I PK 306/13

Sygn. akt I PK 306/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 czerwca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

Protokolant Halina Kurek

w sprawie z powództwa I. M.

przeciwko Sądowi Okręgowemu w […]

o wyrównanie uposażenia w stanie spoczynku,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 5 czerwca 2014 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł.

z dnia 26 czerwca 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powódki na rzecz

strony pozwanej kwotę 900 (dziewięćset) zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy w Ł. VII Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację powódki I. M. od wyroku Sądu

2

Rejonowego w P. IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia

2013 r. oddalającego powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi

Okręgowemu w […] „o wynagrodzenie” oraz zasądził od powódki na rzecz

pozwanego kwotę 450 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za

drugą instancję.

W sprawie tej ustalono, że powódka została powołana w dniu 15 listopada

1993 r. na stanowisko sędziego Sądu Wojewódzkiego w […], w którym 1 stycznia

2003 r. otrzymała pierwszą stawkę awansową. Pismem z dnia 6 kwietnia 2006 r.

prezes Sądu Okręgowego w […] stwierdził uchybienia w zakresie sprawności

postępowania powódki, na które zwrócił jej uwagę w trybie art. 37 § 4 ustawy z dnia

27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. 2013

r., poz. 427 ze zm., zwanej dalej pusp), pouczając ją o przysługującej możliwości

wniesienia zastrzeżeń. Odpis tego pisma powódka otrzymała pocztą w dniu 8 maja

2006 r., gdyż korzystała z urlopu wypoczynkowego. Powódka nie odwoływała się

od tego zwrócenia uwagi, gdyż uważała, że było to pierwsze wytknięcie, które nie

wymagało jej odwołania. W dniu 18 grudnia 2007 r. Prezes Sądu Okręgowego w

[…] M. C. doręczyła powódce odpis pisma z dnia 11 października 2005 r. o

zwróceniu powódce uwagi w trybie art. 37 § 4 pusp, które także zawierało

pouczenie o sposobie odwołania. Prezes zaproponowała powódce, aby wniosła o

uchylenie zwrócenia uwagi z dnia 6 kwietnia 2006 r. z powołaniem się na chorobę,

ale powódka odmówiła z argumentacją, że historia choroby jest objęta tajemnicą

lekarską. Powódka nie złożyła odwołania od wytknięcia z dnia 11 października

2005 r., natomiast w dniu 24 grudnia 2007 r. złożyła, za pośrednictwem prezesa

Sądu Okręgowego, skargę do Ministerstwa Sprawiedliwości na działania

kierownictwa Sądu Okręgowego w […]. Pismem z dnia 3 stycznia 2008 r. Prezes

Sądu Okręgowego w […] złożyła wyjaśnienia w tej sprawie dyrektorowi

departamentu kadr Ministerstwa Sprawiedliwości. Powódka otrzymała odpowiedź z

Ministerstwa Sprawiedliwości w maju 2008 r., po kilkukrotnych interwencjach

telefonicznych.

Uchwałą z dnia 12 czerwca 2008 r. powódka została przeniesiona w stan

spoczynku z dniem 30 kwietnia 2008 r. Pismem z dnia 23 czerwca 2008 r. Prezes

Sądu Okręgowego w […] ustaliła jej uposażenie w stanie spoczynku za podstawę

3

biorąc pierwszą stawkę awansową. Następnie pismem z dnia 14 lipca 2008 r.

prezes pozwanego Sądu ustaliła uposażenie powódki w stanie spoczynku z dniem

1 lipca 2008 r. z uwzględnieniem drugiej stawki awansowej. Natomiast kolejnym

pismem z dnia 2 września 2008 r. prezes tego sądu zmieniła swoją decyzję z dnia

14 lipca 2008 r. i ustaliła uposażenie powódki od dnia 1 września 2008 r., za jego

podstawę biorąc pierwszą stawkę awansową.

Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2012 r., Sąd Okręgowy w Ł., po rozpoznaniu

apelacji powódki uchylił wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia 24 lutego 2011 r.,

oddalający jej powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Okręgowemu w

[…] o wynagrodzenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Po

ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 23 stycznia 2013

r. oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 2.250 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego pozwanego. Sąd ten oddalił

wnioski dowodowe powódki o przesłuchanie świadków na okoliczność świadczenia

przez nią pracy w latach 2005 - 2006 w czasie zwolnień lekarskich, jak też na

okoliczność dat i okoliczności powzięcia przez nią wiadomości o pisemnym

stwierdzeniu uchybień sprawności postępowania z dnia 11 października 2005 r.,

bowiem okoliczności te, wobec treści informacyjnego wysłuchania powódki, nie były

sporne. Sąd Rejonowy nie dał wiary powódce jakoby nie wiedziała, że może

odwoływać się od zwrócenia uwagi z dnia 11 października 2005 r., doręczonego w

dniu 18 grudnia 2007 r., ponieważ nikt jej nie pouczył o możliwości odwołania się

od zwrócenia uwagi z 2005 r. i wniesienia o przywrócenie terminu. Po pierwsze,

pismo doręczone powódce w dniu 18 grudnia 2007 r. zawierało pouczenie o trybie,

sposobie i terminie odwołania, a zatem powódka została w tym zakresie pouczona.

Po drugie, bez wątpienia kwestie przywracania terminów powinny być sędziemu

doskonale znane i trudno sobie wyobrazić, aby powódka oczekiwała dalszego

pouczania w tym zakresie. Po trzecie, skoro powódka o zwróceniu uwagi z dnia 11

października 2005 r. dowiedziała się w dniu 18 grudnia 2007 r., to od tej daty biegł

termin do złożenia odwołania i pouczanie jej o możliwości przywrócenia terminu

było zbędne. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że wprawdzie powódka w dniu

15 listopada 2007 r. przebyła staż służby uprawniający do uzyskania drugiej stawki

awansowej na podstawie art. 91 § 3 i 4 w związku z art. 198 § 1 i 2 pusp, jednak

4

wobec dwukrotnego zwrócenia jej uwag w trybie art. 37 § 4 pusp (z 11 października

2005 r. i 6 kwietnia 2006 r.) nie była uprawniona do wynagrodzenia według drugiej

stawki awansowej. Oba wymienione wytknięcia uprawomocniły się, do żadnego z

nich powódka nie złożyła pisemnych zastrzeżeń, co wynikało bezpośrednio z jej

zeznań. W konsekwencji przechodząc w stan spoczynku w dniu 30 kwietnia 2008 r.

powódce przysługiwało wynagrodzenie w pierwszej stawce awansowej, dlatego jej

roszczenie nie miało oparcia w przepisach pusp.

Sąd Okręgowy oddalił apelację powódki, uznając, że podniesione w niej

zarzuty sprowadzały się jedynie do polemiki ze stanowiskiem Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy podkreślił, że pisemna uwaga z dnia 11 października 2005 r. została

doręczona powódce przez przewodniczącego wydziału w dniu 7 listopada 2005 r.,

o czym świadczył jej podpis powódki złożony na przedmiotowym piśmie „w formie

parafki”. Niezależnie od tego, do doręczenia tej uwagi doszło 18 grudnia 2007 r.

podczas spotkania z Prezes pozwanego Sądu, a ta okoliczność nie była już między

stronami sporna. Druga uwaga z dnia 6 kwietnia 2006 r. została doręczona

powódce 8 maja 2006 r., o czym świadczy data na zwrotnym poświadczeniu

odbioru, a ponadto sama powódka wyjaśniała: „nie odwoływałam się od wytknięcia

z 2006 roku, bo nie widziałam potrzeby, skoro było to pierwsze wytknięcie (…).

Gdybym przy wytknięciu z kwietnia 2006 roku wiedziała o wytknięciu z października

2005 roku, z pewnością złożyłabym zastrzeżenie do wytknięcia z kwietnia 2006

roku, tym bardziej, że zastrzeżenia były niezasadne (k. 296)”. Nie było podstaw do

dalszego wyjaśniania podnoszonej w piśmie z dnia 25 maja 2006 r. do Ministra

Sprawiedliwości okoliczności odwołania się od uwagi z dnia 6 kwietnia 2006 r.,

ponieważ ani w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego, ani na etapie

postępowania apelacyjnego powódka nie próbowała wykazać tej okoliczności,

„choć miarodajnym dowodem potwierdzającym zgłoszenie zastrzeżenia do uwag

byłoby złożenie jego kopii”. W ocenie Sądu Okręgowego, pismo z dnia 25 maja

2006 r. nie było zgłoszeniem zastrzeżeniem, o którym mowa w art. 37 § 4 pusp,

ponieważ zostało złożone po terminie i już z tego względu „nie czyniło zadość

wymaganiom formalnym, a ponadto brak było merytorycznych odniesień powódki

co do zgłoszonych pod jej adresem uwag. Te okoliczności sprawiały, że pismo z

dnia 25 maja 2006 r. nie mogło być w żadnym wypadku potraktowane jako

5

zastrzeżenie do uwagi z dnia 6 kwietnia 2006 r.” W ocenie Sądu Okręgowego,

powódka nie złożyła też pisemnych zastrzeżeń od uwagi z dnia 11 października

2005 r. Za takie nie mogła być uznana skarga powódki z 24 grudnia 2007 r. do

Ministra Sprawiedliwości. Prezes pozwanego Sądu nie mogła potraktować tego

pisma jako zgłoszonych zastrzeżeń, ale przekazała je adresatowi (Ministrowi

Sprawiedliwości). Ponadto sama powódka wyjaśniła, że była to skarga do Ministra

Sprawiedliwości na nieprawidłowości w działaniu Prezesa Sądu Okręgowego. Nie

było „rolą prezesa domniemywanie, czy wspomniane pismo nie stanowi

ewentualnie zastrzeżeń do uwagi z dnia 11 października 2005 r. i wzywanie w tym

celu powódki do wyjaśnienia charakteru pisma oraz intencji autora. Uwaga z dnia

11 października 2005 r. zawierała w swej treści pouczenie o trybie, sposobie i

terminie wniesienia odwołania, a od powódki, jako sędziego tym bardziej powinno

wymagać się przestrzegania procedury oraz znajomości podstawowego aktu jakim

jest ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych i skierowania odwołania do

właściwego organu”.

Ponadto zwrócenie uwag w obu wypadkach nie zostało dokonane z

naruszeniem ustawowego terminu z art. 37 ust 4 pusp, tj. po upływie 30 dni od

momentu powzięcia wiadomości o uchybieniu. Sąd Okręgowy wskazał, że art. 37

ust. 4 pusp, w brzemieniu obowiązującym w dacie zarówno pierwszego, jak i

drugiego zwrócenia uwagi nie przewidywał terminu do dokonania takiej czynności

od stwierdzenia uchybień w zakresie sprawności postępowania sądowego. Termin

30 dni został wprowadzony dopiero ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie

ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 203, poz. 1192), zatem uregulowanie w nowym brzmieniu nie miało

zastosowania w rozpoznanej sprawie, gdyż w datach zwrócenia uwag powyższa

zmiana normatywna jeszcze nie obowiązywała. „Co za tym idzie brak jest podstaw

do twierdzenia, że Prezes Sądu Okręgowego uchybił terminowi do zwrócenia

uwag”. Ponadto do weryfikacji tych spornych okoliczności sprawy „mogłoby dojść

jedynie w ramach postepowania wszczętego na skutek zgłoszenia przez powódkę

pisemnych zastrzeżeń do Prezesa Sądu Okręgowego w […]”, co nie było możliwe

w „materii wyłączonej z kognicji sądu powszechnego”. W konsekwencji bezzasadne

okazały się zarzuty apelacji błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 37

6

§ 4, art. 37 § 4 zdanie 2 oraz art. 91 § 1, 3 i 4, art. 100 § 2 i 3 oraz art. 198 § 1 i 2

pusp wskutek prawidłowego uznania, że „powódka w dacie przejścia w stan

spoczynku nabyła prawo do uposażenia w pierwszej, a nie w drugiej stawce

awansowej”.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie przepisów

proceduralnych: 1/ art. 385 k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c. przez uznanie apelacji za

bezzasadną, 2/ art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

niewyjaśnienie podstawy prawnej uznania dopuszczalności obniżenia uposażenia

sędziego w stanie spoczynku, 3/ art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

przez dokonanie oceny dowodu z dokumentu w sposób sprzeczny z materiałem

dowodowym i uznaniu, że pismo sędziego skierowane do Ministra Sprawiedliwości

za pośrednictwem prezesa sądu w terminie 7-dniowym przewidzianym art. 37 § 4

zdanie drugie pusp „zawierające prośbę o wszczęcie postępowania wyjaśniającego

w sprawie udzielonych przez prezesa sądu uchybień w zakresie sprawności

postępowania i żądanie ich usunięcia nie powinno zostać potraktowane przez

prezesa sądu jako pisemne zastrzeżenie odnośnie zwróconej sędziemu uwagi”, a

także „dokonanie oceny dowodów z pominięciem dowodu z dokumentu -

wyjaśnienia Prezesa Sądu Okręgowego w […] w zakresie wyjaśnienie różnic

oznaczenia numeracji zwrócenia skarżącej uwag w trybie art. 37 § 4 pusp z dnia 6

kwietnia 2006 r. i z dnia 11 października 2005 r. w obiegu dokumentacji kadrowej

Sądu Okręgowego w […]”, 4/ art. 98 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

zasądzenie od skarżącej na rzecz pozwanego kosztów procesu „w sytuacji, gdy

apelacja była zasadna i powinna prowadzić do uwzględnienia powództwa w

całości”. W skardze zarzucono też naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: 1/ art. 37 ust. 4 pusp, w brzmieniu nadanym

przez art. 1 pkt 13 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy- Prawo

o ustroju sądów powszechnych, ustawy o prokuraturze, ustawy - Prawo o ustroju

sądów wojskowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 228, poz. 2256) i

przyjęcie, że zwrócenie skarżącej uwagi z dnia 11 października 2005 r. nastąpiło w

sposób prawnie dopuszczalny i skuteczny, 2/ art. 37 ust. 4 zdanie 2 pusp, w

brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 28 listopada 2003 r., przez przyjęcie, że

skarżąca nie wniosła zastrzeżeń od uwagi z dnia 11 października 2005 r., 3/ art. 91

7

§ 3 i 4 w związku z art. 198 § 3 pusp przez przyjęcie, że skarżąca w dacie przejścia

w stan spoczynku nie nabyła prawa do uposażenia sędziego w stanie spoczynku z

zastosowaniem wzrostu wynagrodzenia zasadniczego wynikającego z drugiej

stawki awansowej, 4/ art. 100 § 2 i 3 pusp przez przyjęcie, że uposażenie sędziów

w stanie spoczynku może ulegać obniżeniu, 5/ art. 5 i art. 42 § 1 k.p. przez

przyjęcie, że obniżenie uposażenia sędziego w stanie spoczynku nie wymagało

zastosowania wypowiedzenia zmieniającego.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

konieczność rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych: 1/ czy zwrócenie przez

prezesa sądu uwagi sędziemu i żądanie usunięcia skutków uchybienia w zakresie

sprawności postępowania, o jakim mowa w przepisie art. 37 § 4 pusp w brzmieniu

nadanym nowelizacją z dnia 28 listopada 2003 r. do czasu wejścia w życie art. 1

nowelizacji z dnia 18 sierpnia 2011 r. nie było ograniczone czasowo, 2/ czy w

świetle przepisów pusp dopuszczalne jest obniżenie uposażenie sędziego w stanie

spoczynku z przyznanego wcześniej „z zastosowaniem wynagrodzenia

zasadniczego na ostatnio zajmowanym stanowisku w stawce podstawowej i

wzrostem wynagrodzenia zasadniczego wynikającego z drugiej stawki awansowej

do uposażenia ustalonego z zastosowaniem wynagrodzenia zasadniczego na

ostatnim stanowisku w stawce podstawowej i zastosowaniem wzrostu

wynagrodzenia zasadniczego wynikającego z pierwszej stawki awansowej, a jeśli

tak, to według jakich mechanizmów i z zastosowaniem których przepisów prawa

powinno się to obniżenie uposażenia sędziego w stanie spoczynku odbywać”, w

szczególności, czy w takiej sytuacji zastosowanie mają art. 5 i art. 42 k.p.

Sądy obu instancji stosując wykładnię historyczną i literalną błędnie uznały,

że skoro 30-dniowy termin do zwrócenia przez prezesa sędziemu uwag o

stwierdzonych uchybieniach w zakresie sprawności postępowania „został

wprowadzony do ustawy ustrojowej dopiero z dniem 28 marca 2012 roku, to

oznacza, że organy wymienione w art. 37 § 4 u.s.p. w jego poprzednim brzmieniu

nie były ograniczone żadnym terminem w tym zakresie”. Zdaniem skarżącej,

wykładnia celowościowa przemawia za przyjęciem, że brak takiego terminu w art.

37 § 4 u.s.p., w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 28 listopada 2003 r., nie

oznaczał, że termin ten był całkowicie dowolny. Z art. 37 § 4 u.s.p. w określonej

8

sporem cezurze czasowej pozwala wywieść, że zwrócenie sędziemu uwagi na

stwierdzone uchybienia w zakresie sprawności postępowania powinno nastąpić „w

bezpośredniej bliskości czasowej stwierdzenia uchybień przez prezesa sądu, o

czym świadczy zapis „w razie stwierdzenia uchybienia w zakresie sprawności

postępowania sądowego, Minister Sprawiedliwości oraz prezesi sądów mogą

zwrócić na nie, na piśmie, uwagę i żądać usunięcia skutków tego uchybienia”.

Gdyby uznać, że przepisy pusp przed dniem wejścia w życie nowelizacji z dnia 18

sierpnia 2011 r. nie zawierały żadnych ograniczeń czasowych dla prezesa sądu do

zwrócenia sędziemu uwagi w trybie art. 37 § 4 pusp, to „brak takich ograniczeń

oznaczałyby dalsze tolerowanie uchybień przez prezesa sądu do czasu

zawiadomienia o tych uchybieniach sędziego”. Ratio legis tej regulacji polegało,

zdaniem skarżącej, na bezzwłocznym wyeliminowaniu stwierdzonych przez

Prezesa uchybień. Uznanie stanowiska przeciwnego byłoby wykładnią contra

legem omawianych regulacji. Potwierdzeniem tego stanowiska jest zmiana

omawianego przepisu dokonana nowelizacją z dnia 18 sierpnia 2011 r., po której

art. 34 § 7 u.s.p. zakreśla w sposób precyzyjny termin dla prezesa sądu do

zwrócenia sędziemu uwagi, stanowiąc, iż ma to nastąpić niezwłocznie, jednak nie

później niż terminie trzydziestu dni od stwierdzenia uchybienia. Aktualna regulacja

zawierająca terminy dla prezesa sądu do zwrócenia sędziemu uwagi w trybie art.

37 § 4 u.s.p. nie mogła oznaczać, że w poprzednio obowiązującym stanie prawnym

„prezes sądu nie był do skorzystania z uprawnień przewidzianych w art. 37 § 4

u.s.p. zobligowany żadnym terminem”. Przyjęcie, że zwrócenie przez Prezesa

sądu uwagi skarżącej w trybie art. 37 § 4 u.s.p. nastąpiło z przekroczeniem terminu

powinno prowadzić do stwierdzenia, że w dacie przejścia w stan spoczynku

skarżąca „była uprawniona do uposażenia w stanie spoczynku ustalonego z

uwzględnieniem wzrostu wynagrodzenia zasadniczego w drugiej (a nie pierwszej)

stawki awansowej”.

Ponadto, zdaniem skarżącej nie jest możliwa zmiana wysokości uposażenia

na niekorzyść sędziego w stanie spoczynku przez obniżenie jego wysokości, gdyż

pusp nie zawiera żadnych regulacji w tym zakresie. Przepis art. 100 § 3 dotyczy

jedynie „wysokości i terminów waloryzacji uposażeń sędziów w stanie spoczynku”.

Natomiast art. 91a § 6 pusp przewiduje możliwość wydłużenia okresu, o którym

9

mowa w art. 91a § 3, wymaganego do ustalenia wysokości wynagrodzenia

zasadniczego w stawce bezpośrednio wyższej, w razie ukarania sędziego karą

dyscyplinarną, dwukrotnego wytknięcia uchybienia, o którym mowa w art. 40, lub

dwukrotnego zwrócenia uwagi w trybie określonym w art. 37 § 4 u.s.p. Natomiast

„żaden z przepisów ustawy ustrojowej nie przewiduje możliwości obniżenia

wysokości wynagrodzenia w stawce bezpośrednio niższej niż otrzymywanej przez

sędziego dotychczas”.

W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie tej sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania

oraz o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania wywołanego

wniesieniem skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę pozwany wniósł o odmowę przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na brak ustawowych przesłanek określonych w

art. 3989

§1 pkt 1 k.p.c., a z ostrożności procesowej domagał się oddalenia skargi

kasacyjnej oraz zasądzenia od skarżącej na rzecz pozwanego kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Chybione były

proceduralne zarzuty kasacyjne. Zarzut naruszenia art. 385 i 386 § 1 k.p.c. był

nieusprawiedliwiony wobec negatywnej oceny całości skargi kasacyjnej. Samo

niezadowolenie skarżącej z oddalenia jej apelacji jako bezzasadnej, zamiast

postulowanej „zmiany zaskarżonego apelacją wyroku (…) poprzez uwzględnienie

powództwa (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.)”, nie prowadziło do innego rozstrzygnięcia niż

negatywny osąd rozpoznanej skargi kasacyjnej. Nietrafność kolejnego zarzutu

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., wskutek „rzekomego

niewyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej uznania dopuszczalności

obniżenia uposażenia sędziego w stanie spoczynku”, będzie wynikiem

merytorycznej oceny zaskarżonego wyroku dokonanej w dalszej części

uzasadnienia. Natomiast zarzut naruszenia „art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

k.p.c.” usuwał się spod rozeznania kasacyjnego już dlatego, że - zgodnie z art. 3983

10

§ 3 k.p.c. - podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów lub oceny dowodów. Ponadto wymieniony zarzut został postawiony w

związku z zarzutem naruszenia przepisu prawa materialnego - art. 37 § 4 zdanie

drugie pusp - w celu wyjaśnienia jednego z zagadnień istotnych dla rozstrzygnięcia

przedmiotowej sprawy, „czy zwrócenie przez prezesa sądu sędziemu uwagi i

żądanie usunięcia skutków uchybienia w zakresie postępowania”, o którym mowa w

tym przepisie, do czasu aktualnie obowiązującego ustawowego terminu na podjęcie

takiej decyzji w terminie 30 dni, „nie było ograniczone czasowo”. Wprawdzie w tym

zakresie Sąd drugiej instancji istotnie wskazywał w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku, że „termin 30 dni został wprowadzony dopiero ustawa z dnia 18 sierpnia

2011 roku o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych”, a zatem

„Prezes Sądu Okręgowego nie uchybił terminowi do zwrócenia uwagi, ale Sąd ten

miarodajnie i przekonująco ustalił, że pierwsze pismo Prezesa Sądu Okręgowego z

dnia 11 października 2005 r. o zwróceniu skarżącej uwagi na podstawie art. 37 § 4

pusp zostało jej doręczone przez przewodniczącego wydziału cywilnego w dniu 7

listopada 2005 r., o czym świadczył podpis skarżącej złożony na tym piśmie.

„Wprawdzie ma on formę parafki, ale takiej jaką powódka używała służbowo w

bieżącej pracy”.

Trafne i prawidłowe ustalenie, że skarżącej skutecznie doręczono pismo

prezesa pozwanego Sądu z dnia 11 października 2005 r. już w dniu 7 listopada

tego roku, podważało potrzebę wyjaśnienia zagadnienia prawnego, które zostało

oderwane od stanu faktycznego przedmiotowej sprawy. Sąd Najwyższy podziela

ocenę o skutecznym i niezwłocznym (terminowym) doręczeniu skarżącej wytknięcia

z 11 października 2005 r. już w dniu 7 listopada tego roku nie tylko dlatego, że jest

nieprawdopodobnie, aby w tym samym sądzie okręgowym lub jego wydziale

cywilnym obieg istotnych informacji dotyczących skarżącej mógł trwać ponad dwa

lata. W szczególności, w ocenie Sądu Najwyższego, o niepodważalności ustalenia

o skutecznym i terminowym doręczeniu skarżącej w dniu 7 listopada 2005 r. pisma

Prezes Sądu Okręgowego z dnia 11 października 2005 r., przekonywało podłoże

faktyczne i uzasadnienie tego pisma. Prezes pozwanego sądu wskazała skarżącej

na prawomocne orzeczenie Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 26 sierpnia 2005 r., I

As …/05, „o przewlekłości postępowania w sprawie I C 1…/99 tutejszego sądu,

11

pozostającej w referacie pani sędzi od 2000 roku”, zasądzający od Skarbu Państwa

- Sądu Okręgowego w […] odszkodowanie w kwocie 6.000 zł. Wykluczało to

racjonalną ocenę lub oderwane od rzeczywistości spekulacje, jakoby wiadomość o

nadzwyczajnym, a co najmniej niezwyczajnym obarczeniu odpowiedzialnością

odszkodowawczą Skarbu Państwa - pozwanego sądu za przewlekłość

postępowania w sprawie pozostającej w referacie skarżącej, która stała się

podłożem i przyczyną zwrócenia skarżącej uwagi i żądania usunięcia prawomocnie

stwierdzonych uchybień sprawności postępowania na podstawie art. 37 § 4 pusp

pismem prezes pozwanego sądu z dnia 11 października 2005 r., mogła zostać

doręczona skarżącej dopiero w dniu 18 grudnia 2007 r., co „opcjonalnie” i

niepotrzebnie rozważały i oceniły sądy obu instancji. W omawianym zakresie Sąd

Najwyższy jedynie incydentalnie podzielił ocenę wyrażoną w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku, że skarżąca z przyczyn od siebie zależnych nie odwołała się

od żadnej z dwóch decyzji o zwróceniu jej uwag w trybie art. 37 § 4 pusp, co

wykluczało kontestowanie tych zdarzeń o naturze dyscyplinarnej w postępowaniu

cywilnym o wyrównanie wysokości uposażenia w stanie spoczynku przez skarżącą,

która jedynie na potrzeby przedmiotowego postępowania próbowała „dopasować

pewne fakty do zaistniałych okoliczności i wywieść z nich dla siebie korzystne

skutki”.

Ponadto i przede wszystkim Najwyższy potwierdza stanowisko judykatury

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2005 r., I PK 195/04, OSNP 2006

nr 1-2, poz. 2), że przyczyny, zachowanie ustawowych terminów lub adekwatnego

trybu zaskarżania decyzji prezesa sądu o zwróceniu sędziemu uwagi w razie

stwierdzenia uchybienia w zakresie sprawności postępowania (art. 37 § 4 pusp), a

także złożenie wniosku o przywrócenie uchybionych terminów zgłoszenia

zastrzeżeń przeciwko legalności lub zasadności „wytknięć” podlegają weryfikacji w

postępowaniu dyscyplinarnym (art. 37 § 5), której uruchomienia skarżącą

zaniechała. Nie wymaga dalszego uzasadnienia, że skarżąca sędzia, która w

pismach o zwróceniu jej uwag była powiadomiona o przysługującym jej środku,

terminie wniesienia zastrzeżeń od tych decyzji do prezesa pozwanego Sądu, które

zostały jej terminowo i skutecznie doręczone, nie mogła oczekiwać, że prezes tego

sądu będzie wyjaśniał, jak powinien potraktować skargę wniesiona do Ministra

12

Sprawiedliwości na kierownictwo pozwanego sądu, która została wniesiona po

upływie terminów na odwołanie się od skutecznie i niezwłocznie doręczonych

wytknięć. Sąd Najwyższy podziela ocenę, że od sędziów można i należy wymagać

profesjonalizmu prawnego i prawniczego także w sprawach dotyczących

pełnionego urzędu, przeto skarżąca pouczona o trybie i terminie zaskarżenia

dwukrotnych wytknięć nie mogła bezpodstawnie i bezzasadnie oczekiwać, tak jak

niekiedy osoba nieporadna życiowo lub nieznająca prawa, która nie była

reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnik procesowego (por. art. 5

k.p.c.), kolejnych pouczeń lub wyjaśniania, jak prezes pozwanego sądu miał

potraktować jej skargę do Ministra Sprawiedliwości, która zresztą była wniesiona po

upływie terminów do wniesienia zastrzeżeń od skutecznie i niezwłocznie

doręczonych jej wytknięć naruszenia sprawności postępowania (art. 37 § 5 pusp).

Powyższe okoliczności wykluczały potrzebę kasacyjnej weryfikacji

miarodajnego ustalenia o dwukrotnym zwróceniu skarżącej uwag na podstawie art.

37 § 4 pusp, które wydłużały o trzy lata okres służby wymagany do uzyskania

kolejnego awansu płacowego przez skarżącą. W konsekwencji nie mogła ona

nabyć prawa do ówcześnie obowiązującej drugiej stawki awansowej z upływem 14

lat pełnienia służby sędziowskiej w pozwanym Sądzie Okręgowym w dniu 15

listopada 2007 r., ponieważ okres służby wymagany do nabycia prawa do takiego

awansu płacowego (wyższej stawki awansowej) uległ wydłużeniu o trzy lata z

powodu dwukrotnego zwrócenia skarżącej uwag w trybie art. 37 § 4 pusp (art. 91 §

3 pusp, w aktualnym stanie prawnym 91a § 6). Oznaczało to, że pismem z dnia 15

lutego 2008 r. prezes pozwanego sądu prawidłowo ustaliła skarżącej w dniem 1

stycznia 2008 r. wynagrodzenie zasadnicze w pierwszej stawce awansowej,

przysługującej jej na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. W konsekwencji

w dniu przejścia skarżącej w stan spoczynku przysługiwało jej uposażenie w stanie

spoczynku wyliczane z uwzględnieniem przysługującej jej pierwszej stawki

awansowej, od której ustalono jej prawo do uposażenia w stanie spoczynku od

wynagrodzenia na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym (art. 100 § 1

pusp). Łącznie okoliczności takie doprowadziły Sąd drugiej instancji do

prawidłowych konkluzji oraz uzasadnionego oddalenia apelacji powódki wobec

bezpodstawnych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 37 ust.

13

1, art. 91 § 1 i § 3-4, art. 100 § 2 i 3 oraz art. 198 § 1 i 2 pusp. Nie zmieniały takiej

oceny zastrzeżenia zgłoszone od uzasadnienia zaskarżonego wyroku (art. 328 § 2

k.p.c.), które nie miały wpływu na dokonany osąd sprawy.

W skardze kasacyjnej w ogóle zabrakło zarzutów naruszenia przepisów o

uposażeniach sędziowskich, tj. art. 100 § 1 i 2 pusp, ponieważ zawarto w niej

wyłącznie zarzuty dotyczące ustalenia wynagrodzenia sędziego, które po przejściu

w stan spoczynku nie przysługiwało skarżącej. W takiej sytuacji Sąd Najwyższy

jedynie incydentalnie sygnalizuje, że uposażenia sędziów w stanie spoczynku

regulują wyczerpująco bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa. Świadczenia te

nie mogą być niższe ani wyższe od wyliczonych na podstawie imperatywnych

przepisów prawa. Ulegają one zmianie zawsze z mocy samego prawa i wyłącznie

w drodze ustawowej. W stosunku służby sędziowskiej oznacza to, że do ustalenia

wysokości uposażenia sędziego przeniesionego w stan spoczynku nie ma

zastosowania znana w powszechnym prawie pracy zasada uprzywilejowania

pracownika z art. 18 § 2 k.p., która nie działa w stosunkach służbowych

unormowanych wyczerpująco bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa. Nie

mają też zastosowania przepisy o innym niż ustawowy trybie zmian warunków

płacowych lub uposażeniowych służby sędziowskiej, które nie mogą być zmieniane

w trybie wypowiedzenia zmieniającego ani nawet porozumienia stron. Oznaczało

to, że raz przyznane skarżącej sędzi uposażenie w stanie spoczynku podlegało

wyłącznie ustawowemu mechanizmowi podwyższenia stosownie do zmian

wysokości wynagrodzeń zasadniczych sędziów czynnych zawodowo (art. 100 § 3

pusp), a takiej podstawy zaskarżenia wniesiona skarga nie wskazała.

Pierwszorazowo ustalone skarżącej uposażenie według pierwszej grupy

awansowej pismem prezes pozwanego Sądu z dnia 23 czerwca 2008 r. nie mogło

być zatem skutecznie ani tym bardziej bezterminowo zostać podwyższone na

podstawie kolejnego pisma z dnia 14 lipca 2008 r. o ustaleniu skarżącej wyższej

wysokości wcześniej ustalonego uposażenia w stanie spoczynku, w części tego

świadczenia wynikającej z bezpodstawnego i błędnego uwzględnienia

podwyższenia podstawy jego wliczenia według nieprzysługującej skarżącej drugiej

stawki awansowej. W tej bezpodstawnie zawyżonej części, „podwyższone”

uposażenie według nienależnej drugiej stawki awansowej zostało ustalone wbrew

14

imperatywnym przepisom prawa o uposażeniach sędziowskich, tj. art. 100 § 2 i 3 w

związku z art. 91 § 2-4 (aktualnie uchylonych) oraz art. 198 § 1-3 pusp.

„Powrotne” ustalenie uposażenia w stanie spoczynku pismem prezes

pozwanego sądu z dnia 2 września 2008 r. z uwzględnieniem prawidłowo

przysługującej skarżącej pierwszej stawki awansowej wynagrodzenia w dacie

przejścia w stan spoczynku było zgodne z imperatywnymi przepisami o

uposażeniach sędziowskich, do których zostało ponownie „dostosowane” niejako z

mocy samego prawa i bez potrzeby dokonania wypowiedzenia zmieniającego (art.

42 k.p.), który nie ma zastosowania przy ustaleniu prawa i wysokości uposażenia

sędziego w stanie spoczynku wyłącznie na podstawie wyczerpujących regulacji

imperatywnych przepisów Prawa o ustroju sądów powszechnych. Na ich podstawie

prawnej każdy sędzia danego sądu powszechnego, który przechodzi w stan

spoczynku ma prawo do pobierania adekwatnego ustawowo określonego

uposażenia w stanie spoczynku, które jest ustalane według zasad i w wysokości

wyczerpująco imperatywnie uregulowanych w pusp i nie może być skutecznie ani

tym bardziej bezterminowo ustalone w niezgodnej (niższej lub wyższej) wysokości

wbrew normom iuris cogentis.

Podobny mechanizm ustalania i zmian dotyczy na przykład świadczeń

emerytalnych z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, których nabycie

i wysokość wynikają wyczerpująco z bezwzględnie obowiązujących przepisów

prawa emerytalnego, przeto ich zmiana lub dostosowanie do reguł imperatywnego

prawa „emerytalnego” nie wymaga wypowiedzenia ani uprzedzenia. W

szczególności, ustalenie, że prawo do świadczeń emerytalnych lub ich zawyżonej

wysokości zostało uzyskane bez podstawy ustawowej prowadzi do wstrzymania w

całości lub w określonej części bezpodstawnie ustalonego świadczenia począwszy

od najbliższej daty wypłaty świadczenia, bez zachowania jakichkolwiek okresów

wypowiedzenia lub uprzedzenia (por. art. 134 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i

rentach). W ocenie Sądu Najwyższego, nie ma podstaw prawnych,

interpretacyjnych ani racjonalnych do stosowania innych standardów ustalania, w

tym „powrotu” do prawidłowego wyliczenia wysokości uposażeń w stanie

spoczynku w zgodzie z imperatywnymi przepisami o uposażeniach sędziowskich.

Uzasadnia to wyrażenie poglądu, że przywrócenie błędnie lub bezpodstawnie

15

zawyżonego uposażenia sędziego w stanie spoczynku do stanu zgodnego z

bezwzględnie obowiązującymi przepisami o ustalaniu i wysokości uposażeń

sędziowskich (art. 100 § 1-3 pusp) nie wymaga dokonania wypowiedzenia

zmieniającego ani zachowania jakiegokolwiek okresu uprzedzenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił nie mającą

usprawiedliwionych podstaw skargę kasacyjną na podstawie art. 39814

k.p.c.,

orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego w zgodzie z art. 98 k.p.c. w

związku z § 6 pkt 5, § 11 ust. 1 pkt 2 i § 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 4 pkt 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych… (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).