysk wynikający

z rocznego bilansu podlegał podziałowi pomiędzy wspólników według reguł

określonych w umowie spółki, a w ich braku proporcjonalnie do udziałów (art. 191

§ 3 k.h.). Umowa spółki mogła także pozostawiać w sposób ogólny uchwale

zgromadzenia wspólników rozporządzanie czystym zyskiem (art. 191 § 1 i 2 k.h.).

Z podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku wynika, że, mimo umownego

postanowienia, do podjęcia uchwały przez zgromadzenie wspólników nie doszło.

Już ze względu na treść umowy spółki nie można przyjąć, że powstało

roszczenie powoda o wypłatę stosownej kwoty zysku. Należy też podzielić pogląd

skarżącej, że z prawem do udziału w zysku ściśle wiąże się wstępne

zagadnienie sporządzenia przez zarząd, a następnie zatwierdzenie przez

zgromadzenie wspólników, sprawozdania, bilansu spółki oraz rachunku strat

i zysków za poprzedni rok działalności (art. 221 pkt 1 k.h.). Powyższa prerogatywa

zgromadzenia wspólników nie mogła być scedowana na inny organ spółki.

Zgodnie zaś z art. 191 § 1 k.h., do powstania roszczenia wspólnika o wypłatę

dywidendy konieczne było, aby sprawozdanie finansowe spółki za ostatni rok

obrotowy wykazało zysk oraz podjęcie uchwały zgromadzenia wspólników

o przeznaczeniu zysku do wypłaty wspólnikom. Takiej uchwały w realiach

faktycznych sprawy nie było i wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego jej braku nie

mogła zastąpić uchwała zarządu strony pozwanej. W tym zakresie trafne zatem

było zapatrywanie Sądu pierwszej instancji.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39815

§ 1 k.p.c.

oraz art. 108 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.).