III CZP 33/14

Sygn. akt III CZP 33/14

UCHWAŁA

Dnia 11 lipca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Barbara Myszka

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "M." w W.

przeciwko Miastu W.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 11 lipca 2014 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w W.

postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 r.,

"Czy roszczenie spółdzielni mieszkaniowej skierowane przeciwko

gminie o zwrot częściowo nienależnego świadczenia w związku

z uregulowaniem opłaty z tytułu użytkowania wieczystego gruntu

w zawyżonej wysokości podlega trzyletniemu terminowi

przedawnienia, jako związane z prowadzeniem przez spółdzielnię

mieszkaniową działalności gospodarczej (art. 118 k.c. in fine), czy też

dziesięcioletniemu terminowi, na zasadach ogólnych?"

podjął uchwałę:

Roszczenie spółdzielni mieszkaniowej o zwrot części opłaty

rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu jest

roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności

gospodarczej i ulega przedawnieniu w terminie trzyletnim.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2013 r. uwzględnił

powództwo o zapłatę wniesione przez Spółdzielnię Mieszkaniową „M." w W.

przeciwko Miastu W., tytułem zwrotu części opłaty za użytkowanie wieczyste gruntu

wniesionej w 2003r. mimo braku podstawy prawnej (jako świadczenia nienależnego

stronie pozwanej). Nie uwzględnił zarzutu przedawnienia tego roszczenia

podniesionego przez stronę pozwaną z powołaniem się na art. 118 k.c. W ocenie

strony pozwanej roszczenie było związane z prowadzeniem działalności

gospodarczej przez stronę powodową. Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację strony

pozwanej powziął wątpliwość w jakim terminie podlega przedawnieniu roszczenie

spółdzielni mieszkaniowej o zwrot nienależnego świadczenia będącego

następstwem uiszczenia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego w zawyżonej

wysokości i zagadnienie to przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na

podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Wskazał, że zagadnienie to jest przedmiotem

rozbieżnych stanowisk w judykaturze.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny powstało w

sprawie, w której w oparciu o przepisy dotyczące zwrotu nienależnego świadczenia

dochodzone było roszczenie o zwrot części opłaty z tytułu użytkowania wieczystego

gruntu . Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość co do terminu jego przedawnienia w

przypadku jego dochodzenia przez spółdzielnię mieszkaniową, zasadnie zwracając

uwagę, że w sprawie ma zastosowanie art. 118 k.c. W tym przypadku zasadą jest

dziesięcioletni termin przedawnienia. W judykaturze dopuszcza się jednak

możliwość przedawnienia roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia w terminie

trzyletnim, jeżeli pozostaje ono w związku z prowadzeniem działalności

gospodarczej (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 25.11.2011 r., III CZP 67/11,

OSNC 2012, nr 6, poz. 69 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19.10.2011 r., II

CSK 80/11 i z dnia 16 lipca 2003, V CK 24/02, OSNC 2004, nr 10, poz. 157).

Wątpliwość dotyczy zatem możliwości zakwalifikowania roszczenia o zwrot

3

nadpłaconej przez spółdzielnię mieszkaniową opłaty jako roszczenia związanego z

prowadzeniem działalności gospodarczej.

W judykaturze utrwalone jest stanowisko, że charakter roszczeń

dochodzonych przez spółdzielnie mieszkaniowe, z uwagi na ich przedmiot, może

być zróżnicowany i cześć z nich stanowią roszczenia związane z prowadzeniem

działalności gospodarczej w rozumieniu art. 118 k.c. Argumentacja, która

uzasadniała przyjmowane w judykaturze stanowisko, że określone roszczenia

spółdzielni mieszkaniowych są związane z prowadzeniem działalności

gospodarczej, obejmowała dotychczas dwa zasadnicze aspekty dotyczące

przedmiotu roszczenia dochodzonego przez spółdzielnie mieszkaniowe. Pierwszy

związany jest z rozróżnieniem czynności podejmowanych przez spółdzielnię

mieszkaniową na czynności skierowane do „wewnątrz" (wobec członków spółdzielni)

oraz na „zewnątrz" (wobec osób trzecich). Z tego punktu widzenia do roszczeń

związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą być kwalifikowane

roszczenia skierowane przeciwko członkom spółdzielni mieszkaniowych (zob.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2011 r., II CNP 52/10 i z dnia

18 października 2006 r., II CNP 32/06). Drugi aspekt jest związany ściśle

z przedmiotem czynności podejmowanych przez spółdzielnię, stanowiących

podłoże sporu, z uwzględnieniem utrwalonego w judykaturze pojęcia działalności

gospodarczej. W tej grupie orzeczeń w judykaturze licznie prezentowane jest

stanowisko, że do działalności spółdzielni mieszkaniowej związanej

z prowadzeniem działalności gospodarczej należą czynności ukierunkowane na

szeroko rozumiane zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków spółdzielni

oraz czynności związane z zarządem majątkiem spółdzielni mieszkaniowej, w tym

czynności dotyczące administrowania nieruchomościami stanowiącymi własność

spółdzielni mieszkaniowych (zob. w szczególności uchwałę siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 117/91, OSNC 1992, nr 5, poz. 65, uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2002 r., III CZP 21/02, OSNC 2002, nr 12, poz. 149).

Z tego punktu widzenia istotna jest zatem ocena, czy roszczenie o zwrot nienależnie

uiszczonej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego należy do kategorii roszczeń

związanych z zarządem majątkiem spółdzielni. Za takim stanowiskiem opowiedział się Sąd

Najwyższy w wyrokach z dnia 8 listopada 2013 r., I CSK 34/13 i z dnia 10 stycznia 2014 r.,

4

I CSK 179/13. Stanowisko to należy podzielić, choć w uzasadnieniu postanowienia

o przedstawieniu zagadnienia prawnego zasadnie podniesiono, że Sąd Najwyższy

opowiedział się także za dziesięcioletnim terminem przedawnienia takich roszczeń

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2009, I CSK 18/09).

Należy uwzględnić, że uiszczanie przez spółdzielnie mieszkaniowe opłat z tytułu

użytkowania wieczystego gruntów stanowi wydatek wynikający z korzystania z tej

formy prawa do gruntu, stanowiący element kosztów działalności spółdzielni,

podobnie jak ponoszenie opłat z innych tytułów. Ponoszenie tych opłat pozostaje

w związku z administrowaniem majątkiem spółdzielni. Uzyskanie zwrotu

nadpłaconej opłaty z użytkowanie wieczyste gruntu ma zatem bezpośrednie

znaczenie dla poprawy stanu finansów spółdzielni. Dochodzenie takiej należności

stanowi zatem czynność związaną z zarządem majątkiem spółdzielni. Oceny tej nie

zmienia podnoszona przez Sąd Apelacyjny wątpliwość związana z charakterem

opłat za użytkowanie wieczyste gruntów. Obowiązek ich ponoszenia istotnie nie

należy do sfery związanej ze swobodą prowadzenia działalności gospodarczej. Jest

to jednak konsekwencja nabycia odpowiedniego prawa majątkowego, co do zasady

jest następstwem woli spółdzielni majątkowej i pozostaje w związku z dokonaniem

czynności prawnej prowadzącej do nabycia takiego prawa. Nabywanie przez

spółdzielnię składników wchodzących do jej majątku mieści się z kolei w pojęciu

czynności podejmowanych w ramach zarządu jej majątkiem i powinno być poddane

zasadzie racjonalnego gospodarowania. Powstanie obowiązku ponoszenia opłat

z tytułu użytkowania wieczystego gruntów jest zatem funkcjonalnie zbliżone do

sytuacji, w których zobowiązania spółdzielni powstają w związku z jej stosunkami

kontraktowymi, dotyczącymi działań inwestycyjnych.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzekł, jak

w uchwale.