II PK 242/13

Sygn. akt II PK 242/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Politechniki w W.

przeciwko A. P.

z udziałem Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 maja 2014 r.,

skargi kasacyjnej Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w W.,

z dnia 14 marca 2013 r.

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2012 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. w sprawie z powództwa Politechniki w W.

przeciwko A. P. o zapłatę zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej

kwotę 10.000 zł oddalając dalej idące powództwo. Sąd Rejonowy ustalił, że

2

pozwany A. P. na drodze sądowej domagał się przywrócenia go do pracy w

Politechnice, wskazując na wadliwe wypowiedzenie mu umowy o pracę.

Wyrokiem z 28 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w W. oddalił powództwo o przywrócenie do pracy i zasądził od

Politechniki na rzecz A. P. kwotę 4.773,60 zł brutto z ustawowymi odsetkami od 1

września 2004 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania w związku z

nieprawidłowym rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem. Wyrokowi

nadany został rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 1.591,20 zł brutto.

Po rozpoznaniu apelacji uczestnika postępowania Sąd Okręgowy w W.

wyrokiem z 26 kwietnia 2007 r. zmienił wyrok z 28 kwietnia 2006 r. w ten sposób,

że przywrócił A. P. do pracy w Politechnice na poprzednich warunkach. W

uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że w stosunku do tego pracownika

naruszony został art. 32 ust. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych.

W dniu 31 maja 2007 r. Prezes Ogólnopolskiego Akademickiego Związku

Zawodowego wystąpił do Rektora Politechniki o zrealizowanie ciążącego na uczelni

zobowiązania do wypłacenia A. P. wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez

pracy. Wskazał, że dotychczas uczelnia tego obowiązku nie zrealizowała, pomimo

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W. z 26 kwietnia 2007 r., sygn. …

676/06, przywracającego pracownika do pracy i pomimo podjęcia przez niego pracy.

Pismem z 1 czerwca 2007 r., skierowanym do Rektora Politechniki, A. P.

wskazał, że w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z 26

kwietnia 2007 r., sygn. … 676/06, przywracającym go do pracy i podjęciem

zatrudnienia wzywa do naliczenia i wypłaty wynagrodzenia za cały czas

pozostawania bez pracy, w terminie 3 dni. Powołując się na art. 47 k.p. wskazał, że

przysługuje mu wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy, tj. od marca

2004 r. do 26 kwietnia 2007 r.

Pismem z 9 lipca 2007 r. Dyrektor Działu Spraw Pracowniczych Politechniki

poinformował A. P., że Rektor tej - uczelni wyraził zgodę na wypłacenie mu

wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy, tj. od 1 marca 2004 r. do 26

kwietnia 2007 r. (wyrok Sądu II instancji).

Politechnika wypłaciła A. P. łączną kwotę 48.889,42 zł netto. W styczniu

2007 r. wypłaciła mu kwotę netto 1.591,20 zł, na podstawie wyroku z 28 kwietnia

3

2006 r. W maju 2007 r. wypłaciła kwotę netto 3.079,03 zł, na podstawie wyroku z

26 kwietnia 2007 r. W lipcu 2007 r. wypłaciła dalszą kwotę netto 40.426,18 zł,

tytułem tego samego wyroku. W marcu 2008 r. wypłaciła ponadto kwotę netto

3.793,01 zł tytułem dodatkowego wynagrodzenia rocznego.

Politechnika wniosła w dniu 13 sierpnia 2007 r. skargę kasacyjną od wyroku

z 26 kwietnia 2007 r. Zarzucała w niej m.in., że nie doszło do naruszenia przez nią

art. 32 ust. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Odpis skargi

kasacyjnej doręczono A. P. w dniu 4 września 2007 r. Postanowieniem z 27 lutego

2008 r. Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania. Wyrokiem z 9

maja 2008 r. (sygn. II PK 316/07) Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i

przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że

Sąd Okręgowy nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie istnienia jednostki

organizacyjnej związku zawodowego, w której A. P. miał pełnić funkcję skarbnika,

mimo zgłoszenia przez pracodawcę zarzutów w tym zakresie. Sąd Okręgowy nie

odniósł się również do zarzutu apelacyjnego dotyczącego tej kwestii. W związku z

tym zdaniem Sądu Najwyższego naruszono art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych, gdyż przepis ten został zastosowany do stanu faktycznego

niedostatecznie wyjaśnionego co do bytu prawnego tej organizacji związkowej,

członkostwo pracownika w zarządzie której zostało uznane za okoliczność

uzasadniającą szczególną jego ochronę przed rozwiązaniem stosunku pracy. Na

rozprawie apelacyjnej w dniu 9 października 2008 r. Politechnika wniosła o zwrot

wypłaconej A. P. kwoty 48.889,42 zł. Wyrokiem z 15 stycznia 2009 r. (sygn. …

289/08) Sąd Okręgowy w W. zmienił zaskarżony wyrok z 28 kwietnia 2006 r. w ten

sposób, że powództwo w całości oddalił. Ponadto w punkcie IV sentencji orzekł

zwrot przez A. P. na rzecz Politechniki kwoty 48.889,42 zł netto.

W dniu 29 kwietnia 2009 r. uczestnik postępowania Ogólnopolski

Akademicki Związek Zawodowy wniósł skargę kasacyjną od wyroku z 15 stycznia

2009 r.

Postanowieniem z 25 lutego 2010 r. Sąd Najwyższy przyjął skargę

kasacyjną do rozpoznania. Wyrokiem z 6 maja 2010 r. (sygn. II PK 344/09) Sąd

Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w zakresie punktu IV (tj. obowiązku zwrotu

4

wypłaconego świadczenia w kwocie 48.889,42 zł) i przekazał sprawę Sądowi

Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania. W pozostałej części skargę

kasacyjną oddalił. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek, o jakim mowa w art. 415

k.p.c., powinien być zgłoszony w skardze kasacyjnej, a nie dopiero w trakcie

ponownego postępowania apelacyjnego.

Na rozprawie apelacyjnej w dniu 5 sierpnia 2010 r. Politechnika wniosła o

zasądzenie na swoją rzecz od A. P. kwoty 48.889,42 zł, na podstawie art. 338 § 1

k.p.c. w zw. z art. 415 k.p.c.

Postanowieniem z 5 sierpnia 2010 r. (sygn. … 174/10) Sąd Okręgowy w W.

odrzucił wnioski Politechniki z 9 października 2008 r. oraz 5 sierpnia 2010 r.,

wskazując, że wnioski restytucyjne są niedopuszczalne, gdyż zgłoszono je już po

zakończeniu postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej, a zatem

po terminie na ich zgłoszenie. Sąd Okręgowy wskazał, że w tej sytuacji zwrotu

spełnionego świadczenia Politechnika może dochodzić w odrębnym procesie.

Pismem z 14 grudnia 2010 r. Politechnika wezwała A. P. do zapłaty kwoty

48.889,42 zł z tytułu zwrotu nienależnego świadczenia, wypłaconego na mocy

prawomocnego orzeczenia sądowego, które zostało następnie uchylone. Wskazała,

że zapłata ma nastąpić w terminie 7 dni.

Pozwany A. P. przeznaczał środki uzyskane od pracodawcy tytułem

odszkodowania, a następnie wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy na

pokrycie bieżących wydatków. Od chwili zgłoszenia powództwa o przywrócenie do

pracy do wydania wyroku z 26 kwietnia 2007 r. pozostawał bez pracy, otrzymywał

zasiłek w kwocie 600 zł miesięcznie. Po przywróceniu go do pracy otrzymywał

wynagrodzenie w kwocie 1.100 zł netto miesięcznie. Otrzymane od strony

powodowej środki przeznaczał m.in. na ogrzewanie, utrzymanie domu, opłaty za

media, opłaty za użytkowanie wieczyste nieruchomości, podatek od nieruchomości,

opłaty za telefon i internet, koszty utrzymania samochodu, ponadto na pokrycie

bieżących wydatków na żywność, prasę, używki, środki czystości, obuwie i ubranie.

Środki powyższe wydatkował ponadto na spłatę pożyczki zaciągniętej na cele

mieszkaniowe z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, a ponadto

przekazał w 2007 r. darowiznę w kwocie 4.500 zł na rzecz Fundacji badań nad

prawem. Pozwany pozostawał w nieformalnym związku z E. W., której córka A. w

5

tym okresie była uczennicą. Pozwany wspierał je finansowo. Gdy E. W. brakowało

pieniędzy, płacił za jej zakupy, np. w aptece. Pozwany kupował dla córki E. W.

przybory potrzebne przy rozwijaniu jej zdolności artystycznych - farby, pędzle.

Rocznie były to wydatki rzędu ok. 400 zł. Córka E. W. ma problemy z

przebywaniem w skupiskach ludzkich, musiała uczestniczyć w indywidualnym

nauczaniu, do czego był jej potrzebny komputer. Z uwagi na to, że jej poprzedni

komputer sprawiał problemy, działał bardzo powoli, pozwany zakupił w

październiku 2007 r. dla A. W. na urodziny nowy komputer, o wartości ok. 550 zł.

Pozwany pomagał im również przy organizowaniu dojazdów do lekarzy, do

psychologa, na wakacje, na zakupy, na grzyby - zawoził je wtedy samochodem,

ponosząc związane z tym koszty. Pozwany ponadto często wyjeżdżał w celach

rekreacyjnych ze znajomymi – E. W. i K. M. - do domku letniskowego w górach.

Wyjazdy takie miały miejsce co tydzień, były to zazwyczaj wyjazdy weekendowe.

W ciągu roku przypadało ok. 20 takich wyjazdów. Pozwany ponosił koszty

związane z dojazdem (koszty paliwa), a także kosztów zakupów żywnościowych.

Jednorazowy wyjazd wiązał się z wydatkami rzędu ok. 200 zł. Pozwany wyjeżdżał

ponadto za granicę, był na wczasach na Krymie. Pozwany w 2008 r. wpłacił

komornikowi w sprawie egzekucyjnej o sygn. Km …/04, kwotę 378,08 zł. Wydatki

pozwanego na bieżące utrzymanie oraz na inne cele w 2007 r. wyniosły ok. 27.000

zł, zaś w 2008 r. ok. 38.000 zł. W czerwcu 2009 r. pozwany podarował J. B. i M.

W.-B. kwotę 1.000 zł jako prezent ślubny.

Na podstawie tych ustaleń które Sąd Okręgowy przyjął za własne Sąd

Rejonowy uznał częściową zasadność powództwa strony powodowej dotyczącego

zwrotu wypłaconego pozwanemu wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy

w kwocie 48.889,42 zł przewidzianej w przepisie art. 47 k.p. na podstawie przepisu

art. 405 k.c. Przesłanką wypłaty pozwanemu wynagrodzenia było prawomocne

rozstrzygnięcie Sądu przywracające pozwanego do pracy u strony pozwanej. Wraz

z upadkiem tego orzeczenia odpadła podstawa prawna jego spełnienia. Zachodził

więc jeden z przypadków nienależności świadczenia opisany w przepisie art. 410 §

2 k.c. Strona powodowa miała obowiązek bezzwłocznie wypłacić pozwanemu

świadczenie określone w przepisie art. 47 k.p. co uczyniła na wezwanie pozwanego.

Natomiast pozwany zgodnie z przepisem art. 409 k.c. powinien liczyć się z

6

obowiązkiem zwrotu otrzymanych pieniędzy od chwili wydania przez Sąd drugiej

instancji wyroku z dnia 15 stycznia 2009 r. wskazującego expressis verbis na

obowiązek zwrotu wynagrodzenia jak też prawomocnie oddalającego powództwo o

przywrócenie do pracy oraz o odszkodowanie. Jednocześnie sam fakt wniesienia

kasacji nie dawał takich podstaw. Dotyczyło to również daty wyroku z dnia 9 maja

2008 r. przez Sąd Najwyższy. Nie zmieniło przy tym sytuacji prawnej pozwanego

późniejsze orzeczenie Sądu Najwyższego dotyczące wskazania drogi prawnej

odzyskania wypłaconej kwoty. Odnosząc się do kwestii wysokości kwoty

podlegającej zwrotowi co do której pozwany winien liczyć się z obowiązkiem jej

zwrotu Sąd Rejonowy uznał, że pozwany wydał kwotę 34.500 zł i według stanu na

miesiąc styczeń 2009 r. powinien dysponować kwotą około 10.000 zł z kwoty

otrzymanej od strony powodowej. W zakresie tej kwoty musiał się już liczyć z

obowiązkiem zwrotu. Zatem wyzbycie się jej w późniejszym okresie nie zwalniało

go z obowiązku zwrócenia jako nienależnego świadczenia. Z uwagi na powyższe

Sąd Rejonowy orzekł o zasądzeniu tej kwoty.

Od powyższego wyroku apelację wniosła strona powodowa. Zaskarżonemu

orzeczeniu zarzucała zarówno naruszenie przepisów proceduralnych jak i

materialnych jak następuje: art. 233 § 1 k.p.c., 409 k.c. W związku z tym wniosła o

zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda

kwoty 48.889,42 zł ewentualnie jego uchylenie z przekazaniem sprawy do

ponownego rozpoznania. Poddawała w wątpliwość wydatki pozwanego, które

budzą sprzeciw. Natomiast pozwany musiał sobie zdawać sprawę, że pobrane

przez niego świadczenie będzie podlegało obowiązkowi zwrotu.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego złożył również pozwany A. P.

któremu zarzucał naruszenie prawa materialnego a to przepisu art. 47 k.p., 410 § 2

k.c., 409 k.c. Wskazując na te zarzuty wniósł o jego zmianę poprzez oddalenie

powództwa. Twierdził, że w żądanej przez powoda kwocie 48.889 zł znajduje się

dodatkowe wynagrodzenie roczne, które nie może stanowić wynagrodzenia za

czas pozostawania bez pracy, które strona powodowa naliczyła dobrowolnie i

odrębnie od tego wynagrodzenia. Dlatego powództwo powoda co do tej kwoty

winno być oddalone. Natomiast kwestię liczenia się z obowiązkiem zwrotu należy

odnieść do prawomocności wyroku orzeczenia.

7

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z

dnia 14 marca 2013 r. oddalił apelacje. Sąd stwierdził, że zarzuty i argumenty obu

apelacji nie uzasadniają uznania, że orzeczenie Sądu Rejonowego, którym

zasądzono od pozwanego A. P. na rzecz strony powodowej Politechniki w W.

kwotę 10.000 zł jest wadliwe i narusza przepisy prawa co uzasadniałoby apelację.

W ocenie Sądu dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena zebranego w

sprawie materiału dowodowego w pełni odpowiada wymogom zawartym w tym

przepisie. Sąd Okręgowy podzielił pogląd jak i argumenty zawarte w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku co do obowiązku zwrotu przez pozwanego świadczenia

wypłaconego jemu przez stronę powodową jak i zakresu zwrotu kwoty

wypłaconych pieniędzy. Przesłanką wypłaty pozwanemu wynagrodzenia było

bowiem prawomocne rozstrzygnięcie Sądu przywracające pozwanego do pracy u

strony pozwanej. Wraz z upadkiem tego rozstrzygnięcia upadła też podstawa

prawna jego spełnienia. Zachodził więc jak słusznie przyjął Sąd Rejonowy

przypadek nienależnego świadczenia opisany w przepisie art. 410 § 2 k.c.

Natomiast pozwany powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu otrzymanych

pieniędzy określonym w przepisie art. 409 k.c. od chwili wydania przez Sąd drugiej

instancji wyroku z dnia 15 stycznia 2009 r. wskazującego na obowiązek zwrotu

wynagrodzenia. Odnosząc się do kwestii wysokości kwoty podlegającej zwrotowi to

skoro pozwany do tego czasu wydał kwotę 34.500 zł to powinien dysponować

jeszcze kwotę 10.000 zł, którą zobowiązany jest zwrócić stronie pozwanej.

Jednocześnie wbrew temu co twierdził pozwany dodatkowe wynagrodzenie roczne

zawarte w żądanej przez stronę powodową kwocie stanowiło wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy w rozumieniu przepisu art. 47 k.p. Nie mogło ono

więc być wyodrębnione z tego wynagrodzenia jako nie podlegające zwrotowi.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy z mocy przepisu art. 385 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

Skargą kasacyjną uczestnika postępowania Ogólnopolskiego Akademickiego

Związku Zawodowego zaskarżono wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 14 marca

2013 r. w pkt I w części oddalającej apelację pozwanego. Uczestnik postępowania

wniósł o jego uchylenie w tym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi drugiej instancji oraz o orzeczenie o kosztach postępowania

8

kasacyjnego według norm przepisanych. Uczestnik zarzucił naruszenie przepisów

prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 47 k.p. oraz niewłaściwe

zastosowanie art. 410 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. polegające na przyjęciu, że

wypłacone pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy,

wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, jest świadczeniem nienależnym w

przypadku uchylenia prawomocnego wyroku przywracającego do pracy i po

ponownym rozpoznaniu sprawy prawomocnym oddaleniu powództwa o

przywrócenie do pracy; błędną wykładnię art. 47 k.p. polegającą na przyjęciu, że w

pojęciu wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy mieści się dodatkowe

wynagrodzenie roczne; niezastosowanie art. 297 k.p. w związku z rozporządzeniem

Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu

ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia

stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków

wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w

Kodeksie pracy, a także § 6 pkt 8 rozporządzenia MPiOS z dnia 8 stycznia 1997 r.

w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i

wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop.

W uzasadnieniu skargi skarżący kwestionuje stanowisko sądów w niniejszej

sprawie, które przyjęły, że „wraz z upadkiem” prawomocnego rozstrzygnięcia Sądu

przywracającego pracownika do pracy „upadła” podstawa prawna spełnienia

świadczenia w postaci wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Skarżący

stoi na stanowisku, że na gruncie art. 47 k.p. warunkiem przysługiwania

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy jest podjęcie przez pracownika

pracy w wyniku przywrócenia do pracy. Przepis akcent kładzie na element „podjął

pracę”, a podjęcie pracy pozostawia w funkcjonalnym związku z wynikiem sprawy

jakim jest prawomocne przywrócenie do pracy. Następcze uchylenie w

postępowaniu kasacyjnym orzeczenia przywracającego do pracy nie odmieni

zaszłych zdarzeń, w tym zdarzenia, że w istocie nastąpiło podjęcie pracy w wyniku

przywrócenia. Restytucja stosunku pracy niewątpliwie nastąpiła, ale nie zachodzi

prosta odwracalność skutków „upadku” prawomocnego orzeczenia. Zaistnienie

takiej sytuacji „upadku” orzeczenia przywracającego do pracy nie uprawnia do

zakwalifikowania wypłacanego pracownikowi do tego momentu wynagrodzenie za

9

pracę jako świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 410 k.c., pomimo że

świadczenie pracy było wprost wynikiem przywrócenia do pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego

okazała się nieuzasadniona. W niniejszej sprawie nie jest uzasadniony zarzut w

postaci naruszenia przez Sąd drugiej instancji przepisów prawa materialnego przez

błędną wykładnię art. 47 k.p. oraz niewłaściwe zastosowanie art. 410 § 2 k.c. w

związku z art. 300 k.p. polegające na przyjęciu, że wypłacone pracownikowi, który

podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy, jest świadczeniem nienależnym.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na funkcję postępowania

restytucyjnego. Nie ulega wątpliwości, że jego wprowadzenie do kodeksu

postępowania cywilnego z 1930 r. służyło jedynie ustanowieniu specjalnego trybu

dochodzenia roszczeń zmierzających do odwrócenia wyniku sprawy zakończonej

niezgodnym z prawem i następnie uchylonym lub zmienionym wyrokiem, mającego

ułatwić pozwanemu osiągnięcie tego celu, przez możliwość odzyskania

spełnionego świadczenia w tym samym procesie. Świadczyła o tym wyraźnie

fakultatywność wydania orzeczenia restytucyjnego. Wprowadzenie obligatoryjności

orzekania o zwrocie świadczenia przez obowiązujący kodeks postępowania

cywilnego nie zmieniło tego założenia, służy ona bowiem jedynie wzmocnieniu

procesowego uprawnienia strony do rozpoznania żądania restytucyjnego w

uproszczony sposób. W ocenie Sądu Najwyższego nie jest możliwa obrona

stanowiska, że roszczenie restytucyjne ma różny charakter i opiera się na różnych

podstawach materialnoprawnych w zależności od tego, czy zostało zgłoszone na

podstawie art. 338 k.p.c. oraz art. 415 k.p.c., czy też jest dochodzone w osobnym

procesie. Twierdzenie o materialnoprawnym charakterze art. 415 w związku z

art. 39815

§ 1 k.p.c. i innych przepisów restytucyjnych, w tym również art. 338 k.p.c.,

nie jest uzasadnione. Sąd drugiej instancji stosując przy ponownym rozpoznaniu

sprawy art. 39815

§ 1 in fine k.p.c. - będąc związany wnioskiem restytucyjnym i

stosując do jego rozpoznania przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie

10

zachodzi niezgodność art. 39815

§ 1 zdanie drugie k.p.c. z zasadą

dwuinstancyjności postępowania sądowego, wyrażoną w art. 176 ust. 1 Konstytucji

RP, gdyż rozstrzygnięcie przez sąd drugiej instancji w przedmiocie wniosku

restytucyjnego jest zawsze rezultatem kontroli instancyjnej sprawowanej przez ten

sąd i jego kierunek, tj. odwrócenie ról powoda i pozwanego w postępowaniu

restytucyjnym, zależy bezpośrednio od treści wyroku kończącego sprawę przed

sądem drugiej instancji. Nie ma też wątpliwości, że prowadzona przez sąd

rozprawa, po której zapada orzeczenie o restytucji, stanowi kontynuację rozprawy

rozpoczętej przed sądem pierwszej instancji (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., II PZ 3/10, niepubl.).

W postępowaniu apelacyjnym opartym na modelu apelacji pełnej odbywa się

ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy w granicach wyznaczonych apelacją.

Apelacja pełna cum beneficio novorum polega na tym, że sąd drugiej instancji

rozpatruje sprawę ponownie, w sposób w zasadzie nieograniczony jeszcze raz

badając sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej instancji. Tym samym

postępowanie apelacyjne, choć odwoławcze, ma charakter rozpoznawczy

(merytoryczny), a z punktu widzenia metodologicznego stanowi dalszy ciąg

postępowania przeprowadzonego w pierwszej instancji. Przez spełnianie

zasadniczo nieograniczonych funkcji rozpoznawczych spełnia się też kontrolny cel

postępowania apelacyjnego, tj. naprawienie wszystkich błędów sądu pierwszej

instancji, a ewentualnie także błędów stron. W każdej więc sytuacji podłożem

wyroku sądu apelacyjnego - podobnie jak sądu pierwszej instancji - są dokonane

przezeń ustalenia faktyczne, czego nie zmienia możliwość posłużenia się przez sąd

odwoławczy dorobkiem sądu pierwszej instancji i uznania jego ustaleń za własne

(zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia

2008 r., zasadna prawna, III CZP 49/07, OSNC 2008 nr 6, poz. 55). Wobec tego nie

można odmówić racji twierdzeniu, że możliwość orzekania o restytucji przez sąd

drugiej instancji narusza zasadę instancyjności w stopniu nie większym niż w

sytuacji, gdy sąd ten uwzględniając apelację zmienia zaskarżony wyrok po

przeprowadzeniu postępowania dowodowego. Należy także mieć na względzie, że

możliwość złożenia wniosku restytucyjnego w postępowaniu apelacyjnym jest

dodatkowym przywilejem strony i zawsze wynikiem jej wyboru uproszczonej formy

11

zwrotu spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, strona, która chce aby

roszczenie restytucyjne było rozpoznane w pełnym postępowaniu, może go

dochodzić w osobnym procesie. W konsekwencji przepisy Kodeksu postępowania

cywilnego, które dotyczą roszczenia restytucyjnego, są wyłącznie przepisami o

charakterze proceduralnym i ustanawiają tylko uproszczony tryb dochodzenia tego

roszczenia, a jego podstawę materialnoprawną stanowią przepisy Kodeksu

cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu (nienależnym świadczeniu). Zatem

wniosek restytucyjny jest równoważny powództwu o zwrot nienależnego

świadczenia w rozumieniu art. 410 k.c. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11

lipca 2012 r., II PZP 1/12, OSNC 2013/4/43).

Mając powyższe na uwadze, bez znaczenia jest kwestia zasadności zarzutu

skargi kasacyjnej polegającego na błędnej wykładni art. 47 k.p. poprzez przyjęcie,

że w pojęciu wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy mieści się dodatkowe

wynagrodzenie roczne, skoro w sytuacji pozytywnego rozstrzygnięcia przez sąd

drugiej instancji wniosku restytucyjnego o zwrot spełnionego świadczenia

ustalonego w wadliwej wysokości z punktu widzenia przepisów prawa materialnego

(art. 47 k.p. w związku art. 297 k.p. w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania

wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia

stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków

wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w

Kodeksie pracy, a także § 6 pkt 8 rozporządzenia MPiOS z dnia 8 stycznia 1997 r.

w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i

wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop.),

fakt ten nie ma wpływu na obowiązek zwrotu spełnionego świadczenia w myśl

przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 410 k.c.).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, na

podstawie art. 39814

k.p.c.

12