SDI 18/14

Sygn. akt SDI 18/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący)

SSN Przemysław Kalinowski (sprawozdawca)

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby

Radców Prawnych,

w sprawie radcy prawnego P. M.,

obwinionego z art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

(Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w zw. z art 1 oraz art.6 ust. 2 Kodeksu Etyki

Radcy Prawnego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 17 czerwca 2014 r.,

kasacji, wniesionych przez pełnomocnika pokrzywdzonych K. B. i G. B.

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych z

dnia 29 października 2013 r.,

zmieniającego orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby

Radców Prawnych w […] z dnia 22 kwietnia 2013 r.,

uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę P. M.

Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Krajowej Izby Radców

2

Prawnych w […] do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w […]

orzeczeniem z dnia 22 kwietnia 2013 r. uznał radcę prawnego P. M. za winnego

tego, że w okresie od 3 lipca 2007 r. do 13 września 2007 r., działając w krótkich

odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, usunął z kancelarii

adwokackiej przy ul. J. […] z należących do adw. K. B. akt spraw: […] oraz z

należących do adw. G. B. akt spraw: […] – dokumenty szczegółowo opisane w

zarzucie - wraz z tymi aktami, tj. popełnienia przewinienia dyscyplinarnego z art.

64 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r.

Nr 10, poz. 65 ze zm.) w zw. z art. 1 oraz art. 6 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy

Prawnego i wymierzył mu za ten czyn karę pieniężną w wysokości 19.000 zł oraz

karę zakazu wykonywania patronatu na okres 5 lat i obciążył go kosztami

postępowania.

Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył obwiniony oraz pokrzywdzone: K. B. i G.

B.

Orzeczeniem z dnia 29 października 2013 r. Wyższy Sąd Dyscyplinarny

Krajowej Izby Radców Prawnych w […] uchylił orzeczenie Sądu I instancji w tej

sprawie i umorzył postępowanie powołując się na wystąpienie ujemnej przesłanki

procesowej w postaci przedawnienia.

Obecnie, dwie odrębne kasacje na niekorzyść obwinionego wniósł

pełnomocnik pokrzywdzonych, tj. G. B. oraz K. B., zaskarżając orzeczenie

Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w całości na

niekorzyść obwinionego. Autor obu nadzwyczajnych środków zaskarżenia zarzucił

orzeczeniu sądu odwoławczego rażące naruszenie prawa materialnego mogące

mieć istotny wpływ na jego treść w postaci obrazy art. 70 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6

lipca 1982 r. o radcach prawnych w zw. z art. 276 k.k., art. 101 § 1 pkt 4 k.k. i art.

102 k.k., polegające na nieprawidłowym przyjęciu przez Wyższy Sąd

Dyscyplinarny, że w niniejszej sprawie doszło do przedawnienia odpowiedzialności

dyscyplinarnej obwinionego, w konsekwencji czego bezpodstawnie uchylono

orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 22 kwietnia 2013 r. oraz

3

umorzono postępowanie, pomimo tego, że nie ustała karalność czynu

popełnionego przez obwinionego.

W oparciu o tak sformułowany zarzut, skarżący wniósł – w obu kasacjach –

o uchylenie orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego i przekazanie sprawy

temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Występujący na rozprawie kasacyjnej zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego

Krajowej Izby Radców Prawnych poparł zarzuty i wnioski zamieszczone w

nadzwyczajnych środkach zaskarżenia i wniósł o ich uwzględnienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacje wniesione przez pełnomocnika obu pokrzywdzonych okazały się

zasadne, a podniesiony w nich zarzut obrazy prawa materialnego i sformułowany

wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia, zasługiwały na uwzględnienie. W

motywach zaskarżonego orzeczenia odnotowano wprawdzie, że przewinienie

zarzucone obwinionemu zawiera również znamiona czynu zabronionego

określonego w art. 276 k.k., który jest zagrożony karą grzywny, ograniczenia

wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch, ale nie zinterpretowano

prawidłowo prawnego znaczenia tej okoliczności. Ograniczono się do zauważenia,

że w takiej sytuacji, stosownie do art. 70 ust. 2 ustawy o radcach prawnych

przedawnienie dyscyplinarne nie następuje wcześniej niż przedawnienie

przewidziane w ustawie karnej. Natomiast w świetle dyspozycji art. 101 § 1 ust. 4

k.k., karalność występku zagrożonego karą nieprzekraczającą trzech lat

pozbawienia wolności ustaje z upływem pięciu lat od czasu jego popełnienia.

Zdaniem sądu odwoławczego, skoro czyn zarzucony obwinionemu w postępowaniu

dyscyplinarnym został ograniczony ramami czasowymi „od 3 lipca 2007 r. do 13

września 2007 r.”, to okres przedawnienia upłynął z dniem 13 września 2012 r.

Tymczasem, wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego został

skierowany do Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Izby Radców Prawnych z datą

7 stycznia 2013 r., a więc już po upływie terminu przedawnienia.

Rozstrzygnięcie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w niniejszej sprawie

zostało przy tym oparte na założeniu, że w sprawie dyscyplinarnej radcy prawnego

nie mógł mieć zastosowania przepis art. 102 k.k., a zatem nie nastąpiło

przedłużenie okresu przedawnienia przewidziane w treści tej normy prawnej w

4

związku z wszczęciem postępowania karnego i skazaniem P.M. za ten sam czyn,

który jest przedmiotem postępowania dyscyplinarnego. Podkreślono przy tym, że

postępowanie karne prowadzone przeciwko P. M. oraz postępowanie dyscyplinarne

w przedmiocie tego samego czynu, były postępowaniami niezależnymi oraz

wskazano na znaczenie przepisu art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o

radcach prawnych, z którego wynika, że postępowanie dyscyplinarne o ten sam

czyn toczy się niezależnie od postępowania karnego.

W ocenie Sądu Najwyższego, przedstawione rozumowanie Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego w tej sprawie nie jest jednak trafne. Z końcowego fragmentu

wywodu zamieszczonego w pisemnych motywach zaskarżonego orzeczenia

wynika bowiem, że przedłużenie okresu przedawnienia o jakim mowa w art. 102

k.k. – w odniesieniu do czynów będących jednocześnie deliktami dyscyplinarnymi i

wyczerpujących znamiona przestępstw opisanych w ustawie karnej – miałoby

następować jedynie w wypadku wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w

okresie biegu terminu przedawnienia zarzuconego czynu, a następnie jego

zawieszenia, zgodnie z dyspozycją art. 67 ust. 1 zd. drugie ustawy o radcach

prawnych. Rzecz jednak w tym, że obowiązujące przepisy nie upoważniają do

wprowadzania takiego rozróżnienia. Podkreślić trzeba, że przepis art. 70 ust. 1

ustawy o radcach prawnych określa terminy przedawnienia ścigania

dyscyplinarnego, które determinują możliwość wszczęcia postępowania

dyscyplinarnego. Natomiast przepis art. 70 ust. 3a tejże ustawy, wprowadził terminy

przedawnienia karalności deliktu dyscyplinarnego. Po ich upływie nie jest więc

dopuszczalne ukaranie dyscyplinarne i wykonanie kary. Jednak zarówno

przedawnienie ścigania, jak przedawnienie karalności jest objęte normą wynikającą

z treści art. 70 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, wydłużającą okresy przedawnienia

jeżeli czyn stanowiący przedmiot postępowania dyscyplinarnego zawiera

jednocześnie znamiona przestępstwa. Skoro przedawnienie dyscyplinarne nie

następuje wcześniej niż przedawnienie przewidziane w ustawie karnej, a na gruncie

kodeksu karnego przedawnienie karalności czynu wyczerpującego znamiona czynu

określonego w art. 276 k.k. – wobec zrealizowania się przesłanki wynikającej z art.

102 k.k. – nie może nastąpić przed upływem dziesięciu lat, to nie powinno budzić

wątpliwości, iż w sprawie obwinionego P. M. okres przedawnienia jeszcze nie

5

upłynął. Trudno zwłaszcza zgodzić się z poglądem, że na gruncie postępowania

dyscyplinarnego w sprawach dotyczących radców prawnych zastosowanie znajduje

jedynie przepis art. 101 § 1 pkt 4 k.k., natomiast wyłączone miałoby być stosowanie

normy zawartej w art. 102 k.k. Natomiast niezbyt fortunny sposób ulokowania

przepisu art. 70 ust. 3a ustawy o radcach prawnych, dodanego w wyniku

nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 29 czerwca 2000 r. (Dz. U. Nr 48, poz. 545),

nie uprawnia do interpretowania całej instytucji przedawnienia deliktu

dyscyplinarnego w sposób prowadzący do wyniku nielogicznego i naruszającego

inne dyrektywy wykładni.

Takie stanowisko zaprezentował już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lipca

2010 r., SDI 13/10 (OSNSD 2010 nr 1, poz. 61) wyrażając przekonanie, że przepis

art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jest przepisem

szczególnym, wyłączającym stosowanie art. 70 ust. 1 i art. 70 ust. 3a, gdy

przewinienie dyscyplinarne wyczerpuje jednocześnie znamiona przestępstwa.

Natomiast terminy określone w art. 70 ust. 3a ustawy o radcach prawnych dotyczą

jedynie tych przewinień dyscyplinarnych, które nie zawierają znamion przestępstw.

Stanowisko to, jak i argumentację przytoczoną na jego poparcie w pełni podzielił

skład orzekający w niniejszej sprawie, co uzasadniało uwzględnienie kasacji i

uchylenie zaskarżonego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej

Izby Radców Prawnych oraz przekazanie sprawy obwinionego P. M. temu Sądowi

do ponownego rozpoznania.

Przy powtórnym rozpoznaniu przedmiotowej sprawy Wyższy Sąd

Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych będzie związany zapatrywaniami

wyrażonymi powyżej (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. w zw. z art. 741

ustawy o radcach prawnych) i – o ile nie ujawnią się inne przeszkody procesowe –

przystąpi do rozpoznania zwykłych środków odwoławczych złożonych przez strony.

Mając to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.