WA 21/14

Sygn. akt: WA 21/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 czerwca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Buliński (przewodniczący)

SSN Marek Pietruszyński (sprawozdawca)

SSN Jan Bogdan Rychlicki

Protokolant : Marcin Szlaga

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Zbigniewa

Badelskiego w sprawie 1) kmdr. por.rez. S. K., 2) kmdr. R. S. oskarżonych z art.

231 § 2 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 30 czerwca

2014 r., apelacji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonych od

wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 17 kwietnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojskowemu

Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Kmdr. por. rez. S. K. został oskarżony o to, że:

1) w okresie od stycznia 2006 r. do kwietnia 2006 r. w G., jako funkcjonariusz

publiczny, pełniąc zawodową służbę wojskową na stanowisku Kierownika Muzeum

[…] ,działając na szkodę interesu publicznego i w celu osiągnięcia korzyści

2

majątkowej, przekroczył swoje uprawnienia w zakresie nadzoru nad realizowanymi

zakupami eksponatów i materiałów zabezpieczających funkcjonowanie instytucji,

określonymi w punkcie 6 Karty Opisu Stanowiska Część III - Obowiązki, albowiem

zlecił: uszycie munduru wieczorowego z oznaczeniami komandora porucznika

wartości 1.074 zł, zakup koszuli frakowej wartości 199 zł, zakup butów męskich do

munduru wartości 135 zł, które to miały być przeznaczone na cele ekspozycyjne

Muzeum, a następnie munduru tego wraz z koszulą i lakierkami używał, czym

spowodował szkodę w łącznej wysokości 1.408 zł w mieniu Jednostki

Wojskowej Nr […],

tj. o popełnienie przestępstwa z art. 231 § 2 k.k.,

2) w okresie od stycznia 2006 r. do kwietnia 2006 r. w G., jako funkcjonariusz

publiczny, pełniąc zawodową służbę wojskową na stanowisku Kierownika Muzeum

[…], działając na szkodę interesu publicznego i w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej przez komandora R. S. - Szefa Oddziału Społeczno-Wychowawczego

[…], przekroczył swoje uprawnienia w zakresie nadzoru nad realizowanymi

zakupami eksponatów i materiałów zabezpieczających funkcjonowanie instytucji,

określonych w punkcie 6 Karty Opisu Stanowiska Część III Obowiązki, albowiem

zlecił: uszycie munduru wieczorowego z oznaczeniami komandora wartości

1.109,01 zł, zakup koszuli frakowej wartości 229 zł, które miały być przeznaczone

na cele ekspozycyjne Muzeum, a następnie mundur ten wraz z koszulą przekazał

do używania komandorowi R. S., czym spowodował szkodę w łącznej wysokości

1.338,01 zł w mieniu Jednostki Wojskowej Nr […],

tj. o popełnienie przestępstwa z art. 231 § 2 k.k.

Kmdr. R. S. został oskarżony o to, że od stycznia 2006 r. do kwietnia 2006 r.

w G., będąc Szefem Oddziału Społeczno - Wychowawczego, wykorzystują

uzależnienie od siebie komandora porucznika S. K. – funkcjonariusza publicznego,

pełniącego zawodową służbę wojskową na stanowisku Kierownika Muzeum […],

jako merytoryczny przełożony, działając na szkodę interesu publicznego i w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej, polecił mu przekroczyć jego uprawnienia w

zakresie nadzoru nad realizowanymi zakupami eksponatów i materiałów

zabezpieczających funkcjonowanie instytucji, określonych w punkcie 6 karty Opisu

Stanowiska Część III Obowiązki, ponieważ zlecił: uszycie munduru wieczorowego z

3

oznaczeniami komandora wartości 1.109,01 zł, zakup koszuli frakowej wartości 229

zł, które miały być przeznaczone na cele ekspozycyjne Muzeum, a następnie

munduru tego wraz z koszulą używał, czym spowodował szkodę w łącznej

wysokości 1.338,01 zł w mieniu Jednostki Wojskowej Nr […],

tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art.18 § 1 k.k. w zw. z art. 231 § 2 k.k.

Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn.

akt: … 1/14, umorzył na podstawie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.

postępowanie karne przeciwko kmdr. por. rez. S. K. o to, że: w okresie od stycznia

2006 r. do kwietnia 2006 r. w G., jako funkcjonariusz publiczny, pełniąc zawodową

służbę wojskową na stanowisku Kierownika Muzeum […], przekroczył swoje

uprawnienia w zakresie nadzoru nad realizowanymi zakupami eksponatów i

materiałów zabezpieczających funkcjonowanie instytucji, określone w punkcie 6

Karty Opisu Stanowiska Część III – Obowiązki oraz w ust. 2 pkt 1 Zakresu

Obowiązków Dyrektora Muzeum, albowiem wbrew obowiązkowi racjonalnego i

prawidłowego gospodarowania środkami publicznymi, bez uzasadnionej potrzeby

zlecił uszycie munduru wieczorowego z oznaczeniami komandora porucznika

wartości 1.074 zł, zakup koszuli frakowej wartości 199 zł, zakup butów męskich do

munduru – lakierek wartości 135 zł, które to przedmioty miały być przeznaczone na

cele ekspozycyjne Muzeum, a następnie bezprawnie munduru tego wraz koszulą i

lakierkami używał, działając na szkodę Jednostki Wojskowej Nr […],

tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k., 2) w okresie od stycznia 2006 r. do kwietnia 2006 r. w

G. jako funkcjonariusz publiczny, pełniąc zawodową służbę wojskową na

stanowisku Kierownika Muzeum […] , przekroczył swoje uprawnienia w zakresie

nadzoru nad realizowanymi zakupami eksponatów i materiałów zabezpieczających

funkcjonowanie instytucji, określone w punkcie 6 Kart Opisu Stanowiska Część III

Obowiązki oraz w ust. 2 pkt 1 Zakresu Obowiązków Dyrektora Muzeum, albowiem

wbrew obowiązkowi racjonalnego i prawidłowego gospodarowania środkami

publicznymi, bez uzasadnionej potrzeby zlecił: uszycie munduru wieczorowego z

oznaczeniami komandora wartości 1.109,01 zł, zakup koszuli frakowej 229 zł, które

to przedmioty miały być przeznaczone na cele ekspozycyjne Muzeum, a następnie

przedmioty te przekazał do bezprawnego używania komandorowi R. S. - Szefowi

4

Oddziału Społeczno-Wychowawczego, działając na szkodę Jednostki Wojskowej

Nr […], tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k.

Na tej samej podstawie prawnej umorzono postępowanie karne wobec

komandora R. S. o to, że w okresie od stycznia 2006 r. do kwietnia 2006 r. w G.

będąc Szefem Oddziału Społeczno-Wychowawczego, wykorzystując uzależnienie

od siebie komandora porucznika S. K., jako jego merytoryczny przełożony, polecił

mu przekroczyć jego uprawnienia w zakresie nadzoru nad realizowanymi zakupami

eksponatów i materiałów zabezpieczających funkcjonowanie instytucji, określone w

punkcie 6 Karty Opisu Stanowiska Część III – Obowiązki oraz w ust. 2 pkt 1

Zakresu Obowiązków Dyrektora Muzeum, nakładającego obowiązek racjonalnego i

prawidłowego gospodarowania środkami publicznymi, ponieważ nakazał, aby oficer

ten bez uzasadnionej potrzeby zlecił: uszycie munduru wieczorowego z

oznaczeniami komandora wartości 1.109,01 zł, zakup koszuli frakowej wartości

229 zł, które to przedmioty miały być przeznaczone na cele ekspozycyjne Muzeum,

a następnie przedmioty te bezprawnie używał, działając na szkodę Jednostki

Wojskowej Nr […],

tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k.

Od tego orzeczenia apelację na niekorzyść obu oskarżonych wniósł

prokurator. W skardze skierowanej przeciwko całości rozstrzygnięcia zarzucił błąd

w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, mający wpływ na jego

treść, a polegający na niezasadnym przyjęciu, że:

1) oskarżony kmdr. por. rez. S. K., zlecając uszycie dwóch mundurów

wieczorowych z oznaczeniami komandora i komandora porucznika oraz zakup

dwóch koszul frakowych i lakierek do munduru przekroczył swoje uprawnienia w

zakresie nadzoru nad realizowanymi zakupami eksponatów i materiałów

zabezpieczających funkcjonowanie Muzeum […] i działał na szkodę jednostki

wojskowej,

2) kmdr. R. S. wykorzystując uzależnienie od siebie kmdr. por. S. K. i nakazując

mu zlecenie uszycia munduru wieczorowego oraz zakup koszuli frakowej polecił

temu oficerowi przekroczenie uprawnień w zakresie nadzoru nad realizowanymi

zakupami eksponatów i materiałów zabezpieczających funkcjonowanie Muzeum,

działając na szkodę jednostki wojskowej, podczas gdy z całokształtu

5

zgromadzonego materiału wynika, że oskarżeni postępując w taki sposób działali w

celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sąd pierwszej instancji odrzucając

możliwość przypisania oskarżonym działania w celu osiągnięcia korzyści

majątkowych, uznał jednocześnie, iż oskarżeni swoim działaniem osiągnęli

korzyści osobiste, po czym stwierdził, że takie korzyści nie należą do znamion

czynu określonego w art. 231 § 2 k.k. Zdaniem skarżącego odwołanie się do

charakterystyki pojęcia korzyści osobistej jako tego co ma zdolność zaspokojenia

potrzeb człowieka, niemierzalnych za pomocą środków pieniężnych, prowadzi do

jednoznacznego wniosku, że korzyść osobista jest obok korzyści majątkowej

znamieniem czynu określonego w art. 231 § 2 k.k.

Sąd Najwyższy, zważył, co następuje.

Analizę skuteczności wniesionego środka odwoławczego należało rozpocząć

od stwierdzenia, że trafny jest zarzut skarżącego zamieszczony w uzasadnieniu

apelacji dotyczący błędnej oceny prawnej zaprezentowanej w wyroku Sądu

pierwszej instancji co do jednego ze znamion kwalifikujących typ czynu opisany w

§2 art. 231 k.k. Co oczywiste, działanie w celu osiągnięcia korzyści osobistej

stanowi jedno ze znamion czynu określonego w art. 231 § 2 k.k. Sąd pierwszej

instancji co prawda w uzasadnieniu orzeczenia nie użył wprost zwrotu o działaniu

oskarżonych w celu osiągnięcia korzyści osobistych, a jedynie zwrotu o osiągnięciu

przez oskarżonych korzyści osobistych, ale odwołanie się do okoliczności

faktycznych sprawy, charakterystyki strony motywacyjnej działania oskarżonych

opisanej przez nich samych, jak też przeprowadzenie analizy wywodu Sądu

poświęconego omawianemu zagadnieniu, przekonuje, że cel osiągnięcia korzyści

osobistej w postaci możliwości korzystania przez oskarżonych w działalności

promocyjnej z munduru, do którego bezpłatnego posiadania nie byli uprawnieni,

powstał w okolicznościach tej sprawy już w momencie podejmowania przez

oskarżonych decyzji o rozpoczęciu bezprawnego działania i taki cel motywował ich

do działania. Osiągnięcie korzyści osobistej przez oskarżonych nie nastąpiło zatem

przy okazji podjętego działania. W tej sytuacji za nietrafny należało uznać wywód

6

Sądu, iż taka motywacja działania oskarżonych nie stanowiła znamienia czynu

określonego w art. 231 § 2 k.k. Zarzut ten nie został sformułowany w petitum skargi

ale w jej uzasadnieniu. Odwołując się jednak do treści art. 434 § 1 zd. drugie k.p.k.

należało wskazać, że orzekanie sądu odwoławczego jest limitowane, w przypadku

apelacji wniesionej na niekorzyść oskarżonego, uchybieniem podniesionym w

środku odwoławczym, a nie zarzutem sformułowanym w petitum apelacji ( por.

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 listopada 2001 r., III KKN 250/01, Prok. I Pr.

2002, z 6, poz. 5. Z dnia 9 lipca 2003 r., III KK 337/02, R-OSNKW 2003, poz. 1521).

Skoro chodzi o uchybienie podniesione w środku odwoławczym przez podmiot

kwalifikowany to konieczna jest analiza także uzasadnienia tego środka

odwoławczego, albowiem jest ono jego nieodzowną częścią. Wskazane uchybienie

musi stanowić przedmiot rozważań sądu odwoławczego, zgodnie z treścią art. 433

§ 2 k.p.k. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2007 r. III KK 316/06, Lex

nr 231947). Zatem w sytuacji nieprzyjęcia przez sąd ustalenia o działaniu

oskarżonych w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, ale jednoczesnego

potwierdzenia ich działania w celu osiągnięcia korzyści osobistej, ocena prawna

zaproponowana w akcie oskarżenia pozostawała nadal trafna. Potwierdzenie

zaistnienia uchybienia w zakresie prawa materialnego było wystarczającym

powodem do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Rzecz jednak w tym, że takie zawężające rozstrzygnięcie sądu, nieuwzględniające

rozważań dotyczących zasadności podstawowego zarzutu apelacji miałoby

określone konsekwencje procesowe przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Przechodząc zatem do analizy tego zarzutu apelacji trzeba było stwierdzić,

że trafne jest stanowisko prokuratora o błędnych ustaleniach faktycznych w

zakresie celu działania oskarżonych odnośnie do czynów związanych z wydaniem

przez kmdr. R. S. kmdr. por. S. K. polecenia uszycia munduru wieczorowego i

wykonaniem tego polecenia przez kmdr. por. S. K. Błąd ten wynikał z przekroczenia

granic swobodnej oceny dowodów. Ustalenia te zostały poczynione nie na

podstawie wszechstronnej analizy przeprowadzonych dowodów, uwzględniającej

całokształt okoliczności sprawy. Ocena ta jest również trudna do pogodzenia z

zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Stwierdzenie Sądu, że w sprawie nie

istnieje jakikolwiek dowód na to, iż celem działania oskarżonych, jak chodzi o

7

uszycie munduru wieczorowego dla oskarżonego kmdr. R. S., było osiągnięcie

przez tego ostatniego korzyści majątkowej, może, w świetle istniejących w sprawie

dowodów, budzić poważne zastrzeżenia. Szukając potwierdzenia tej tezy należało

odwołać do pierwszych wyjaśnień oskarżonego kmdr. por. S. K., w których wskazał

w sposób wyraźny treść polecenia kmdr. R.S., ujawniającego chęć posiadania

munduru wieczorowego, uszytego na koszt instytucji wojskowej i nieskrępowanego

sposobu użytkowania go. Dopiero w kolejnych wyjaśnieniach pojawiają się

stwierdzenia o relacji kmdr. R. S. o wykorzystaniu tego munduru w celach

promocji , co w oczywisty prowadziło do złagodzenia wymowy pierwotnie

wskazanej charakterystyki działania oskarżonego S., podjętego ze świadomością

konieczności pokrycia pełnych kosztów uszycia munduru i zakupu koszuli frakowej,

w sytuacji złożenia prywatnego zamówienia. Wyjaśnienia te nie zostały

skonfrontowane i nie poddane ocenie uwzględniającej zasady wiedzy i

doświadczenia życiowego. Sąd pominął fakt, że użycie munduru co najmniej jeden

raz nastąpiło w celu zaspokojenia towarzyskich potrzeb oskarżonego kmdr. R. S.,

a nie w celu popularyzacji zbiorów muzeum w społeczeństwie, która zresztą

powinna dokonywać się przez działalność powiązaną z celami i zakresem

działania muzeum. Zbyt powierzchowne jest też stwierdzenie sądu, że

potwierdzeniem wskazanej przez oskarżonego motywacji towarzyszącej wydaniu

polecenia o uszyciu munduru, było opracowanie przez niego albumu o […], w

którym wykorzystano zdjęcia jego osoby w mundurze wieczorowym. Potrzeba

wydania tego albumu nie istniała u podstaw działania oskarżonego. W zbiorze

fotograficznym tego albumu zamieszczono zdjęcie oskarżonego w mundurze

wieczorowym wraz z małżonką i innymi żołnierzami na balu Sił Zbrojnych, które jak

się wydaje spełniać miało rolę wyjaśniającą w jakich strojach mogą oficerowie

uczestniczyć na oficjalnych balach, a nie promocyjną. Sąd w swojej analizie

pominął również fakt, że czas użyczenie munduru był w założeniu nieokreślony, a

w rzeczywistości trwał kilka lat, w czasie których, mundur pozostawał poza

dyspozycją muzeum, co trudne jest do pogodzenia z przypisanym temu mundurowi

statusem eksponatu muzealnego. Okoliczności sprawy wskazują, że oskarżony

kmdr. R. S. traktował ten mundur jako rzecz prywatną, chociaż co oczywiste nie

poniósł kosztów jej wytworzenia.

8

Mając powyższe uchybienia na uwadze, należało uchylić wyrok Sądu

pierwszej instancji i sprawę przekazać temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd powinien dokonać oceny wszystkich zebranych

w sprawie dowodów zgodnie z treścią art. 7 k.p.k. i na podstawie tej oceny dokonać

ustalenia prawidłowej podstawy faktycznej wyroku, koncentrując się w

szczególności na odtworzeniu strony motywacyjnej działań poszczególnych

oskarżonych i podstawę te poddać wnikliwej analizie prawnej w płaszczyźnie art.

231 k.k. Uznając zasadność poniesienia przez oskarżonych odpowiedzialności

karnej, Sąd w rozważaniach dotyczących warunków tej odpowiedzialności,

powinien w sposób wnikliwy ocenić stopień społecznej szkodliwości czynów

poszczególnych oskarżonych.

Z tych względów orzeczono jak na wstępie.