III CZP 9/14

Sygn. akt III CZP 9/14

UCHWAŁA

Dnia 6 czerwca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z wniosku I. S. i D. S.

przy uczestnictwie P. S. G. sp. z o.o. z siedzibą w W.

o ustanowienie służebności przesyłu

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 6 czerwca 2014 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w G.

postanowieniem z dnia 13 stycznia 2014 r.

"Czy w sprawie o ustanowienie służebności gruntowej za

wynagrodzeniem odpowiadającej treścią służebności przesyłu

wszczętej na podstawie art. 3052

§ 2 k.c. z wniosku właścicieli

nieruchomości - następuje nabycie na rzecz uczestnika przez

zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią

służebności przesyłu - wobec wykonywania przez uczestnika

(poprzedników prawnych) uprawnień wynikających z decyzji wydanej

na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (jedn. tekst: Dz.U.

z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) stanowiącej tytuł prawny do ich

wykonywania?"

podjął uchwałę:

Wykonywanie uprawnień w zakresie wynikającym z decyzji

wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca

1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jedn.

tekst: Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), stanowiącej tytuł

2

prawny do ich wykonywania, nie prowadzi do nabycia przez

zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści

służebności przesyłu.

3

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 13 maja 2013 r. ustanowił na

nieruchomości stanowiącej własność I. i D. S., oznaczonej w ewidencji gruntów

jako działka nr 631/14 położona w K., dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi

księgę wieczystą nr …77065/7, na rzecz każdoczesnego właściciela urządzenia

przesyłowego - gazociągu, służebność przesyłu polegającą na utrzymaniu

gazociągu wysokiego ciśnienia DN 150 i korzystaniu z niego zgodnie z

przeznaczeniem w pasie gruntu o szerokości po 2 metry z każdej strony osi

gazociągu oraz zasądził od W. S. G. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

na rzecz wnioskodawców I. i D. S. solidarnie kwotę 14.065 zł tytułem

jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności. Ustalił, że I. i D. S. są

właścicielami opisanej nieruchomości. Wojewoda […] decyzją z dnia 15 kwietnia

1983 r. ustalił miejsce i warunki realizacji inwestycji dotyczącej budowy gazociągu

wysokiego ciśnienia, a decyzją z dnia 8 listopada 1983 r. udzielił pozwolenia na

jego budowę. Naczelnik Gminy K. dnia 27 lipca 1983 r., na podstawie art. 35 ust. 1 i

2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

(jedn. tekst: Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64; dalej: "u.z.t.w.n."), wydał Zakładowi

Gazownictwa i Górnictwa Nafty i Gazu - Przedsiębiorstwu Państwowemu w P.

zezwolenie na przeprowadzenie gazociągu G. – W. – D. przechodzącego przez

nieruchomości położone w Gminie K. Na nieruchomości I. i D. S. znajduje się

gazociąg wysokiego ciśnienia DN 150 o długości 52,5 m. Prawidłowa eksploatacja

gazociągu wymaga udostępnienia strefy o łącznej szerokości 4 m, a łączny obszar,

na którym jest wykonywana służebność, wynosi 210 m2

. Dodatkowo na obszarze

350 m2

jest wyłączona możliwość zabudowy i sadzenia roślin.

Sąd Rejonowy podkreślił w szczególności, że w niniejszej sprawie

początkowo między stronami była sporna wyłącznie wysokość wynagrodzenia

za ustanowienie na nieruchomości wnioskodawców służebności przesyłu, w toku

zaś postępowania uczestnik zmienił stanowisko i wnosił o oddalanie wniosku

w całości, wskazując na istnienie na nieruchomości wnioskodawców służebności

odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Zdaniem Sądu Rejonowego, z art. 35

i art. 36 u.z.t.w.n. nie wynika ustanowienie na nieruchomości służebności gruntowej

4

odpowiadającej treści służebności przesyłu. Wydanie decyzji na podstawie art. 35

u.z.t.w.n. może świadczyć o dobrej wierze w kontekście możliwości zasiedzenia

służebności przesyłu (czy też służebności o treści odpowiadającej służebności

przesyłu), jednakże nie może być traktowane jako źródło powstania służebności.

Wnioskodawcy i uczestnik wnieśli apelacje od wyroku Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy w G. przy rozpoznawaniu apelacji powziął wątpliwość

wyrażoną w zagadnieniu prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 35 u.z.t.w.n. znajdował się w rozdziale 5 u.z.t.w.n. zatytułowanym

"Szczególny tryb wywłaszczenia" i stanowił, że organy administracji państwowej,

instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy -

a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać

i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją

szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary,

gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także

inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania

z tych przewodów i urządzeń (ust. 1), a osobom upoważnionym przez właściwy

organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do

tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich

konserwacją (ust. 2). Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

zagadnienie prawne zostało już przekonywająco wyjaśnione w uchwale składu

siedmiu sędziów tego Sądu z dnia 8 kwietnia 2014 r., III CZP 87/13 (dotychczas

niepubl.), zgodnie z którą wykonywanie uprawnień w zakresie wynikającym

z decyzji wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst: Dz.U. z 1974 r.

Nr 10, poz. 64 ze zm.), stanowiącej tytuł prawny do ich wykonywania, nie prowadzi

do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści

służebności przesyłu. W obszernym uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy

podkreślił m.in., że decyzja mająca podstawę w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. (art. 70

ust. 1 u.g.g. i art. 124 ust. 1 u.g.n.) wywołuje trwałe skutki nie tylko w tym sensie,

5

że nie można ich dowolnie odwrócić, ale i w tym sensie, że nie konsumują się one

przez jedno doniosłe dla obrotu prawnego zdarzenie (jak np. w typowym

wywłaszczeniu – odjęcie prawa własności). Decyzja ta prowadzi do wywłaszczenia

właściciela nieruchomości przez trwałe ograniczenie jego prawa. Przedsiębiorca

korzystający z urządzeń przesyłowych przystępuje do wykonywania uprawnień,

jakie dla niego wynikają z ustaw wywłaszczeniowych nie „obok” właściciela, niejako

wytyczając sobie zakres władztwa nad cudzą nieruchomością działaniami

manifestowanymi na zewnątrz (co jest właściwe dla posiadacza służebności

gruntowej), ale w obszarze, w którym właściciel został ograniczony

w przysługującym mu prawie w interesie publicznym i na rzecz Państwa.

Zakres uprawnień, jakie przysługują przedsiębiorcy przesyłowemu po wydaniu

w stosunku do właściciela nieruchomości decyzji na podstawie art. 35 ust. 1

u.z.t.w.n. (art. 70 ust. 1 u.g.g. i art. 124 ust. 1 u.g.n.) determinowała i determinuje

ustawa (art. 35 ust. 2 u.z.t.w.n. i art. 70 ust. 2 u.g.g.), a od dnia 1 sierpnia 1998 r.,

tylko co do wejścia na nieruchomość w celu przeprowadzenia konserwacji

urządzeń, musi on mieć podstawę w umowie z właścicielem lub w decyzji

administracyjnej (art. 124 ust. 6 u.g.n.). Działania przedsiębiorcy korzystającego

z urządzeń przesyłowych, które legalnie postawił na cudzej nieruchomości

w związku z wywłaszczeniem jej właściciela przez ograniczenie przysługującego

mu prawa własności, polegające na wstępie na tę nieruchomość i podejmowanie

w stosunku do własnych urządzeń działań koniecznych dla zapewnienia im

sprawności technicznej, jest wykonywaniem uprawnień zagwarantowanych takiemu

przedsiębiorcy w ustawie (art. 35 ust. 2 u.z.t.w.n. i art. 70 ust. 2 u.g.g.),

albo w decyzji, dla której podstawę tworzy art. 124 ust. 6 u.g.n. Nie są to akty

posiadania cudzej nieruchomości, skierowane przeciwko jej właścicielowi, których

wykonywanie mogłoby doprowadzić do zasiedzenia służebności gruntowej,

w zakres której wchodziłoby uprawnienia do wykonywania w stosunku do

nieruchomości takich działań, na które przedsiębiorcy pozwalają ustawy

wywłaszczeniowe.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy, w pełni podzielając stanowisko

zajęte w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia

2014 r., III CZP 87/13, rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w uchwale.

6