III CZP 30/14

Sygn. akt III CZP 30/14

UCHWAŁA

Dnia 26 czerwca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie ze skargi dłużnika P. N.

na czynność Komornika przy Sądzie Rejonowym w K.

w sprawie z wniosku wierzycielki W. K.

o świadczenie pieniężne,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 26 czerwca 2014 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Rejonowy w K.

postanowieniem z dnia 7 lutego 2014 r.,

"Czy referendarz sądowy w sądzie rejonowym jest uprawniony do

orzekania w postępowaniu egzekucyjnym w sprawach ze skargi na

czynność komornika?"

podjął uchwałę:

Referendarz sądowy nie jest uprawniony do rozpoznawania

skarg na czynności komornika (art. 767 k.p.c.).

2

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 25 października 2013 r. referendarz sądowy Sądu

Rejonowego w K. oddalił skargę dłużnika P. N. na czynność komornika sądowego

przy Sądzie Rejonowym w K., polegającą na zajęciu wynagrodzenia za pracę

dłużnika na zaspokojenie długu stwierdzonego nakazem zapłaty Sądu Rejonowego

w E. z dnia 9 sierpnia 1999 r., zaopatrzonym w klauzulę wykonalności

postanowieniem tego Sądu z dnia 6 września 1999 r.

Referendarz sądowy ustalił, że w dniu 9 lipca 2013 r. komornik, na wniosek

wierzycielki W. K., dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę dłużnika na

zaspokojenie wierzytelności, wynikającej z opisanego w sentencji tytułu

wykonawczego, na którym znajduje się adnotacja komornika z dnia 22 listopada

2003 r. o prowadzonym wcześniej postępowaniu egzekucyjnym. Dłużnik odmówił

uregulowania egzekwowanej należności, zarzucając, że wniosek o wszczęcie

egzekucji został złożony po upływie 10 lat od nadania klauzuli wykonalności,

w związku z czym należność ta uległa przedawnieniu. Oddalając skargę

referendarz sądowy stwierdził, że, zgodnie z art. 804 k.p.c., organ egzekucyjny nie

jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego

tytułem wykonawczym, w związku z czym zarzut przedawnienia może być jedynie

podstawą powództwa opozycyjnego.

Przy rozpoznawaniu skargi na postanowienie referendarza sądowego Sąd

Rejonowy w K. powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz

w przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu

prawnym, przytoczonym na wstępie uchwały.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznając skargę na postanowienie referendarza sądowego sąd rejonowy

– jak wynika z art. 7673a

zdanie trzecie k.p.c. – orzeka jako sąd drugiej instancji,

stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przy rozpoznawaniu skargi znajduje

zatem zastosowanie art. 390 § 1 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c., który

uprawnia sąd do przedstawienia Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

zagadnienia prawnego, budzącego poważne wątpliwości (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 8 listopada 2006 r., III CZP 104/06, Biuletyn SN 2007, nr 4,

s. 14).

3

W niniejszej sprawie wątpliwości Sądu Rejonowego powstały na tle

nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego dokonanej ustawą z dnia 16 września

2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381 – dalej: „ustawa nowelizująca”), którą po art. 7673

dodano art. 7673a

w brzmieniu: „Na postanowienie referendarza sądowego

przysługuje skarga. Wniesienie skargi nie powoduje utraty mocy przez zaskarżone

postanowienie. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio

przepisy o zażaleniu. Rozpoznając skargę, sąd wydaje postanowienie, w którym

zaskarżone postanowienie referendarza utrzymuje w mocy albo je zmienia.”

Zdaniem Sądu Rejonowego, umieszczenie art. 7673a

k.p.c. bezpośrednio po

przepisach dotyczących skargi na czynności komornika i uregulowanie w nim skargi

na orzeczenie referendarza sądowego w sposób odrębny od przewidzianego w art.

39822

k.p.c. wskazują na intencję rozszerzenia kręgu pomiotów, uprawnionych do

orzekania w sprawach skarg na czynności komornika, o referendarza sądowego.

Podejmując ten problem trzeba stwierdzić, że regulacja zawarta w art. 7673a

k.p.c. nie obejmuje kompetencji referendarza sądowego do rozpoznawania skarg

na czynności komornika. Wynika to również z uzasadnienia projektu ustawy

nowelizującej, w którym podkreślono, że rozszerza się uprawnienia referendarza

sądowego przez przekazanie do jego kompetencji spraw wynikłych ze zbiegu

egzekucji sądowej i administracyjnej oraz wyjawienia majątku, jednak bez

możliwości stosowania środków przymusu. Stwierdzono, że w związku z tym

zachodzi konieczność unormowania zaskarżania czynności referendarza sądowego

w postępowaniu egzekucyjnym. Z uwagi na potrzebę zapewnienia sprawności

i szybkości tego postępowania przyjęto, że wniesienie skargi na postanowienie

referendarza sądowego w postępowaniu egzekucyjnym nie spowoduje utraty mocy

zaskarżonego postanowienia, a sąd będzie orzekał jako druga instancja.

Rozwiązanie to pociągnęło za sobą konieczność stosownej zmiany art. 39822

k.p.c.

Podkreślono też, że umiejscowienie art. 7673a

wśród przepisów regulujących

postępowanie egzekucyjne jest zgodne z przyjętym w kodeksie postępowania

cywilnego rozwiązaniem, według którego oprócz ogólnych przepisów dotyczących

skargi na orzeczenie referendarza znajdują się rozwiązania szczegółowe,

np. w art. 5181

k.p.c. (zob. Sejm VI kadencji, Druk nr 4332).

4

W wyniku nowelizacji z art. 39822

k.p.c. usunięto regulację dotyczącą

dopuszczalności skargi na orzeczenia referendarza sądowego co do nadania

klauzuli wykonalności, co do stwierdzenia wykonalności europejskiego nakazu

zapłaty i co do wydania zaświadczenia, którym mowa w art. 7958

k.p.c. Były to

orzeczenia dotyczące rozstrzygnięć podejmowanych w szeroko rozumianym

postępowaniu egzekucyjnym, w związku z czym po nowelizacji dopuszczalność

skargi na orzeczenia referendarza sądowego w tych sprawach wynika z ogólnego

art. 7673a

k.p.c., bez potrzeby sięgania do przepisów o postępowaniu

rozpoznawczym. Przepis ten jest także podstawą skargi w sprawach

o rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji (art. 773 § 11

k.p.c.) oraz na orzeczenia co do

wydania tytułu wykonawczego w wypadku przewidzianym w art. 7732

§ 1 k.p.c.,

które ustawą nowelizującą zostały powierzone kompetencji referendarza

sądowego.

W nauce prawa podkreśla się, że wprowadzenie art. 7673a

k.p.c. koryguje

dotychczasową wadliwość, polegającą na uregulowaniu dopuszczalności skargi na

orzeczenie referendarza sądowego wydane w postępowaniu egzekucyjnym

w przepisach o procesie, mimo że przepisy o środkach zaskarżenia

w postępowaniu egzekucyjnym były umiejscowione w części trzeciej kodeksu

(art. 767 i nast. k.p.c.). Art. 7673a

k.p.c. jest przy tym uważany za przepis ogólny,

regulujący odrębności postępowania skargowego w postępowaniu egzekucyjnym,

a nie za przepis upoważniający referendarza sądowego do rozpoznawania skarg

na czynności komornika.

Jak wynika z art. 147 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju

sądów powszechnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 427 ze zm.), referendarze

sądowi są zatrudniani w sądach rejonowych i okręgowych do wykonywania

określonych w ustawach czynności należących do sądów w zakresie ochrony

prawnej. Zgodnie z art. 471

k.p.c., referendarz sądowy może wykonywać czynności

w postępowaniu cywilnym w wypadkach wskazanych w ustawie, przy czym

w zakresie powierzonych mu czynności ma kompetencje sądu, chyba że ustawa

stanowi inaczej. Ustawodawca określił w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego czynności, do wykonywania których jest upoważniony referendarz

sądowy. Przykładowo tylko można wskazać na art. 108 § 1, art. 123 § 2, art. 1305

,

5

art. 144 § 4, art. 235 § 2, art. 364 § 2, art. 50522

§ 2 i art. 5091

, a w postępowaniu

egzekucyjnym na art. 773 § 11

, art. 781 § 11

, art. 7956

§ 2, art. 7958

§ oraz art. 9202

k.p.c. W żadnym z przepisów tego kodeksu – co zauważa także Sąd Rejonowy

w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia – nie upoważniono referendarza

sądowego do rozpoznawania skarg na czynności komornika. Należy podkreślić, że

ze względu na regułę wyrażoną w art. 471

k.p.c., zgodnie z którą referendarz

sądowy może wykonywać jedynie czynności w wypadkach wskazanych w ustawie,

przepis kompetencyjny powinien określać te czynności w sposób wyraźny

i niebudzący wątpliwości.

Konkludując trzeba stwierdzić, że – wbrew odmiennym sugestiom Sądu

Rejonowego – z samej tylko lokaty art. 7673a

w kodeksie postępowania cywilnego

nie można wyprowadzać wniosku o upoważnieniu referendarza sądowego do

rozpoznawania skarg na czynności komornika.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.