II CNP 3/14

Sygn. akt II CNP 3/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 czerwca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Agnieszka Piotrowska

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 4 czerwca 2014 r.

skargi G. Towarzystwa Ubezpieczeń Spółki Akcyjnej

z siedzibą w W.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Apelacyjnego z dnia 23 sierpnia 2013 r.,

wydanego w sprawie z powództwa E. B.

przeciwko G. Towarzystwu Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej z siedzibą

w W.

o zadośćuczynienie,

1) stwierdza niezgodność z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Apelacyjnego z dnia 23 sierpnia 2013 r., sygn. … 427/13, w

punkcie pierwszym w części podwyższającej zadośćuczynienie

ponad kwotę 120.000,- złotych;

2) nie obciąża powódki obowiązkiem zwrotu na rzecz

pozwanego kosztów postępowania o stwierdzenie niezgodności.

2

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny, na skutek apelacji powódki, zmienił

wyrok Sądu Okręgowego w Ł. w ten sposób, że zasądzoną od pozwanego

ubezpieczyciela z tytułu zadośćuczynienia kwotę 70.000 zł podwyższył do kwoty

140.000 zł.

W ocenie Sądu drugiej instancji, Sąd Okręgowy dokonując oceny zebranego

w sprawie materiału dowodowego i ustalenia rozmiaru krzywdy doznanej przez

powódkę w wyniku wypadku komunikacyjnego niedostatecznie wnikliwie rozważył

całokształt negatywnych skutków jakie powódka odczuwa codziennie i będzie

odczuwać w przyszłości. Wskazał, że niezależnie od znacznego uszczerbku

na zdrowiu (80%), znacznych cierpień fizycznych i psychicznych, dyskomfortu

związanego z przebiegiem leczenia i koniecznością korzystania z pomocy osób

trzecich oraz umiarkowanych rokowań na przyszłość, uwzględnić należy

nieodwracalny charakter obrażeń neurologicznych, neurochirurgicznych

i psychicznych, które powodują upośledzenie funkcjonowania najistotniejszych

organów i skutkują zaburzeniami zarówno procesów poznawczych, jak

i koncentracji oraz prawidłowej orientacji w przestrzeni. Wziął również pod uwagę

szczegółowo opisane zmiany charakterologiczne powódki, problemy związane

z wykonywaniem czynności życia codziennego, zaburzenia funkcjonowania

w rodzinie i wątpliwe rokowania co do poprawy stanu psychicznego na przyszłość.

Sąd Apelacyjny po dokonaniu szczegółowej analizy przesłanek określonych w art.

445 § 1 k.c. uznał za adekwatne do rozmiaru i charakteru doznanej przez powódkę

krzywdy zadośćuczynienie w kwocie 140.000 zł a w konsekwencji, wobec

wypłacenia przez pozwanego kwoty 20.000 zł, za uzasadnione powództwo

o zapłatę z tego tytułu kwoty 120.000 zł. W motywach zaskarżonego wyroku Sąd

ten przyznał, że przy redagowaniu wyroku doszło do oczywistej omyłki, w wyniku

której zadośćuczynienie zostało podwyższone do kwoty 130.000 zł zamiast do

kwoty 120.000 zł.

Pozwana na podstawie art. 4241

§ 2 k.p.c. wniosła skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem powyższego wyroku w części zasądzającej tytułem

3

zadośćuczynienia kwotę 10.000 zł zarzucając, że Sąd Okręgowy naruszył przepisy

prawa materialnego - art. 321 k.p.c. przez jego niezastosowanie. W konkluzji

skarżąca wniosła o stwierdzenie, że wyrok Sądu Apelacyjnego jest w zaskarżonej

części niezgodny z przepisami art. 321 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pojęcie orzeczenia niezgodnego z prawem (art. 424 § 1 i 2 k.p.c.) było

przedmiotem wykładni w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego i ukształtował

się pogląd, że jest to orzeczenie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi

różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętym standardami rozstrzygnięć albo

orzeczenie wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego

zastosowania prawa, a naruszenie to jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy

prawniczej. Niezgodne z prawem jest orzeczenie krzywdzące stronę, jeżeli do jego

wydania doszło w następstwie rażących błędów sądu, spowodowanych błędną

wykładnią lub zastosowaniem prawa, które mają oczywisty charakter (wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17,

z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06 (OSNC 2007, nr 2, poz. 35, z dnia 4 stycznia

2007 r., V CNP 132/06, Biuletyn SN 2007, nr 4).

Oceniając skargę z tego punktu widzenia należy uznać jej zasadność.

Wprawdzie skarżący nieprawidłowo skonstruował podstawę skargi, podniósł

bowiem naruszenie przepisów prawa materialnego a zarzucił naruszenie art. 321

kodeksu postępowania cywilnego, ale błąd ten nie ma wpływu na ocenę zasadności

skargi. Jak wskazuje jednolite stanowisko judykatury i doktryny, związanie sądu

przy wyrokowaniu żądaniem jest wyrazem obowiązywania w postępowaniu

cywilnym zasady dyspozytywności (rozporządzalności). Sąd nie może orzekać

o przedmiocie, który nie był żądaniem objęty i nie może orzekać ponad żądanie.

Związanie sądu żądaniem zgłoszonym przez stronę i zakaz orzekania

ponad żądanie jest jedną z fundamentalnych zasad procesu cywilnego.

Reguła ta obowiązuje również w postępowaniu apelacyjnym, a dodatkowo granice

rozpoznania sprawy są zakreślone przez granice apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.)

wyznaczane między innymi przez bezwzględnie wiążące sąd granice zaskarżenia.

Nie ma sporu co do tego, że powódka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego

4

w części oddalającej żądanie zadośćuczynienia co do kwoty 50.000 zł,

która łącznie z zasądzoną kwotą 70.000 zł mieściła się w granicach żądania

zasądzenia kwoty 120.000 zł. Podwyższenie zasądzonej kwoty zadośćuczynienia

do 130.000 zł nastąpiło zatem - w sposób oczywisty - z naruszeniem zarówno art.

321, jak i 378 § 1 k.p.c., co zresztą dostrzegł i na co zwrócił uwagę Sąd drugiej

instancji w motywach zaskarżonego wyroku. Uchybienie to, nawet jeżeli wynika

z omyłki Sądu, nie może być jednak zakwalifikowane jako oczywista omyłka

w rozumieniu art. 350 k.p.c. W konsekwencji, przytoczony w podstawie skargi

zarzut naruszenia art. 321 k.p.c. czyni zasadnym wniosek o stwierdzenie

niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku w części zasądzającej

zadośćuczynienie ponad kwotę 120.000 zł, jako wydanego z oczywistym

naruszeniem zasady orzekania ponad żądanie. Z tych przyczyn orzeczono jak

w sentencji na podstawie art. 4241

§ 2 k.p.c.