SNO 20/14

Sygn. akt SNO 20/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:

SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

SSN Tomasz Artymiuk

Protokolant Katarzyna Wojnicka

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego w /…/ i

przedstawiciela Krajowej Rady Sądownictwa,

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2014 r.,

sprawy K. Ś.

sędziego Sądu Rejonowego w /…/

w związku z odwołaniami Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego i Krajowej Rady

Sądownictwa

od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego w /…/

z dnia 13 stycznia 2014 r., sygn. akt ASD/…/,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu - Sądowi Dyscyplinarnemu w

/…/.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2014 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Dyscyplinarny w

/…/ : I. uznał obwinioną K. A. Ś. - sędziego Sądu Rejonowego w /…/, za winną

popełnienia przewinienia dyscyplinarnego polegającego na tym, że w dniu 2

grudnia 2009 r. w /…/, pełniąc funkcję sędziego Sądu Rejonowego /…/ i będąc

uprawnioną do wystawienia dokumentu, poświadczyła nieprawdę co do

okoliczności mającej znaczenie prawne w protokole rozprawy w sprawie o

sygnaturze akt II K 268/09, dotyczącej wydania wyroku łącznego w sprawie

skazanego G. W., że w tym dniu, po przeprowadzeniu rozprawy, Sąd wydał wyrok

łączny - pomimo tego, że wyrok ten wówczas nie zapadł, ponieważ sędzia go nie

podpisała oraz nie został ogłoszony, czym dopuściła się uchybienia godności

urzędu sędziowskiego, to jest popełnienia czynu określonego w art. 107 § 1 ustawy

z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z dnia 5

kwietnia 2013 r., poz. 427 - tekst jednolity), i za to przewinienie dyscyplinarne, na

podstawie art. 107 § 1 w związku z art. 109 § 1 pkt 4 tej ustawy, orzekł wobec

obwinionej karę dyscyplinarną przeniesienia na inne miejsce służbowe w okręgu

Sądu Okręgowego w /…/; II. uznał obwinioną K. A. S. za winną popełnienia

przewinień dyscyplinarnych polegających na tym, że w dniu 7 grudnia 2009 r. - jako

sędzia referent w sprawie II K 268/09 nakłaniała protokolantkę K. P. do

umieszczenia w aktach tej sprawy niezgodnego z przebiegiem rozprawy,

przygotowanego przez siebie protokołu z rozprawy w dniu 25 listopada 2009 r. oraz

że w dniu 8 stycznia 2010 r. dopuściła się oczywistej i rażącej obrazy przepisów

prawa, tj. art. 154 k.p.k. w ten sposób, że postanowieniem z dnia 8 stycznia 2010 r.

w sprawie o sygn. II K 268/09 Sądu Rejonowego /…/ dokonała sprostowania

oczywistej omyłki pisarskiej w protokole z ogłoszenia wyroku, poprzez wpisanie w

miejsce „po sporządzeniu wyroku przewodniczący ogłosił go publicznie, podał

ustnie najważniejsze powody wyroku oraz wskazał stronom sposób i termin

odwołania" - „Sąd postanowił wznowić przewód sądowy", dokonując tej czynności

bez wysłuchania protokolanta i w zakresie niestanowiącym oczywistej omyłki

pisarskiej, czym dopuściła się uchybień godności urzędu sędziowskiego, tj.

popełnienia czynów określonych w art. 107 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych i za każde z tych przewinień dyscyplinarnych, na podstawie art. 107

3

§ 1 w związku z art. 109 § 1 pkt 4 tej ustawy, orzekł karę dyscyplinarną

przeniesienia na inne miejsce służbowe w okręgu Sądu Okręgowego w /…/ (pkt II).

Sąd Apelacyjny - Sąd Dyscyplinarny wskazał, że popełnienie przez

obwinioną przewinień dyscyplinarnych, których opis odpowiada ustawowym

znamionom czynu zabronionego zakwalifikowanego jako przestępstwo umyślne

określone w art. 271 § 2 k.k., wynika wprost z prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 12 września 2013 r. i stanowi wyraz lekceważenia przez nią

porządku prawnego. Jednakże, w ocenie Sądu Dyscyplinarnego pierwszej instancji,

obwiniona nie utraciła przez to kwalifikacji do sprawowania urzędu sędziego.

Podnosząc z jednej strony, że popełnionymi przewinieniami dyscyplinarnymi

obwiniona wyrządziła znaczną szkodę sądowi oraz wymiarowi sprawiedliwości,

godząc w jego powagę i dobre imię pracowników, a z drugiej - wskazując na

niezbyt wysoki ładunek społecznej szkodliwości tych przewinień z uwagi na

wydanie w ostateczności wyroku łącznego, tyle że ze zwłoką, trudną sytuację

życiową obwinionej spowodowaną nieuleczalną chorobą ojca, wyrażenie przez nią

skruchy i żalu, dotychczasową niekaralność dyscyplinarną i dotychczasową dobrą

opinię, Sąd Dyscyplinarny pierwszej instancji stanął na stanowisku, że orzeczenie

wobec obwinionej kary złożenia z urzędu byłoby zbyt daleko idące. W ocenie tego

Sądu, biorąc pod uwagę, że obwiniona jest stosunkowo młodym człowiekiem,

należy jej dać szansę wykazania, iż był to jedynie niechlubny incydent w jej

dotychczasowej służbie sędziowskiej. Temu zaś celowi służyć będzie najlepiej -

dolegliwa ze względu na skutki jej wymierzenia, ale współmierna do popełnionych

przez obwinioną poważnych przewinień dyscyplinarnych - kara przeniesienia na

inne miejsce służbowe, wymierzana za najcięższe kategorie przewinień

służbowych, nie wymagających jednak całkowitej eliminacji z pełnienia służby.

Odwołania od powyższego wyroku wnieśli zastępca rzecznika

dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Okręgowego w /…/ oraz Krajowa Rada

Sądownictwa.

Zastępca rzecznika dyscyplinarnego zaskarżył wyrok na niekorzyść

obwinionej w całości i zarzucając: 1) obrazę przepisów postępowania mającą

wpływ na treść orzeczenia, tj. 392 § 1 k.p.k., polegającą na zaniechaniu ujawnienia

na rozprawie w dniu 13 stycznia 2013 r. akt postępowania dyscyplinarnego

4

zastępcy rzecznika dyscyplinarnego, sygn. K-…./2010, pomimo prowadzenia

postępowania od początku w nowym składzie oraz 2) błąd w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawy orzeczenia mający wpływ na treść

zaskarżonego wyroku, polegający na ustaleniu, że obwiniona cieszy się dobrą

opinią a czyny jakich się dopuściła stanowią jedynie niechlubny incydent w jej

dotychczasowej służbie sędziowskiej, podczas gdy prawidłowo oceniony materiał

dowodowy z wykorzystaniem akt postępowania dyscyplinarnego zastępcy

rzecznika dyscyplinarnego prowadzi do całkowicie odmiennych wniosków, wniósł o

jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Dyscyplinarnemu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał, że ocena co do posiadania

przez obwinioną dobrej opinii oraz incydentalnego charakteru popełnionych przez

nią czynów została przez Sąd Dyscyplinarny pierwszej instancji oparta wybiórczo

na znajdujących się w aktach osobowych ocenach i opiniach związanych z pracą

obwinionej jako asesora i stosunkowo odległych od czasu popełnienia przypisanych

jej czynów, z pominięciem zawartych w tych aktach licznych zarządzeń

nadzorczych, świadczących o potrzebie objęcia prowadzonych przez obwinioną

spraw szczególnym nadzorem oraz wytyku administracyjnego udzielonego jej w

trybie art. 37 § 4 u.s.p. przez prezesa Sądu Rejonowego /…/, a nadto bez

uwzględnienia materiałów znajdujących się we wskazanych wyżej aktach

postępowania dyscyplinarnego, co doprowadziło do błędnych ustaleń co do opinii

służbowej o obwinionej i okoliczności towarzyszących popełnieniu przez nią czynów

w dniach 7 grudnia 2009 r. oraz 8 stycznia 2010 r.

Krajowa Rada Sądownictwa zaskarżyła wyrok na niekorzyść obwinionej w

części dotyczącej orzeczenia o karze i zarzucając, na podstawie art. 438 pkt 4

k.p.k. w związku z art. 128 ustawy - Prawo o ustroju sadów powszechnych, rażącą

niewspółmierność wymierzonej obwinionej kary dyscyplinarnej przeniesienia na

inne miejsce służbowe - za każde z trzech przewinień, nieodzwierciedlającej

stopnia społecznej szkodliwości i niespełniającej w związku z tym celów, jakie ma

osiągnąć, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie wobec

obwinionej kary dyscyplinarnej złożenia z urzędu, określonej w art. 109 § 1 pkt 5 tej

ustawy.

5

W uzasadnieniu odwołania - z powołaniem się na Zbiór Zasad Etyki

Zawodowej Sędziów - podniesiono, że przypisane obwinionej delikty prowadzą do

jednoznacznego stanowiska, iż utraciła ona atrybut nieskazitelności charakteru, a

tym samym nie może w dalszym ciągu pełnić służby. Swoim zachowaniem

obwiniona sprzeniewierzyła się bowiem obowiązkom wynikającym z roty

ślubowania, jakie złożyła obejmując urząd, to jest, między innymi, obowiązkowi

stania na straży prawa, a w postępowaniu kierowania się zasadami godności i

uczciwości. W ocenie skarżącej, okoliczności wskazane przez Sąd Dyscyplinarny

pierwszej instancji nie mogą być uznane za decydujące i przesądzające o wyborze

kary. Młody wiek, dotychczasowa niekaralność oraz sytuacja życiowa obwinionej

nie uzasadniają orzeczenia kary łagodniejszej niż złożenie sędziego z urzędu.

Podstawowym przymiotem każdego sędziego jest bowiem nieskazitelność

charakteru, którą obwiniona utraciła popełniając przewinienia dyscyplinarne z winy

umyślnej oraz wyrządzając nimi znaczną szkodę sądowi i wymiarowi

sprawiedliwości, godząc w jego powagę i dobre imię pracowników. W ocenie

Krajowej Rady Sądownictwa, wnioskowana kara dyscyplinarna będzie adekwatna

do stopnia społecznej szkodliwości popełnionych czynów i uczyni zadość potrzebie

ochrony powagi urzędu sędziowskiego oraz uwzględni zaufanie uczestników

procesów i obywateli do sporządzanych dokumentów sądowych.

Na rozprawie w dniu 26 maja 2014 r. Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny, w

uwzględnieniu wniosku przedstawiciela Krajowej Rady Sądownictwa, na podstawie

art. 452 § 2 k.p.k. ujawnił i zaliczył w poczet materiału dowodowego opinie

służbowe o obwinionej zawarte na k. 101-103 akt zastępcy rzecznika

dyscyplinarnego, sygn. K-…./2010 oraz z urzędu - w oparciu o art. 167 w związku z

art. 452 § 2 k.p.k. - dowody wskazane we wniosku zastępcy rzecznika

dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania jako dowody do ujawnienia na

rozprawie.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje.

Nie budzi wątpliwości, że przypisane obwinionej trzy przewinienia

dyscyplinarne, przez popełnienie których uchybiła ona godności sprawowanego

urzędu sędziego, stanowią jednocześnie przestępstwa umyślne stypizowane w art.

271 § 2 k.k. oraz art. 13 § 1 w związku z art. 271 § 2 k.k. W orzecznictwie Sądu

6

Najwyższego - Sądu Dyscyplinarnego prezentowany jest pogląd, że popełnienie

przez sędziego przewinienia dyscyplinarnego, którego opis odpowiada ustawowym

znamionom czynu zabronionego stypizowanego jako przestępstwo umyślne,

stanowi wyraz tak rażącego lekceważenia porządku prawnego, że z reguły

powoduje utratę kwalifikacji do sprawowania urzędu sędziego, niezależnie od

oceny jego wcześniejszej służby, a więc za takie przewinienie dyscyplinarne karą

odpowiednią powinno być, z reguły, złożenie sędziego z urzędu. Podkreśla się, że

szczególnie wielki uszczerbek dla dobra służby i interesu wymiaru sprawiedliwości

powstaje wówczas, gdy naganne zachowanie się sędziego staje się przedmiotem

zarzutu aktu oskarżenia wytoczonego przeciwko sędziemu i zostaje przez sąd

powszechny uznane za przestępstwo o charakterze umyślnym. Ta jedna

okoliczność obciążająca może nawet zniwelować znaczenie wszystkich

okoliczności łagodzących i niejako samoistnie zdecydować o zasadności

wymierzenia najsurowszej kary dyscyplinarnej, to jest kary złożenia z urzędu. Nie

powinien bowiem wymierzać sprawiedliwości sędzia, który sam dopuszcza się

czynu, którego opis odpowiada znamionom przestępstwa umyślnego (por. wyroki: z

dnia 27 sierpnia 2007 r., SNO 47/07, OSNKW 2007 nr 11, poz. 17; z dnia 21

października 2008 r., SNO 78/08, LEX nr 1288994; z dnia 31 stycznia 2013 r., SNO

56/12, LEX nr 1418815 i powołane w nich orzeczenia).

Sąd Dyscyplinarny pierwszej instancji uznał, że orzeczenie wobec

obwinionej kary złożenia z urzędu sędziego byłoby zbyt daleko idące

(niewspółmierne do popełnionych przez nią poważnych przewinień

dyscyplinarnych), gdyż wymierzenie takiej kary - z uwagi na jej drastyczne skutki

dla sytuacji życiowej sędziego - powinno następować w sytuacji wyjątkowej i że

należy tutaj zachować pewien umiar, w szczególności gdy obwinionym jest sędzia

niekarany dyscyplinarnie i cieszący się dotąd dobrą opinią, a te przymioty posiada

obwiniona sędzia. Ocena ta budzi zastrzeżenia, gdyż po pierwsze -

zaprezentowane stanowisko jest co prawda powtórzeniem poglądu wyrażonego

przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 2013 r., SNO 52/12 (LEX nr

1297723), jednakże w odniesieniu do wymiaru kary za popełnione przez sędziego

przewinienie „wyłącznie służbowe”, a po drugie - ocena co do współmierności lub

niewspółmierność orzekanej kary może być dokonana dopiero po dokonaniu

7

prawidłowych ustaleń faktycznych w wyniku przeprowadzenia zgodnego z

procedurą postępowania dyscyplinarnego - art. 2 § 2 i art. 4 k.p.k. w związku z art.

128 Prawa o ustroju sądów powszechnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

20 marca 2003 r., SNO 11/03, LEX nr 470260).

W tym aspekcie przedwczesne jest zatem czynienie rozważań co do

zarzucanej w odwołaniu Krajowej Rady Sądownictwa rażącej niewspółmierności

wymierzonych obwinionej kar przeniesienia na inne miejsce służbowe za każde z

trzech przypisanych jej przewinień dyscyplinarnych wypełniających znamiona

przestępstw umyślnych z art. 271 § 2 k.k. W pierwszym rzędzie za trafne należy

bowiem uznać podniesione w odwołaniu zastępcy rzecznika dyscyplinarnego

zarzuty zaniechania przez Sąd Dyscyplinarny pierwszej instancji ujawnienia w toku

przewodu sądowego wszystkich zaoferowanych dowodów potrzebnych do

ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności kwestii

wymiaru kary, a w rezultacie oparcia się na niekompletnym materiale i - w

konsekwencji - dokonania błędnych ustaleń co do dotychczasowego posiadania

przez obwinioną dobrej opinii oraz incydentalnego charakteru popełnionych przez

nią czynów. Co prawda Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny, w celu weryfikacji tych

zarzutów, uzupełnił postępowanie dowodowe w tym zakresie, jednakże uznał, że

znaczenie dowodów przeprowadzonych w trybie art. 452 § 2 k.p.k. jest na tyle

istotne dla skuteczności podważenia ustaleń poczynionych przez Sąd

Dyscyplinarny pierwszej instancji, iż wydanie w tej sytuacji orzeczenia

reformatoryjnego naruszałoby zasadę instancyjności (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., II KK 284/05, LEX nr 176040). Należy przy

tym mieć na uwadze prezentowane w judykaturze Sądu Najwyższego - Sądu

Dyscyplinarnego stanowisko, że - zważywszy na charakter kary złożenia z urzędu -

w wypadku konieczności dokonania zmian ustaleń faktycznych w sprawie, sędzia

powinien być objęty analogiczną ochroną jak oskarżony w postępowaniu karnym i

mieć zapewnioną gwarancję dwukrotnego dokonania oceny tych samych

okoliczności faktycznych jako podstawy wymiaru tej najsurowszej kary

dyscyplinarnej - art. 454 § 2 k.p.k. w związku z art. 128 Prawa o ustroju sądów

powszechnych (tak w wyrokach z dnia 22 lutego 2012 r., SNO 2/12, LEX nr

1215794 oraz z dnia 12 grudnia 2012 r., SNO 50/12, LEX nr 1250867).

8

Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku na

podstawie art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k. w związku z art. 128 ustawy - Prawo o ustroju

sądów powszechnych.