II KK 139/14

Sygn. akt II KK 139/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 czerwca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)

SSN Jerzy Grubba

SSN Jacek Sobczak (sprawozdawca)

Protokolant Anna Janczak

w sprawie M. B.

w przedmiocie wydania wyroku łącznego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 25 czerwca 2014 r.,

kasacji, wniesionej - na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. – przez Prokuratora

Generalnego, na korzyść oskarżonego

od wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia 18 listopada 2013 r.

I. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej

rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 i w tej części przekazuje

sprawę Sądowi Rejonowemu do

ponownego rozpoznania;

II. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża

Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

2

M. B. został skazany prawomocnymi wyrokami w sprawach: I. Sądu

Rejonowego z dnia 14 czerwca 2013 r., sygn. akt II K 75/13 za czyny: A. Z art. 286

§ 1 k.k. popełniony w dniu 13 listopada 2002 r., za który wymierzono mu karę 6

miesięcy pozbawienia wolności i karę 60 stawek dziennych grzywny, przyjmując

wartość jednej stawki dziennej na kwotę 10 zł; B. z art. 270 § 1 k.k. popełniony w

dniu 6 grudnia 2003 r., za który wymierzono mu karę 5 miesięcy pozbawienia

wolności; C. Z art. 270 § 1 k.k. popełniony w dniu 10 grudnia 2003 r., za który

wymierzono mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności; D. Z art. 270 § 1 k.k.

popełniony w dniu 16 grudnia 2003 r., za który wymierzono mu karę 5 miesięcy

pozbawienia wolności; E. z art. 270 § 1 k.k. popełniony w dniu 29 grudnia 2003 r.,

za który wymierzono mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności; F. oraz

wymierzono karę łączną za czyny opisane w pkt A-E w wymiarze 1 roku i 6

miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie zawieszono na okres próby lat 2.

II. Sądu Rejonowego z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt II K 142/13 za czyn z art.

270 § 1 k.k. popełniony w dniu 24 listopada 2003 r., za który wymierzono mu karę 5

miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres próby lat 2 oraz karę grzywny w wysokości 30 stawek dziennych, przyjmując

wartość jednej stawki na kwotę 10 zł.

Wyrokiem łącznym z dnia 18 listopada 2013 r. w sprawie o sygn. akt II K

606/13, Sąd Rejonowy na podstawie art. 569 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 k.k. i art. 86

§ 1 k.k. wobec M. B. z wyroków opisanych w pkt I A, B, C, D, E i II wymierzył karę

łączną pozbawienia wolności w wymiarze 1 roku i 6 miesięcy oraz karę łączną

grzywny w wymiarze 60 stawek dziennych przy przyjęciu wartości jednej stawki na

kwotę 10 zł. Wyroki opisane w pkt I, II uznał za pochłonięte tymże wyrokiem

łącznym w częściach dotyczących kar pozbawienia wolności oraz kar grzywien, zaś

w pozostałym zakresie uznał, iż wyroki te podlegają odrębnemu wykonaniu. W pkt

3 stwierdził, że kara łączna opisana w pkt F utraciła moc. W pkt 4 i 5 zawarto

rozstrzygnięcia w przedmiocie zaliczenia tymczasowego aresztowania na poczet

kary łącznej grzywny oraz co do kosztów sądowych.

Od tego rozstrzygnięcia została wywiedziona apelacja przez prokuratora,

jednakże – jak wynika z akt sprawy (k. 33 i v.) - została skutecznie cofnięta, co

3

skutkowało pozostawieniem jej bez rozpoznania. Wyrok uprawomocnił się 7 lutego

2014 r. (k. 18v.).

Kasację od wyroku Sądu Rejonowego w T. wywiódł Prokurator Generalny,

zarzucając rażące i mające wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa

materialnego – art. 4 § 1 k.k., polegające na zastosowaniu przez sąd ustawy

obowiązującej w dacie orzekania i orzeczeniu wobec oskarżonego kary łącznej

pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, pomimo, że

kary jednostkowe, wymierzone skazanemu na podstawie orzeczeń podlegających

łączeniu, orzeczone zostały z warunkowym zawieszeniem ich wykonania i nie

zarządzono ich wykonania, a w dacie popełnienia przez oskarżonego przypisanych

mu przestępstw obowiązywała ustawa dla niego względniejsza, wykluczającą

możliwość orzeczenia w zaistniałej sytuacji kary łącznej bezwzględnego

pozbawienia wolności. Prokurator w konkluzji wniósł o uchylenie wyroku w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja okazała się zasadna w zakresie w jakim doprowadziła do wydania

orzeczenia o charakterze kasatoryjnym.

Rację należy przyznać skarżącemu gdy twierdzi, że orzeczenie Sądu

Rejonowego (w zakresie rozstrzygnięcia w pkt I tego wyroku) zapadło z rażącą i

mającą istotny wpływ na jego treść obrazą przepisu prawa materialnego, tj. art. 4 §

1 k.k.

Zasada intertemporalności, przy wydawaniu wyroków łącznych, po

dokonaniu zmian przepisów rządzących tym postępowaniem winna skutkować w

pierwszej kolejności rozważeniem przez orzekający sąd, która z konkurencyjnych

ustaw w danym układzie procesowym jest względniejsza dla sprawcy ubiegającego

się o wydanie wyroku łącznego. Z treści pisemnych motywów wyroku wynika

bezspornie, że Sąd ten pominął w swych rozważaniach treść przywołanego wyżej

przepisu, co stało się bezpośrednią przyczyną zdiagnozowanego uchybienia.

Zauważyć należy, że Sąd Rejonowy procedował w przedmiocie wydania

wyroku łącznego w dniu 18 listopada 2013 r., a zatem już po 8 czerwca 2010 r. –

czyli po wejściu w życie ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy –

4

Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny

wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. Nr 206, poz. 1598) nowelizującej art. 89 k.k. Bezspornym jest, że po tej zmianie i

dodaniu art. 89 § 1a k.k. istnieje możliwość orzeczenia w wyroku łącznym

bezwzględnej kary pozbawienia wolności w przypadku łączenia kar jednostkowych

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania.

Jak słusznie podniesiono w kasacji, kara łączna jest instytucją prawa

karnego materialnego, a zatem przy orzekaniu w rozważanym przedmiocie powinny

mieć zastosowanie reguły intertemporalne określone w art. 4 § 1 k.k., szczególnie

wtedy gdy w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia

przestępstw. Wybór w tym wypadku jednej z tych ustaw zależny jest od tego, która

z nich będzie względniejsza dla sprawcy: jeśli w czasie orzekania obowiązuje ustaw

inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże

należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeśli jest względniejsza dla

sprawcy.

Bezspornym jest zatem, że Sąd I instancji powinien w pierwszym rzędzie

skoncentrować swą uwagę na treści art. 4 § 1 k.k. i rozważyć względność ustaw

przy porównaniu stanu normatywnego z daty orzekania w przedmiocie wyroku

łącznego oraz stanu normatywnego z czasu popełnienia każdego z przestępstw

wchodzących w skład zbiegu. Szczególnie, że przestępstwa wchodzące w skład

realnego zbiegu, za które orzeczono wobec skazanego kary pozbawienia wolności

z warunkowym zawieszeniem wykonania, zostały popełnione przed wejściem w

życie ustawy zmieniającej.

Podnieść należy, że zgodnie z dominującym orzecznictwem Sądu

Najwyższego, prezentowanym w licznych judykatach, dotychczasowe brzmienie art.

89 § 1 k.k. (do 8 czerwca 2010 r.) wykluczało możliwość wymierzenia w wyroku

łącznym kary łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności, jeżeli miałaby ona

powstać z połączenia kar orzeczonych z warunkowym zawieszeniem ich wykonania.

Podkreślić należy, że stan prawny obowiązujący do nowelizacji był w rozważanym

aspekcie korzystniejszy dla M. B. niż obecny nakreślający zupełnie inne reguły

łączenia kar pozbawienia wolności w wyroku łącznym. Ustawa obowiązująca

poprzednio była zatem względniejsza dla sprawcy w rozumieniu art. 4 § 1 k.k., co

5

ponad wszelką wątpliwość nie zostało rozważone przez Sąd I instancji w toku

procedowania przez Sąd Rejonowy.

Sąd Rejonowy w toku ponownego rozpoznania sprawy uwzględni wskazane

wyżej uwagi i na podstawie dokonanych ustaleń wyda wolne od wad prawnych

rozstrzygnięcie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

wyroku.