I CSK 422/13

Sygn. akt I CSK 422/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Barbara Myszka

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa L. S.

przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej budynku przy ul. K. […] w W.

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej C. P.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 czerwca 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 czerwca 2012 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok w części sprostowanej

postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia

11 lipca 2012 r. to znaczy w zakresie wpisanego na

podstawie tego postanowienia sformułowania

"skierowane przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej

2

budynku przy ul. K. […] w W."

(pkt I),

2) nie obciąża powódki obowiązkiem zwrotu pozwanej

kosztów postępowania kasacyjnego.

3

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy w W. uwzględnił

powództwo L. S. skierowane przeciwko pozwanym - Wspólnocie

Mieszkaniowej budynku przy ul. K. w W. oraz Miastu W. i ustalił, że Miasto W. jest

właścicielem lokalu mieszkalnego o numerze 18 i powierzchni 105,62 m2

,

położonego na poddaszu budynku przy ul. K., nie jest natomiast właścicielem tego

lokalu pozwana Wspólnota Mieszkaniowa budynku, w którym lokal się znajduje.

Postępowanie toczyło się przy udziale C. P. - interwenientki ubocznej po stronie

pozwanej Wspólnoty.

Zgodnie ze stanem faktycznym, będącym podstawą rozstrzygnięcia,

powódka i jej ówczesny mąż zaadaptowali na cele mieszkalne część strychu,

stanowiącego część wspólną właścicieli lokali w budynku przy ulicy K. […].

Adaptacji dokonali na podstawie zezwolenia udzielonego im decyzją

administracyjną z dnia 26 lipca 1984 r. przez Urząd Dzielnicy W. […]. Powstały

lokal przydzielono powódce i jej mężowi w 1987 r. Później mieszkanie zostało

przez nich powiększone za zgodą Burmistrza Gminy Dzielnicy […] i zgłoszone do

użytkowania w dniu 21 marca 1997 r. W dniu 2 czerwca 1997 r. Zarząd

Budynków Komunalnych zawarł umowę najmu tego lokalu z powódką i jej

mężem.

Po rozwodzie prawa do lokalu przypadły powódce. Części wspólne

nieruchomości przy ul. K. zostały w dniu 31 marca 2003 r. przekazane przez

Miasto w zarząd pozwanej Wspólnocie Mieszkaniowej. W protokole

przekazania lokal powódki określono jako pożytek Wspólnoty Mieszkaniowej, w

związku z czym kolejną umowę najmu zawarła z powódką Wspólnota. Spór o

prawo własności lokalu powstał między pozwanymi w związku ze zgłoszeniem

przez powódkę woli wykupienia mieszkania. Sąd Okręgowy uznał, że skoro

mieszkanie wynajmowane przez powódkę istniało jako samodzielny lokal przed

wejściem w życie ustawy z dnia 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (jedn. tekst.

Dz. U. z 2000 r., Nr 80, poz. 903 ze zm.), a więc przed powstaniem pozwanej

Wspólnota Mieszkaniowej, to w chwili jej powołania nie stanowiło już części wspólnej

4

budynku, lecz własność Miasta W., pomimo że nie doszło do wydania decyzji o

zmianie wielkości udziałów właścicieli poszczególnych lokali w nieruchomości

wspólnej.

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu

sprawy na skutek apelacji pozwanej Wspólnoty zmienił zaskarżony wyrok w

punktach 1 i 2 w ten sposób, że oddalił powództwo i orzekł o kosztach

postępowania. Następnie postanowieniem z dnia 11 lipca 2012 r. sprostował

z urzędu niedokładność w punkcie l wydanego wyroku w ten sposób, że po

słowie: „powództwo" wpisał słowa: „skierowane przeciwko Wspólnocie

Mieszkaniowej budynku przy ul. K. […] w W".

Sąd odwoławczy zaznaczył, że wyrok Sądu pierwszej instancji uprawomocnił

się w stosunku do Miasta W., które go nie zaskarżyło, w tej więc części orzeczenie

Sądu Okręgowego nie mogło być zmienione ani uchylone, wobec czego wnioski

pozwanej Wspólnoty o uchylenie postanowień Sądu Okręgowego, dotyczących

wezwania Miasta W. do udziału w sprawie w charakterze pozwanego uznał za

bezprzedmiotowe. Wnioski te zmierzały do uchylenia wyroku w części, która –

zdaniem Sądu - jest prawomocna. Natomiast orzeczenie dotyczące pozwanej

Wspólnoty Sąd odwoławczy zmienił, stając na stanowisku, że powódka nie

wykazała interesu prawnego w żądaniu ustalenia, ponieważ jej prawa nie są

zagrożone, nie ma też niepewności co do stanu prawnego lokalu. Zdaniem

Sądu Apelacyjnego swoje roszczenia powódka może skuteczniej zrealizować

w innych powództwach, zaspokajających jej pretensje.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniosła pozwana

Wspólnota Mieszkaniowa, zaskarżając ten wyrok w części - w zakresie, w jakim

Sąd Apelacyjny dokonał sprostowania tego wyroku postanowieniem z dnia 11 lipca

2012 r. poprzez dodanie słów „skierowane przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej

budynku przy ul. K. […] w W". W skardze kasacyjnej opartej na podstawie z art.

3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. pozwana zarzuciła naruszenie art. 316 § 1 k.p.c., art. 332 § 1

k.p.c., art. 363 § 1 k.p.c. w zw. z art. 324 § 3 k.p.c. i 326 § 1-3 k.p.c. oraz art. 375

k.p.c. w zw. z art. 350 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1

k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c. polegające na dokonaniu ingerencji w merytoryczną

5

treść wyroku w trybie sprostowania jego niedokładności; art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 386 § 3 k.p.c. w zw. z art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c. polegające na nierozpoznaniu

apelacji pozwanej Wspólnoty Mieszkaniowej w pełnym zakresie zaskarżenia oraz

art. 380 k.p.c. w zw. z art. 194 § 3 k.p.c. w zw. z art. 368 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. oraz art.

355 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. polegające na uznaniu za

bezprzedmiotowy wniosek pozwanego o rozpoznanie niezaskarżalnych zażaleniem

postanowień Sądu Okręgowego z dnia 10 stycznia 2010 r. i 14 kwietnia 2010 r. Na

tej podstawie pozwana wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części, tj. w

zakresie, w którym Sąd Apelacyjny dokonał sprostowania wyroku oraz o

zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w

tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zaskarżeniem objęta została treść wyroku Sądu Apelacyjnego wprowadzona

do orzeczenia postanowieniem o jego sprostowaniu. Pierwotnie wydany wyrok

tego Sądu w punkcie pierwszym zmieniał wyrok Sądu Okręgowego w punktach 1

i 2, a więc w zakresie orzeczenia o ustaleniu, że prawo własności lokalu powódki

przysługuje Miastu W., a jednocześnie prawo to nie przysługuje pozwanej

Wspólnocie Mieszkaniowej i oddalił powództwo. Postanowienie prostujące

sprecyzowało zakres dokonanej zmiany przez wskazanie, że oddalone zostało

powództwo skierowane przeciwko pozwanej Wspólnocie. W wyroku z dnia 4

listopada 2010 r. (IV CSK 188/10, OSNC 2011/7-8/86) Sąd Najwyższy przyjął, że

dopuszczalne jest zaskarżenie skargą kasacyjną postanowienia sądu drugiej

instancji prostującego wyrok, jeżeli w rzeczywistości zmienia ono ten wyrok co do

istoty. Pogląd ten należy zaakceptować. Wprawdzie w sprawie, w której został

wyrażony, chodziło o zawarte w wyroku sądu odwoławczego postanowienie

prostujące z urzędu wyrok sądu pierwszej instancji, jednak analogicznie

potraktować należy postanowienie prostujące wyrok sądu drugiej instancji, jeżeli w

wyniku jego wydania nastąpiła ingerencja w merytoryczną treść wyroku wydanego

w postępowaniu apelacyjnym. Postanowienie o sprostowaniu wyroku przez Sąd

Apelacyjny nie podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia, jeżeli więc jego treścią jest

dokonanie zmian w merytorycznym rozstrzygnięciu zawartym w wyroku tego sądu,

jedyną dopuszczalną formą zakwestionowania prawidłowości tak dokonanej korekty

6

treści orzeczenia drugoinstancyjnego jest wniesienie od niego skargi kasacyjnej.

Przedmiotem sprostowania dokonanego przez Sąd Apelacyjny było określenie

podmiotowego zakresu zmiany orzeczenia Sądu pierwszej instancji, zawartego w

wyroku z dnia 14 lutego 2011 r. Zważywszy, że w apelacji pozwana domagała się

nie tylko zmiany wyroku Sądu Okręgowego i oddalenia powództwa w całości wobec

Wspólnoty ale także uchylenia tego wyroku wobec Miasta W. i umorzenia

postępowania przy przyjęciu, że nie było podstaw do stosowania art. 195 § 1 k.p.c.

ani art. 194 § 3 k.p.c., zastosowana przez Sąd Apelacyjny formuła zmiany wyroku

Sądu Okręgowego mogła oznaczać, że zmiana dotyczy całości rozstrzygnięcia

ujętego w orzeczeniu pierwszoinstancyjnym. Zamiarem Sądu Apelacyjnego było

doprowadzenie treści orzeczenia do stanu oddającego jego rzeczywistą wolę, to

jest do wyjaśnienia, że zmiana dotyczy jedynie żądań kierowanych przez powódkę

przeciwko pozwanej Wspólnocie. Takiemu celowi nie może jednak służyć instytucja

sprostowania wyroku, przewidziana w art. 350 § 1 k.p.c., której zakresem objęte są

jedynie oczywiste niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne omyłki.

Oczywistość oznacza, że muszą one powstać w wyniku niewłaściwego

odzwierciedlenia w orzeczeniu rzeczywistej i nie mogącej budzić wątpliwości woli

Sądu, są obiektywnie i bez wątpliwości dostrzegalne w treści orzeczenia lub wprost

wynikają z zestawienia tej treści z zawartością akt, a powstały z powodu

technicznej niedoskonałości ujęcia rozstrzygnięcia sądu w słowach, przedstawienia

stanowiska sądu w błędnej formie lub w sposób niedokładny, a więc niepełny i

nieprecyzyjny. Sprostowanie nie jest środkiem prawnym służącym korekcie

rozstrzygnięcia co do jego istoty. Nie jest też drogą prawną prowadzącą do

wyjaśnienia znaczenia treści niejasnego orzeczenia, temu celowi służy bowiem

instytucja wykładni (art. 352 k.p.c.). Stanowisko takie dominuje w orzecznictwie (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2002 r., I CKN 886/00, nie publ. poza

bazą LEX nr 57810, postanowienia tego Sądu z dnia 5 grudnia 1980 r., III CRN

133/80, OSNC 1981/6/115 i z dnia 1 czerwca 2013 r., V CZ 28/13, nie publ. poza

bazą LEX nr 1375536). W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2003 r.

(I CZ 17/03, M. Spół. 2004/2/36) Sąd Najwyższy przyjął wprawdzie, że możliwe jest

wykorzystanie instytucji sprostowania do dokonania diametralnej zmiany treści

rozstrzygnięcia merytorycznego (sprostowanie polegało na zastąpieniu

7

rozstrzygnięcia o treści „oddala zażalenie” sformułowaniem „uchyla zaskarżone

postanowienie”), jeśli oczywistość błędnego wyrażenia woli wynika w sposób

oczywisty z uzasadnienia, jednak taki pogląd można odnieść tylko do wypadków,

kiedy uzasadnienie jest częścią składową orzeczenia, nie zaś stosować wówczas,

kiedy sporządzone jest później, gdyż prowadziłoby to do nieusprawiedliwionego

celami, jakim służy sprostowanie uczynienia z niego swoistego, nieograniczonego

jakimkolwiek terminem, środka korekty orzeczeń.

W rezultacie zgodzić się należało ze skarżącym, że oznaczenie

podmiotowego zakresu wyroku Sądu Apelacyjnego nie mogło nastąpić w drodze

jego sprostowania. W związku z tym zastrzeżenie wprowadzone do tego wyroku

postanowieniem z dnia 11 lipca 2012 r. należało usunąć z jego treści w drodze

uchylenia tej części wyroku z przyczyny wadliwości procesowych, zgodnie

z wnioskiem pozwanej Wspólnoty, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

W tym stanie rzeczy, wobec uwzględnienia kasacyjnego wniosku

zgłoszonego przez skarżącego, zbędne było rozważanie dalszych zarzutów

wskazanych w skardze kasacyjnej, opartych na twierdzeniu, że nie doszło do

rozpoznania apelacji pozwanej Wspólnoty w pełnym zakresie. Należy jedynie

ubocznie wskazać, że gdyby rzeczywiście nie doszło do pełnego rozpoznania

apelacji, to brak substratu zaskarżenia uniemożliwiałby skuteczne zaskarżenie

orzeczenia Sądu Apelacyjnego w tym zakresie.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wynika z treści art. 39821

w zw. z art. 391 § 1 i art. 102 k.p.c. Zastosowanie zasady słuszności, przewidzianej

w art. 102 k.p.c., uzasadnione jest specyfiką postępowania prostującego treść

wyroku, przeprowadzonego przez Sąd Apelacyjny z urzędu.