III KK 167/14

Sygn. akt III KK 167/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 czerwca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Gierszon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jarosław Matras

SSN Andrzej Ryński

Protokolant Teresa Jarosławska

w sprawie M. J.

skazanej z art. 193 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 10 czerwca 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanej

od wyroku Sądu Rejonowego w M.

z dnia 21 stycznia 2013 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej M. J. i w tym

zakresie sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w M. do

ponownego rozpoznania;

2. obciąża Skarb Państwa wydatkami za postępowanie

kasacyjne.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2013 r., Sąd Rejonowy w M. skazał R. J. za

przestępstwa z art. 288 § 1 k.k. i art. 190 § 1 k.k. na łączną karę 10 miesięcy

pozbawienia wolności, której wykonanie, na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k. w zw. z art.

70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawiesił na okres lat 3, a także M. J. za to, że: w

dniu 2 marca 2012 r. wdarła się do mieszkania nr [...] przy ul. M. [...] w M.,

należącego do D. Z. i wbrew woli pokrzywdzonej pomimo wielokrotnych żądań

nie opuściła tego mieszkania, to jest przestępstwo z art 193 k.k.. Na podstawie

tego przepisu w zw. z art 34 k.k. i art 35 §1 k.k. wymierzył jej za to karę 6

miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej

kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku

miesięcznym.

Wyrok ten nie został skutecznie zaskarżony przez strony.

Wprawdzie oskarżona – po przywróceniu jej terminu do złożenia wniosku

o sporządzenie pisemnego uzasadnienia tego wyroku przez Sąd Rejonowy w M.,

postanowieniem z dnia 5 marca 2013 r. – wniosła od tego wyroku apelację, ale

postanowieniem z dnia 30 lipca 2013 r., Sąd Okręgowy w G. pozostawił jej

apelację bez rozpoznania, albowiem uznał, iż przyjęcie tego środka

odwoławczego nastąpiło na skutek niezasadnego przywrócenia terminu do

złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

To postanowienie zaskarżyła oskarżona do innego składu tego samego

sądu odwoławczego. Ten, postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2013 r., utrzymał

zaskarżone orzeczenie w mocy.

W tym samym dniu uprawomocnił się więc wyrok Sądu Rejonowego w M.

z dnia 21 stycznia 2013 r.

Od tego wyroku Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł kasację i zaskarżył

go w części dotyczącej M. J. w całości na jej korzyść, zarzucając mu:

rażące naruszenie prawa procesowego, to jest art. 376 § 2 k.p.k. oraz art.

6 k.p.k. polegające na rozpoznaniu sprawy bez udziału oskarżonej, której

obecność na rozprawie była obowiązkowa, co stanowi bezwzględną przyczynę

odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

i wniósł o:

3

uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy w tym zakresie

sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest w sposób oczywisty zasadna, co umożliwiło rozpoznanie jej

w trybie art 535 § 3 k.p.k.

Zaskarżony kasacją wyrok został wydany z rażącym naruszeniem

wskazanego w jej zarzucie przepisu prawa procesowego.

Nie ulega wątpliwości, że sprawa oskarżonych pierwotnie była

prowadzona w trybie uproszczonym (k. 59v, 66).

Jednakże odroczenie rozprawy w dniu 10 września 2012 r. na termin

przekraczający 21 dni, spowodowało (zgodnie z treścią art 484 § 2 k.p.k.)

przekształcenie trybu jej prowadzenia – w zwyczajny.

Skutkiem tej zaszłości procesowej była obowiązkowa (odtąd obecność

oskarżonych na rozprawie - art 374 § 1 k.p.k.).

Możliwość rozpoznania sprawy pod nieobecność oskarżonych, także w

postępowaniu zwyczajnym, wprawdzie istnieje, ale aktualizuje się tylko wtedy,

gdy zostaną spełnione wszystkie warunki przewidziane w tych przepisach karnej

ustawie procesowej, które określają odstępstwa od zasady obowiązkowej

obecności oskarżonego na rozprawie.

Jednym z tych przepisów jest art 376 § 1 i 2 k.p.k. Sąd Rejonowy w M. ten

właśnie przepis zastosował w dniu 21 stycznia 2013 r., kiedy to – stwierdzając

nieobecność obojga oskarżonych – powołując się na tę normę, postanowił

„rozprawę odroczoną dokończyć pomimo nieobecności oskarżonych” (k. 122).

W świetle treści § 2 art 376 k.p.k. nie ulega wątpliwości, że można było to

skutecznie uczynić tylko pod warunkiem zawiadomienia oskarżonych o tym

terminie rozprawy odroczonej.

Tymczasem, jak to wynika z notatki urzędowej z dnia 18 marca 2013 r.

Zastępcy Kierownika Sekretariatu Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w M. (k.

158), do oskarżonej w rzeczywistości nie wysłano wezwania na termin rozprawy,

wyznaczony na dzień 21 stycznia 2013 r. Wysłana do niej w dniu 4 stycznia

2013 r. przesyłka zawierała tylko odpis opinii biegłego. Oznacza to, że będące

podstawą przyjęcia przez Sąd Rejonowy w M. na rozprawie w dniu 21 stycznia

4

2013 r. zawiadomienia oskarżonej o tym terminie rozprawy „potwierdzenie

odbioru” (k.120), w istocie nie może jej stanowić, skoro skierowana do

oskarżonej przesyła, której doręczenie ten dokument potwierdza, w

rzeczywistości wezwania oskarżonej na ten termin rozprawy nie zawierała.

To, że w tymże „potwierdzeniu odbiory przesyłki” wskazano w rubryce

„termin” – datę „21 01 2013”, żadnego znaczenia mieć przy tym nie może, skoro

bezsporne jest (w świetle treści przywołanej wyżej notatki sądowej z dnia 18

marca 2013 r.), że nie doręczono oskarżonej wówczas wezwania na

wyznaczony na dzień 21 stycznia 2013 r. termin rozprawy, a przesyłka ta

zawierała (zgodnie z adnotacją poczynioną na wspomnianym „potwierdzeniu

odbioru”) – odpis opinii biegłego.

W tej stwierdzonej sytuacji fakt niezawiadomienia oskarżonej o terminie

rozprawy z dnia 21 stycznia 2013 r. jest więc niewątpliwy.

Sąd Rejonowy prowadząc w tym dniu odroczoną rozprawę pod

nieobecność oskarżonej dopuścił się tym samym oczywistej i rażącej obrazy art.

376 § 2 k.p.k., stanowiącej zarazem wskazaną w art 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

bezwzględną przyczynę odwoławczą. Ta bowiem zaistnieje zawsze wtedy, gdy

sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego obecność była

obowiązkowa.

Charakter tej podstawy odwoławczej skutkuje – zgodnie z treścią

wspomnianego przepisu, który ją określa – uchyleniem zaskarżonego

orzeczenia, bez względu na to, czy to naruszenie przepisów postępowania, które

je stanowi, mogło wywrzeć lub wywarło wpływ na treść tego orzeczenia.

Stąd też – wobec ustalonych (in concreto i opisanych powyżej) faktów –

uznać należało oczywistą zasadność kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich i

uchylić zaskarżony nią wyrok w części dotyczącej M. J., przekazując

równocześnie – w tym zakresie – sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w M.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd ten będzie miał na uwadze powyższe

spostrzeżenia i wnioski.

Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść art 638 k.p.k.

Z tych to względów, orzeczono jak wyżej.

5