III PK 128/13

Sygn. akt III PK 128/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 czerwca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. W.

przeciwko Zespołowi Szkół w G.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 czerwca 2014 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 28 czerwca 2013 r.,

I. oddala skargę kasacyjną,

II. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 120 (sto

dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. oddalił skargę powódki D. W. o wznowienie

2

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia 25 października 2012 r., wydanym w

sprawie z powództwa D. W. przeciwko Zespołowi Szkół w G. o przywrócenie do

pracy.

Sąd Okręgowy – rozpoznając skargę o wznowienie postępowania – ustalił,

że wyrokiem z dnia 19 lipca 2012 r., Sąd Rejonowy w P. – w sprawie z powództwa

D. W. przeciwko Zespołowi Szkół w G. o przywrócenie do pracy – oddalił

powództwo, natomiast wyrokiem z dnia 25 października 2012 r., Sąd Okręgowy –

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację powódki od wyroku Sądu

Rejonowego.

W sprawie tej ustalono, że powódka była zatrudniona jako nauczyciel na

podstawie mianowania od 1 grudnia 1986 r. w Szkole Podstawowej w G. – Szkole

Filialnej w W., a od 2001 r. w pozwanym Zespole Szkół w G. Powódka była

zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy, jako nauczyciel edukacji

wczesnoszkolnej w wymiarze 18 godzin oraz jako bibliotekarz. W dniu 23 marca

2012 r. wójt gminy P. wydał zarządzenie nr 14/2012 w sprawie zasad organizacji

pracy na rok szkolny 2012/2013 dla przedszkoli i szkół, dla których Gmina P. jest

organem prowadzącym. W załącznikach do tego zarządzenia określono nowe

zasady organizacji pracy dla szkół, zasady ustalania liczby oddziałów, podziału na

grupy i łączenia klas, zasady zatrudniania pracowników szkół, a także zasady

współpracy ze związkami zawodowymi oraz składania arkuszy. Zgodnie z treścią

zarządzenia, łączenie miało odbywać się według następujących zasad: w klasach I

- III szkoły podstawowej, w których po połączeniu liczba uczniów nie przekracza

łącznie 16, łączenie obejmuje wszystkie zajęcia edukacyjne oraz wszystkie zajęcia

dodatkowe, z zastrzeżeniem, że łączenie takie nie spowoduje połączenia klas I i II,

do których uczęszczałyby dzieci sześcio-, siedmio- i ośmioletnie; w klasach IV - VI

szkoły podstawowej łączenie obejmuje przedmioty takie jak: wychowanie fizyczne,

muzyka, plastyka, technika, informatyka, język angielski, religia. Ponadto miała

obowiązywać zasada łączenia klas sąsiednich o najmniejszej liczbie uczniów. W

uzasadnieniu powyższego zarządzenia podkreślono, że jego zapisy mają na celu

zaoszczędzenie przez gminę znacznych środków finansowych. Jednocześnie

określono zasady dokonywania wyboru nauczycieli do ewentualnych zwolnień,

3

spowodowanych ograniczeniem ilości godzin oraz podstawowe kryteria tego

doboru. Zgodnie z powołanym zarządzeniem dyrektor Zespołu Szkół w G. został

zobowiązany do sporządzenia arkuszy organizacyjnych dla Szkoły Podstawowej i

Gimnazjum na rok 2012/2013, uwzględniających określone w zarządzeniu

wytyczne. W ramach zleconej reorganizacji dokonano połączenia oddziałów klas II

a i II b w gimnazjum w G. W szkole podstawowej z kolei połączono zajęcia w

klasach II i III, co w skali całego zespołu ograniczyło ilości lekcji w porównaniu do

roku poprzedniego o około 60 godzin.

Wprowadzone zmiany spowodowały, że niektórzy nauczyciele stracili pracę;

dotyczyło to w pierwszej kolejności nauczycieli zatrudnionych w niepełnym

wymiarze godzin: K. S. 9/18 – język angielski, J. C. 6/18 - geografia, P. G. 7/18 -

język niemiecki. Część nauczycieli zatrudnionych dotychczas w pełnym wymiarze

godzin, miała zostać zatrudniona w roku szkolnym 2012/2013 w niepełnym

wymiarze: E. B. - 16/18, M. K. - 16/18, A. P. - 13/18, H. D. z 9/18 - wymiar 6/18.

Prawie wszyscy nauczyciele pozostający nadal w zatrudnieniu u strony pozwanej

będą uczyć w obu szkołach w celu uzupełnienia pensum (z wyjątkiem przedmiotów,

które są tylko w gimnazjum). Nauczyciele nauczania początkowego również

uzupełniają swoje pensum ucząc innych przedmiotów lub prowadząc inne zajęcia.

Przykładowo E. P. ma 15/18 edukacji wczesnoszkolnej oraz zajęcia komputerowe

w szkole podstawowej, a także wychowanie do życia w rodzinie w szkole

podstawowej i gimnazjum. A. W. 15/18 edukacji wczesnoszkolnej i zajęcia

rewalidacyjne 4/20. Ponadto nauczyciele nie będą już zatrudniani w godzinach

ponadwymiarowych.

Na posiedzeniu rady pedagogicznej w dniu 27 kwietnia 2012 r. dyrektor

szkoły przedstawił propozycję arkusza organizacyjnego szkoły podstawowej i

gimnazjum w G. na rok szkolny 2012/2013, zgodnie z którym dla powódki były

przewidziane 15/30 etatu z przeznaczeniem na bibliotekę szkolną. Zajęcia z

edukacji wczesnoszkolnej w wymiarze 15/18 etatu przeznaczone zostały dla A. W.,

która w ostatnich latach nie prowadziła tych lekcji, natomiast posiadała do tego

kwalifikacje. Rada pedagogiczna nie zaopiniowała pozytywnie przedstawionego

projektu (przeciwko projektowi głosowało 4 nauczycieli, a 13 wstrzymało się od

głosu). Pomimo braku pozytywnej opinii rady pedagogicznej powyższe arkusze

4

organizacyjne zostały zatwierdzone przez organ prowadzący - wójta gminy P. w

dniu 15 maja 2012 r.

Dyrektor pozwanej szkoły w dniu 18 maja 2012 r. poinformował powódkę o

zmianach organizacyjnych i zmianach planów nauczania, uniemożliwiających

dalsze jej zatrudnianie w pełnym wymiarze zajęć oraz zaproponował powódce w

nowym roku szkolnym zmniejszenie obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktyczno -

wychowawczych do 15/30 (zajęcia biblioteczne) oraz do proporcjonalnego

zmniejszenia wysokości wynagrodzenia. Jednocześnie poinformował powódkę, że

w przypadku nie wyrażenia przez nią zgody na powyższe warunki, będzie

zmuszony do rozwiązania z nią stosunku pracy. Powódka odmówiła, proponując,

aby zostawiono jej 15/18 etatu w nauczaniu wczesnoszkolnym. Pismem z dnia 18

maja 2012 r. dyrektor pozwanej poinformowała prezesa zarządu oddziału ZNP

gminy P. o zamiarze wypowiedzenia stosunku pracy powódce z przyczyn

określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Związek zawodowy nie

wyraził na to zgody, uzasadniając to wysokimi kwalifikacjami powódki oraz brakiem

zmian, spowodowanych zmniejszeniem się liczby oddziałów klas edukacji

wczesnoszkolnej oraz zmianami planów nauczania w klasach I - III.

W dniu 29 maja 2012 r. pracodawca wypowiedział powódce stosunek pracy

z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, jako przyczynę

wskazując zmiany organizacyjne, powodujące zmniejszenie liczby oddziałów w

Zespole Szkół w G., uniemożliwiające dalsze zatrudnianie powódki w

dotychczasowym wymiarze zajęć. Powódka została pouczona przez dyrektora o

możliwości złożenia wniosku o przejście w stan nieczynny.

W roku szkolnym 2011/2012 odbywało się łącznie 54 godziny edukacji

wczesnoszkolnej: powódka miała 18 godzin (18/18), M. G. i E. P. 15/18 oraz J. W.

6/18. W arkuszu organizacyjnym na rok 2012/1013 przewidziano natomiast 45

godzin edukacji wczesnoszkolnej podzielonej pomiędzy nauczycieli: M.G., E. P.

oraz A. W. – każda po 15/18.

Powódka jest nauczycielką dyplomowaną edukacji wczesnoszkolnej oraz

dodatkowo ukończyła studia podyplomowe na UMCS w zakresie

bibliotekoznawstwa i informacji naukowej – posiada tytuł nauczyciel bibliotekarz.

Powódka brała udział w wielu kursach i szkoleniach, a także w realizacji projektu

5

unijnego „Indywidualizacja procesów nauczania w szkołach podstawowych Gminy

P.” oraz pozyskała fundusze na wyposażenie klasy z projektu MEN „Radosna

Szkoła”. Pozwany nie miał żadnych zastrzeżeń do pracy powódki, ostatnia ocena

jej pracy w 2009 r. była wyróżniająca.

A. W. ma wykształcenie wyższe w zakresie nauczania zintegrowanego oraz

ukończyła studia podyplomowe w zakresie oligofrenopedagogiki oraz języka

polskiego. W roku szkolnym 2011/2012 prowadziła zajęcia z języka polskiego oraz

zajęcia rewalidacyjne. Z arkusza organizacyjnego na rok 2012/2013 wynika, że A.

W. będzie prowadzić zajęcia w ramach edukacji wczesnoszkolnej 15/18 oraz

zajęcia rewalidacyjne 4/20. Zajęcia z języka polskiego wynoszą w Szkole

Podstawowej 17 godzin oraz w Gimnazjum 15 godzin. Zajęcia te mają prowadzić:

D.S. 5+9/18 oraz B. S. 12+6/18.

Sąd drugiej instancji – podzielając stanowisko zaskarżonego wyroku Sądu

pierwszej instancji – stwierdził, że u strony pozwanej dokonano zmian

organizacyjnych w rozumieniu art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, polegających na

łączeniu klas i połączeniu niektórych zajęć w szkole podstawowej oraz

zmniejszeniu ilości godzin lekcyjnych w porównaniu do roku poprzedniego o około

60 godzin.

Sąd Okręgowy uznał, że w razie zmian organizacyjnych w szkole w

rozumieniu art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, powodujących konieczność zwolnienia

nauczyciela, kryteria wyboru nauczyciela do zwolnienia z pracy, przyjęte przez

pracodawcę, podlegają kontroli sądowej w toku badania w sprawie, czy rozwiązanie

stosunku pracy z nauczycielem było uzasadnione, a przyjęte kryteria wyboru osoby

są kryteriami obiektywnymi, nie dyskryminującymi, jasnymi i czytelnymi dla

zainteresowanych. W ocenie Sądu drugiej instancji dokonana przez pozwaną

szkołę ocena pracy powódki jako nauczyciela, z uwzględnieniem jej przymiotów

osobistych, znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym i brak jest podstaw

do jej podważenia w postępowaniu apelacyjnym. Przy podejmowaniu decyzji o

zwolnieniu nauczyciela (przeniesieniu w stan nieczynny) pracodawca może

kierować się własnymi uzasadnionymi potrzebami i uznał, że słuszne były

twierdzenia strony pozwanej, że pracownicy posiadający bardziej wszechstronne

wykształcenie będą bardziej przydatni w dalszej działalności pozwanej szkoły. A. W.

6

przesunięta w roku szkolnym 2012/2013 na miejsce powódki, posiada kwalifikacje

w zakresie edukacji wczesnoszkolnej, do nauczania języka polskiego oraz

oligofrenopedagogiki. M. G. posiada kwalifikacje z nauczania wczesnoszkolnego,

plastyki oraz diagnozy i terapii pedagogicznej,E. P. natomiast posiada kwalifikacje

z nauczania wczesnoszkolnego, wychowania prorodzinnego i informatyki. Spośród

nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu edukacji wczesnoszkolnej

najwęższy zakres specjalizacji posiada powódka, gdyż oprócz nauczania

wczesnoszkolnego posiada kwalifikacje uprawniające ją do pracy w bibliotece

szkolnej.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że wybór nauczyciela do zwolnienia z

przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela powinien być dokonany

przy zastosowaniu kryteriów obiektywnych, niedyskryminujących, jasnych,

czytelnych dla zainteresowanych. Kryteria te powinny w pierwszej kolejności

dotyczyć dorobku zawodowego (staż pracy, ocena pracy, kwalifikacje formalne i

faktyczne), ale mogą się one odnosić także do sytuacji osobistej nauczyciela (stan

rodzinny, posiadanie innych źródeł dochodu - np. emerytury). W ocenie Sądu

drugiej instancji strona pozwana sformułowała takie właśnie kryteria i według nich

oceniła przydatność powódki do dalszej pracy. Sąd drugiej instancji podkreślił, że

wszyscy pracownicy pozwanego posiadający kwalifikacje z zakresu edukacji

wczesnoszkolnej legitymują się porównywalnym stażem pracy 28, 26 lat. Nie są to

zasadnicze różnice pozwalające na uzasadnione twierdzenie, że pracodawca

dyskryminował pracowników z dłuższym stażem, a faworyzował tych z krótszym

stażem pracy.

Sąd Okręgowy w P. – rozpoznając skargę o wznowienie postępowania –

ustalił, że rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 17 października 2012 r., znak: P-

II.4131.2.95.2012, Wojewoda […] stwierdził nieważność zarządzenia Wójta Gminy

P. z dnia 23 marca 2012 r., nr 14/2012 w sprawie zasad organizacji pracy na rok

szkolny 2012/2013 dla przedszkoli i szkół, dla których Gmina P. jest organem

prowadzącym. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2012 r., Wojewódzki Sąd

Administracyjny oddalił skargę Wójta Gminy P. na rozstrzygnięcie nadzorcze

Wojewody z dnia 17 października 2012 r.

7

W dniu 19 grudnia 2012 r. do Sądu Okręgowego w P. wpłynęła skarga

powódki o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego w P. z dnia 25 października 2012 r. Skarżąca – powołując się na art.

403 § 2 k.p.c. – wskazała, że podstawą wznowienia jest wykrycie środka

dowodowego, który ma wpływ na wynik sprawy. Podała, że rozstrzygnięciem

nadzorczym z dnia 17 października 2012 r. Wojewoda stwierdził nieważność

zarządzenia nr 14/2012 Wójta Gminy P. (wyrok WSA w R. z dnia 20 grudnia 2012

r.).

Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z rozstrzygnięcia nadzorczego

Wojewody z dnia 17 października 2012 r., stwierdzającego w całości nieważność

zarządzenia nr 14/2012 Wójta Gminy P. z dnia 23 marca 2012 r.

Sąd Okręgowy stwierdził, że w sprawie wystąpiła powołana przez skarżącą

podstawa wznowienia postępowania określona w art. 403 § 2 k.p.c. – zostało

wydane rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z dnia 17 października 2012 r.,

którym stwierdzono nieważność zarządzenia nr 14/12 Wójta Gminy P. Powódka

dowiedziała się o tym rozstrzygnięciu 7 listopada 2012 r. już po wydaniu przez Sąd

Okręgowy w P. wyroku w sprawie III Pa …/12 (25 października 2012 r.); nie mogła

zatem skorzystać z przedstawionych okoliczności w poprzednim postępowaniu.

Sąd Okręgowy – rozpoznając skargę powódki – uznał, że powołane „nowe

okoliczności”, pomimo że faktycznie wystąpiły, nie mają wpływu na trafność

orzeczenia wydanego w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego w P. z dnia 25 października 2012 r. Przyczyną dokonanego

wypowiedzenia stosunku pracy były zmiany organizacyjne, powodujące

zmniejszenie liczby oddziałów w Zespole Szkół w G., co uniemożliwiało dalsze

zatrudnianie powódki w dotychczasowym wymiarze zajęć. Zmiany organizacyjne u

strony pozwanej zostały dokonane wprawdzie w oparciu o dyrektywy zawarte w

zarządzeniu nr 14/2012 wójta Gminy P., którego nieważność została następnie

stwierdzona przez Wojewodę; jednakże – zdaniem Sądu Okręgowego – zgodnie z

rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie

ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz. U. Nr 61,

poz. 624 ze zm.) podstawą do dokonania zmian organizacyjnych w szkołach czy

przedszkolach jest arkusz organizacyjny. Zgodnie z § 10 ust. 1 załącznika nr 2 do

8

powołanego rozporządzenia arkusz organizacyjny szkoły określa szczegółową

organizację wychowania, nauczania i opieki w danym roku szkolnym i jest

opracowywany przez dyrektora szkoły, a zatwierdzany przez organ prowadzący.

Sąd Okręgowy stwierdził, że arkusz organizacyjny Zespołu Szkół w G. na rok

szkolny 2012/2013 został opracowany przez osobę do tego uprawnioną, tj.

dyrektora tego zespołu, a następnie arkusz ten został zatwierdzony przez wójta

Gminy P. – organ prowadzący. Procedura wydawania arkusza oraz jego

zatwierdzenia zakończyła się przed wręczeniem powódce wypowiedzenia stosunku

pracy. Według Sądu Okręgowego arkusz organizacyjny określający liczbę

oddziałów szkolnych w pozwanym zespole szkół stał się podstawą do

wypowiedzenia powódce stosunku pracy, a nie powołane w skardze zarządzenie

wójta nr 14/2012.

Sąd Okręgowy wskazał, że do kompetencji dyrektora szkoły należy

zatrudnianie i zwalnianie nauczycieli; trzeba mieć jednak na uwadze to, że na

podstawie art. 34 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty organ

prowadzący szkołę sprawuje nadzór nad jej działalnością w zakresie spraw

finansowych i administracyjnych. Podmiotem zobowiązanym do finansowania szkół

jest gmina, a zatem nadzór organu prowadzącego w zakresie spraw finansowych i

administracyjnych szkół powoduje, że to gmina ustala ile środków finansowych

gotowa jest przeznaczyć na funkcjonowanie szkół działających na jej terenie. Jeżeli

środki finansowe posiadane przez gminę pozwalają na sfinansowanie mniejszej

liczby oddziałów szkolnych to dyrektor placówki nie może tworzyć samodzielnie

większej ilości oddziałów, musi on bowiem trzymać się założeń finansowych,

ustalonych przez organ prowadzący, który dysponuje środkami budżetowymi.

Według Sądu Okręgowego w sytuacji, gdy rzeczywiście dokonano

połączenia oddziałów klas II a i II b w Gimnazjum oraz połączono zajęcia w klasach

II i III szkoły podstawowej i znalazło to odzwierciedlenie w arkuszu organizacyjnym,

który został prawidłowo sporządzony i zatwierdzony przez uprawnione do tego

podmioty, to ten arkusz organizacyjny (a nie przedmiotowe zarządzenie wójta

gminy) stał się podstawą do ustalenia, czy istniała rzeczywista przyczyna

wypowiedzenia powódce stosunku pracy.

9

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego z dnia 28 czerwca 2013 r. powódka

zaskarżyła skargą kasacyjną. Skargę oparto na obydwu podstawach kasacyjnych

określonych w art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzucono naruszenie:

a) art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U.

z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zm.) przez jego wadliwe zastosowanie polegające na

przyjęciu, że łączenie oddziałów może nastąpić w arkuszu organizacyjnym, a nie

przez wprowadzanie zmian do statutu szkoły;

b) art. 20 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z

2014 r., poz. 191) przez przyjęcie, że nastąpiły zmiany organizacyjne powodujące

wypowiedzenie stosunku pracy w sytuacji, gdy zmiany nastąpiły z rażącym

naruszeniem przepisów i nie było podstaw do zastosowania art. 20 Karty

Nauczyciela.

W ramach podstawy procesowej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono

naruszenie art. 386 § 2 k.p.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy

zachodziła nieważność postępowania, polegająca na braku wykazania umocowania

otrzymanego od wójta gminy dla dyrektora pozwanej szkoły do udzielenia

pełnomocnictwa pełnomocnikowi w postępowaniu sądowym.

Skarżąca wniosła o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o oddalenie

skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od powódki na rzecz strony pozwanej kosztów

postępowania według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu nieważności

postępowania, jako najdalej idącego. Uzasadniając zarzut nieważności

postępowania skarżąca wskazała, że „zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o

samorządzie gminnym kierownicy jednostek organizacyjnych gminy

10

nieposiadających osobowości prawnej działają jednoosobowo na podstawie

pełnomocnictwa udzielonego przez wójta. Szkoła jest jednostką organizacyjną

gminy nieposiadającą osobowości prawnej. Pełnomocnictwo udzielone przez wójta

określa zakres, w jakim dyrektor szkoły może upoważnić radcę prawnego do

działania za niego i czy w ogóle może za niego działać. W przypadku braku takiego

pełnomocnictwa lub braku upoważnienia do udzielenia dalszego pełnomocnictwa

przez dyrektora zachodzi nieważność postępowania. W aktach sprawy brak jest

upoważnienia dla dyrektora szkoły udzielonego przez wójta. Wobec braku

właściwego umocowania do występowania w sprawie przez dyrektora szkoły w

postaci udzielonego upoważnienia przez organ prowadzący zachodzi nieważność

postępowania”.

Sąd Najwyższy uznał, że końcowe konkluzje zarzutu skarżącej nie są

słuszne, gdyż art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym odnosi się przede

wszystkim do gospodarowania mieniem samorządowym, a ponadto sugestie

skarżącego pomijają treść art. 460 § 1 k.p.c., zgodnie z którym zdolność sądową i

procesową ma także pracodawca, chociażby nie posiadał osobowości prawnej.

Dokonując subsumpcji tego przepisu do realiów niniejszej sprawy należy

zaaprobować pogląd zawarty w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 września

2013 r. w sprawie II PK 4/13 (LEX nr 1375183), iż jednostka organizacyjna i

budżetowa podmiotu samorządowego może być uznana za pracodawcę wówczas,

gdy jej samodzielność obejmuje uprawnienie do zatrudniania pracowników.

W myśl art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty -

dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce

nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. Dyrektor w szczególności

decyduje w sprawach: 1) zatrudniania i zwalniania nauczycieli oraz innych

pracowników szkoły lub placówki; 2) przyznawania nagród oraz wymierzania kar

porządkowych nauczycielom i innym pracownikom szkoły lub placówki. W tym

kontekście dyrektor pozwanego zespołu szkół posiadał uprawnienie do zatrudniania

nauczycieli; zespół szkół pełnił więc funkcję pracodawcy w rozmienieniu Kodeksu

pracy, miał zdolność procesową, a dyrektor zespołu szkół był umocowany do

udzielenia pełnomocnictwa radcy prawnemu. Nie można więc uznać, że w sprawie

doszło do nieważności postępowania.

11

W uzasadnieniu podstawy materialnoprawnej skargi przedstawiono, że

zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy o systemie oświaty w związku z § 4 załącznika nr 2

do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie

ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół organizację

pracy szkoły określa się w statucie szkoły. Arkusz organizacyjny został

zatwierdzony przez ten sam organ, który wydał zarządzenie na podstawie, którego

dyrektor szkoły był zobowiązany do łączenia oddziałów, co nie powinno mieć

miejsca. Łączenie oddziałów jest dopuszczalne i można go dokonać, ale następuje

to przez dokonanie zmiany w statucie szkoły. Łączenie oddziałów nie nastąpiło

przez zmiany dokonane w statucie, który określa organizację pracy szkoły, a w

arkuszu organizacyjnym. Uprawnionym do zatwierdzenia arkusza organizacyjnego

jest organ prowadzący, czyli ten sam organ, który nakazał zastosowanie się do

zarządzenia, którego wydać nie mógł.

Zdaniem Sądu Najwyższego, istotne znaczenie ma § 10 załącznika nr 2 do

rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie

ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół, z którego

wynika, że szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki w danym roku

szkolnym określa arkusz organizacji szkoły opracowany przez dyrektora szkoły, z

uwzględnieniem szkolnego planu nauczania, o którym mowa w przepisach w

sprawie ramowych planów nauczania - do dnia 30 kwietnia każdego roku. Arkusz

organizacji szkoły zatwierdza organ prowadzący szkołę do dnia 30 maja danego

roku (ust. 1). W arkuszu organizacji szkoły zamieszcza się w szczególności: liczbę

pracowników szkoły, w tym pracowników zajmujących stanowiska kierownicze,

ogólną liczbę godzin zajęć edukacyjnych finansowanych ze środków

przydzielonych przez organ prowadzący szkołę (ust. 2). Na podstawie

zatwierdzonego arkusza organizacji szkoły dyrektor szkoły, z uwzględnieniem

zasad ochrony zdrowia i higieny pracy, ustala tygodniowy rozkład zajęć określający

organizację zajęć edukacyjnych (ust. 3).

W ocenie Sądu Najwyższego podstawowe znaczenie dla organizacji zajęć w

szkole i liczby zatrudnionych nauczycieli ma więc arkusz organizacyjny szkoły.

Należy wskazać, że rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, zaakceptowane przez

wyrok WSA z dnia 20 grudnia 2012 r., opierało się na założeniu, że organ

12

prowadzący (wójt) nie jest uprawniony do ingerencji w kompetencje dyrektora

szkoły jako pracodawcy. Nie kwestionowało ono celowości zmniejszenia

zatrudnienia w zespole szkół, ani konieczności łączenia oddziałów lub zajęć.

W tym aspekcie należy wskazać, że dyrektor szkoły po sporządzeniu

arkusza organizacyjnego – samodzielnie podjął decyzję o rozwiązaniu z powódką

stosunku pracy. W myśl art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. -

Karta Nauczyciela - dyrektor szkoły w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie

zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub

zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w

pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy lub, na wniosek

nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrudniony na podstawie

mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym

w art. 22 ust. 2.

Zwrócić należy uwagę, że arkusz organizacyjny pozwanej szkoły na rok

szkolny 2012/2013 (znajdujący się w aktach sprawy) przewiduje zmiany

organizacyjne, które uzasadniały zastosowanie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. W

szczególności z arkusza organizacyjnego wynika, że liczba dzieci podlegających

obowiązkowi szkolnemu w szkole podstawowej w G. uległa zmniejszeniu z 12

uczniów z 2001 r. do 8 z 2002 r. i 4 – 6 z lat 2003 – 2005. Jednocześnie w

pozwanym zespole zatrudnionych było 17 nauczycieli i 4 pracowników obsługi.

Liczba nauczycieli była więc nieproporcjonalnie duża w porównaniu z liczbą

uczniów szkoły podstawowej. Działania dyrektora pozwanego – dotyczące

racjonalizacji zatrudnienia - były więc jak najbardziej celowe. W spornym okresie

zmniejszeniu uległa ilość lekcji w porównaniu do roku poprzedniego o około 60

godzin. Okoliczność, iż w pozwanej szkole nie ma możliwości zatrudnienia powódki

w pełnym wymiarze zajęć należy do sfery ustaleń faktycznych, którymi Sąd

Najwyższy jest w postępowaniu kasacyjnym związany (art. 39813

§ 2 k.p.c.).

Oznacza to konieczność przyjęcia, iż dyrektor szkoły, wobec braku wyrażenia przez

powódkę zgody na ograniczenie zatrudnienia, mógł na podstawie art. 22 ust. 2

Karty Nauczyciela zastosować art. 20 ust. 1 tej Karty.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie można przyjąć, że związek

przyczynowy pomiędzy wydanym przez wójta zarządzeniem, a ustalonym

13

arkuszem organizacyjnym jest oczywisty. Jak wyżej wskazano, również bez

zarządzenia wójta dyrektor szkoły miałby obowiązek dostosowania liczby

nauczycieli do ilości oddziałów i uczniów; gdyż proporcje te były ewidentnie

zachwiane. Zwrócić też należy uwagę, że zgodnie ze wskazanymi wyżej przepisami

arkusz organizacyjny szkoły musi być zatwierdzony przez organ prowadzący;

względy pragmatyczne nakazują więc wcześniejsze przeprowadzenie konsultacji z

tym organem, zapoznanie się z jego opinią, możliwościami finansowymi i

sporządzenie arkusza organizacyjnego adekwatnego do ilości uczniów w szkole.

Wprawdzie słusznie skarga kasacyjna podnosi, że zmiany, które zostały

przeprowadzone powinny zostać poprzedzone zmianą statutu szkoły, a takie

uprawnienia posiada rada szkoły, jednak nie ulega wątpliwości, że do takich zmian

organizacyjnych faktycznie doszło i były one uzasadnione merytorycznie. Kwestie

organizacji szkoły określane są - na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 4 ustawy o

systemie oświaty - w statucie szkoły. Szczegółowa treść statutu została określona

w treści rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w

sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół.

Pierwszy statut nadaje organ prowadzący (art. 58 ust. 6 ust. o systemie oświaty), a

zmiany statutu uchwala rada szkoły (art. 50 ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty),

na podstawie projektu rady pedagogicznej (art. 42 ust. 1 ustawy o systemie

oświaty).

W ocenie Sądu Najwyższego kwestia ta nie mogła stanowić skutecznej

podstawy skargi o wznowienie postępowania, która zainicjowała niniejsze

postępowanie. Okoliczność, że nie doszło do zmian w statucie szkoły była bowiem

stronie skarżącej znana już czasie postępowania przed sądami pierwszej i drugiej

instancji. Zgodnie z art. 403 § 2 k.p.c. można żądać wznowienia w razie

późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku, dotyczącego tego samego stosunku

prawnego, albo wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych,

które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła

skorzystać w poprzednim postępowaniu. Kwestia braku zmian w statucie szkoły

mogła być podnoszona w poprzednim postępowaniu. Ponadto statut szkoły

powinien odnosić się do długotrwałych zmian w strukturze szkoły, natomiast arkusz

organizacyjny dotyczy sytuacji w jednym roku szkolnym.

14

Decydujące znaczenie w kwestii zaistnienia zmian organizacyjnych w szkole

w danym roku szkolnym ma arkusz organizacyjny szkoły. Odpowiedzialność za

jego sporządzenie ponosi dyrektor szkoły, który jest zobligowany do dostosowania

liczby nauczycieli do ilości uczniów w szkole, do racjonalnego wykorzystania

kompetencji nauczycieli oraz do uwzględnienia sytuacji finansowej gminy.

Ponieważ powódka odmówiła zatrudnienia w połowie wymiaru czasu pracy,

uzasadnione stało się rozwiązanie stosunku pracy.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie

art. 39814

k.p.c. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.