SNO 36/14

Sygn. akt SNO 36/14

UCHWAŁA

Dnia 18 lipca 2014 r.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:

SSN Wiesław Błuś (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

Protokolant Marcin Szlaga

w sprawie K. Z.

sędziego Sądu Rejonowego w […]

po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 18 lipca 2014 r.,

zażalenia, wniesionego przez Prokuraturę Apelacyjną

na uchwałę Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego w […]

z dnia 11 kwietnia 2014 r.,

w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej,

utrzymuje w mocy zaskarżoną uchwałę.

UZASADNIENIE

Prokurator Apelacyjny wystąpił do Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego w […]

z wnioskiem o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu

Rejonowego K. Z. za czyny polegające na tym, że:

I. w okresie od marca do września 2002r. w […], będąc sędzią tamtejszego Sądu

Rejonowego, udzieliła pomocy P. J. i M. K. do wręczenia korzyści majątkowej,

pośrednicząc w przekazaniu pieniędzy w kwocie 30.000 zł oraz 7.000 dolarów

amerykańskich I. P. – prokurator Prokuratury Rejonowej w […], w zamian za

naruszenie przez I. P. powszechnie obowiązującego prawa, poprzez wydanie

2

niezasadnego postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego

prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową o sygn. akt […] przeciwko P. J.,

podejrzanemu o popełnienie przestępstw z art 279§1 k.k., tj. o czyn z art. 18 § 3 k.k.

w zw. z art. 229 § 1 i 3 k.k.;

II. w okresie 2003/2004 w […], będąc sędzią tamtejszego Sądu Rejonowego wywołała

przekonanie u M. K., że posiada wpływy w Prokuraturze Okręgowej w […] i

podjęła się pośrednictwa w załatwieniu uchylenia środka zapobiegawczego w

postaci tymczasowego aresztowania zastosowanego postanowieniem Sądu

Rejonowego w […] z dnia 30 maja 2003 r., sygn. akt […], na okres 14 dni wobec

podejrzanego P. J., w toku postępowania przygotowawczego, prowadzonego przez

Prokuraturę Okręgową, w zamian za przyjęcie korzyści majątkowej w kwocie 5000,-

złotych, tj. o czyn z art. 230 § 1 k.k.

Uchwałą z dnia 11 kwietnia 2014r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny odmówił

wydania zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu

Rejonowego K. Z. za czyny opisane we wniosku Prokuratora Apelacyjnego z dnia 21

lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał, że dowody przedstawione we

wniosku o pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej nie dawały podstaw do

stwierdzenia, że zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przez sędziego

przestępstw. Wskazał przy tym na rażące sprzeczności i niekonsekwencje w zeznaniach i

wyjaśnieniach M. K. oraz wyjaśnieniach P. J., dotyczących zarówno okoliczności

wyczerpujących znamiona przypisywanych sędziemu przestępstw, jak również

okoliczności mających uwiarygodnić te zeznania i wyjaśnienia. Podkreślił, że sprzeczności

te dotyczą dat popełnienia opisanych we wniosku czynów, wskazywanych przez P. J. i M.

K., rozbieżnych z datami wskazanymi w ich opisie oraz przebiegu rzekomego wręczania

korzyści majątkowych. Sąd zdyskwalifikował relacje P. J. i M. K., gdyż były one

niekonsekwentne, niespójne i wykluczające się. Ich wiarygodność nie została potwierdzona

innymi dowodami. Zostały one złożone po upływie znacznego okresu od wskazanego we

wniosku czasu popełnienia objętych nim czynów. Czas ten umożliwił wymienionym

osobom (uprzednio karanym) uknucie intrygi, na co wskazuje również fakt, że P. J.

obciążył popełnieniem przestępstw korupcyjnych kilkadziesiąt osób, w tym wielu sędziów i

funkcjonariuszy policji. Okoliczności wskazywanych przez P. J. i M. K. nie potwierdziła

analiza akt postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w

3

[…] przeciwko P. J. podejrzanemu o popełnienie przestępstw z art. 279 § 1 k.k. Sąd

zauważył, że wniosek Prokuratora Apelacyjnego nie zawiera informacji, czy wskutek

kontroli tego postępowania przez Prokuraturę Okręgową były podjęte czynności

przewidziane w rozdziale 37 k.p.k., związane z nadzorem prokuratora nad postępowaniem

przygotowawczym, czy wszczęto postępowanie dyscyplinarne lub karne w stosunku do

osób odpowiedzialnych za podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania i jego zatwierdzeniu

i czy toczyło się postępowanie karne przeciwko prokurator I. P. o czyn zarzucany sędziemu

w punkcie pierwszym wniosku.

Rozstrzygnięcie to zaskarżył zażaleniem Prokurator Prokuratury Apelacyjnej,

zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu wadliwych ocen i

wniosków, podczas gdy właściwa ocena zgromadzonego materiału dowodowego, w tym w

szczególności zeznań P. J. i M. K. oraz analiza akt postępowania […] Prokuratury

Rejonowej przeciwko P. J. powinna prowadzić do podjęcia uchwały zezwalającej na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Dokonując oceny prawidłowości zaskarżonej uchwały, należy podkreślić, że

celem postępowania o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej

(art. 80 § 1 u.s.p.), a więc o uchylenie immunitetu sędziowskiego, nie jest przesądzenie o

odpowiedzialności karnej sędziego, gdyż jest to materia zastrzeżona do wyłącznej

kompetencji sądu w ramach postępowania karnego. Immunitet sędziowski stanowi istotną

gwarancję niezawisłości sędziowskiej; bowiem chroni wolność decyzji procesowej

podejmowanej przez sędziego i zapobiega wywieraniu na niego nieformalnego nacisku

środkami przewidzianymi w postępowaniu karnym, np. przez wszczęcie postępowania

karnego opartego na bezpodstawnych zarzutach, celem wywarcia presji na sędziego w

prowadzonej przez niego sprawie. Immunitet chroni sędziego od potencjalnych szykan ze

strony organów ścigania (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2002 r., SNO

41/02, OSNSD 2002, nr I-II, poz. 43), ma na celu zabezpieczenie niezawisłości

sędziowskiej przez stworzenie ochrony przed możliwymi szykanami, ale nie może tworzyć

swoistego przywileju bezkarności sędziego (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12

czerwca 2003 r., SNO 28/03, OSNSD 2003, nr I, poz. 40); jego celem jest ochrona zaufania

publicznego do wymiaru sprawiedliwości, aby zapobiegać pochopnemu podważaniu powagi

wymiaru sprawiedliwości, a nie ochrona grupy funkcjonariuszy państwowych przed

4

odpowiedzialnością karną za popełnione przestępstwa (zob. uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 16 grudnia 2005 r., SNO 44/05, OSNSD 2005, poz. 24). Instytucja immunitetu

sędziowskiego jako jeden z elementów gwarancji niezawisłości sędziowskiej ma przede

wszystkim służyć interesowi wymiaru sprawiedliwości. Interes zaś samego sędziego

powinien być postrzegany przez pryzmat drugiej racji istnienia tego immunitetu, a

mianowicie domniemania uczciwości sędziego jako osoby o nieskazitelnym charakterze,

spełniającej najwyższe wymagania zawodowe i moralne (zob. uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 7 lipca 2004 r., SNO 28/04, OSNSD 2004, nr II, poz. 37). W celu utrzymania

ustrojowych gwarancji praw obywatelskich oraz zapobieżenia zjawiskom pochopnego

podważania powagi wymiaru sprawiedliwości i społecznego zaufania do niego Konstytucja

ustanawia, a Prawo o ustroju sądów powszechnych w art. 80 precyzuje, warunki

zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej. W przypadku czynów

ściganych z oskarżenia publicznego, jest to - w pewnym sensie - kontrola czynności

polegających na stwierdzeniu przesłanek postawienia zarzutu popełnienia przestępstwa (art.

313 § 1 k.p.k.). Z tego punktu widzenia, potrzeba zapewnienia takiej kontroli jest

uzasadniona tym, że organem wszczynającym postępowanie karne przeciwko osobie i

decydującym o skierowaniu do sądu aktu oskarżenia jest prokurator, czyli funkcjonariusz

publiczny, co prawda niezależny (art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o

prokuraturze, tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 21, poz. 206 ze zm.), lecz nie wyposażony w

atrybut niezawisłości (na przykład w odróżnieniu od sędziego śledczego). Instytucja

immunitetu sędziowskiego jest zatem niezbędna dla zapewnienia obywatelom pełnej

gwarancji niezależności sądów (niezawisłości sędziów) w sprawowaniu wymiaru

sprawiedliwości, gdyż o wszczęciu postępowania przeciwko sędziemu (postawieniu

zarzutów) decyduje organ nieposiadający przymiotu niezawisłości (por. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 20 września 2007r., SNO 58/07, OSNSD 2007, poz. 11).

Z tych względów, obowiązkiem sądu dyscyplinarnego, w ramach postępowania

wywołanego wnioskiem oskarżyciela o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności

karnej sędziego, jest zbadanie przedstawionych przez wnioskodawcę materiałów

dowodowych, w celu stwierdzenia, czy zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie

popełnienia przestępstwa przez sędziego (art. 80 § 2c Prawa o u.s.p.). Kontrola ta ma

charakter merytoryczny, chociaż nie wymaga tak wysokiego poziomu przekonania sądu o

popełnieniu czynu i winie sprawcy, jak w przypadku orzekania w postępowaniu karnym.

5

Wyrażenie zgody na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej wymaga

zaistnienia tylko dostatecznie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, czyli

prawdopodobieństwa, ale o stopniu wyższym niż zwykłe. Jest to przesłanka podobna do

ustanowionego w art. 313 § 1 k.p.k. warunku sporządzenia postanowienia o przedstawieniu

zarzutów. Także dokonanie tej czynności procesowej postawienia zarzutów powinno być

poprzedzone rozważeniem zebranego materiału dowodowego w celu jego oceny pod

kątem dostatecznego uzasadnienia popełnienia przestępstwa. Ocena sądu dyscyplinarnego w

sprawie zgody na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej powinna być

podobna, jednakże ze wskazanych względów ustrojowych, prawdopodobieństwo

popełnienia przez sędziego przestępstwa powinno być wyższe niż w ramach normalnego

postępowania przygotowawczego. Zezwolenie na ściganie sędziego nie może być decyzją

arbitralną, lecz musi być podjęte przez sąd dyscyplinarny z pełnym obiektywizmem i przy

respektowaniu konstytucyjnej zasady legalizmu wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP (por.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2002 r., SNO 23/02, OSNSD 2002, nr I-II,

poz. 32). Skoro przesłanką uchylenia immunitetu jest "dostatecznie uzasadnione

podejrzenie", że sędzia popełnił przestępstwo, to sąd dyscyplinarny może zezwolić na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej sądowej jedynie w takim przypadku,

gdy zostały zgromadzone dostateczne dowody potwierdzające zasadność zarzutu

popełnienia przez sędziego przestępstwa. Dopóki takie dowody nie zostaną przedstawione

przez wnioskodawcę, dopóty nie ma podstaw do uchylenia immunitetu. Podejrzenie

popełnienia przestępstwa musi być przy tym w pełni uzasadnione, nienasuwające żadnych

istotnych wątpliwości lub zastrzeżeń, zarówno co do popełnienia samego czynu, jak i

występowania innych znamion objętych przez ustawę ramami zasad odpowiedzialności

karnej.

Zwrot "dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa" ma

charakter nieostry i dlatego ocena, czy określona nim przesłanka została spełniona, zależy

zawsze od konkretnych okoliczności sprawy, ustalonych na podstawie przedstawionego

przez wnioskodawcę i należycie ocenionego materiału dowodowego.

W orzecznictwie podkreśla się, że do wydania uchwały są niezbędne dowody -

ocenione obiektywnie - na podstawie których można podejrzewać, że miało miejsce

przestępstwo. Nie jest oczywiście wymagane przekonanie o winie, ale też nie wystarcza

samo przypuszczenie, że było tak, jak we wniosku. To dostatecznie uzasadnione

6

podejrzenie popełnienia przez sędziego przestępstwa może oczywiście być oparte na

wyjaśnieniach osoby oskarżonej w innej sprawie karnej, lecz ocen wiarygodności

pomówienia dotyczą wypracowane w tym zakresie przez judykaturę reguły. W

szczególności musi istnieć materiał dowodowy, choćby o charakterze pośrednim,

pozwalający na dokonanie weryfikacji wiarygodności tych wyjaśnień (por. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 13 czerwca 2014r., SNO 16/14). Zgoda na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności karnej, a więc uznanie, że zachodzi dostatecznie uzasadnione

podejrzenie popełnienia przez niego przestępstwa (art. 80 § 2c Prawa o u.s.p.) nie może być

oparta wyłącznie (samodzielnie) na jedynym dowodzie z wyjaśnień podejrzanego

(zwłaszcza uprzednio skazanego przez sędziego), jeżeli nie jest on poparty, czy choćby

uwiarygodniony innymi dowodami. Samodzielnie nie jest to bowiem dowód w dostatecznie

wysokim stopniu uprawdopodobniający popełnienie przestępstwa i oparcie się wyłącznie na

nim prowadziłoby do bezpodstawnego obalenia domniemania uczciwości (niewinności)

sędziego jako osoby o nieskazitelnym charakterze, spełniającej najwyższe wymagania

moralne (zob. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 7 lipca 2004 r., SNO 28/04, OSNSD

2004, nr II, poz. 37; z dnia 20 września 2007 r., SNO 58/07, OSNSD 2007, poz. 11. oraz

postanowienie Sądu najwyższego z dnia 12 czerwca 2003 r., SNO 29/03, OSNSD 2003, nr

I, poz. 14). Taki powinien być punkt wyjścia w ocenie zasadności wniosku, a więc w

pierwszej kolejności dokonaniu oceny dowodów, a w drugiej – ocena spełnienia przesłanki

uchylenia immunitetu.

Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny z obowiązków tych wywiązał się należycie, dokonując szczegółowej i

wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego. Sąd ten, mając na

względzie, że zawarte we wniosku zarzuty sformułowane zostały wyłącznie w oparciu o

wyjaśnienia (zeznania) P. J. i M. K. – osób uprzednio karanych, przeciwko którym

prowadzone było postępowanie karne, dokonał obszernej i drobiazgowej analizy ich

depozycji, w wyniku czego wskazał na rażące sprzeczności i niekonsekwencje co do

istotnych okoliczności sprawy, w tym co do dat, miejsca oraz sekwencji zdarzeń rzekomego

wręczenia korzyści majątkowych. Dostrzegając, że podstawą wniosku było pomówienie,

Sąd Apelacyjny prawidłowo zdyskwalifikował relacje P. J. i M. K., wskazując, że były one

niekonsekwentne, wzajemnie sprzeczne oraz wykluczające się i nie zostały potwierdzone

innymi dowodami.

7

Pomówienie może być uznane za pełnowartościowy dowód tylko wówczas, gdy w

kontekście określonych ustaleń nie jest sprzeczne z innymi dowodami, przede wszystkim

nie relacjonuje różnych wersji tego samego zdarzenia. Sam fakt złożenia przez oskarżonego

wyjaśnień obciążających inną osobę nie dowodzi jeszcze, że okoliczności i fakty w nich

zawarte rzeczywiście miały miejsce, lecz jest tylko informacją o faktach wymagających

potwierdzenia lub wyłączenia za pomocą środków dowodowych przewidzianych w

Kodeksie postępowania karnego. Pomówienie należy oceniać z ponadprzeciętną

skrupulatnością, tak aby ocena pomówienia jako podstawy faktycznej co do winy

pomówionego nie nasuwała żadnych zastrzeżeń (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17

kwietnia 2007 r., SNO 20/07, nie publ.).

Skarżący oparł zażalenie na zarzucie dokonania dowolnej oceny materiału

dowodowego. Jednocześnie jednak nie wskazał konkretnie na czym owa dowolność miała

polegać. Nie przytoczył, jakie dowody zostały przez Sąd Apelacyjny pominięte, bądź też z

jakiego powodu zostały one, zdaniem skarżącego, niewłaściwie ocenione. Tymczasem

formułując podniesiony zarzut, należało powołać dowody, których Sąd nie wziął pod

uwagę, a które - w ocenie skarżącego - mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Prokurator, kwestionując ustalenia Sądu, w uzasadnieniu podniesionego zarzutu

dokonał ogólnikowego opisu przebiegu postępowania przygotowawczego prowadzonego

przeciwko P. J. w sprawie […] przez Prokuraturę Rejonową w […]; z relacji tej nie

wyprowadził jednak konkluzji istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Można

przypuszczać, że – według skarżącego - za zasadnością wniosku przemawia fakt, że

prokurator w powołanym postępowaniu przygotowawczym dopuścił się błędów i

niezasadnie umorzył postępowanie przygotowawcze przeciwko podejrzanemu P. J., co

mogłoby potwierdzać zeznania (wyjaśnienia) P. J. i M. K. o korupcyjnych działaniach

sędziego i prokuratora. Prokurator nie wyjaśnił jednak, czy wskutek kontroli przebiegu

powołanego postępowania zostały podjęte czynności nadzorcze, czy wszczęto

postępowanie dyscyplinarne lub karne w stosunku do osób odpowiedzialnych za podjęcie

decyzji o umorzeniu postępowania i jego zatwierdzeniu, a zwłaszcza, czy toczyło się

postępowanie karne przeciwko prokurator I. P. o czyn zarzucany sędziemu w punkcie

pierwszym wniosku inicjującego postępowanie w niniejszej sprawie. Racjonalne wydaje się

założenie, że skoro w ocenie prokuratora pomówienia sędziego i prokuratora były

wiarygodne, to postępowania dyscyplinarne i karne powinny być skierowane przeciwko obu

8

funkcjonariuszom publicznym.

W ocenie Sądu Najwyższego, Sąd Apelacyjny prawidłowo, rzetelnie i skrupulatnie

dokonał oceny wiarygodności relacji P. J. i M. K. oraz wszechstronnie ocenił zgromadzony

w niniejszej sprawie materiał dowodowy, wyprowadzając z nich trafne wnioski.

Niewątpliwie obowiązkiem wnioskodawcy jest wskazanie dowodów, które

uprawdopodabniają, że sędzia dopuścił się czynów, za które powinien być pociągnięty do

odpowiedzialności karnej. W niniejszej sprawie takich wiarygodnych dowodów nie

przedstawiono. Zarzut sformułowany w zażaleniu z omówionych względów nie mógł zostać

uznany za zasadny.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny

uchwalił jak na wstępie.